Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2010:ARR.201.418 (2010-03-01)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 201.418 van 1 maart 2010 Openbaar ambt - Openbaar ambt van Gemeenschappen
en Gewesten - Aanwerving en loopbaan Beslissing : Verwerping Samenvoeging
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
IXe KAMER
ARREST
nr. 201.418 van 1 maart 2010
in de zaken I. A. 153.641/IX-4592 en
II. A. 153.643/IX-4593
In zake :
I. Frédéric PETILLION
II. Andy DEWULF
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Peter Crispyn
kantoor houdend te Mariakerke
Mazestraat 16
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
I. + II.
de STAD GENT,
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Patrick Devers
kantoor houdend te Gent
Kouter 71-72
bij wie woonplaats wordt gekozen
--------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
1.
Het beroep ingeschreven onder nr. 153.641/IX-4592, ingesteld op
9 juli 2004, strekt tot de nietigverklaring van de beslissing van de burgemeester van
de stad Gent van 3 juni 2004 waarbij aan Frédéric Petillion de tuchtstraf van de
blaam wordt opgelegd.
Het beroep ingeschreven onder nr. 153.643/IX-4593, ingesteld op
9 juli 2004, strekt tot de nietigverklaring van de beslissing van de burgemeester van
de stad Gent van 2 juni 2004 waarbij aan Andy Dewulf de tuchtstraf van de blaam
wordt opgelegd.
II. Verloop van de rechtspleging
2.
De verwerende partij heeft in beide zaken een memorie van
antwoord ingediend en de verzoekers hebben in beide zaken een memorie van
wederantwoord ingediend.
IX-4592-1/17
Auditeur Geert De Bleeckere heeft in beide zaken een verslag
opgesteld.
De verzoekers hebben een verzoek tot voortzetting van het geding
en een laatste memorie ingediend. De verwerende partij heeft laatste memories
ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 22 februari 2010.
Kamervoorzitter André Vandendriessche heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Peter Crispyn, die verschijnt voor de verzoekers, en
advocaat Pieter Waegemans, die loco advocaat Patrick Devers verschijnt voor de
verwerende partij, zijn gehoord.
Auditeur Geert De Bleeckere heeft een met dit arrest eensluidend
advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
Op 4 oktober 2003 stuurt U. Geers een klachtbrief naar de politie
van Gent. Uit deze brief blijkt dat een minderjarige vriend van de zoon van de
klager op 15 augustus 2003 met de auto van U. Geers een ongeval heeft gehad, dat
een politiepatrouille ter plaatse gekomen is en besloten heeft de zaak in der minne
te regelen tussen de moeder van de minderjarige bestuurder en de klager. De
klachtbrief vindt zijn oorsprong in het feit dat de schade aan zijn wagen ondanks de
afspraak tot minnelijke regeling nog niet vergoed is.
3.2.
In aansluiting op de klachtbrief wordt een intern onderzoek
opgestart. Daaruit blijkt dat aanvankelijk geen proces-verbaal van de feiten is
opgesteld en dat de feiten noch geregistreerd, noch medegedeeld werden aan de
IX-4592-2/17
wachtofficier. Uit een verhoor van 12 november 2003 blijkt dat Frédéric Petillion
deel uitmaakte van de patrouille.
3.3.
Op 14 november 2003 geeft de korpschef aan de procureur des
Konings kennis van het niet stellen door politieagenten van ambtsplichten bij een
kennisgeving van strafbare feiten. Als betrokkenen worden de inspecteurs Petillion,
Heijcoop en De Craecker opgegeven. Uit de verhoren naar aanleiding van het
gerechtelijk onderzoek blijkt dat de derde man niet Tom De Craecker, maar Andy
Dewulf was.
3.4.
Op 29 december 2003 deelt de procureur des Konings aan de
dienst Intern Toezicht het volgende mee:
“Waar ik nog kan aannemen dat terzake geen proces-verbaal werd opgesteld,
gelet op de minieme schade en de onderlinge voorziene regeling, dienden de
inspecteurs toch alerter te reageren naar de bestuurder van de wagen toe, nu
deze minderjarig was! Voor dit feit was toch een proces-verbaal noodzakelijk
geweest.”
In aansluiting hierop deelt de dienst Intern Toezicht op 26 januari
2004 aan de procureur des Konings mee dat de tuchtoverheid overweegt een
tuchtprocedure op te starten en verzoekt zij om een eensluidend verklaard afschrift
van de processen-verbaal teneinde ze aan het tuchtdossier toe te voegen. Op
29 januari 2004 wordt aan dit verzoek gevolg gegeven.
