Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2008:ARR.186.785 (2008-10-01)
Sommaire (FR) :
Arrêt no 186.785 du 1 octobre 2008 Aménagement du territoire, urbanisme,
environnement et affaires connexes - Monuments et sites Décision : Rejet
Jonction
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 186.785 van 1 oktober 2008 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Monumenten en Landschappen
Beslissing : Verwerping Samenvoeging
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
Nederlandse tekst (titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973)
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
ARREST
Nr. 186.785 van 1 oktober 2008
A.99.954/XIII-2051
A.120.442/XIII-2631
In zake:
de naamloze vennootschap
CONFISERIE LEONIDAS,
die woonplaats heeft gekozen bij
Mr. Tangui VANDENPUT, advocaat,
Tedescolaan 7
1160 Brussel,
tegen:
het Brussels Hoofdstedelijk Gewest,
vertegenwoordigd door zijn Regering,
dat woonplaats heeft gekozen bij
Mr. Philippe COENRAETS, advocaat,
Terkamerenlaan 27
1000 Brussel.
--------------------------------------------------------------------------------------------------DE RAAD VAN STATE, XIIIe KAMER,
Gezien het op 30 januari 2001 ingediende verzoekschrift, waarbij
de naamloze vennootschap CONFISERIE LEONIDAS de nietigverklaring vordert
van het besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering van 14 september 2000
houdende instelling van de procedure tot bescherming als geheel van de goederen
gelegen Boterstraat nrs. 28, 30/32, 34/36, 38, 40, 42, 44, 46 evenals de
Ambachtengang te Brussel (beroep A.99.954/XIII-2051);
Gezien het op 29 april 2002 ingediende verzoekschrift, waarbij
de naamloze vennootschap CONFISERIE LEONIDAS de nietigverklaring vordert
van het besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering van 20 september 2001
tot bescherming als geheel van de goederen gelegen Boterstraat nrs. 28, 30/32,
XIII - 2051/2631 - 1/36
34/36, 38, 40, 42, 44, 46 evenals de Ambachtgang te Brussel (beroep
A.120.442/XIII-2631);
Gezien de regelmatig uitgewisselde memories van antwoord en
van wederantwoord;
Gezien het verslag van de heer QUINTIN, eerste auditeurafdelingshoofd bij de Raad van State, opgemaakt op basis van artikel 12 van de
algemene procedureregeling;
Gelet op de kennisgeving van het verslag aan de partijen en
gezien het verzoek tot voortzetting van de procedure en de laatste memorie van de
verzoekende partij, alsook de laatste memorie van de verwerende partij;
Gelet op de beschikkingen van 19 december 2007, waarvan aan
de partijen kennis is gegeven en waarbij wordt bepaald dat de zaken voorkomen op
de terechtzitting van 17 januari 2008;
Gehoord het verslag van mevr. GUFFENS, staatsraad;
Gehoord de opmerkingen van Mr. Fr. VISEUR, loco
Mr. T. VANDENPUT, advocaat, die voor de verzoekende partij verschijnt, en van
Mr. Chr. LEPINOIS, loco Mr. Ph. COENRAETS, advocaat, die voor de verwerende
partij verschijnt;
Gehoord het eensluidend advies van de heer QUINTIN, eerste
auditeur-afdelingshoofd;
Gelet op titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van
State, gecoördineerd op 12 januari 1973;
Overwegende dat de volgende feiten dienstig zijn voor het
onderzoek van de beroepen:
- De naamloze vennootschap CONFISERIE LEONIDAS,
waarvan de zetel gevestigd is in de Jules Graindorlaan te Anderlecht, is op het
grondgebied van de stad Brussel eigenaar van twee gebouwen gelegen aan de
Boterstraat nrs. 34 en 36.
XIII - 2051/2631 - 2/36
Die twee gebouwen liggen in de buurt van de Grote Markt. Met
betrekking tot die Grote Markt is op 19 april 1977 een koninklijk besluit
uitgevaardigd waarbij de gevels en daken van een aantal gebouwen palend aan de
Grote Markt wegens hun historische en artistieke waarde als monument beschermd
worden. Die eerste bescherming is aangevuld met een dertigtal
beschermingsbesluiten betreffende de Grote Markt, die op 7 november 2002 zijn
uitgevaardigd maar niet zijn overgezonden aan de Raad van State.
Op 30 november 1998 heeft de Commissie voor het
Werelderfgoed van de UNESCO besloten de Grote Markt van Brussel op de lijst van
het werelderfgoed te plaatsen.
2. Op 19 juni 2000 bezorgt de dienst Monumenten en
Landschappen van het Ministerie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest de
Staatssecretaris belast met Monumenten en Landschappen een lijst van
23 beschermingsdossiers die voorbereid zijn met betrekking tot het thema
privé-architectuur in de omgeving van de Grote Markt, die typerend is voor de
periode na het bombardement van 1695.
In de nota staat dat het gaat om een grootschalige onderneming
bedoeld om de oude stadsstructuur te herwaarderen in de bufferzone afgebakend
rondom de Grote Markt toen deze in 1998 op de lijst van het werelderfgoed van de
UNESCO is geplaatst.
Wat de keuze van de gebouwen betreft, staat in de nota het
volgende:
"
Bij deze eerste selectie, die gebaseerd is op de wetenschappelijke inventaris van
de Vijfhoek en op verscheidene lijsten van te beschermen goederen en op
vroegere beschermingsvoorstellen, die soms uitgaan van de stad Brussel, is
voorrang gegeven aan gebouwen met topgevels die dateren van de heropbouw
en opgetrokken zijn in de perspectieflijnen en de onmiddellijke omgeving van
de Grote Markt. Het was niet mogelijk het rijke aanbod aan erfgoed in dit
gebied in één keer te beschermen. Er zijn andere voorstellen in de maak voor de
bescherming van goederen in dat gebied, met de bedoeling ze in de herfst aan
de Regering te kunnen voorleggen; een nieuwe beschermingsronde voor
gebouwen die misschien minder spectaculair zijn aan de straatkant, maar even
authentiek en representatief voor deze periode, is volkomen terecht om de
verantwoorde bescherming van dit historisch en symbolisch rijke gebied te
realiseren."
XIII - 2051/2631 - 3/36
- Op 14 september 2000 besluit de Brusselse Hoofdstedelijke
Regering de procedure op te starten om de goederen gelegen aan de Boterstraat
nrs. 28, 30/32, 34/36, 38, 40, 42, 44, 46 als geheel te beschermen vanwege hun
historische, artistieke, archeologische, esthetische en volkskundige waarde, meer
bepaald:
de totaliteit van de gebouwen op de nrs. 28, 30/32, 34/36, 38, 40, 42, 44, 46;
de voorgevel, de bedaking, de draagstructuur en de overblijfselen van de oude
kelder van het hoofdgebouw, het geheel van de achterhuizen van het nr. 40
(artikel 1 van het besluit).
Het besluit waarbij de procedure voor de bescherming als geheel
wordt opgestart, dat de handeling vormt die met het eerste beroep bestreden wordt,
heeft ook betrekking op de Ambachtengang (artikel 1).
Volgens het besluit zijn de goederen kadastraal bekend te Brussel,
2 afdeling, sectie B, 5e blad, percelen nrs. 368a, 367b, 366b, 365d, 364d, 363b,
362n, 361c, 360b, 359b, 393c, 392, 393b.
e
Luidens artikel 2 van het besluit omvat de vrijwaringszone van
het in artikel 1 vermelde geheel, de gezamenlijke percelen en wegen, alsook de
gedeelten van de percelen en de wegen opgenomen in het gebied afgebakend op het
plan in bijlage II.
Het besluit is ondertekend door de Minister-President van de
Regering, die ook belast is met monumenten en landschappen, en door de
staatssecretaris bevoegd voor monumenten en landschappen.
Bij het besluit zit een eerste bijlage, waarin een beknopte
beschrijving wordt gegeven van de goederen waarop de beschermingsprocedure
betrekking heeft en de waarde van die goederen wordt uiteengezet; ze is
ondertekend door de voornoemde staatssecretaris, maar met de vermelding: "De
Minister-Voorzitter van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering en Minister van
Plaatselijke Besturen, Tewerkstelling, Huisvesting en Monumenten en
Landschappen".
XIII - 2051/2631 - 4/36
De tweede bijlage bevat de afbakening van het geheel en van de
vrijwaringszone; ze is ondertekend door de Minister-President en de staatssecretaris.
Het besluit is bij vermelding bekendgemaakt in het Belgisch
Staatsblad van 2 maart 2001.
4. Op 4 december 2000 wordt het besluit waarbij de
beschermingsprocedure in gang wordt gezet ter kennis gebracht van de naamloze
vennootschap CONFISERIE LEONIDAS.
5. Op 15 januari 2001 zou het college van burgemeester en
schepenen van de stad Brussel een gunstig advies hebben uitgebracht over het plan
om de goederen gelegen aan de Boterstraat nrs. 28, 30/32, 34/36, 38, 40, 42, 44, 46
als geheel te beschermen, alsmede de Ambachtengang.
6. Op 16 januari 2001 deelt de advocaat van de nv CONFISERIE
LEONIDAS de dienst Monumenten en Landschappen de opmerkingen mee van zijn
cliënt aangaande het beschermingsproject.
De eigenaar voert in zijn bezwaarschrift aan dat geen enkel
architecturaal, historisch, archeologisch, esthetisch, sociaal of technisch gegeven
wettigt dat de gebouwen gelegen aan de Boterstraat nr. 34 en nr. 36 beschermd
zouden worden. Hij is van oordeel dat het doel dat door de verwerende partij wordt
nagestreefd, bereikt kon worden door een vrijwaringszone af te bakenen die
overeenstemt met de bufferzone opgelegd door de UNESCO rondom de Grote
Markt.
7. Op 4 april 2001 geeft de Koninklijke Commissie voor
Monumenten en Landschappen (KCML) een gunstig advies aangaande de
bescherming en bekrachtigt ze het voorstel tot bescherming, gezien het gunstig
advies van de stad en de ontstentenis, volgens haar, van enig bezwaar dat binnen de
wettelijke termijn door de eigenaars is ingediend.
8. Op 3 september 2001 stuurt de advocaat van de
nv CONFISERIE LEONIDAS aan de dienst Monumenten en Landschappen een
beschrijving van de werkzaamheden die in 1993 zijn verricht in de twee gebouwen,
die onder de opgestarte beschermingsprocedure vallen.
XIII - 2051/2631 - 5/36
- Op 20 september 2001 besluit de Brusselse Hoofdstedelijke
Regering de goederen opgesomd in het besluit van 14 september 2000 als geheel te
beschermen vanwege hun historische, artistieke, archeologische, esthetische en
volkskundige waarde.
Het besluit van 20 september 2001, dat de handeling vormt die
bij het tweede beroep wordt bestreden, luidt als volgt:
"BESLUIT VAN DE BRUSSELSE HOOFDSTEDELIJKE REGERING TOT
BESCHERMING ALS GEHEEL VAN DE GOEDEREN GELEGEN
BOTERSTRAAT NRS 28, 30/32, 34/36, 38, 40, 42, 44, 46, EVENALS DE
AMBACHTGANG TE BRUSSEL.
De Brusselse Hoofdstedelijke Regering,
Gelet op de ordonnantie van 4 maart 1993 inzake het behoud van het
onroerende erfgoed, inzonderheid op artikelen 22 en 23;
Gelet op het besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering van
14 september 2000 houdende instelling van de procedure tot bescherming als
geheel van de goederen gelegen Boterstraat nrs 28, 30/32, 34/36, 38, 40, 44, 46
evenals de Ambachtengang te Brussel;
Gelet op het gunstig advies van het college van Burgemeester en Schepenen
van de stad Brussel uitgebracht op 15 januari 2001;
Gelet op het gunstig advies van de Koninklijke Commissie voor Monumenten
en Landschappen uitgebracht op 4 april 2001;
Overwegende dat de eigenaars van de nrs 28, 30/32, 38, 40, 42, 44 en 46 geen
opmerkingen hebben meegedeeld binnen de termijn opgelegd in artikel 20 van
de ordonnantie van 4 maart 1993;
Overwegende de opmerkingen van de eigenaar van de nrs 36/38 meegedeeld
op 16 januari 2001; dat een aanvraag tot nietigverklaring bij de Raad van State
op 30 januari 2001 werd ingediend en dat deze als volgt kunnen geresumeerd
worden:
De bescherming als geheel van de nrs 28-46 is onaanvaardbaar indien men deze
gebouwen vergelijkt met de andere huizen van de straat die waardevoller zijn
en niet in acht worden genomen in het geheel tot bescherming voorgesteld.
