Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2009:ARR.199.145 (2009-12-21)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 199.145 van 21 december 2009 Overheidsopdrachten en openbare
werken - Onteigeningen Beslissing : Verwerping Samenvoeging
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 199.145 van 21 december 2009
in de zaken A. 137.350/X-11.441. (I)
137.351/X-11.442. (II)
In zake:
I. + II.
de n.v. FLUXYS
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Dirk Lindemans
kantoor houdend te 1000 BRUSSEL
Keizerslaan 3
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen:
I. +II.
het VLAAMSE GEWEST, vertegenwoordigd door de Vlaamse
regering
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Sven Vernaillen en Hugo Sebreghts
kantoor houdend te 2018 ANTWERPEN
Mechelsesteenweg 27
bij wie woonplaats wordt gekozen
--------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van de beroepen
1.
Het beroep, ingesteld op 30 mei 2003, strekt tot de
nietigverklaring van “de beslissing van de Vlaamse Minister, bevoegd voor
Mobiliteit, Openbare Werken en Energie (...) gebruik te maken van het bouwrecht
waarover de Vlaamse Regering op grond van artikel 4 van het decreet van 16 april
1996 beschikt om over te gaan tot de aanleg van overstromingsbekkens”. (zaak I.
A. 137.350)
Het beroep, ingesteld op 30 mei 2003, strekt tot de
nietigverklaring van “de beslissing van de Vlaamse Minister, bevoegd voor
Mobiliteit, Openbare Werken en Energie (...) volgens dewelke verzoekende partij
moet overgaan tot de verplaatsing op haar kosten van de pijpleidingen, gelegen in
het toekomstige gecontroleerde overstromingsgebied op het grondgebied van de
gemeente Kruibeke, Bazel en Rupelmonde”. (zaak II. A. 137.351)
X-11.441-11.442-1/10
II. Verloop van de rechtspleging
2.
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord ingediend
en de verzoekende partij heeft een memorie van wederantwoord ingediend, in beide
zaken.
Eerste auditeur Eric Lancksweerdt heeft een verslag opgesteld, in
beide zaken.
De verzoekende partij en de verwerende partij hebben een laatste
memorie ingediend, in beide zaken.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 26 juni 2009, in beide zaken.
Staatsraad Jeroen Van Nieuwenhove heeft verslag uitgebracht, in
beide zaken.
Advocaat Frank Judo, die loco advocaat Dirk Lindemans
verschijnt voor de verzoekende partij, en advocaat Sven Vernaillen, die verschijnt
voor de verwerende partij, zijn gehoord in beide zaken.
Eerste auditeur Eric Lancksweerdt heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven, in beide zaken.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Samenvoeging
3.
Het is in het belang van een goede rechtsbedeling om de zaken te
voegen, gelet op de nauwe samenhang tussen de twee bestreden besluiten.
X-11.441-11.442-2/10
IV. Feiten
4.
Op 2 februari 1994 beslist de Vlaamse regering om over te gaan
tot het inrichten van het gecontroleerd overstromingsgebied
Bazel-Kruibeke-Rupelmonde. De verzoekende partij is eigenaar van een aantal
percelen in dit gebied, waarover pijpleidingen lopen.
5.
Op 17 december 1999 beslist de Vlaamse regering haar
goedkeuring te hechten aan een uitvoerings- en inrichtingsalternatief met betrekking
tot de aanleg van het gecontroleerd overstromingsgebied in de polders van Bazel,
Kruibeke en Rupelmonde. De Vlaamse minister bevoegd voor Openbare Werken
wordt gelast het gecontroleerd overstromingsgebied Bazel-Kruibeke-Rupelmonde
te realiseren en over te gaan tot de onteigening en/of aankoop van de gronden nodig
voor het realiseren van de ringdijk en de compartimenteringsdijken met alle
bijhorende infrastructuur, sluizen, wachtbekkens, enz..., en tot de eventuele
onteigening en/of aankoop van de gronden binnen het gecontroleerd
overstromingsgebied Bazel-Kruibeke-Rupelmonde.
6.
Op een niet nader bepaalde datum wordt aan het Ministerie van
de Vlaamse Gemeenschap, afdeling Zeeschelde, een stedenbouwkundige
vergunning verleend voor het realiseren van een ringdijk in het kader van de aanleg
van een gecontroleerd overstromingsgebied te Bazel, Kruibeke en Rupelmonde.