3.5.
Uit het overgemaakte gerechtelijk dossier blijkt dat Andy Dewulf
met betrekking tot de feiten a posteriori nog een proces-verbaal heeft opgesteld op
28 november 2003, waarin verkeerdelijk vermeld wordt dat de feiten zich zouden
voorgedaan hebben op 29 augustus 2003 in plaats van op 15 augustus 2003.
3.6.
Op 3 februari 2004 beslist de gewone tuchtoverheid een
voorafgaand onderzoeker aan te stellen. De verzoekers ondertekenen op 8 maart
2004 de kennisgeving van deze beslissing voor ontvangst. Op dezelfde datum
worden zij door de voorafgaande onderzoeker verhoord. Dit levert geen bijkomende
informatie op. De verzoekers stellen het standpunt van de procureur des Konings,
dat gelet op de minderjarigheid van de bestuurder proces-verbaal had moeten
opgesteld worden, te begrijpen.
IX-4592-3/17
3.7.
Op 8 april 2004 deelt de gewone tuchtoverheid aan de verzoekers
mee dat zij beslist heeft de hogere tuchtoverheid te vatten, aangezien de feiten
aanleiding kunnen geven tot een zware tuchtstraf.
3.8.
Op 13 april 2004 wordt het inleidend tuchtverslag opgesteld.
Daarin wordt de datum (29 december 2003) waarop de procureur des Konings de
korpschef in kennis gesteld heeft van het feit, dat gelet op de minderjarigheid van
de bestuurder proces-verbaal had moeten opgesteld worden, als aanvangsdatum
bepaald voor de termijn waarbinnen het inleidend verslag moet betekend worden.
Vervolgens wordt in dit verslag bij de weergave van de feiten
verkeerdelijk vermeld dat de feiten zich voorgedaan zouden hebben op 28 november
2003 (zijnde de datum waarop Andy Dewulf a posteriori proces-verbaal heeft
opgesteld met betrekking tot de feiten die zich op 15 augustus 2003 hebben
voorgedaan).
Het niet opstellen van een proces-verbaal wordt gekwalificeerd
als handelingen die een tekortkoming aan de beroepsplicht uitmaken en bijgevolg
een tuchtvergrijp zijn waarvoor een tuchtstraf van één maand met inhouding van
wedde ten belope van 6 % wordt voorgesteld.
Dit verslag wordt op 22 april 2004 door de verzoekers voor
ontvangst ondertekend. Op dezelfde datum maken de verzoekers gebruik van hun
recht om inzage te nemen van het dossier.
3.9.
Op 22 april 2004 wordt het advies van de procureur des Konings
gevraagd. Deze adviseert op 3 mei 2004 dat een zware tuchtstraf gerechtvaardigd
is. Dit advies wordt op 14 mei 2004 aan de verzoekers meegedeeld.
3.10.
Op 19 mei 2004 ontvangt de hogere tuchtoverheid van de beide
verzoekers een verweerschrift waarin zij stellen niet akkoord te gaan met de inhoud,
noch met de motivatie, noch met de voorgestelde tuchtstraf, dat zij zich voor het
verdere verloop van de procedure wensen te laten bijstaan door een tuchtverdediger
van het VSOA, en dat zij vooraf gehoord wensen te worden.
Op 26 mei 2004 worden de verzoekers, bijgestaan door hun
tuchtverdediger, gehoord. Als enig argument ter verdediging voeren zij aan dat het
IX-4592-4/17
inleidend verslag niet binnen de voorgeschreven termijn van zes maanden werd
betekend aangezien de dienst Intern Toezicht reeds op 16 oktober 2003 kennis kreeg
van de feiten, zodat de termijn verviel op 16 april 2004, terwijl het inleidend verslag
slechts voor ontvangst ondertekend werd op 22 april 2004. Het proces-verbaal van
de hoorzitting wordt door de verzoekers en hun verdediger “na lezing volhardt” voor
ontvangst ondertekend.
Op 3 juni 2004 beslist de burgemeester van Gent in zijn
hoedanigheid van hogere tuchtoverheid om aan de beide verzoekers de tuchtstraf
van de “blaam” op te leggen.
Dit zijn de bestreden beslissingen die het voorwerp uitmaken van
de onderhavige beroepen. Zij worden op 4 juni 2004 bij aangetekend schrijven aan
de verzoekers betekend.
IV. Samenvoeging
4.
Uit de hiervoor weergegeven feitelijke toedracht van de beroepen
blijkt dat de zaken een sterke samenhang vertonen: de feiten die tot de bestreden
tuchtstraf geleid hebben, de gevolgde procedure en de uiteindelijk opgelegde
tuchtstraf zijn voor de beide verzoekers dezelfde. De beide verzoekers voeren
bovendien identieke middelen aan tegen de bestreden beslissingen.