De gevels van de nrs 34-36 bezitten geen enkel voldoende belang om de
bescherming ervan te rechtvaardigen en het interieur van de gebouwen zelf
beantwoordt niet meer aan wat oorspronkelijk werd gebouwd.
De bescherming van de Ambachtgang zou elke nieuwe inrichting van de gang
beletten. Het feit dat deze voorkomt op oude plannen rechtvaardigt niet op zich
zijn bescherming.
Overwegende dat deze opmerkingen als volgt kunnen tegemoet gekomen
worden :
XIII - 2051/2631 - 6/36
De Grote Markt en zijn omgeving vormen een ontegensprekelijk historisch
geheel als getuige van de campagne van wederopbouw na 1695. De bouw van
de huizen in de Boterstraat, waaronder de nrs 34-36, maakt integrerend deel uit
van deze campagne. De gevels van deze huizen maken te meer deel uit van een
geheel (de nrs 28-48) dat ligt in het verlengde van de huizen van de Grote
Markt waarmee zij samenhangen.
Bovendien vormt de gevel van het nr 36 in pseudo-traditionele stijl een getuige
van de historiserende architectuur in de stedenbouwkundige traditie die Brussel
vanaf de 19de eeuw heeft gekend.
De bescherming als geheel van de nrs 28-36 vormt een stap in de studie van de
pare kant van het huizenblok. Door zijn bijzonder interessante inplanting, is dit
straatgedeelte een ontegensprekelijke historische getuige van de bouwevolutie
in een oude perceelindeling.
De aanwezigheid van de Ambachtgang en zijn tracé versterken het historisch
karakter van het huizenblok [dat] bestaat uit karakteristieke diephuizen met
achterhuizen.
De bescherming van het geheel wordt gerechtvaardigd om de stabiliteit van
deze broze constructies te vrijwaren die zouden verstoord kunnen worden door
zware ingrepen.
BESLUIT:
Artikel 1 - Worden beschermd als geheel de goederen gelegen Boterstraat nrs
28, 30/32, 34/36, 38, 40, 44, 46, meer bepaald: de totaliteit van de gebouwen
nrs 28, 30/32, 34/36, 38, 42, 44, 46 alsook de voorgevel, de bedaking, de
draagstructuur en de overblijfselen van de oude kelder van het hoofdgebouw,
het geheel van de achterhuizen van het nr 40, evenals de Ambachtgang, bekend
ten kadaster te Brussel, 2de afdeling, sectie B, 5de blad, percelen nrs 368a, 367b,
366b, 365d, 364d, 363b, 362n, 361c, 360b, 359b, 393c, 392, 393b vanwege hun
historische, artistieke, archeologische, esthetische en volkskundige waarde
zoals nader bepaald in bijlage I van dit besluit.
Art. 2 - De vrijwaringszone met betrekking tot het in artikel 1 vermelde
monument betreft de wegen, gedeelten van de wegen evenals het geheel van de
percelen of gedeelten van de percelen opgenomen in de omtrek, afgebakend op
het plan gevoegd in bijlage H bij dit besluit.
Art. 3 - De minister bevoegd voor de monumenten en landschappen, is belast
met de uitvoering van dit besluit.
Brussel, 20-09-2001
Door de Brusselse Hoofdstedelijke Regering,
De Minister-Voorzitter van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering, belast met
Plaatselijke Besturen, Ruimtelijke Ordening, Monumenten en Landschappen,
Stadsvernieuwing en Wetenschappelijk Onderzoek,
De Staatssecretaris bij het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, belast met
Ruimtelijke Ordening, Monumenten en Landschappen, en Bezoldigd Vervoer
van Personen".
XIII - 2051/2631 - 7/36
"
BIJLAGE 1 VAN BET BESLUIT VAN DE BRUSSELSE
HOOFDSTEDELIJKE REGERING HOUDENDE INSTELLING VAN DE
PROCEDURE TOT BESCHERMING ALS GEHEEL VAN DE GOEDEREN
GELEGEN BOTERSTRAAT NRS 28, 30/32, 34/36, 38, 40, 42, 44, 46,
EVENALS DE AMBACHTGANG TE BRUSSEL (lees: TOT
BESCHERMING ALS GEHEEL VAN DE GOEDEREN GELEGEN
BOTERSTRAAT NRS 28, 30/32, 34/36, 38, 40, 42, 44, 46, EVENALS DE
AMBACHTGANG TE BRUSSEL.
Kadastrale gegevens : Brussel, 2de afdeling, sectie B, 5de blad, percelen
nrs 368a, 367b, 366b, 365d, 364d, 363b, 362n, 361c, 360b, 359b, 393c, 392,
393b.
Beknopte beschrijving:
Historiek van de Boterstraat:
De geschiedenis van de Boterstraat, een licht gebogen verbindingsstraat tussen
de Grote Markt en de Zuidstraat, is even oud als die van de Grote Markt zelf.
In de 12de eeuw werd ze Santstraete genoemd, waarschijnlijk omdat ze langs
één van de talrijke zandbanken van het moerassig gebied lag waarop de eerste
steenen, aan de buitenkant van het castrum van het Sint-Gorikseiland waren
opgetrokken. De in 1911 blootgelegde overblijfselen van een breukstenen vloer,
die 1,40 m lager dan het huidige niveau gelegen waren, getuigt van deze
oorsprong.
Na het bombardement van 1695 werd besloten de straat ongeveer 1 m te
verbreden en de rooilijn te wijzigen.
De Sint-Niklaaskerk, die het benedendeel van de straat domineert, is één van
de oudste kerken van Brussel. Vóór de kerk werd verschillende eeuwen lang
markt gehouden. Vanaf de 15de eeuw beperkte de handel er zich tot de verkoop
van boter. In 1796 verplaatste de botermarkt zich naar het terrein waar het
recollettenklooster had gestaan. Dit klooster was door het bombardement met
de grond gelijkgemaakt; sinds 1871 bevindt zich hier het Beursgebouw.
In 1521 werd de straat vermeld als straat leidend naar de recolletten; in de 18de
en 19de eeuw heette ze Lange Boterstraat - vanwege de markt die er gehouden
werd - in tegenstelling tot de Korte Boterstraat, aangelegd in de 16de eeuw. In
1920 kreeg ze haar huidige benaming, Boterstraat.
Tot 1918 liep de straat rond de Sint-Niklaaskerk door tot aan de Grasmarkt en
omvatte ze ook de huidige Taborastraat. Sinds 1980 is ze een autovrije
winkelstraat.
Dankzij haar architectuur heeft de Boterstraat een zeker historisch cachet en
pittoresk karakter bewaard waardoor ze vandaag één van de belangrijkste
toeristische attracties van het historisch centrum van Brussel vormt. De elegante
trapgevels die de vluchtlijnen van het perspectief richting Grote Markt op fraaie
wijze omboorden, geven al een voorsmaak van wat de wandelaar aan moois
staat te wachten. De even straatzijde is bijzonder interessant vanwege de vele
traditionele huizen met 17de-18de-eeuwse topgevels en classicistische
19de-eeuwse lijstgevels waarvan sommige verbouwd werden tot topgevel.
De huizen nrs 34/36, 38 en 40 bezitten een bijkomende toegang die uitgeeft op
de Ambachtgang. Deze «impasse», bereikbaar via de Grasmarkt, is een der
oudste van de stad. Haar tracé is duidelijk zichtbaar op het stadsplan
gerealiseerd door Lefebvre d'Archaumbault in 1774 met duidelijke
perceelsindeling en waarvan er zich een kopie bevindt op het Brusselse
Stadsarchief. Het steegje draagt hier het nummer 197, dat in de legende verwijst
naar de oude benaming, «Reuzengang». Volgens J. d'Osta stond de Reuzengang
tot in de 16de eeuw in verbinding met de Grote Markt (Les rues disparues de
XIII - 2051/2631 - 8/36
Bruxelles, 1979). De pittoreske Ambachtgang werd sinds de jaren 1930 ter
hoogte van de Grasmarkt afgesloten om veiligheidsredenen, hoewel het steeds
een openbare weg betreft.
Nr. 28:
Diephuis met trapgevel bestaande uit drie bouwlagen en drie traveeën onder een
zadeldak. De sobere gevel is verankerd en voorzien van een witte cementering.
Hij is opengewerkt door rechthoekige raamopeningen. De geveltop bezit een
rondbogig zoldervenster, aan weerszijden geflankeerd door twee rechthoekige
raampjes. Opvallend is de nog bestaande, geprofileerde waterlijst ter bekroning
van het rondboogvenster. De benedenverdieping is herhaaldelijk
getransformeerd voor commerciële doeleinden. Bij de laatste verbouwing werd
de winkelpui voorzien van een breed venster en het interieur helemaal
ontmanteld, zodat de oorspronkelijke, perfect bewaard gebleven, structuren
tevoorschijn kwamen. De wenteltrap bezit telmerken aan de achterkant van de
treden. De verdiepingen, met bewaard gebleven, authentieke balkenlaag,
vertonen een bijzonder interessante indeling die typisch is voor de periode van
de reconstructie. De dwarswanden zijn opvallend dun en opgebouwd uit een
houten geraamte opgevuld met baksteen. Het oorspronkelijk dakgebinte werd
hier en daar hersteld. De overwelfde bakstenen kelder is vrij laag en vertoont
een ingewikkelde samenstelling, wat wijst op diverse verbouwingen.
Nrs 30/32:
Dit gebouw betreft een dubbelwoonst. De traditionele, bepleisterde bakstenen
trapgevel (10 tr.) van drie bouwlagen en vier traveeën is typisch 17de eeuws. Het
zadeldak van dit diephuis bezit een vernieuwde dakbedekking. De gevel is in
de tweede en vierde bouwlaag voorzien van vier rechthoekige vensters met
geprofileerde aangepaste lekdrempels, bij nr. 32 enigszins verlaagd. De tweede
verdieping is voorzien van bewerkte sierankers. De geveltop is opengewerkt
met - heden gedichte - gekoppelde, korfbogige muuropeningen met imposten
en sleutel, bij nr. 30 nog onder waterlijst. Aan weerszijden hiervan en bovenaan,
onder een steigergat, heeft de geveltop kleine rechthoekige vensters. De kelder
met gedrukt tongewelf loopt verder dan de huidige rooilijn, wat erop wijst dat
het huis heropgebouwd werd, terugwijkend van de oorspronkelijke rooilijn. Het
plan is opgebouwd volgens spiegelbeeldschema vanaf een muur die doorloopt
tot aan de nok. De structuur bezit nog heel wat opmerkelijke elementen die
wellicht uit de periode van de wederopbouw dateren: de langsmuren, de
dwarswanden, opgebouwd uit een houten geraamte gevuld met baksteen, de
balkenlaag, de houten wenteltrap, die tegen de gemene muur is aangebouwd en
de zolder met gebinte. De begane grond, die voor commerciële doeleinden
wordt gebruikt, is gemoderniseerd. De verdeling van de ruimten op de
verdiepingen daarentegen lijkt oorspronkelijk.
Nrs 34/36:
Oorspronkelijk twee afzonderlijke diephuizen met zadeldak, thans
samengevoegd tot één doorlopende winkelpui.
Nr. 34 bezit drie bouwlagen en twee traveeën. De wit gecementeerde tuitgevel
is verankerd en bezit rechthoekige raamopeningen en een zolderraam. Het huis
is herhaaldelijk verbouwd geweest. De kern gaat echter terug tot de
oorspronkelijk bouwfase. De begane grond werd gerenoveerd voor commerciële
doeleinden en uitgebreid door het openbreken van de gemene muur van nr. 36.