Eveneens op een niet nader bepaalde datum wordt aan het
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, afdeling Zeeschelde, een
stedenbouwkundige vergunning verleend voor de aanleg van een tweede zandstock
in het kader van het realiseren van een gecontroleerd overstromingsgebied, ter
hoogte van het Kallebeekveer te Bazel.
7.
Op 14 november 2002 stuurt de Vlaamse minister bevoegd voor
Openbare Werken aan de vennootschap Distrigas een aangetekende brief, waarin hij
aankondigt de artikelen 5, eerste en tweede lid en 6 tot 10 van het decreet van
16 april 1996 betreffende de waterkeringen te willen toepassen om de geplande
werken niet nodeloos te vertragen, gelet op de tijd die de onteigeningen nog in
beslag zullen nemen. In de brief wordt het verloop van de geplande werkzaamheden
geschetst en wordt gesteld dat van zodra de werken beginnen, de normale functie
van het betrokken perceel in het gedrang komt.
Dit is de bestreden beslissing in de eerste zaak.
X-11.441-11.442-3/10
Dezelfde dag stuurt de Vlaamse minister bevoegd voor Openbare
Werken aan de verzoekende partij een aangetekende brief, waarin hij haar op de
hoogte brengt van de geplande uitvoering van werken als houder van een bouwrecht
overeenkomstig artikel 12 van de wet van 12 april 1965 betreffende het vervoer van
gasachtige producten en andere door middel van leidingen. De verzoekende partij
wordt gevraagd “de nodige maatregelen te nemen, hetzij beschermen, hetzij
verplaatsen, op (haar) kosten, zodat de (...) voorgenomen bouwwerken niet in het
gedrang kunnen komen door de aanwezigheid van de (...) vergunde pijpleidingen”.
Dit is de bestreden beslissing in de tweede zaak.
9.
Op 13 december 2002 neemt de Vlaamse regering een besluit,
waarvan het beschikkend gedeelte luidt als volgt:
“Artikel l. De NV Fluxys, Kunstlaan 31 te 1040 Brussel houdster van de
toelating tot vervoer van Nederlands aardgas door middel van leidingen
(gedeelte Antwerpen Linker Scheldeoever - Kruibeke), gasvervoer door middel
van leidingen (industriële leiding Antwerpen - Hoboken II) en gasvervoer
tussen Grimbergen en Antwerpen, dient haar leidingen en installaties gelegen
op het grondgebied Kruibeke, deelgemeenten Bazel, Kruibeke en Rupelmonde
te wijzigen om de aanleg van het gecontroleerd overstromingsgebied Bazel
Kruibeke Rupelmonde toe te laten en dit ten laatste op 1 augustus 2003.
Art. 2. Deze wijziging wordt bevolen enerzijds op basis van artikel 9, tweede
lid van de wet van 12 april 1965 anderzijds op basis van artikel 12 van de wet
van 12 april 1965 in juncto met artikel 4 van het decreet van 16 april 1996
betreffende de waterkeringen. Het extreem fundamenteel algemeen belang
wordt aangetoond doordat de bouwvergunningen voor de aanleg van het
overstromingsgebied werden afgeleverd op basis van het decreet van
14 december 2001 voor enkele bouwvergunningen waarvoor dwingende
redenen van groot algemeen belang gelden. De bouwvergunningen, afgeleverd
op 18 maart 2002 werden bovendien door het Vlaams Parlement bekrachtigd
bij decreet op 29 maart 2002. De wijziging geschiedt dan ook op kosten van de
NV Fluxys.
Art. 3. De bepalingen van de artikelen 2, 3, 4 en 5 van het koninklijk besluit
van 15 maart 1966 betreffende de wijziging van de ligging of het tracé van een
vervoerinstallatie voor het vervoer van gasachtige produkten en andere door
middel van leidingen zijn van toepassing op deze wijzigingen.
(...)”.
10.
Op 16 januari 2003 stuurt de afdeling Zeeschelde van het
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap aan de vennootschap Distrigas een
aangetekende brief, waarin wordt vermeld dat aan het in de vorige brief vermelde
perceel drie percelen moeten worden toegevoegd, waarvoor verkeerdelijk andere
personen waren aangeschreven en waarin wordt herinnerd aan de toepasselijkheid
van het decreet van 16 april 1996 betreffende de waterkeringen.
