Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2009:ARR.199.143 (2009-12-21)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 199.143 van 21 december 2009 Overheidsopdrachten en openbare
werken - Onteigeningen Beslissing : Verwerping Samenvoeging
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 199.143 van 21 december 2009
in de zaak A. 136.935/X-11.422
A. 136.938/X-11.423.
In zake: I en II 1. de n.v. AIR LIQUIDE INDUSTRIES BELGIUM
2. de n.v. CORENOX
3. de n.v. HYDROWAL
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Luc Van Hout
kantoor houdend te 2590 BERLAAR
Markt 78
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen:
I en II het VLAAMSE GEWEST, vertegenwoordigd door de Vlaamse
regering
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Hugo Sebreghts
kantoor houdend te 2018 ANTWERPEN
Mechelsesteenweg 27
bij wie woonplaats wordt gekozen
--------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
1.
Het beroep, ingesteld op 20 mei 2003, strekt tot de
nietigverklaring van “het besluit van de Vlaamse Minister van Mobiliteit, Openbare
Werken en (Energie), zoals vervat in zijn brieven d.d. 14 november 2002, waarbij
hij ‘(...) als houder van een bouwrecht’ oplegt ‘(...) de nodige maatregelen te nemen,
hetzij beschermen, hetzij verplaatsen, op uw kosten, zodat de door mij voorgenomen
bouwwerken niet in het gedrang kunnen komen door de aanwezigheid van de aan
U vergunde pijpleidingen (...)’”. (zaak A. 136.935/X-11.422)
Het beroep, ingesteld op 20 mei 2003, strekt tot de
nietigverklaring van de besluiten van 13 december 2002 van de Vlaamse regering
betreffende de wijziging van de ligging van de leidingen en installaties voor het
vervoer van zuurstof respectievelijk gasvormige waterstof van de verzoekende
X-11.422-11.423-1/9
partijen in het gecontroleerd overstromingsgebied Bazel-Kruibeke-Rupelmonde.
(zaak A. 136.938/X-11.423)
II. Verloop van de rechtspleging
2.
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord in beide
zaken ingediend en de verzoekende partijen hebben een memorie van
wederantwoord in beide zaken ingediend.
Eerste auditeur Eric Lancksweerdt heeft een verslag in beide
zaken opgesteld.
De verzoekende partijen hebben een verzoek tot voortzetting van
het geding en een laatste memorie in beide zaken ingediend. De verwerende partij
heeft een laatste memorie in beide zaken ingediend.
De partijen in beide zaken zijn opgeroepen voor de terechtzitting,
die heeft plaatsgevonden op 4 september 2009.
Staatsraad Jeroen Van Nieuwenhove heeft in beide zaken verslag
uitgebracht.
Advocaat Luc Van Hout, die verschijnt voor de verzoekende
partijen, en advocaat Frans Wouters, die loco advocaat Hugo Sebreghts verschijnt
voor de verwerende partij, zijn in beide zaken gehoord.
Eerste auditeur Eric Lancksweerdt heeft in de zaak A.136.935/X11.422 een met dit arrest eensluidend advies, behoudens de kosten gegeven en heeft
in de zaak A. 136.938/X-11.423 een met dit arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
X-11.422-11.423-2/9
III. Feiten
3.
Op 2 februari 1994 beslist de Vlaamse regering om over te gaan
tot de inrichting van het gecontroleerd overstromingsgebied
Bazel-Kruibeke-Rupelmonde. De verzoekende partijen zijn eigenaar van een aantal
percelen in dit gebied, waarover pijpleidingen lopen.
4.
Op 17 december 1999 beslist de Vlaamse regering haar
goedkeuring te hechten aan een uitvoerings- en inrichtingsalternatief met betrekking
tot de aanleg van het gecontroleerd overstromingsgebied in de polders van
Kruibeke, Bazel en Rupelmonde. De Vlaamse minister bevoegd voor Openbare
Werken wordt gelast het gecontroleerd overstromingsgebied
Kruibeke-Bazel-Rupelmonde te realiseren en over te gaan tot “de onteigening en/of
aankoop van de gronden nodig voor de realisatie van de ringdijk en de
compartimentering dijken met alle bijbehorende infrastructuur, sluizen,
wachtbekkens, enz., en tot de eventuele onteigening en/of aankoop van de gronden
binnen het gecontroleerd overstromingsgebied Kruibeke-Bazel-Rupelmonde”.