Nr. 36 bezit eveneens drie bouwlagen en drie traveeën. De trapgevel werd in
1925 gerenoveerd volgens de toenmalige normen, d.w.z. wederopgebouwd in
bak- en natuursteen volgens een laatbarok patroon. Ter verfraaiing werden
platte banden, spiegels en balusters aangebracht. Niettegenstaande deze
XIII - 2051/2631 - 9/36
heropbouw, behoudt de trapgevel zijn waarde als invularchitectuur in dit
pittoreske straatbeeld.
De heden samengevoegde huizen bezitten een aantal aanbouwen en een
achterhuis dat uitkijkt op een binnenplaats en op de Ambachtgang, die
bereikbaar is via de Grasmarkt, nr. 31. Het achterhuis bezit eveneens een oude
kern. Van hieruit zijn beide verankerde achtergevels van de diephuizen
duidelijk zichtbaar. Deze zijn heden voorzien van verbrede vensteropeningen
en nieuwe kozijnen. De eerste en tweede verdieping, met tot duplex
omgevormde zolderruimte zijn bewaard. De dwarsmuren werden opengewerkt
tijdens de samenvoeging van beide huizen. De gewelfde kelder loopt door over
beide huizen. Waarschijnlijk werden de twee smalle huizen herbouwd op een
breed perceel, wat vrij gebruikelijk was tijdens de intense bouwactiviteiten na
de bombardementen.
Nr. 38:
Diephuis van drie bouwlagen en drie traveeën onder een zadeldak. De markante
straatgevel in late barokstijl dateert uit het einde van de 17de- begin 18de eeuw
en kondigt met zijn kwalitatieve behandeling en rijkdom van materialen de
bebouwing van de Grote Markt aan. De zandstenen voorgevel in late barokstijl
met in- en uitgezwenkte top werd in 1976 gerestaureerd onder leiding van
stadsarchitect J. Rombaux. Hierbij werden een aantal natuurstenen vervangen.
De gevelopbouw is karakteristiek voor de pilastergevels en bestaat uit een
superpositie van Dorische en Ionische, deels geblokte, pilasters. De geveltop is
tweeledig en bezit een rechthoekig middenvenster, geflankeerd door twee
rondboogvensters en een bekronende oculus. Het huis werd onlangs verbouwd
en aangepast aan de moderne eisen van het comfort. De vernieuwde winkelpui
werd hertekend in harmonie met de gevelordonnantie. De gevel zelf werd op de
bovenverdiepingen gereinigd en voorzien van een nieuw verguldsel. De
binnenruimte werd ontmanteld en aan de achterkant ingrijpend verbouwd, zodat
de oorspronkelijk[e] inplanting van het hoofdgebouw, de binnenplaats en het
achterhuis op de benedenverdieping vervaagd is. Ondanks deze ingrepen blijft
dit huis een merkwaardige getuige van de architectuur ten tijde van de
wederopbouw. De oorspronkelijke bouwstructuren zijn gaaf bewaard: het
bakstenen keldergewelf, de balklagen van de diverse verdiepingen van het
hoofdhuis en de zolder met dakgebinte dat heden is opengewerkt met een
dakraam. De wenteltrap is waarschijnlijk verplaatst. De privé-appartementen
zijn, net als de nrs. 34/36, bereikbaar via de Ambachtgang.
Nr. 40:
Dit diephuis telt drie bouwlagen en drie traveeën onder zadeldak en plat dak.
De gevel werd volledig herbouwd in 1961 naar plannen van architect
R. Burgraeve. De reconstructie beantwoordt helemaal aan de visie van die tijd
en de voorschriften van het Bijzonder Bestemmingsplan van het «Ilot Sacré»
en kreeg zelfs een vermelding tijdens de campagne voor de herwaardering van
de historische binnenstad.
De gevel van het oorspronkelijke huis, «De Moriaen», is herkenbaar op de
18de-eeuwse tekening van P.J. De Rons.
De binnenruimte bestaat uit moderne appartementen. De kelder bezit echter nog
een aantal oorspronkelijke elementen. De achterkant bestaat uit een
aaneenschakeling van achterhuizen en aanbouwen, met bouwelementen uit de
oorspronkelijke bouwfase, maar ook uit de 19e eeuw of later. De keuken op de
benedenverdieping (restaurant) bezit een «recht van overpad» via een smalle
overwelfde gang in een aanpalend achterhuis uitgevend op de Ambachtgang.
XIII - 2051/2631 - 10/36
Nr. 42:
Dit diephuis is een van de merkwaardigste van de Boterstraat. Het telt drie
bouwlagen en drie traveeën onder zadeldak. Het huis is goed gedocumenteerd
en herkenbaar op de tekening van P.J. De Rons uit de 18de eeuw. De
bepleistering werd bij een recente renovatie onoordeelkundig weggehaald en
liet de baksteen zichtbaar. Het pand was eertijds het gildenhuis van het
schoenlappers- en leerlooiersambacht en heette «De Keyser». Na de
bombardementen werd het op dezelfde plaats herbouwd.
De monumentale pilastergevel wordt gemarkeerd door hoeklisenen. De
geveltop met bekronend driehoekig fronton bezit een centraal rondboogvenster
en zijvensters ter hoogte van de zoldering. De winkelpui op de begane grond is
gedeeltelijk verbouwd en wordt versierd door een fraaie inkom met
spiegelboogvormige omlijsting van hardsteen. Het hoofdhuis is zeer ruim en
bezit bovendien een aaneenschakeling van aanbouwen en achterhuizen tot
achter nr. 44. De toegang tot de kelderruimte bevindt zich onder nr. 44. De
kelders onder het hoofdhuis zijn opmerkelijk door hun grote afmetingen en het
afwisselend gebruik van hard- en baksteen. De twee kelders vooraan bezitten
een bakstenen kruisgewelf. Aan de straatkant is het trapgat nog zichtbaar. De
kelder achterin is van latere datum en bezit een typisch 19de-eeuws troggewelf.
Het hoofdhuis heeft zijn oorspronkelijke binnenstructuur bewaard, inclusief
balklagen en oudere, plafondversieringen in stucwerk. De trap lijkt van een
latere datum te zijn. De tweeledige zoldering met oorspronkelijk dakgebinte en
balkenlaag is eveneens oorspronkelijk.
Nr. 44:
Dit diephuis van vijf bouwlagen en twee traveeën onder schilddak is het
resultaat van een verbouwing die waarschijnlijk in de loop van de 18de eeuw
plaatsvond. Uit een tekening van P.J. De Rons uit het midden van de 18de eeuw
blijkt dat het pand oorspronkelijk een halsgevel met drie traveeën en drie
bouwlagen had. De oude kern is evenwel grotendeels bewaard gebleven. Het
interieur werd eveneens verbouwd: er werd één bouwlaag toegevoegd ter
hoogte van de tweede verdieping en het trappenhuis met houten trap werd
vervangen door een trap met schitterende trappaal in Lodewijk XVI-stijl. Op de
bovenste verdieping bevindt zich nog een oude deur met hang- en sluitwerk die
waarschijnlijk uit de periode van de verbouwing dateert. De zolderruimte is
bijzonder interessant vanwege het berghok met planken dat wellicht ook uit
dezelfde periode dateert. Ook de hardstenen trap met plavuizen die naar de
overwelfde bakstenen kelder leidt is opmerkelijk.
Nr. 46:
Laatbarok diephuis van drie bouwlagen en drie traveeën onder pannen zadeldak.
De gevel werd in 1929 volgens een 18de-eeuwse tekening van P.J. De Rons
verbouwd in natuursteen met platte-bandversiering. De borstweringen zijn
voorzien van balustrades en, centraal op de tweede verdieping, van een reliëf
met 0.-L.-Vrouw met Kind tussen twee hoornen des overvloeds. Voor de
verbouwing was dit een pand van classicistische allure met twee traveeën en
vier bouwlagen, waarvan de ordonnantie naar die van nr. 44 verwees. Het plan
vertoont achtereenvolgens een hoofdgebouw met bijgebouw waarin het
trappenhuis is ondergebracht, een - heden overdekte - binnenplaats en
achterhuizen die onderling verbonden zijn door openingen op de verschillende
bouwlagen. Links van de overdekte binnenplaats bevindt zich een bijgebouw
met opmerkelijke wandkast en lambriseringen, waarschijnlijk uit de 18de eeuw.
Eveneens interessant zijn de kleine houten trap in één van de bijgebouwen, de
schouwen en de gebinten van de verschillende gebouwen die blijk geven van
XIII - 2051/2631 - 11/36
de bouwtechnieken uit deze preïndustriële periode. De kelder is toegankelijk via
de binnenkoer, een gebruikelijke plaats in de traditionele bouwkunst.
Waarde van bet goed volgens de maatstaven vastgesteld in artikel 2, 1/, van de
ordonnantie van 4 maart 1993 inzake het behoud van het onroerende erfgoed:
Historische en archeologische waarde
De ontstaansgeschiedenis van de Boterstraat valt samen met die van de Grote
Markt. De straat vormt de verbinding tussen de Grote Markt en de
Sint-Niklaaskerk en ontleent haar naam aan de voormalige Botermarkt, die
eertijds ter hoogte van de Beurs was gevestigd. Opgravingen ter hoogte van de
nrs 24/26 brachten sporen van een oudere bebouwing aan het licht.
De Boterstraat werd volop geteisterd door de bombardementen van De Villeroy
en haast volledig herbouwd. Hierbij werden de perceelsindeling en de kelders
grotendeels bewaard. Een aantal kelders zijn monumentaal en opgetrokken uit
baksteen en natuursteen.
De Boterstraat bevindt zich in de bufferzone van de Grote Markt die sinds 1998
op de UNESCO-lijst van het Werelderfgoed is opgenomen.
De ingewikkelde structuur van het bouwblok tussen de Grasmarkt en de
Boterstraat is een interessante getuige van het dichtbebouwde historische
stadsweefsel. Het blok bestaat uit een aaneenschakeling van aanbouwen,
achterhuizen en binnenplaatsen die uitkijken op een «impasse», de vroegere
«Reuzengang», in de 19de eeuw omgedoopt tot «Ambachtgang». Het pittoreske
verborgen straathoekje wordt nog steeds intensief gebruikt door de bewoners
van de omliggende panden. Het bestaan ervan in de 18de eeuw wordt bevestigd
op een aantal stadsplannen, o.a. Lefebvre d'Archaumbault in 1774.
Artistieke en esthetische waarde :
De meeste huizen van de Boterstraat zijn typisch voor de architectuur ten tijde
van de wederopbouw. Snel en efficiënt werken was toen de boodschap. Daarbij
werd geopteerd voor het traditionele bouwtype, het zogenaamde diephuis met
binnenplaats of achterhuis. De aangewende straatgevels varieerden van
eenvoudige tuitgevels tot meer plastisch uitgewerkte barokgevels. De pare
straatzijde (nrs 28 tot 46) is een perfecte getuige hiervan. De bouwstructuur van
deze bijzonder interessante huizenrij bleef grotendeels bewaard. Hoewel de
voorgevels in enkele gevallen verbouwd of herbouwd zijn geweest, afhankelijk
van de heersende tendensen, blijven ze interessant als invularchitectuur of
getuigenis van de bouwgeschiedenis van de straat. Een globale bescherming
van deze panden is gerechtvaardigd door het uitzonderlijke broze karakter van
dit dichtbebouwde historische stadsweefsel belendend de Grote markt en dat het
voorwerp moet maken van aanhoudende zorg.
Ingrijpende verbouwingen kunnen de oude structuren faliekant aantasten met
stabiliteitsproblemen of zelfs instortingsgevaar tot gevolg.
Rond de Grote Markt stonden de belangrijkste gildenhuizen. Nr. 42 was o.a. het
huis van het leerlooiers- en schoenmakersambacht. Dit huis onderscheidt zich
door zijn rijke architecturale behandeling en leunt aan bij de huizen van de
Grote Markt.