In het belang van een goede rechtsbedeling worden de beide zaken
dan ook samengevoegd.
V. Onderzoek van de middelen
A. Eerste middel
Standpunt van de partijen
5.
In een eerste middel betogen de verzoekers dat zij op de
hoorzitting van 26 mei 2004 hun verdediging beperkt hebben tot één argument, met
name de verjaring. Dit bezwaar werd niet in aanmerking genomen. Desalniettemin
heeft de hogere tuchtoverheid beslist om de voorgestelde zware tuchtstraf (één
maand inhouding van wedde ten belope van 6%) te herleiden tot een lichte tuchtstraf
IX-4592-5/17
(de blaam) en dit door te wijzen op de goede staat van dienst van de verzoekers,
niettegenstaande deze staat van dienst reeds gekend was op het ogenblik dat de
tuchtoverheid de verzoekers er van in kennis stelde dat zij overwoog om een zware
tuchtstraf op te leggen. De verzoekers voeren aan dat de hogere tuchtoverheid door
deze handelwijze ofwel artikel 51bis van de wet van 13 mei 1999 houdende het
tuchtstatuut van de personeelsleden van de politiediensten (hierna: de tuchtwet), de
rechten van de verdediging en de motiveringsplicht ofwel het zorgvuldigheidsbeginsel, de rechten van de verdediging en de motiveringsplicht geschonden heeft.
In een eerste onderdeel van het middel stellen de verzoekers dat
de hogere tuchtoverheid artikel 51bis van de tuchtwet, de rechten van de verdediging en de motiveringsplicht schendt doordat zij de verzoekers het recht ontnomen
heeft om hun dossier voor te leggen aan de tuchtraad en niet motiveert op grond van
welke nieuwe argumenten ze in plaats van een zware straf op te leggen een lichte
straf oplegt.
In een tweede onderdeel voeren de verzoekers aan dat de hogere
tuchtoverheid het zorgvuldigheidsbeginsel, de rechten van de verdediging en de
motiveringsplicht schendt doordat zij eerst overweegt om de verzoekers een zware
straf op te leggen om vervolgens, zonder nieuwe elementen, hen een lichte straf op
te leggen rekening houdend met de goede staat van dienst van de verzoekers. De
staat van dienst van de verzoekers was echter reeds gekend bij de aanvang van de
tuchtprocedure en dus ook bij de overweging om een zware straf op te leggen.
Hieruit blijkt dat de tuchtoverheid onzorgvuldig is opgetreden bij het formuleren
van haar strafvoorstel om een zware tuchtstraf op te leggen. Tevens heeft zij de
rechten van de verdediging en de motiveringsplicht geschonden door niet aan te
geven op grond van welke motieven zij in plaats van een zware nu een lichte straf
oplegt.
6.
Aangaande het eerste onderdeel repliceert de verwerende partij
dat het al dan niet opleggen van een bepaalde sanctie niet wordt ingegeven door de
mogelijkheid om al dan niet een ander hoger tuchtorgaan te kunnen vatten.
Met betrekking tot het tweede onderdeel van het middel repliceert
de verwerende partij dat uit het aanpassen van de op te leggen straf geen onzorgvuldig handelen bij het formuleren van het strafvoorstel kan worden afgeleid. Bij het
formuleren van het strafvoorstel wordt immers enkel rekening gehouden met de
IX-4592-6/17
feiten en de situatie van de betrokkene. Een persoonlijke verschijning van een
verzoeker op de hoorzitting brengt met zich mee dat de hogere tuchtoverheid zich
ook een beeld kan vormen van de persoon van de betrokkene, diens verweermiddelen kan aanhoren en er kennis van kan nemen en er mee rekening houden bij de op
te leggen straf. Voorts stelt de verwerende partij dat de motiveringsplicht minder
streng is wanneer afgeweken wordt van een advies, doch een lagere sanctie
opgelegd wordt dan geadviseerd.
7.
De verzoekers repliceren in hun memories van wederantwoord dat
de motivering om de zware tuchtstraf om te zetten in een lichte tuchtstraf
draagkracht mist, aangezien de goede staat van dienst van de verzoekers en hun
zuiver tuchtrechtelijk verleden al gekend waren toen de tuchtoverheid haar inleidend
verslag opstelde. Bovendien beschikte de verwerende partij sindsdien over een
bijkomend verzwarend element om wel degelijk een zware straf op te leggen met
name het advies van de procureur des Konings van 3 mei 2004. Zij stellen dat hen
slechts een lichte tuchtstraf wordt opgelegd omdat de verwerende partij op die
manier een advies van de tuchtraad kan vermijden.