5.
Op een niet nader bepaalde datum wordt aan het ministerie van
de Vlaamse Gemeenschap, afdeling Zeeschelde, een stedenbouwkundige
vergunning verleend voor de realisatie van een ringdijk in het kader van de aanleg
van een gecontroleerd overstromingsgebied te Kruibeke-Bazel-Rupelmonde.
Eveneens op een niet nader bepaalde datum wordt aan het
ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, afdeling Zeeschelde, een
stedenbouwkundige vergunning verleend voor de aanleg van een tweede zandstock
in het kader van de realisatie van een gecontroleerd overstromingsgebied, ter hoogte
van het Kallebeekveer te Bazel.
6.
Op 14 november 2002 stuurt de Vlaamse minister bevoegd voor
Openbare Werken aan de eerste verzoekende partij een aangetekende brief, waarin
hij aankondigt de artikelen 5, eerste en tweede lid en 6 tot 10 van het decreet van
16 april 1996 betreffende de waterkeringen te willen toepassen om de geplande
werken niet nodeloos te vertragen, gelet op de tijd die de onteigeningen nog in
beslag zullen nemen. In de brief wordt het verloop van de geplande werkzaamheden
geschetst en wordt gesteld dat van zodra de werken beginnen, de normale functie
van het betrokken perceel in het gedrang komt.
X-11.422-11.423-3/9
Op dezelfde dag stuurt de Vlaamse minister bevoegd voor
Openbare Werken aan elk van de verzoekende partijen een aangetekende brief,
waarin hij hen op de hoogte brengt van de geplande uitvoering van de werken als
houder van een bouwrecht overeenkomstig artikel 12 van de wet van 12 april 1965
betreffende het vervoer van gasachtige en andere door middel van leidingen
getransporteerde producten. De verzoekende partijen worden gevraagd “de nodige
maatregelen te nemen, hetzij beschermen, hetzij verplaatsen, op (hun) kosten, zodat
de door de (...) voorgenomen bouwwerken niet in het gedrang kunnen komen door
de aanwezigheid van de (...) vergunde pijpleidingen”.
Dit zijn de bestreden besluiten in de eerste zaak (zaak
A. 136.935/X-11.422).
8.
Op 13 december 2002 neemt de Vlaamse regering een besluit,
gericht tot de eerste verzoekende partij, waarvan het beschikkend gedeelte luidt als
volgt:
“Artikel l. De NV l’Air Liquide, met als woonplaats NV Hydrowal
Montoyerstraat 63 te 1040 Brussel houdster van de toelating tot vervoer van
gasvormige waterstof door middel van leidingen tussen Zelzate en Puurs dient
haar leidingen en installaties gelegen op het grondgebied Kruibeke,
deelgemeenten Bazel, Kruibeke en Rupelmonde te wijzigen om de aanleg van
het gecontroleerd overstromingsgebied Bazel Kruibeke Rupelmonde toe te
laten en dit ten laatste op 1 augustus 2003.
Art. 2. Deze wijziging wordt bevolen enerzijds op basis van artikel 9, tweede
lid van de wet van 12 april 1965 anderzijds op basis van artikel 12 van de wet
van 12 april 1965 in juncto met artikel 4 van het decreet van 16 april 1996
betreffende de waterkeringen. Het extreem fundamenteel algemeen belang
wordt aangetoond doordat de bouwvergunningen voor de aanleg van het
overstromingsgebied werden afgeleverd op basis van het decreet van
19 december 2001 voor enkele bouwvergunningen waarvoor dwingende
redenen van groot algemeen belang gelden. De bouwvergunningen, afgeleverd
op 18 maart 2002 werden bovendien door het Vlaams Parlement bekrachtigd
bij decreet op 29 maart 2002. De wijziging geschiedt dan ook op kosten van de
NV l’Air Liquide.