Volkskundige waarde
De Boterstraat is een van de drukste wandelstraten van de benedenstad. Als
invalsweg van de Grote Markt vormt ze van oudsher het decor van talrijke
historische of volkskundige gebeurtenissen. Een der bekendste evenementen is
ongetwijfeld de Ommegang die via de Boterstraat de Grote Markt aandoet en
verder gaat richting Heuvelstraat. Dit wordt trouwens prachtig geïllustreerd op
de schilderijen van D. Van Alsloot uit het begin van de 17de eeuw. Hierop is
eveneens de aanzet van de Boterstraat zichtbaar zoals ze eruitzag voor de
XIII - 2051/2631 - 12/36
bombardementen. De straat is goed gedocumenteerd door archief- en
fotomateriaal en tekeningen, waaronder één van P.J. De Rons uit de 18de eeuw,
waarop de nrs 40-42-44-46 perfect zichtbaar zijn."
XIII - 2051/2631 - 13/36
BIJLAGE II VAN HET BESLUIT VAN DE BRUSSELSE HOOFDSTEDELIJKE
REGERING TOT BESCHERMING ALS GEHEEL VAN DE GOEDEREN
GELEGEN BOTERSTRAAT NRS. 28, 30/32, 34/36, 38, 40, 42, 44, 46 EVENALS
DE AMBACHTGANG TE BRUSSEL
XIII - 2051/2631 - 14/36
Het besluit van 20 september 2001 is bij een brief van
3 maart 2002, die de dag daarna gepost is, ter kennis gebracht van de naamloze
vennootschap CONFISERIE LEONIDAS.
Het is bij vermelding bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad
van 28 maart 2002;
Overwegende dat de beide beroepen, aangezien ze verknocht zijn,
in het belang van een goede rechtsbedeling samengevoegd moeten worden, zoals de
verzoekende partij overigens vraagt;
Beroep A.99.954/XIII-2051
Overwegende dat de verzoekende partij een eerste middel ontleent
aan schending van de artikelen 18, 23 en 29 van de ordonnantie van de Brusselse
Hoofdstedelijke Raad d.d. 4 maart 1993 inzake het behoud van het onroerende
erfgoed, van het redelijkheids- en het evenredigheidsbeginsel, en aan
machtsoverschrijding en zelfs machtsafwending; dat ze opmerkt dat de gebouwen
die de Grote Markt van Brussel vormen beschermd zijn bij een koninklijk besluit
van 19 april 1977, dat de destijds geldende wet van 7 augustus 1931 niet voorschreef
dat in een vrijwaringszone moest worden voorzien rondom de beschermde
monumenten, en de omgeving van de Grote Markt bijgevolg niet in zulk een
vrijwaringszone is opgenomen; dat ze ook opmerkt dat de UNESCO in 1998
besloten heeft de Grote Markt op te nemen op de lijst van het werelderfgoed en dat
één van de voorwaarden daarvoor was dat rondom het gebied een bufferzone werd
afgebakend; dat de verwerende partij volgens haar met dat doel de bestreden
handeling heeft goedgekeurd; dat ze stelt dat het doel van die verschillende
beschermingsmaatregelen er bijgevolg in bestaat, zoals de Brusselse
Hoofdstedelijke Regering zelf toegeeft, de voornoemde voorwaarde te vervullen die
door de UNESCO is opgelegd; dat ze zich baseert op een circulaire ondertekend
door de directeur van de dienst Monumenten en Landschappen van het Brussels
Hoofdstedelijk Gewest, waarin uitdrukkelijk de door de UNESCO opgelegde
voorwaarde wordt genoemd; dat ze ook verwijst naar bijlage I van de bestreden
handeling; dat ze aanvoert dat de bestreden handeling, die dezelfde gevolgen
teweegbrengt als een bescherming, haar bijzonder strikte regels oplegt, aangezien
ze daarbij meer bepaald verplicht wordt bepaalde onderhoudswerkzaamheden te
XIII - 2051/2631 - 15/36
verrichten, en voor alle werkzaamheden die ze wil uitvoeren in de gebouwen die van
haar zijn en waarvoor de handeling geldt, los van de stedenbouwkundige vergunning
ook nog een erfgoedvergunning te verkrijgen voor de uitreiking waarvan de
Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen over een recht beschikt
om een eensluidend advies uit te brengen, en derhalve over een echt vetorecht; dat
ze aanvoert dat de verwerende partij het bovenbeschreven doel kon bereiken door,
overeenkomstig artikel 23 van de voornoemde ordonnantie van 4 maart 1993, een
vrijwaringszone af te bakenen rondom de gebouwen die de Grote Markt van Brussel
vormen, die beschermd is bij een besluit van 19 april 1977; dat ze van oordeel is dat
door haar gebouwen op te nemen in zulk een vrijwaringszone zowel
tegemoetgekomen kon worden aan de vereisten gesteld door de UNESCO, namelijk
dat rond de Grote Markt van Brussel een bufferzone werd aangelegd, als aan het
algemeen belang, waarop het beleid inzake monumenten en landschappen steunt,
en aan het specifieke belang van de verzoekende partij aangezien, wat dat betreft,
de gevolgen van een opname in een vrijwaringszone minder ingrijpend zijn dan die
van een bescherming, zoals blijkt uit de vergelijking van de artikelen 26 en 27
enerzijds met de artikelen 23 en 29 van de in het middel genoemde ordonnantie
anderzijds; dat ze daaruit besluit dat "de bestreden handeling, voor zover daarmee
de procedure tot bescherming van de gebouwen van de verzoekende partij wordt
opgestart, kennelijk onredelijk is en niet in verhouding staat tot het beoogde doel";
dat ze in haar memorie van wederantwoord aanvoert dat de beschermingsmaatregel,
die de meest stringente maatregel is, voorbehouden is voor goederen van grote
waarde en het doel ervan grondig verschilt van dat van de aanleg van een
vrijwaringszone; dat ze, wat betreft de vervulling van de voorwaarden opgelegd
door de UNESCO om een bufferzone aan te leggen rondom de Grote Markt, van
oordeel is dat om aan die voorwaarden te voldoen ermee volstaan had kunnen
worden haar gebouwen op te nemen in een vrijwaringszone; dat ze voorts stelt dat
het evenredigheidsbeginsel vereist dat er een evenredige verhouding bestaat tussen
het administratief besluit en de feiten die daaraan ten grondslag liggen, gelet op het
feit dat de bestuurlijke overheid tot doel heeft het algemeen belang te dienen; dat ze
de verwerende partij verwijt dat ze voor de dwingendste maatregel heeft gekozen,
namelijk bescherming, zonder dat deze evenwel gerechtvaardigd is ten aanzien van
het nagestreefde doel, dat bereikt had kunnen worden door haar gebouwen en de
gezamenlijke gebouwen die aan de even kant van de Boterstraat liggen, op te nemen
binnen een vrijwaringszone rondom de Grote Markt;
XIII - 2051/2631 - 16/36
Overwegende, enerzijds, dat artikel 23 van de ordonnantie van
4 maart 1993 inzake het behoud van het onroerende erfgoed, zoals dat gold toen het
bestreden besluit is uitgevaardigd, bepaalde dat het beschermingsbesluit rondom
ieder beschermd gebied een vrijwaringszone vaststelt waarvan het de grenzen
bepaalt; dat de bepaling niet voorziet in een procedure waarmee een vrijwaringszone
kan worden vastgesteld nadat een beschermingsbesluit is uitgevaardigd;
Overwegende, anderzijds, dat krachtens artikel 2, 3/, van de
voornoemde ordonnantie van 4 maart 1993, onder "vrijwaringszone van het
onroerende erfgoed", "de zone rondom een monument, een geheel, een landschap
of een archeologische vindplaats, waarvan de omtrek wordt vastgesteld volgens de
vereisten van de vrijwaring van de omgeving van het onroerende erfgoed" verstaan
moet worden; dat uit artikel 29 blijkt dat in de vrijwaringszone bedoeld in artikel 23
voor alle handelingen en werkzaamheden die het uitzicht op het goed dat tot het
onroerende erfgoed behoort, of het uitzicht vanaf dat goed kunnen wijzigen, het
advies van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen moet
worden ingewonnen en de speciale regelen van openbaarmaking gelden; dat daaruit
volgt dat de vrijwaringszone niet op hetzelfde niveau ligt als bescherming of
opname op de bewaarlijst; dat de vrijwaringszone buiten het beschermde geheel ligt,
welk geheel als zodanig behouden moet blijven als onderdeel van het onroerend
erfgoed dat een in artikel 2 genoemde waarde vertoont; dat ze ertoe strekt dat geheel
te beschermen dat buiten haar grenzen ligt, en geen goederen die binnen de grenzen
van de vrijwaringszone liggen wegens de eigen waarde daarvan;
Overwegende dat in casu het besluit waarbij de
beschermingsprocedure wordt opgestart niet enkel tot doel heeft een bufferzone in
te stellen rondom de Grote Markt, die door de UNESCO in 1998 op de lijst van het
werelderfgoed is geplaatst, en dit om te voldoen aan een voorwaarde die door de
UNESCO zou zijn opgelegd; dat het bestreden besluit er integendeel toe strekt een
procedure op te starten om goederen waaraan een eigen waarde is toegekend te
beschermen, een waarde die in de nota die erbij is gevoegd, omschreven wordt als
historisch en archeologisch, artistiek, esthetisch en volkskundig; dat aangezien het
erom ging een geheel van goederen die geacht werden een eigen waarde te hebben,
te beschermen, de techniek van de vrijwaringszone voor dat geheel uitgesloten was,
gesteld al dat ze mogelijk was, vermits de Grote Markt reeds beschermd was; dat
het derhalve de vraag is of de goederen voldoende goede hoedanigheden hebben om
het inleiden van een procedure van bescherming als geheel te wettigen en het er niet
XIII - 2051/2631 - 17/36
om gaat uit te maken of de invoering van een vrijwaringszone wel of niet voldoende
zou zijn geweest om de gestelde doeleinden te bereiken; dat het eerste middel niet
gegrond is;
Overwegende dat de verzoekende partij een tweede middel
ontleent aan schending van de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, aan schending
van het beginsel van gelijke behandeling van de burgers ter zake van openbare
lasten, aan schending van het beginsel van behoorlijk bestuur en aan dwaling
omtrent, en zelfs tegenstrijdigheid van, de motieven van de handeling, doordat de
bestreden handeling onder meer enkel de even kant van de Boterstraat beoogt en de
gebouwen aan de oneven kant enkel opneemt in de vrijwaringszone van het te
beschermen geheel, terwijl die gebouwen "op zijn minst op het eerste gezicht een
gelijke, zo niet een grotere historische, archeologische, artistieke, esthetische en
volkskundige waarde vertonen dan de gebouwen waarop de beschermingsmaatregel
betrekking heeft"; dat ze meent dat het voldoende is de foto's te vergelijken, op zijn
minst qua architectuur, van de beide kanten van de Boterstraat, en meer in het
bijzonder de nrs. 34 en 36 (eigendom van de verzoekende partij) enerzijds, en de
nummers aan de oneven kant anderzijds, om zich daarvan te overtuigen; dat ze
aanvoert dat "geen enkel objectief en redelijk gegeven dat verband houdt met het
nagestreefde doel, zulk een discriminatie kan wettigen, wel integendeel"; dat ze stelt
dat deze situatie des te minder aanvaardbaar is daar een opname in een
vrijwaringszone heel wat minder zware gevolgen heeft voor de eigenaar van de
betrokken gebouwen dan een beschermingsprocedure of een eigenlijke
bescherming; dat ze besluit dat "de bestreden handeling de artikelen 10 en 11 van
de Grondwet en het beginsel van de gelijkheid van de burgers ter zake van openbare
lasten schendt"; dat ze in haar memorie van wederantwoord stelt dat bij het lezen
van bijlage I van het bestreden besluit duidelijk blijkt dat de Boterstraat in haar
geheel wordt beoogd en geen enkel objectief en redelijk gegeven een verschil in
behandeling wettigt tussen de gebouwen die aan de even kant liggen, die beschermd
zijn, en de gebouwen die aan de onpare kant liggen, die opgenomen zijn in een
vrijwaringszone, temeer daar sommige gebouwen die aan de oneven kant liggen
interessanter zijn om te beschermen dan haar gebouwen; dat ze aanvoert dat uit geen