X-11.441-11.442-4/10
Op “21/28 februari 2003” stuurt de verzoekende partij een brief
aan de Vlaamse minister bevoegd voor Openbare Werken, waarin zij verwijst naar
artikel 11 van de voormelde wet van 12 april 1965, “volgens dewelke de bezetting
van openbaar of privaat domein door vervoerinstallaties een erfdienstbaarheid van
openbaar nut vormt, die elke daad verbiedt welke deze installaties of de exploitatie
ervan kan schaden”. Zij stelt voorts dat er geen bouwwerken plaatsvinden op de
betrokken percelen, dat de werkzaamheden na voorafgaand overleg moeten
gebeuren, op kosten van het Vlaamse Gewest en dat alle nodige maatregelen moeten
worden genomen ter bescherming van de bestaande installaties. Voorts wordt er op
gewezen dat enkel het perceel 447/a bezet is met vervoerinstallaties en dat de
overige percelen niet bezet zijn of niet toebehoren aan de verzoekende partij.
V. Ontvankelijkheid
A. Ontvankelijkheid van het beroep in de zaak A. 137.350/X-11.441
Standpunt van de partijen
12.
De verwerende partij stelt dat de brief waartegen het
annulatieberoep gericht is, niet kan worden beschouwd als een uitvoerbare
administratieve rechtshandeling, aangezien de brief geen rechtsgevolgen ressorteert
en de rechtspositie van de verzoekende partij niet beïnvloedt. Het bouwrecht
waarvan de eigenaars door de betrokken brief op de hoogte worden gebracht, vloeit
rechtstreeks voort uit het decreet van 14 december 2001 voor enkele
bouwvergunningen waarvoor dwingende redenen van groot algemeen belang gelden
en uit het decreet van 29 maart 2002 houdende bekrachtiging van de
stedenbouwkundige vergunningen verleend door de Vlaamse regering op 18 maart
2002 in toepassing van het decreet van 14 december 2001 voor enkele
bouwvergunningen waarvoor dwingende redenen van groot algemeen belang
gelden. Deze decreten verlenen de verwerende partij onder meer de
stedenbouwkundige vergunningen voor het realiseren van het gecontroleerd
overstromingsgebied Bazel-Kruibeke-Rupelmonde. Die vergunningen werden door
de verzoekende partij niet aangevochten en zijn inmiddels definitief. De brief is
enkel een kennisgeving van de uitvoering van werken op de percelen van de
betrokken eigenaars, zoals ook blijkt uit artikel 5 van het decreet van 16 april 1996
betreffende de waterkeringen.
X-11.441-11.442-5/10
De verzoekende partij repliceert dat in de bestreden beslissing
wordt bepaald dat de werken worden uitgevoerd op de betrokken percelen en dat zij
bijgevolg verplicht is, op grond van artikel 3 van het decreet van 16 april 1996
betreffende de waterkeringen, de betrokken werken te ondergaan. Het gaat bijgevolg
om een beslissing over de uitvoering van de werken. Die uitvoering wordt voor de
eerste keer aangekondigd in het bestreden besluit.
Beoordeling
14.
In de brief van 14 november 2002, gericht aan de vennootschap
Distrigas, eigenaar van de betrokken percelen, wordt gesteld dat “door het groot
aantal te onteigenen percelen het administratief nog ettelijke maanden zal duren
vooraleer het Comité tot Aankoop al deze akten zal hebben verleden”. De
verwerende partij kondigt aan dat zij het decreet van 16 april 1996 betreffende de
waterkeringen wenst toe te passen “om de geplande werken niet nodeloos te
vertragen (...) zonder dat de geplande onteigeningen vervallen”. Hieruit blijkt dat
de verwerende partij aankondigt een aantal werken te zullen uitvoeren op de
betrokken percelen, ook al is zij vooralsnog geen eigenaar van deze percelen.
15.
De toentertijd geldende artikelen 4 tot 6 van het decreet van
16 april 1996 betreffende de waterkeringen luidden als volgt:
“Art. 4. Het Vlaamse Gewest kan alle noodzakelijke waterkeringswerken,
alle werken tot de aanleg of aanpassing van overstromingsbekkens en
wachtbekkens, en alle werken tot de aanleg of aanpassing van de rechtstreekse
toegangswegen naar de waterkeringswerken, overstromingsbekkens en
wachtbekkens uitvoeren op onroerende goederen, bedoeld in artikel 3.
Bij de uitvoering van waterkeringswerken dient, voorafgaand, overlegd te
worden met de waterbeheerders.
Art. 5. De uitvoering van de werken bedoeld in artikel 4 mag pas aangevat
worden 30 dagen nadat de eigenaars van de onroerende goederen, waarop de
werken worden uitgevoerd, bij een ter post aangetekende brief hiervan in
kennis zijn gesteld.