Art. 3. De bepalingen van de artikelen 2, 3, 4 en 5 van het koninklijk besluit
van 15 maart 1966-betreffende de wijziging van de ligging of het tracé van een
vervoerinstallatie voor het vervoer van gasachtige producten en andere door
middel van leidingen zijn van toepassing op deze wijzigingen.
(...)”.
Op dezelfde datum werden gelijkluidende besluiten uitgevaardigd,
gericht aan de tweede en de derde verzoekende partij.
Dit zijn de bestreden besluiten in de tweede zaak (zaak
A. 136.938/X-11.423).
X-11.422-11.423-4/9
Op 20 maart 2003 stuurt de Vlaamse minister van Openbare
Werken een brief aan de federale staatssecretaris voor Energie met de vraag om op
basis van artikel 9, tweede lid van de wet van 12 april 1965 betreffende het vervoer
van gasachtige producten en andere door middel van leidingen de vereiste
koninklijke besluiten uit te vaardigen waarbij de vergunninghouders van
pijpleidingen worden verplicht hun installaties in ’s lands belang te verplaatsen.
IV. Ontvankelijkheid
A. Ontvankelijkheid van het beroep in de zaak A. 136.935/X-11.422
Standpunt van de partijen
10.
De verwerende partij stelt dat de brieven waartegen het
annulatieberoep gericht is, niet kunnen worden beschouwd als uitvoerbare
administratieve rechtshandelingen, aangezien de brieven geen rechtsgevolgen
ressorteren en de rechtspositie van de verzoekende partijen niet beïnvloeden. Het
bouwrecht waarvan de eigenaars door de betrokken brieven op de hoogte werden
gebracht, vloeit rechtstreeks voort uit het decreet van 14 december 2001 voor enkele
bouwvergunningen waarvoor dwingende redenen van groot algemeen belang gelden
en uit het decreet van 29 maart 2002 houdende bekrachtiging van de
stedenbouwkundige vergunningen verleend door de Vlaamse regering op 18 maart
2002 in toepassing van het decreet van 14 december 2001 voor enkele
bouwvergunningen waarvoor dwingende redenen van groot algemeen belang
gelden. Deze decreten verlenen de verwerende partij onder meer de
stedenbouwkundige vergunningen voor de realisatie van het gecontroleerd
overstromingsgebied Kruibeke-Bazel-Rupelmonde. Die vergunningen werden door
de verzoekende partijen niet aangevochten en zijn definitief. De brieven zijn enkel
een kennisgeving van de uitvoering van de werken op de percelen van de betrokken
eigenaars, zoals ook blijkt uit artikel 5 van het decreet van 16 april 1996 betreffende
de waterkeringen. Een loutere kennisgeving van de werken kan niet worden
beschouwd als een uitvoerbare administratieve rechtshandeling.
11.
De verzoekende partijen repliceren dat de verwerende partij
daardoor uitdrukkelijk en in weerwil van de bewoordingen van de bestreden
besluiten erkent dat ze geen rechtsgevolgen inhouden en niet kunnen worden
gelijkgesteld met een effectief verplaatsingsbevel. Het Vlaamse Gewest is ter zake
onbevoegd en erkent dit ook met zoveel woorden.
X-11.422-11.423-5/9
Beoordeling
12.
Artikel 12 van de wet van 12 april 1965 betreffende het vervoer
van gasachtige en andere door middel van leiding getransporteerde producten luidt
als volgt:
“Art. 12. De gasvervoerinstallaties moeten worden verplaatst of, zo nodig,
weggenomen op verzoek van de eigenaar van het bezwaarde erf of van degene
die het recht heeft om er bouwwerken op uit te voeren of om het te omsluiten
met een muur of met een omheining die overeenkomt met de bouw- of
stedebouwverordeningen, indien zij dit recht willen uitoefenen.
Indien de betrokkenen dit recht uitoefenen zonder de verplaatsing of het
wegnemen van de gasvervoerinstallaties te eisen, behoudt de gerechtigde op de
erfdienstbaarheid het recht om het toezicht op deze installaties uit te oefenen
en om de werken uit te voeren die nodig zijn voor hun werking, hun onderhoud
en hun herstelling.