enkel gegeven van het dossier blijkt dat de regering van plan is de status van de
gebouwen die aan de oneven kant van de straat liggen, te wijzigen en deze te
beschermen, en thans geen procedure tot bescherming van die gebouwen is
opgestart;
XIII - 2051/2631 - 18/36
Overwegende dat artikel 18, § 1, van de ordonnantie van
4 maart 1993, zoals dat gold toen de bestreden handeling is uitgevaardigd, het
volgende bepaalt:
"
De Executieve beschermt de goederen die tot het onroerende erfgoed behoren
en stelt de afbakening van een vrijwaringszone vast. Zij zet de
beschermingsprocedure in gang op eigen initiatief, op voorstel van de
Commissie of op verzoek van de eigenaar wanneer zijn goed ingeschreven
is op de bewaarlijst";
Overwegende dat krachtens artikel 2, 1/, van dezelfde ordonnantie
onder onroerend erfgoed het geheel van de onroerende goederen met een
historische, archeologische, artistieke, esthetische, wetenschappelijke, sociale,
technische of volkskundige waarde verstaan moet worden;
Overwegende dat de artikelen 2 en 18 de regering er niet toe
verplichten alle goederen die de vereiste waarde kunnen hebben gelijktijdig te
beschermen, ook al liggen ze in dezelfde wijk of vertonen ze soortgelijke
kenmerken; dat het normaal is dat de bestuurlijke overheid op dat gebied geleidelijk
aan of via actieprogramma's te werk gaat; dat de nota van de dienst Monumenten en
Landschappen van 19 juni 2000 daarvoor overigens een verklaring geeft door, ter
verantwoording van een "eerste selectie" waarbij er inderdaad naar gestreefd werd
voorrang te geven aan de gebouwen met topgevels die dateren van de heropbouw
en opgetrokken zijn in de perspectieflijnen en de onmiddellijke omgeving van de
Grote Markt, erop te wijzen dat "het niet mogelijk was het rijke aanbod aan erfgoed
in dit gebied in één keer te beschermen"; dat in de nota voorts staat dat andere
voorstellen in de maak zijn voor goederen in dat gebied naar aanleiding van een
nieuwe beschermingsronde;
Overwegende bovendien dat de omstandigheid dat in het kader
van het beschermingsproject geen administratieve procedure wordt opgestart voor
de gebouwen aan de oneven kant van de Boterstraat, om deze samen met de
gebouwen die aan de even kant liggen op te nemen in de geplande vrijwaringszone,
niet betekent dat de verwerende partij ervan zou hebben afgezien de eerstgenoemde
gebouwen te beschermen en geenszins een beoordeling van hun intrinsieke waarde
inhoudt; dat zodra, in voorkomend geval, de beschermde gebouwen of het
beschermde geheel van gebouwen het vereiste belang vertonen, het feit dat
dichtbijgelegen gebouwen die ook dat belang vertonen niet gelijktijdig beschermd
zijn, uit het oogpunt van het gelijkheidsbeginsel niet zozeer de wettigheid van de
bescherming aantast, maar wel de wettigheid van de niet-bescherming van de
XIII - 2051/2631 - 19/36
tweede categorie, tenzij de verwerende partij een kunstmatig onderscheid maakt
binnen een onlosmakelijk geheel; dat dat om dezelfde redenen ook geldt voor het
instellen van een beschermingsprocedure;
Overwegende dat het loutere feit dat de gebouwen waarvoor geen
beschermingsprocedure is opgestart, maar die gewoonweg opgenomen zijn in een
vrijwaringszone, tegenover het geheel dat op weg is naar bescherming staan, aan de
andere kant van een straat waarvan de waarde wordt omschreven in het bestreden
besluit, niet voldoende is om aan te tonen dat er een onlosmakelijk verband is tussen
het geheel dat het onderwerp is van een beschermingsprocedure en de onderdelen
die men niet van plan is tegelijkertijd te beschermen, vermits het bestreden besluit
ook steunt op de kenmerken van de wijk die tussen de Boterstraat en de Grasmarkt
ligt; dat de procedure opgestart is voor goederen die men als "geheel" wil
beschermen; dat niet blijkt dat dat geheel, om volledig te zijn, ook de gebouwen aan
de andere kant van de Boterstraat had moeten omvatten, en anders afbreuk wordt
gedaan aan de eigenheid ervan; dat de verwerende partij er immers van uit is kunnen
gaan, zonder een kennelijke dwaling omtrent de beoordeling te begaan, dat de
gebouwen aan de even kant van de straat op zich, zonder de tegenoverliggende
gebouwen, een geheel vormen dat voldoende samenhangend is om topografisch te
worden afgebakend (artikel 2, 1/, b, van de ordonnantie); dat het om een homogeen
aaneengesloten huizenblok gaat, gelegen in de wijk die tussen de Boterstraat en de
Grasmarkt ligt, waarop de Ambachtengang uitkomt, en tussen de Grote Markt en de
Sint-Niklaaskerk; dat het gaat om een afbakening die samenhang vertoont ten
opzichte van de waardevolle kenmerken die het opstarten van de
beschermingsprocedure wettigen, waarbij de Boterstraat, waarvan de waarde erkend
is, maar die niet als zodanig begrepen is in het te beschermen geheel, de scheiding
vormt tussen de twee categorieën gebouwen die de verzoekende partij vergelijkt;
Overwegende bijgevolg dat het tweede middel niet gegrond is;
Overwegende dat de verzoekende partij een derde middel ontleent
aan schending van artikel 69 van de bijzondere wet tot hervorming der instellingen
van 8 augustus 1980, van de artikelen 36, eerste lid, en 41, § 2, van de bijzondere
wet van 12 januari 1989 met betrekking tot de Brusselse Instellingen, van artikel 18,
§ 1, van de ordonnantie van 4 maart 1993 inzake het behoud van het onroerende
erfgoed, en van artikel 8 van het besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering
van 18 juli 2000 tot regeling van haar werkwijze en tot regeling van de
XIII - 2051/2631 - 20/36
ondertekening van de akten van de Regering; dat ze erop wijst dat het eigenlijke
bestreden besluit ondertekend is door de Staatssecretaris bij het Brussels
Hoofdstedelijk Gewest, belast met ruimtelijke ordening, stadsvernieuwing,
monumenten en landschappen en bezoldigd vervoer van personen, en
medeondertekend is door de Minister-President van de Brusselse Hoofdstedelijke
Regering, belast met plaatselijke besturen, ruimtelijke ordening, monumenten en
landschappen, stadsvernieuwing en wetenschappelijk onderzoek; dat ze vaststelt dat
de eerste bijlage bij het besluit, die daarmee een geheel uitmaakt, evenwel alleen
ondertekend is door de voornoemde Staatssecretaris bij het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest; dat ze aanvoert dat de Brusselse Hoofdstedelijke Regering overeenkomstig
artikel 69 van de bijzondere wet van 8 augustus 1980 en artikel 36 van de bijzondere
wet van 12 januari 1989 collegiaal beraadslaagt met inachtneming van de regel van
de consensus, dat, overeenkomstig artikel 18, § 1, van de ordonnantie van
4 maart 1993 inzake het behoud van het onroerende erfgoed, het alleen aan die
Regering toekomt de goederen die tot het onroerend erfgoed behoren te beschermen,
dat krachtens artikel 41, § 2, eerste lid, van de bijzondere wet van 12 januari 1989,
de staatssecretarissen geen deel uitmaken van de Brusselse Hoofdstedelijke
Regering, en ze de vergaderingen van de regering slechts geheel of gedeeltelijk
mogen bijwonen; dat ze preciseert dat overeenkomstig artikel 8 van het voornoemde
besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering van 18 juli 2000 de na overleg
binnen de regering vastgestelde besluiten ondertekend worden door de minister en,
eventueel, de staatssecretaris, die bevoegd zijn voor de aangelegenheid die het
onderwerp uitmaakt van het besluit, en ze altijd medeondertekend worden door de
Minister-President; dat ze aanvoert dat derhalve, gesteld dat de Staatssecretaris
belast met plaatselijke besturen, ruimtelijke ordening, stadsvernieuwing,
monumenten en landschappen en bezoldigd vervoer, bevoegd is om een besluit te
ondertekenen dat na overleg binnen de regering is vastgesteld in de
aangelegenheden die hem door de bevoegde minister zijn toegewezen
overeenkomstig de artikelen 4 en 5 van het besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke
Regering van 30 juli 1999 tot vaststelling van de bevoegdheden van de gewestelijke
Staatssecretaris, toegevoegd aan de Minister-Voorzitter van de Brusselse
Hoofdstedelijke Regering, de bestreden handeling hoe dan ook medeondertekend
moet worden door de Minister-President; dat ze bijgevolg van oordeel is dat "de
bestreden handeling de voornoemde bepalingen schendt, aangezien de eerste bijlage
ervan, die daarmee een geheel vormt, niet medeondertekend is door de MinisterPresident"; dat ze in haar memorie van wederantwoord stelt dat, in de
veronderstelling dat de verwerende partij aanvoert dat bijlage I de motivering vormt
XIII - 2051/2631 - 21/36
van de bestreden handeling, en daarmee bijgevolg één geheel vormt, zodat de
vormvereisten voorgeschreven in artikel 8 van het besluit van de Brusselse
Hoofdstedelijke Regering van 18 juli 2000 zowel zouden moeten gelden voor het
besluit als voor de bijlagen daarbij, bijlage I ondertekend had moeten worden door
de staatssecretaris die met die aangelegenheid is belast, en medeondertekend door
de Minister-President belast met monumenten en landschappen;
Overwegende dat, overeenkomstig artikel 69 van de voornoemde
bijzondere wet van 8 augustus 1980, artikel 36, § 1, van de voornoemde bijzondere
wet van 12 januari 1989 en artikel 18 van de voornoemde ordonnantie van
4 maart 1993, het bestreden besluit, met inbegrip van de twee bijlagen daarbij,
uitgevaardigd is door de Brusselse Hoofdstedelijke Regering, de overheid die
materieel bevoegd is om de handeling uit te vaardigen; dat dat besluit van de
Brusselse Hoofdstedelijke Regering en de tweede bijlage ervan niet alleen door de
staatssecretaris belast met monumenten en landschappen is ondertekend, maar ook
door de Minister-President die voor die aangelegenheid bevoegd is, overeenkomstig
artikel 8 van het voornoemde besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering van
18 juli 2000; dat de handtekening van de staatssecretaris in de eerste bijlage bij het
bestreden besluit evenwel verkeerdelijk gezet is onder de vermelding "De MinisterVoorzitter van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering en Minister van Plaatselijke
Besturen, Tewerkstelling, Huisvesting en Monumenten en Landschappen", terwijl
deze zijn handtekening niet heeft gezet;
Overwegende dat, vermits niet betwist wordt dat bijlage I wel
degelijk uitgaat van de bevoegde overheid, die ook bijlage II heeft uitgevaardigd,
het om een louter formele onregelmatigheid gaat; dat de verzoekende partij er geen
belang bij heeft een louter materiële fout te wraken die de omstreden bijlage aantast,
wanneer ze in haar verzoekschrift tot nietigverklaring de authenticiteit van die
bijlage niet in twijfel trekt; dat het derde middel onontvankelijk is;
Overwegende dat de verzoekende partij een vierde middel
ontleent aan schending van de artikelen 18, 19 en 20 van de voornoemde
ordonnantie van 4 maart 1993, van de wet van 29 juli 1991 betreffende de
uitdrukkelijke motivering van de bestuurshandelingen, en meer in het bijzonder van
de artikelen 2 en 3 daarvan, van het beginsel van behoorlijk bestuur, en aan
machtsoverschrijding; dat ze tegen de bestreden handeling inbrengt dat daarin niet
de redenen worden opgegeven die de verwerende partij ertoe gebracht hebben de
XIII - 2051/2631 - 22/36
procedure voor bescherming van de gebouwen genoemd in artikel 1 van de