De bovengenoemde eigenaars die in kennis werden gesteld, geven op straffe
van hoofdelijke aansprakelijkheid voor herstel en schadeloosstelling binnen de
5 dagen te rekenen vanaf de datum van de afgifte ter post van de betekening bij
ter post aangetekende brief kennis van het schrijven dat hen werd betekend, aan
de huurders, pachters, gebruikers en alle personen die enig recht uitoefenen op
het onroerend goed.
In dringende gevallen evenwel mag met de uitvoering van de werken worden
begonnen onmiddellijk nadat daarvan kennis is gegeven aan de burgemeesters
van de gemeenten op het grondgebied waarvan de betrokken onroerende
goederen gelegen zijn.
De Vlaamse regering bepaalt de nadere regels in verband met de
kennisgeving.
X-11.441-11.442-6/10
Art. 6. Behalve in geval van onteigening als bedoeld in artikel 7 brengen de
uitvoering van de in artikel 4 bedoelde werken en de bijbehorende
voorbereidingen en activiteiten geen bezitsverlies mee, maar vormen ze een
erfdienstbaarheid van openbaar nut.
Indien voor het realiseren van de in artikel 4 bedoelde werken bijkomende
grondinnemingen noodzakelijk zijn, is het Vlaamse Gewest verplicht, op vraag
van de eigenaar van het erf dat met deze erfdienstbaarheid bezwaard is, het
benodigde bijkomende terrein aan te kopen of te onteigenen.
Het indienen van de aanvraag schorst de uitvoering van de werken niet.
Wanneer de aankoop niet in der minne geregeld kan worden, is de procedure
van artikel 7 van toepassing”.
16.
De verzoekende partij betwist niet dat de in de brief
aangekondigde werken een uitvoering betreffen van de door het decreet van 16 april
1996 betreffende de waterkeringen aan de gewestelijke waterbeheerders toegekende
erfdienstbaarheid van openbaar nut. Die erfdienstbaarheid houdt in dat de
verwerende partij alle noodzakelijke werken bedoeld in het aangehaalde artikel 4
kan uitvoeren op de betrokken percelen. Deze werken hoeven niet gepaard te gaan
met onteigening van de betrokken percelen.
De Raad van State is niet bevoegd om kennis te nemen van
geschillen met betrekking tot wettelijke erfdienstbaarheden van openbaar nut, die
behoren tot de bevoegdheid van de gewone rechter. De loutere mededeling door de
verwerende partij van het voornemen om gebruik te maken van een dergelijke
erfdienstbaarheid, brengt geen wijziging aan in de rechtstoestand van de eigenaars
of gebruikers van de betrokken percelen. In die omstandigheden ligt er geen
uitvoerbare handeling voor die door de verzoekende partij met een annulatieberoep
kan worden bestreden.
Overigens blijkt uit de gegevens van het dossier dat eerst op
13 december 2002 door de verwerende partij een besluit wordt uitgevaardigd
waarmee de wijziging van de gasvervoerinstallaties wordt bevolen.
De exceptie is gegrond. Het beroep is onontvankelijk.
B. Ontvankelijkheid van het beroep in de zaak A. 137.351/X-11.442
Standpunt van de partijen
17.
De verwerende partij stelt dat de brief waartegen het
annulatieberoep gericht is, niet kan worden beschouwd als een uitvoerbare
administratieve rechtshandeling, aangezien de brief geen rechtsgevolgen ressorteert
en de rechtspositie van de verzoekende partij niet beïnvloedt. Het bouwrecht
waarvan de verzoekende partij door de betrokken brief op de hoogte wordt gebracht,
X-11.441-11.442-7/10
vloeit rechtstreeks voort uit het decreet van 14 december 2001 voor enkele
bouwvergunningen waarvoor dwingende redenen van groot algemeen belang gelden
en uit het decreet van 29 maart 2002 houdende bekrachtiging van de
stedenbouwkundige vergunningen verleend door de Vlaamse regering op 18 maart
2002 in toepassing van het decreet van 14 december 2001 voor enkele
bouwvergunningen waarvoor dwingende redenen van groot algemeen belang
gelden. Deze decreten verlenen de verwerende partij onder meer de
stedenbouwkundige vergunningen voor het realiseren van het gecontroleerd
overstromingsgebied Bazel-Kruibeke-Rupelmonde. Die vergunningen werden door
de verzoekende partij niet aangevochten en zijn inmiddels definitief. De brief is
enkel een kennisgeving van de uitvoering van werken op de percelen van de
betrokken eigenaars, zoals ook blijkt uit artikel 5 van het decreet van 16 april 1996
betreffende de waterkeringen. Naar aanleiding van verscheidene vergaderingen werd
het verzoek tot bescherming dan wel verplaatsing van de leidingen reeds duidelijk
gemaakt aan de verzoekende partij, zodat de brief enkel een loutere bevestiging is
van eerdere bekende standpunten.