De kosten veroorzaakt door het verplaatsen of wegnemen van de
gasvervoerinstallaties komen ten laste van de gerechtigde op de
erfdienstbaarheid; de in het eerste lid vermelde personen moeten echter ten
minste zes maanden vooruit schriftelijk waarschuwen eer zij de voorgenomen
werken beginnen uit te voeren”.
13.
Uit de aangehaalde wetsbepaling blijkt dat de verplaatsing of
wegneming van gasvervoerinstallaties kan worden gevraagd door eender welke
natuurlijke of rechtspersoon die het recht heeft om op de betrokken percelen
bouwwerken uit te voeren, en dus ook door de verwerende partij, die uit het eerder
aangehaalde artikel 4 van het decreet van 16 april 1996 betreffende de waterkering
het recht put om bepaalde bouwwerken uit te voeren op de betrokken percelen. De
bestreden beslissing is in die omstandigheden niet meer dan de formulering van het
voornemen om van deze wetsbepaling en van de wettelijke erfdienstbaarheid die zij
inhoudt, gebruik te maken.
De Raad van State is niet bevoegd om kennis te nemen van
geschillen met betrekking tot wettelijke erfdienstbaarheden, die behoren tot de
bevoegdheid van de gewone rechter. De loutere mededeling door de verwerende
partij van het voornemen om gebruik te maken van een dergelijke erfdienstbaarheid
brengt geen wijziging aan in de rechtstoestand van de betrokken eigenaars of
gebruikers van de betrokken percelen. In die omstandigheden ligt er geen
uitvoerbare handeling voor die door de verzoekende partijen met een
annulatieberoep kan worden bestreden.
De exceptie is gegrond. Het beroep is onontvankelijk.
X-11.422-11.423-6/9
B. Ontvankelijkheid van het beroep in de zaak A. 136.938/X-11.423
Standpunt van de partijen
14.
De verwerende partij stelt dat de bestreden besluiten niet kunnen
worden beschouwd als uitvoerbare administratieve rechtshandelingen, aangezien
ze geen rechtsgevolgen ressorteren en de rechtspositie van de verzoekende partijen
niet beïnvloeden. Deze “voorbesluiten” vloeien rechtstreeks voort uit het decreet
van 14 december 2001 voor enkele bouwvergunningen waarvoor dwingende
redenen van groot algemeen belang gelden en uit het decreet van 29 maart 2002
houdende bekrachtiging van de stedenbouwkundige vergunningen verleend door de
Vlaamse regering op 18 maart 2002 in toepassing van het decreet van 14 december
2001 voor enkele bouwvergunningen waarvoor dwingende redenen van groot
algemeen belang gelden. Deze decreten verlenen de verwerende partij onder meer
de stedenbouwkundige vergunningen voor de realisatie van het gecontroleerd
overstromingsgebied Kruibeke-Bazel-Rupelmonde. Die vergunningen werden door
de verzoekende partijen niet aangevochten en zijn definitief. De vermelding in de
bestreden besluiten dat de wijziging van de betrokken pijpleidinginstallaties “wordt
bevolen” kan niet worden gelijkgesteld met een effectief verplaatsingsbevel in de
zin van artikel 9, tweede lid van de wet van 12 april 1965 betreffende het vervoer
van gasachtige en andere door middel van leiding getransporteerde producten, dat
enkel door de federale minister bevoegd voor Energie kan worden opgelegd. De
Vlaamse regering heeft enkel een aantal overwegingen in een besluit geconsacreerd
dat aan de federale minister werd bezorgd met het verzoek om een effectief
verplaatsingsbevel uit te vaardigen op basis van de overwegingen in het
“voorbesluit” van de Vlaamse regering. Dit “voorbesluit” werd louter ter
kennisgeving aan de verzoekende partijen meegedeeld en doet op zich voor hen
geen rechtsgevolgen ontstaan.
15.