bestreden handeling op te starten, en de overige gebouwen genoemd in bijlage II bij
de genoemde handeling gewoon in een vrijwaringszone op te nemen; dat ze, wat
haar gebouwen betreft (nrs. 34 en 36 van de Boterstraat) bovendien tegen het
bestreden besluit inbrengt dat in bijlage I ervan verzuimd wordt de bouwdatum van
de zogenaamde "oude kern" te vermelden, net zoals overigens de eigenlijke
bouwdatum van het gebouw gelegen op het nr. 34 van de Boterstraat; dat ze, ten
slotte, nog steeds met betrekking tot de gebouwen die van haar zijn, tegen de
bestreden handeling inbrengt dat daarin niet wordt aangegeven of deze een
historische, artistieke, archeologische, esthetische of volkskundige waarde hebben;
dat ze aanvoert dat een volledige informatieverstrekking, die noodzakelijk is opdat
ze haar bezwaarrecht, ingesteld bij artikel 20 van de in het middel genoemde
ordonnantie, kan uitoefenen, onderstelt dat gelijktijdig aan de volgende drie
vereisten is voldaan:
niet alleen dat de redenen van de in het vooruitzicht gestelde bescherming
nauwkeurig worden opgegeven, maar ook dat de redenen worden gegeven
waarom de betreffende gebouwen waarvoor geen beschermingsplannen bestaan,
gewoonweg opgenomen zijn in een vrijwaringszone, en dit om de verzoekende
partij in staat te stellen te beoordelen of er een bestaansreden is voor de begane
discriminatie die, tenminste op het eerste gezicht en zoals uiteengezet is in het
tweede middel, geenszins gegrond lijkt;
maar ook dat uitgelegd wordt in welk opzicht de gebouwen die van haar zijn een
eventuele historische waarde hebben, door verwijzing naar die zogenaamde
oude kern en naar de bouwdatum van het gebouw op het nr. 34 van de
Boterstraat;
en, ten slotte, dat de bestreden handeling, wat haar gebouwen betreft, uitmaakt
of de beschrijving die daarvan wordt gegeven beantwoordt aan een historische,
artistieke, archeologische, esthetische of volkskundige waarde, wat geenszins
blijkt uit de bestreden handeling en de bijlagen ervan;
dat ze stelt dat ze bijgevolg "niet in staat is geweest met volle kennis van zaken haar
opmerkingen te maken en de verwerende partij uiteindelijk niet naar behoren
geïnformeerd zal zijn, daar ze niet alle informatie zal hebben kunnen ontvangen die
ze van de verzoekende partij had kunnen krijgen indien deze van bij het begin van
XIII - 2051/2631 - 23/36
de procedure volledig op de hoogte was gebracht van de gegevens waarop de
verschillende onderdelen van de bestreden handeling steunen"; dat ze in haar
memorie van wederantwoord aanvoert dat de rondzendbrief van de dienst
Monumenten en Landschappen de Boterstraat in haar geheel beoogt; dat ze tegen
de bestreden handeling inbrengt dat daarin algemene beschrijvingen worden
gegeven van de plaatsen, en niet nader wordt ingegaan op haar gebouwen, dat daarin
niet de precieze bouwdatum van haar gebouwen wordt gegeven, en de historische,
artistieke, archeologische, esthetische of volkskundige waarde daarvan slechts
beknopt en in te vage bewoordingen wordt uiteengezet; dat ze aanvoert dat ze op
basis van die gegevens niet met volle kennis van zaken heeft kunnen beoordelen of
het opstarten van de procedure voor de bescherming van haar gebouwen
gerechtvaardigd was;
Overwegende dat het besluit waarbij de beschermingsprocedure
wordt ingeleid de beslissing om de vrijwaringsprocedure aan te vangen weliswaar
moet rechtvaardigen ten aanzien van de gebouwen of van het geheel waarop het
betrekking heeft, en evenzo uit het administratief dossier de redenen moeten blijken
voor de afbakening van de geplande vrijwaringszone, maar de verwerende partij
daarentegen niet hoeft te verantwoorden waarom de beschermingsprocedure niet
werd opgestart voor sommige goederen die opgenomen waren in de
vrijwaringszone, tenzij aangetoond werd dat al die goederen, waarvan de ene
beschermd zouden worden en de andere niet, samen één onlosmakelijk geheel
vormden; dat, wat dat betreft, verwezen wordt naar het onderzoek van het tweede
middel, dat niet gegrond is;
Overwegende bovendien dat het bestreden besluit tot doel heeft
de beschermingsprocedure op te starten voor een geheel van bouwwerken
opgetrokken na het bombardement van 1695, die typerend zijn voor de architectuur
van de wederopbouw; dat in bijlage I met betrekking tot het gebouw gelegen op
nr. 34, het volgende staat: "Het huis is herhaaldelijk verbouwd geweest. De kern
gaat echter terug tot de oorspronkelijke bouwfase. De begane grond werd
gerenoveerd voor commerciële doeleinden en uitgebreid door het openbreken van
de gemene muur van nr. 36"; dat met betrekking tot de twee huizen, in bijlage I
voorts staat dat ze "een aantal aanbouwen (bezitten) en een achterhuis (...) (en het
achterhuis (...) eveneens een oude kern (bezit)", dat "de eerste en tweede verdieping,
met tot duplex omgevormde zolderruimte zijn bewaard" en dat "de gewelfde kelder
(door)loopt (...) over beide huizen"; dat de verzoekende partij niet aantoont en
XIII - 2051/2631 - 24/36
overigens ook niet beweert dat het inleiden van de beschermingsprocedure wat dat
betreft op feitelijk onjuiste gegevens zou steunen;
Overwegende dat artikel 8, § 1, van de ordonnantie, waarnaar
artikel 19, § 1, derde lid, verwijst, niet voorschrijft dat het besluit waarbij de
beschermingsprocedure wordt opgestart op straffe van ongeldigheid de precieze
bouwdatum vermeldt van alle gebouwen die onderdeel zijn van het geheel, wanneer
die datum in casu niet onontbeerlijk blijkt te zijn om de waarde te beoordelen van
het geheel dat beschermd zou worden;
Overwegende dat in bijlage I een historisch overzicht wordt
gegeven van de Boterstraat, de Ambachtengang en van elk van de gebouwen die
onderdeel uitmaken van het geheel dat beschermd zou worden, en voorts de
historische, archeologische, artistieke, esthetische en volkskundige waarde van dat
geheel uiteengezet wordt; dat de beschrijving en de uiteenzetting voldoende volledig
zijn in de zin van artikel 8, § 1, 1/ en 3/, van de ordonnantie om de eigenaar in staat
te stellen zijn opmerkingen met kennis van zaken te maken, overeenkomstig
artikel 20 van dezelfde ordonnantie; dat, wat dat betreft, er weer op gewezen moet
worden, enerzijds dat in het stadium waarin de beschermingsprocedure opgestart
wordt, wat nog geen eigenlijke bescherming inhoudt, het te motiveren belang, het
belang is om de beschermingsprocedure op te starten, en nog niet het belang dat een
definitieve bescherming zou wettigen, en anderzijds dat het aanvangen van de
beschermingsprocedure geen monumenten betreft die afzonderlijk bepaald zijn,
maar een geheel in de zin van artikel 2, 1/, b, van de ordonnantie; dat wanneer een
geheel of een ruimte beschermd moet worden (een architectonisch geheel, een
bepaald gebied of een archeologische vindplaats bijvoorbeeld) niet voor elk
afzonderlijk onderdeel of elk afzonderlijk perceel een specifiek belang hoeft te
worden aangetoond; dat het voldoende is dat voor het geheel historische, esthetische
of wetenschappelijke redenen bestaan, waarbij ofwel het onderdeel of het perceel
waarover betwisting bestaat deel uitmaakt van dat geheel, ofwel voor de
bescherming van het geheel, sommige percelen daarin opgenomen moeten worden;
dat het vierde middel niet gegrond is.
B. Beroep A.120.442/XIII-2631
Overwegende dat de verzoekende partij een eerste middel ontleent
aan schending van de artikelen 18, 19, 20, 23 et 29 van de voornoemde ordonnantie
XIII - 2051/2631 - 25/36
van 4 maart 1993, aan schending van het redelijkheidsbeginsel, het
evenredigheidsbeginsel en het beginsel van behoorlijk bestuur, aan schending van
de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, aan dwaling omtrent en zelfs
tegenstrijdigheid van de motieven van de handeling, aan schending van artikel 69
van de bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen, van de
artikelen 86, eerste lid, en 41, § 2, van de bijzondere wet van 12 januari 1989 met
betrekking tot de Brusselse Instellingen, van artikel 8 van het besluit van de
Brusselse Hoofdstedelijke Regering van 18 juli 2000 tot regeling van haar
werkwijze en tot regeling van de ondertekening van de akten van de Regering, van
de wet van 29 juli 1991 betreffende de uitdrukkelijke motivering van de
bestuurshandelingen, en meer in het bijzonder, van de artikelen 2 en 3 daarvan,
alsook aan machtsoverschrijding;
Overwegende dat de verzoekende partij dit middel opsplitst in vier
onderdelen, waarin de middelen die aangevoerd zijn in het beroep
A.99.954/XIII-2051, ingesteld tegen het besluit om de beschermingsprocedure op
te starten en die hierboven uiteengezet zijn, worden overgenomen; dat de
verzoekende partij van oordeel is dat, daar het besluit waarbij de
beschermingsprocedure wordt opgestart niet alleen onwettig is, maar ook
onontbeerlijk voor de definitieve bescherming (artikel 18, § 2, van de voornoemde
ordonnantie), de handeling die met het voorliggende beroep wordt bestreden als
gevolg daarvan onwettig is;
Overwegende dat uit het onderzoek van de middelen uiteengezet
in het beroep A.99.954/XIII-2051 blijkt dat geen daarvan kan worden aangenomen;
dat die middelen dus ook niet de nietigverklaring bij wijze van gevolg van het
tweede bestreden besluit kunnen wettigen, dat de gebouwen beschermt, om reden
dat de voorbereidende handeling waarbij de beschermingsprocedure wordt
ingesteld, onwettig zou zijn; dat het eerste middel niet gegrond is;
Overwegende dat de verzoekende partij een tweede middel
ontleent aan schending van de artikelen 19, 20 en 21 van de voornoemde
ordonnantie van 4 maart 1993, van de artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991
betreffende de uitdrukkelijke motivering van de bestuurshandelingen, van het
beginsel van de tegenspraak en aan machtsoverschrijding; dat ze in hoofdzaak tegen
de bestreden handeling inbrengt dat ze steunt op een beschermingsmotief dat noch
haar noch de adviesverlenende overheden vooraf is voorgelegd met het oog op
XIII - 2051/2631 - 26/36
tegenspraak, namelijk, inzonderheid dat de bescherming gerechtvaardigd is om de
stabiliteit van de broze constructies veilig te stellen, die verstoord kan worden door
zware ingrepen; dat ze van oordeel is dat ze bijgevolg haar opmerkingen niet met
volle kennis van zaken heeft kunnen maken en meer bepaald niet heeft kunnen
antwoorden op dat argument, dat blijkbaar doorslaggevend was; dat dat volgens haar
ook geldt voor de adviesverlenende instanties, die hun advies niet met volle kennis
van zaken hebben kunnen uitbrengen; dat ze voorts stelt dat dat argument bovendien
geenszins gemotiveerd is; dat ze in haar memorie van wederantwoord aanvoert dat,
enerzijds, de verwerende partij niet aantoont dat de toevoeging van extra motieven
het resultaat is van opmerkingen gemaakt naar aanleiding van het openbaar
onderzoek of van verscheidene raadplegingen en dat, anderzijds, de eigenaar in staat
moet zijn zich met kennis van zaken uit te spreken over het beschermingsproject,
zodat het besluit waarbij besloten wordt de beschermingsprocedure te starten, alle
wezenlijke gegevens moet bevatten die de eventuele bescherming mogelijk maken;
Overwegende dat in de aanhef van het tweede bestreden besluit,
na de samenvatting van het bezwaar van de verzoekende partij onder meer staat dat