18.
De verzoekende partij repliceert dat in de bestreden beslissing
wordt gevraagd de nodige maatregelen te nemen door het beschermen of verplaatsen
van de pijpleidinginstallaties op haar kosten. Er wordt onmiskenbaar verwezen naar
artikel 12 van de wet van 12 april 1965 betreffende het vervoer van gasachtige
producten en andere door middel van leidingen. Deze wetsbepaling doet, in
abstracto gelezen, rechtsplichten ontstaan in hoofde van de houder van de
vervoervergunning. De uitvoering wordt voor de eerste keer aangekondigd in de
bestreden beslissing; een vroegere vermelding bij voorafgaande vergaderingen doet
daaraan geen afbreuk.
Beoordeling
19.
Artikel 12 van de wet van 12 april 1965 betreffende het vervoer
van gasachtige producten en andere door middel van leidingen luidt als volgt:
“Art. 12. De gasvervoerinstallaties moeten worden verplaatst of, zo nodig,
weggenomen op verzoek van de eigenaar van het bezwaarde erf of van degene
die het recht heeft om er bouwwerken op uit te voeren of om het te omsluiten
met een muur of met een omheining die overeenkomt met de bouw- of
stedebouwverordeningen, indien zij dit recht willen uitoefenen.
Indien de betrokkenen dit recht uitoefenen zonder de verplaatsing of het
wegnemen van de gasvervoerinstallaties te eisen, behoudt de gerechtigde op de
erfdienstbaarheid het recht om het toezicht op deze installaties uit te oefenen
X-11.441-11.442-8/10
en om de werken uit te voeren die nodig zijn voor hun werking, hun onderhoud
en hun herstelling.
De kosten veroorzaakt door het verplaatsen of wegnemen van de
gasvervoerinstallaties komen ten laste van de gerechtigde op de
erfdienstbaarheid; de in het eerste lid vermelde personen moeten echter ten
minste zes maanden vooruit schriftelijk waarschuwen eer zij de voorgenomen
werken beginnen uit te voeren”.
20.
Uit de aangehaalde wetsbepaling blijkt dat het verplaatsen of
wegnemen van gasvervoerinstallaties kan worden gevraagd door eender welke
natuurlijke of rechtspersoon die het recht heeft om op de betrokken percelen
bouwwerken uit te voeren, dus ook door de verwerende partij, die uit het eerder
aangehaalde artikel 4 van het decreet van 16 april 1996 betreffende de
waterkeringen het recht put om bepaalde bouwwerken uit te voeren op de betrokken
percelen. De bestreden beslissing is in die omstandigheden niet meer dan de
formulering van het voornemen om van deze wetsbepaling en van de wettelijke
erfdienstbaarheid die zij inhoudt, gebruik te maken.
De Raad van State is niet bevoegd om kennis te nemen van
geschillen met betrekking tot wettelijke erfdienstbaarheden, die behoren tot de
bevoegdheid van de gewone rechter. De loutere mededeling door de verwerende
partij van het voornemen om gebruik te maken van een dergelijke erfdienstbaarheid,
brengt geen wijziging aan in de rechtstoestand van de eigenaars of gebruikers van
de betrokken percelen. In die omstandigheden ligt er geen uitvoerbare handeling
voor die door de verzoekende partij met een annulatieberoep kan worden bestreden.
Overigens blijkt uit de gegevens van het dossier dat eerst op
13 december 2002 door de verwerende partij een besluit wordt uitgevaardigd
waarmee de wijziging van de gasvervoerinstallaties wordt bevolen.
De exceptie is gegrond. Het beroep is onontvankelijk.
BESLISSING
- De zaken A. 137.350/X-11.441 en A. 137.351/X-11.442 worden gevoegd.
- De Raad van State verwerpt de beroepen.
- De verzoekende partij wordt verwezen in de kosten van de beroepen tot
nietigverklaring, begroot op 350 euro.
X-11.441-11.442-9/10
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van
eenentwintig december 2009, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Roger Stevens,
Johan Bovin,
Jeroen Van Nieuwenhove,
met bijstand van
Tiny Temmerman,
kamervoorzitter,
staatsraad,
staatsraad,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Tiny Temmerman
Roger Stevens
X-11.441-11.442-10/10