De verzoekende partijen repliceren dat de verwerende partij
daardoor uitdrukkelijk en in weerwil van de bewoordingen van de bestreden
besluiten erkent dat ze geen rechtsgevolgen inhouden en niet kunnen worden
gelijkgesteld met een effectief verplaatsingsbevel. Het Vlaamse Gewest is ter zake
onbevoegd en erkent dit ook met zoveel woorden. De verzoekende partijen nemen
er akte van dat de bestreden besluiten hen geen bindende verplichtingen opleggen
en stellen dat het beroep aldus beschouwd geen voorwerp heeft, al lijkt het hen
gepast de kosten in die omstandigheden, gelet op de bewoordingen van de bestreden
besluiten, ten laste te leggen van de verwerende partij.
X-11.422-11.423-7/9
Beoordeling
16.
De federale overheid is bevoegd om te beslissen tot de
verplaatsing van gasleidingen overeenkomstig artikel 9 van de wet van 12 april 1965
betreffende het vervoer van gasachtige en andere door middel van leiding
getransporteerde producten. Die bevoegdheid vindt steun in artikel 6, § 1, VII,
tweede lid, c) van de bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der
instellingen, voor wat betreft energie, en in haar residuaire bevoegdheid, voor wat
betreft gasvormige producten die fungeren als grondstoffen, veeleer dan als energie.
De verwerende partij kwalificeert in haar memorie van
wederantwoord de bestreden besluiten als “voorbesluiten”, die onderscheiden zijn
van een “effectief verplaatsingsbevel” in uitvoering van artikel 9 van de voormelde
wet van 12 april 1965 en die uitgaan van de bevoegde federale minister. Deze
kwalificatie komt ook voor in de brieven waarmee de bestreden besluiten aan de
verzoekende partijen werden betekend, waarin wordt gesteld dat “dit besluit geldt
als voorbesluit voorafgaand aan het koninklijk besluit dat genomen zal worden op
basis van de wet van 12 april 1965” en dat “dit besluit (...) u enkel ter kennisgeving
(wordt) medegedeeld”. De verwerende partij gaat bijgevolg eveneens uit van de
bevoegdheid van de federale overheid voor wat betreft het verplaatsen van de
gasleidingen. Die bevoegdheid van de federale overheid sluit de bevoegdheid van
de verwerende partij uit om ter zake een bindende en uitvoerbare rechtshandeling
te stellen.
Uit deze gegevens blijkt dat de bestreden besluiten in weerwil van
hun bewoordingen niet geconcipieerd zijn als uitvoerbare handelingen die door de
verzoekende partijen met een annulatieberoep kunnen worden bestreden.
Het beroep is bijgevolg onontvankelijk.
V. Beslissing over de kosten
17.
De verzoekende partijen vragen ter terechtzitting de kosten ten
laste van de verwerende partij te leggen, omdat de bestreden beslissingen de indruk
wekten dwingende besluiten te zijn.
De loutere mededeling in een aangetekend schrijven door de
verwerende partij van het voornemen om van een wettelijke erfdienstbaarheid
gebruik te maken kan, in tegenstelling tot de bestreden besluiten in de tweede zaak,
redelijkerwijze niet de indruk wekken een aanvechtbare administratieve
rechtshandeling te zijn. De Raad van State ziet dan ook geen reden om in de eerste
zaak de kosten ten laste te leggen van de verwerende partij. Anders is het voor de
X-11.422-11.423-8/9
bestreden besluiten in de tweede zaak, waar die indruk wel werd gewekt, zodat het
gepast is in die zaak de kosten ten laste te leggen van de verwerende partij.
BESLISSING
- De zaken A. 136.935/X-11.422 en A. 136.938/X-11.423 worden gevoegd.
- De Raad van State verwerpt de beroepen.
- De verzoekende partijen worden verwezen in de kosten van het beroep tot
nietigverklaring in de zaak A. 136.935/X-11.422, begroot op 525 euro, ieder
voor een derde.
De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van het beroep tot
nietigverklaring in de zaak A. 136.938/X-11.423, begroot op 525 euro.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van
eenentwintig december 2009, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Roger Stevens,
Johan Bovin,
Jeroen Van Nieuwenhove,
met bijstand van
Silvan De Clercq,
kamervoorzitter,
staatsraad,
staatsraad,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Silvan De Clercq
Roger Stevens
X-11.422-11.423-9/9