"de bescherming van het geheel wordt gerechtvaardigd om de stabiliteit van deze
broze constructies te vrijwaren die zouden verstoord kunnen worden door zware
ingrepen"; dat die overweging een antwoord is op het bezwaar van de verzoekende
partij, die het belang om het geheel en elk van de beoogde gebouwen, inzonderheid
de hare, te beschermen, in twijfel had getrokken; dat de in het middel genoemde
normen en beginselen de verwerende partij niet verbieden de bescherming te
motiveren door een nieuw argument aan te voeren bedoeld om te antwoorden op het
bezwaar van de eigenaar, op voorwaarde dat ze zodoende het nut van het recht van
de eigenaar om met kennis van zaken opmerkingen te maken overeenkomstig artikel
20 van de ordonnantie, of het nut van de adviesprocedure vastgelegd in artikel 21
niet tenietdoet; dat, wat dat betreft, in het tweede besluit geen extra motief voor de
bescherming wordt gegeven ten opzichte van het eerste bestreden besluit; dat
immers uit de vergelijking van de bijlagen nr. I van elk van de twee besluiten blijkt
dat de beschrijving van het geheel en de uiteenzetting van het belang ervan dezelfde
zijn gebleven; dat in de nota gevoegd bij het besluit houdende instelling van de
beschermingsprocedure (bijlage I) reeds het volgende stond:
"
Een globale bescherming van deze panden is gerechtvaardigd door het
uitzonderlijke broze karakter van dit dichtbebouwde historische stadsweefsel
belendend de Grote markt en dat het voorwerp moet maken van aanhoudende
zorg. Ingrijpende verbouwingen kunnen de oude structuren faliekant
aantasten met stabiliteitsproblemen of zelfs instortingsgevaar tot gevolg";
XIII - 2051/2631 - 27/36
Overwegende dat de verwerende partij niet verplicht was ook nog
eens de argumenten te motiveren die zelf aangevoerd zijn ter adstructie van haar
motieven; dat het tweede middel niet gegrond is;
Overwegende dat de verzoekende partij een derde middel ontleent
aan schending van de artikelen 18 tot 29 van de voornoemde ordonnantie van
4 maart 1993, aan het "redelijkheids- en het evenredigheidsbeginsel", en aan
machtsoverschrijding en zelfs aan machtsafwending; dat ze in hoofdzaak tegen de
bestreden handeling inbrengt dat daarmee gekozen is voor de ingrijpendste
beschermingsmaatregel, terwijl deze niet te rechtvaardigen viel gezien de openlijke
bedoeling van de omstreden bescherming, en de op zijn minst geringe betekenis van
de gebouwen van de verzoekende partij; dat ze wederom wijst op de achtergrond
waartegen de bestreden handeling genomen is, namelijk het feit dat de UNESCO de
Grote Markt van Brussel op de lijst van het werelderfgoed heeft geplaatst op
voorwaarde dat daaromheen een bufferzone zou worden afgebakend; dat ze wijst op
de uiterst zware beperkingen die de bescherming met zich meebrengt, en aanvoert,
zoals ze opgeworpen had in haar bezwaarschrift, dat met een opname van haar
gebouwen in een vrijwaringszone zowel tegemoetgekomen had kunnen worden aan
het vereiste van de UNESCO om te voorzien in een bufferzone rond de Grote Markt
van Brussel, als het algemeen belang behartigd had kunnen worden waarop het
beleid inzake monumenten en landschappen steunt, alsook het specifieke belang van
de verzoekende partij, aangezien de gevolgen van een opname in een
vrijwaringszone minder ingrijpend zijn dan die van een bescherming; dat ze
aanvoert dat het evenredigheidsbeginsel onderstelt dat de overheid zich bepaalt tot
wat nodig is om het algemeen belang te behartigen, en dat, wanneer verscheidene
maatregelen mogelijk zijn, ze voor de minst stringente kiest; dat ze aanvoert dat de
bestreden handeling totaal niet in verhouding staat tot het beoogde doel; dat ze dit
beschouwt als een kennelijke dwaling omtrent de beoordeling; dat ze bovendien
aanvoert dat ook al wordt voor de bestreden handeling niet alleen als reden
opgegeven dat het de bedoeling was te voldoen aan de vereisten van de UNESCO,
de beschermingsmaatregel niet strookt met de waarde van de betrokken gebouwen
zelf, die grondig verbouwd zijn, wat ze in haar bezwaarschrift had uiteengezet; dat
ze stelt dat zo bijvoorbeeld de verwerende partij, omdat ze beseft dat de maatregel
niet deugdelijk is in het licht van de overwegingen die in de bijlage bij de bestreden
handeling staan, in de bestreden handeling zelf probeert te antwoorden op de
opmerkingen van de verzoekende partij, door te wijzen op twee overwegingen die
volgens haar de bescherming van de omstreden gebouwen wettigen, namelijk
XIII - 2051/2631 - 28/36
enerzijds dat de gevels van die huizen deel zouden uitmaken van een geheel, en
anderzijds dat de bescherming nodig zou zijn om de stabiliteit van de broze
constructies veilig te stellen, die verstoord zou kunnen worden door zware ingrepen;
dat ze van oordeel is dat het ruim voldoende was geweest de gevels van de
gebouwen, nog daargelaten dat ze geen oorspronkelijke delen meer bevatten, op te
nemen in een vrijwaringszone, zodat het kennelijk onredelijke karakter van de
bescherming overduidelijk is; dat dat volgens haar voorts blijkt uit de definitie zelf
van "geheel" en uit het foutieve gebruik dat de verwerende partij daarvan heeft
gemaakt; dat volgens haar uit de motivering van de bestreden handeling blijkt dat
"alleen de bovengevels van de betrokken gebouwen, namelijk de puntgevels, een
waarde hebben die een reden kan zijn voor een beschermingsmaatregel, zodat,
omdat niet werd aangetoond dat er sprake is van een samenhangende en
opmerkelijke reeks gebouwen in het licht van de criteria van artikel 2, 1/, van de
ordonnantie van 4 maart 1993, in voorkomend geval elk van de puntgevels
beschermd moest worden, en desnoods andere gebouwen aan de even kant van de
Boterstraat, die werkelijk een samenhangend en opmerkelijk stedelijk geheel
vormen, als geheel beschermd konden worden"; dat ze ten slotte aan de kaak stelt
dat de verwerende partij de stabiliteit van het geheel in aanmerking heeft genomen
als motief voor bescherming, aangezien dat geen rechtens aanvaardbaar motief is;
dat ze er in haar wederantwoord nogmaals op wijst dat haar gebouwen afzonderlijk
gezien niet of onvoldoende van belang zijn, of in ieder geval slechts zeer beperkte
delen daarvan van belang zijn, dat de stabiliteit van de gebouwen geen aspect van
belang is dat de beschermingsmaatregel kan wettigen, en dat de verwerende partij,
wat betreft het geheel bestaande uit de Grote Markt en de omgeving ervan, niet zou
aangeven welke opmerkelijke delen onderling door andere delen verbonden zouden
zijn, waarvan de enige waarde erin zou bestaan dat ze zorgen voor het behoud van
een samenhangend en homogeen geheel;
Overwegende, wat de buitensporigheid van de
beschermingsmaatregel betreft, dat, zoals reeds is uiteengezet naar aanleiding van
het onderzoek van het eerste beroep, de bescherming waartoe in het tweede
bestreden besluit besloten wordt niet alleen als grond heeft het streven om op
zogenaamde eisen van de UNESCO een antwoord te bieden, noch uitsluitend het
streven om rondom de Grote Markt een bufferzone aan te leggen; dat in de nota die
bij dat bestreden besluit is gevoegd immers een aantal waardevolle kenmerken
worden genoemd van de gebouwen die bij de tweede bestreden handeling als geheel
worden beschermd, ook al ligt de waarde van de gevels, volgens de bewoordingen
XIII - 2051/2631 - 29/36
van de aanhef, in het feit dat ze "in het verlengde van de huizen van de Grote Markt"
liggen en "(d)aarmee (...) samenhangen"; dat voor het overige verwezen wordt naar
het onderzoek van het eerste middel van het beroep A.99.954/XIII-2051, gericht
tegen het besluit waarbij de beschermingsprocedure wordt opgestart, dat niet
gegrond is;
Overwegende, wat betreft de kritiek op de beslissing om de
gebouwen als "geheel" te beschermen, dat artikel 2, 1/, b, van de ordonnantie van
4 maart 1993, dat op het tijdstip van de feiten van toepassing was, een "geheel"
definieert als "iedere groep van onroerende goederen die een stedelijk geheel of een
dorpsgeheel vormt dat voldoende samenhangend is om topografisch te worden
afgebakend en merkwaardig is door zijn homogeniteit of doordat het in zijn
omgeving is geïntegreerd"; dat het begrip architecturaal geheel dus verscheidene
gebouwen omvat alsook de onderdelen die deze gebouwen met elkaar verbinden en
die, afzonderlijk genomen, misschien niet bepaald van belang zouden zijn; dat het
feit dat deze aan verscheidene gebouwen palen, het mogelijk maakt deze ook te
beschermen, zodat een homogeen en samenhangend geheel bewaard kan blijven;
Overwegende dat in de aanhef van het tweede bestreden besluit
staat dat "de Grote Markt en zijn omgeving (...) een ontegensprekelijk historisch
geheel (vormen)" aangezien ze "getuige (zijn) van de campagne van wederopbouw
na 1695", dat de gevels [van een onmiskenbaar belang zijn] in het verlengde van de
huizen van de Grote Markt waarmee zij samenhangen, dat "de bescherming als
geheel van de nrs 28-36 (...) een stap (vormt) in de studie van de pare kant van het
huizenblok", dat, "door zijn bijzonder interessante inplanting, (...) dit straatgedeelte
een ontegensprekelijke historische getuige (is) van de bouwevolutie in een oude
perceelindeling" en dat "de aanwezigheid van de Ambachtgang en zijn tracé (...) het
historisch karakter van het huizenblok versterken [dat] bestaat uit karakteristieke
diephuizen met achterhuizen"; dat in de nota gevoegd bij het tweede bestreden
besluit ook het gebruik van het begrip "geheel" wordt gewettigd; dat er daarin
bijvoorbeeld op gewezen wordt dat de ingewikkelde structuur van het bouwblok
tussen de Grasmarkt en de Boterstraat een interessante getuige is van het
dichtbebouwde historische stadsweefsel en dat de meeste huizen van de Boterstraat
typisch zijn voor de architectuur ten tijde van de wederopbouw;
Overwegende dat de beschermde gebouwen weliswaar in zeker
opzicht een subgeheel vormen binnen het grotere geheel gevormd door het
XIII - 2051/2631 - 30/36
historische centrum van de Grote Markt en de omgeving daarvan, maar de tweede
bestreden handeling ze rechtmatig heeft kunnen beschouwen als een groep goederen
die, gelegen tussen de Boterstraat en de Grasmarkt, de Grote Markt en de
Sint-Niklaaskerk, enerzijds voldoende samenhang vertonen om topografisch te
worden afgebakend, en anderzijds opmerkelijk zijn door hun homogeniteit en
doordat ze een geheel vormen met het landschap, dat niet alleen landelijk, maar ook
stedelijk kan zijn; dat de verwerende partij, wat dat laatste punt betreft, zich niet
alleen heeft kunnen baseren op de architectonische kenmerken van de gebouwen
(bijvoorbeeld de samenhang van de gevels of de stijl van de wederopbouw),
gekenmerkt door een bepaalde architectonische eenheid, maar ook op het feit dat ze
binnen het huizenblok liggen, dat getuige is van het dichtbebouwde historische
stadsweefsel; dat die reden voor bescherming gestaafd wordt door de documentatie
waarop de verwerende partij zich gebaseerd heeft om het tweede bestreden besluit
te nemen, waaruit het volgende kan worden geciteerd ("De Grote Markt en
omgeving, een stuk werelderfgoed" (Brochure uitgegeven ter gelegenheid van de
tentoonstelling De Grote Markt en zijn omgeving, een stuk werelderfgoed in de
Sint-Gorikshallen van 7 november tot 31 december 2000)):
"
Het Ilot Sacré (de Grote Markt en omgeving) wordt doorsneden door de
Grasmarkt - een stuk van een eeuwenoude handelsader - en door een reeks
kronkelende straatjes die hun middeleeuws tracé behouden hebben. De
huizenblokken in deze zone zijn uiterst dicht bebouwd met oude panden die
verbonden worden door smalle gangen" (blz. 7);
"
Het stadscentrum van Brussel vertoonde op de vooravond van het
bombardement van 1695 een middeleeuwse structuur die zich spontaan
ontwikkeld had binnen de eerste ommuring. De dichtbebouwde stad, het
resultaat van een geleidelijke bevolkingstoename, was onderverdeeld in
smalle percelen waartussen smalle, vaak kronkelige straten liepen. Binnen
elk huizenblok leidde een wirwar van gangen, straatjes en wegen belast met
een erfdienstbaarheid naar achterhuizen of binnenplaatsen" (blz. 9);
Overwegende dat vaststaat dat de huizen van de verzoekende
partij deel uitmaken van het beschermde geheel, geprangd tussen de Boterstraat,
waarvan in de nota het historisch belang wordt beschreven, de Ambachtengang, en
de gebouwen die op de nrs. 30/32 en 38 liggen, die allemaal beschermd zijn; dat
enkel het nr. 40 gedeeltelijk beschermd is, terwijl de andere onroerende goederen,
zoals de Ambachtengang in hun geheel beschermd zijn; dat de verzoekende partij
er geen belang bij heeft de wettigheid van de gedeeltelijke bescherming van een
gebouw aan te vechten dat niet van haar is; dat anderzijds, op basis van het
bovenstaande en na lezing van de nota, niet besloten kan worden dat het deel dat van
XIII - 2051/2631 - 31/36
belang is slechts een zeer beperkt deel zou zijn van de betrokken gebouwen of
beperkt zou zijn tot de gevels;
Overwegende dat de verwerende partij om het geheel af te
bakenen rekening mocht houden met de noodzaak om de stabiliteit van de broze
constructies veilig te stellen, die verstoord kon worden door zware ingrepen, waarbij
het ging om de gebouwen van de verzoekende partij omgeven door te beschermen
delen, daar het bewaren van de stabiliteit van het geheel uiteraard een noodzakelijk
deel uitmaakt van het behoud dat met bescherming nagestreefd wordt krachtens
artikel 2, 2/, van de ordonnantie van 4 maart 1993; dat de samenhang van het geheel
niet meer gewaarborgd is indien een deel van de gebouwen instort; dat de
verwerende partij er daarbij niet van uitgaat dat de stabiliteit op zich een "belang"
is dat een voldoende reden is voor bescherming;
Overwegende bovendien dat krachtens artikel 8 van de
ordonnantie waarnaar artikel 23 verwijst, het beschermingsbesluit zowel een "korte"
beschrijving van het goed moet omvatten als een uiteenzetting van de waarde
daarvan; dat het om twee onderscheiden vereisten gaat; dat de waarde die de
bescherming wettigt van de twee gebouwen die eigendom zijn van de verzoekende
partij, uiteengezet wordt in de aanhef van het tweede bestreden besluit en in het
tweede deel van de nota die daarbij is gevoegd; dat de maatregel aldus gewettigd
wordt door een aantal eigen kenmerken van die twee gebouwen (bijvoorbeeld de
stijl van de gevel van nr. 36 - historiserende architectuur in de stedenbouwkundige
traditie die Brussel vanaf de 19de eeuw heeft gekend) en ook door het feit dat die
twee huizen een geheel vormen met het te beschermen geheel, waarvan ze een
onderdeel vormen; dat de feitelijke gegevens die in het middel aangevochten
worden, in het eerste deel van de nota staan, waarin een beschrijving van de
gebouwen wordt gegeven; dat niet wordt aangetoond dat feitelijke gegevens vervat
in de beschrijving materiële fouten zouden bevatten, noch dat ze de waarde zouden
tegenspreken die bescherming wettigt;
Overwegende, wat dat betreft, dat noch de verbouwingen in het
gebouw nr. 34, noch de heropbouw van de gevel van het nr. 36 in 1925, noch de
herinrichting van de achtergebouwen noch de vernieuwing van de kelder, in casu de
waarde die de bescherming van die goederen als onderdelen van het geheel wettigt,
kunnen logenstraffen;
XIII - 2051/2631 - 32/36
Overwegende dat in die omstandigheden een vrijwaringszone hier
geen geschikte oplossing zou zijn geweest en de verzoekende partij niet uitlegt in
welk opzicht plaatsing op de bewaarlijst, of zelfs op de inventaris, voldoende had
kunnen zijn om de bescherming van het geheel te waarborgen, want, in tegenstelling
tot wat ze stelt, bestond het nagestreefde doel er niet alleen in "het uitzicht te
behouden van de andere gebouwen van de Boterstraat die wel echt van belang zijn";
Overwegende dat het feit dat sommige delen van de gebouwen die
eigendom zijn van de verzoekende partij, afzonderlijk beschouwd, volgens haar
minder van belang zijn, niet doorslaggevend is vermits de goederen als geheel
worden beschermd;
Overwegende dat het derde middel niet gegrond is;
Overwegende dat de verzoekende partij een vierde middel
ontleent aan schending van de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, aan schending
van het begrip "geheel" genoemd in artikel 2, 1/, b), van de voornoemde ordonnantie
van 4 maart 1993, aan schending van het beginsel van gelijkheid van de burgers ten
aanzien van de openbare lasten en van het beginsel van behoorlijk bestuur, alsook
aan dwaling omtrent en zelfs tegenstrijdigheid van de motieven van de handeling;
dat ze in hoofdzaak tegen het bestreden besluit inbrengt dat daarbij alleen de even
kant van de Boterstraat beschermd wordt, terwijl de oneven kant slechts opgenomen
wordt in de vrijwaringszone aangaande het beschermde geheel, terwijl die kant even
waardevol zo niet waardevoller is dan de even kant; dat ze van oordeel is dat bij het
lezen van bijlage I van het besluit, "duidelijk blijkt dat de Boterstraat in haar geheel
wordt beoogd" en dat "derhalve geen enkel objectief en redelijk gegeven zulk een
verschil in behandeling wettigt tussen de gebouwen die aan de even kant liggen en
die welke aan de oneven kant van het bewuste geheel liggen, tenzij een andere
betekenis wordt gegeven aan het begrip 'geheel'"; dat ze voorts stelt dat niets in het
dossier erop wijst dat de Regering van de verwerende partij van plan is daaraan iets
te veranderen en de gebouwen te beschermen;
Overwegende dat dat vierde middel afgewezen moet worden om
dezelfde redenen als die waarom het tweede middel van het eerste beroep is
afgewezen;
XIII - 2051/2631 - 33/36
Overwegende dat de verzoekende partij een vijfde middel ontleent
aan schending van de artikelen 22, 23 en 24 van de voornoemde ordonnantie van
4 maart 1993, van de voornoemde wet van 29 juli 1991, en meer in het bijzonder
van de artikelen 2 en 3 daarvan, van het beginsel van behoorlijk bestuur en aan
machtsoverschrijding; dat ze, net zoals ze heeft gedaan tegen het besluit waarbij
besloten is de beschermingsprocedure op te starten, tegen de bestreden handeling
inbrengt dat daarin niet de redenen worden opgegeven die de verwerende partij ertoe
gebracht hebben de beschermingsprocedure op te starten, de omstreden gebouwen
definitief te beschermen en de overige gebouwen genoemd in bijlage II bij de
genoemde bestreden handeling gewoon in een vrijwaringszone op te nemen; dat ze,
wat haar gebouwen betreft, de verwerende partij bovendien ten laste legt dat ze in
bijlage I verzuimt de bouwdatum van de zogenaamde "oude kern" te vermelden, net
zoals overigens de eigenlijke bouwdatum van het gebouw gelegen op het nr. 34 van
de Boterstraat, en anderzijds niet preciseert of deze een historische, artistieke,
archeologische, esthetische of volkskundige waarde hebben; dat ze aanvoert dat de
verwerende partij niet alleen nalaat de hierboven genoemde gegevens te vermelden,
maar bovendien ook niet antwoordt op de verschillende opmerkingen die de
verzoekende partij heeft opgeworpen in haar bezwaarschrift van 16 januari 2001
betreffende de eigen waarde van de beschouwde gebouwen, ondersteund met foto's
en een bestek van de verrichte werkzaamheden; dat de verwerende partij zich er
volgens haar mee vergenoegt in de bestreden handeling zelf zeer algemene
overwegingen te laten gelden in verband met de homogeniteit van de gevels en de
stabiliteit van de broze constructies in de onmiddellijke omgeving van de omstreden
gebouwen; dat ze van oordeel is dat die overwegingen hooguit verantwoorden dat
de gebouwen in een vrijwaringszone worden opgenomen of dat een maatregel tot
gedeeltelijke bescherming wordt genomen, maar niet aantonen dat ze absoluut in het
beschermde geheel moeten worden opgenomen en dat ze evenmin uitleg verschaffen
over de aan de kaak gestelde discriminatie tussen de gebouwen aan de even en die
aan de oneven kant van dezelfde straat;
Overwegende dat enerzijds de verplichting tot uitdrukkelijke
motivering niet inhoudt dat in de handeling ieder bezwaar waarop niet wordt
ingegaan of ieder advies dat niet gevolgd wordt afzonderlijk of uitdrukkelijk moet
worden weerlegd; dat anderzijds de goederen als geheel beschermd worden, zodat
in het tweede bestreden besluit niet op elk punt van kritiek in het bezwaarschrift met
betrekking tot de waarde van sommige delen van de gebouwen van de verzoekende
partij afzonderlijk geantwoord hoefde te worden;
XIII - 2051/2631 - 34/36
Overwegende dat in de aanhef van het tweede bestreden besluit
en in bijlage I het goed beschreven wordt en de waardevolle kenmerken die de
bescherming als geheel van de beschermde goederen wettigen worden uiteengezet;
dat in de aanhef de opmerkingen van de verzoekende partij worden samengevat en
daarop geantwoord wordt; dat bijgevolg in de aanhef en in de nota naar genoegen
van recht de concrete redenen worden aangegeven die de verwerende partij ertoe
gebracht hebben tot de omstreden bescherming te besluiten, het bezwaarschrift van
de verzoekende partij ten spijt; dat zo bijvoorbeeld in de nota rekening wordt
gehouden met de verbouwingen ondergaan door de gevels en besloten is dat ze van
belang blijven als invularchitectuur of als getuigenis van de bouwgeschiedenis van
de straat, en daarbij gesteld wordt dat "de bouwstructuur grotendeels bewaard
bleef"; dat bovendien in de aanhef een algemeen antwoord wordt gegeven dat
duidelijk maakt waarom de gebouwen van de verzoekende partij als onderdelen van
het geheel beschermd zijn, waarbij geen feitelijke dwaling of kennelijke
beoordelingsfout wordt aangetoond die dat antwoord op de helling zou zetten; dat,
wat betreft de opgave van de bouwdatum van het gebouw op het nummer 34, of de
opgave van de redenen voor niet-bescherming van de goederen die in de
vrijwaringszone zijn opgenomen, verwezen wordt naar het onderzoek van het vierde
middel van het eerste beroep (A. 99.954/XIII-2051), dat niet gegrond is; dat het
vijfde middel niet gegrond is,
BESLUIT:
Artikel 1.
De zaken ingeschreven onder de nrs. A.99.954/XIII-2051 en
A.120.442/XIII-2631 worden samengevoegd.
Artikel 2.
De beroepen tot nietigverklaring worden verworpen.
XIII - 2051/2631 - 35/36
Artikel 3.
De kosten, bepaald op 348,53 euro, komen ten laste van de
verzoekende partij.
Aldus uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van de
XIIIe kamer, op één oktober tweeduizend acht door:
de Hr.
HANOTIAU,
kamervoorzitter,
Mevr.
GUFFENS,
staatsraad,
de Hr.
DAOUT,
staatsraad,
Mevr.
MOREL,
griffier.
De Griffier,
De Voorzitter,
C. MOREL
M. HANOTIAU
VERTALING OVEREENKOMSTIG ARTIKEL 63,
EERSTE LID, VAN DE WETTEN OP DE RAAD VAN STATE,
GECOÖRDINEERD OP 12 JANUARI 1973.
XIII - 2051/2631 - 36/36