8.
In hun laatste memorie blijven de verzoekers bij hun standpunt dat
er geen draagkrachtige motivering voorhanden is waarom de overheid een lichte
tuchtstraf oplegt in plaats van de voorgestelde zware tuchtstraf. De opgegeven
motivering hiervoor (de goede staat van dienst en het zuiver tuchtrechtelijk verleden
van de verzoekers) was reeds gekend bij de aanvang van de tuchtprocedure en de
tuchtoverheid heeft daar rekening mee gehouden wanneer zij in toepassing van
artikel 38 van de tuchtwet oordeelde dat een zware tuchtstraf aangewezen was.
Voorts wijzen de verzoekers er op dat zij in het licht van het voorstel van de zware
tuchtstraf (en de daarmee gepaard gaande mogelijkheid om later de tuchtraad te
vatten) hun verdediging op de hoorzitting beperkt hebben tot het procedureel
element van de verjaring. Door nu op basis van elementen die gekend waren van bij
de aanvang van de tuchtprocedure hen slechts een lichte tuchtstraf op te leggen (en
aldus de verzoekers de mogelijkheid te ontnemen om de tuchtraad te vatten) werden
de rechten van de verdediging, het zorgvuldigheidsbeginsel en artikel 51bis van de
tuchtwet geschonden. De verzoekers waren bovendien niet in de gelegenheid om
zich te verweren omtrent de aard van de lichte tuchtstraf.
IX-4592-7/17
Beoordeling
9.
Wanneer de tuchtoverheid beschikt over een inleidend verslag
waarin een zware tuchtstraf in het vooruitzicht wordt gesteld, verplicht de wet haar
niet om in het verlengde daarvan ook het voorstel te formuleren om een zware
tuchtstraf op te leggen. Zij kan op grond van de verdere studie van het dossier,
waarin ook het verweer van de vervolgde ambtenaar een plaats heeft, haar standpunt
wijzigen. De argumenten die in het verweer worden aangevoerd vormen aldus een
element in het besluitvormingsproces, maar binden de tuchtoverheid geenszins.
Te dezen betekent dit dat de omstandigheid dat de verzoekers in
hun verweer tegen het inleidend verzoekschrift enkel het argument van de verjaring
van de tuchtvordering hadden aangevoerd -een argument dat overigens fundamenteel is omdat het de regelmatigheid van de gehele tuchtprocedure aangaat- de
tuchtoverheid niet verplichtte om enkel daarover uitspraak te doen en derhalve
zonder meer het voorstel te formuleren om een zware tuchtstraf op te leggen.
10.
De beslissing die de tuchtoverheid neemt over het gevolg dat aan
het inleidend verslag gegeven wordt, moet op deugdelijke gronden steunen. Die
gronden moeten krachtens artikel 38sexies, vierde lid, van de tuchtwet, in het besluit
zelf veruitwendigd worden.
De motivering van de bestreden beslissing bevat volgende
elementen: de procedurestappen worden in herinnering gebracht, de wezenlijke
gegevens van het inleidend verslag -feiten; voorgestelde tuchtstraf- worden
herhaald, er wordt uiteengezet waarom de tenlaste gelegde feiten bewezen zijn en
er wordt ingegaan op het verweer van de betrokkenen aangaande het overschrijden
van de verjaringstermijn; er wordt vervolgens overwogen dat de evaluatie van het
dossier na de hoorzitting de tuchtoverheid tot het inzicht brengt dat wegens de goede
staat van dienst van de betrokkenen en hun zuiver tuchtrechtelijk verleden hen een
blaam wordt opgelegd. Met die uiteenzetting voldoet de burgemeester aan zijn
wettelijke motiveringsverplichting.
11.
De verzoekers betwisten het motief op grond waarvan de
burgemeester de strafmaat bepaald heeft. Volgens hen kon hij het voorstel van
zware straf niet afzwakken tot een blaam op grond van het motief dat zij een goede
staat van dienst en geen tuchtrechtelijk verleden hadden, omdat deze gegevens ook
IX-4592-8/17
vroeger reeds bekend waren en dus ook betrokken werden bij de redactie van het
inleidend verslag.
De Raad van State gaat op die stelling niet in. Vooreerst niet
omdat de verzoekers geen belang hebben bij dit argument, nu de gewijzigde mening
van de burgemeester volledig in hun voordeel speelt en zij niet aantonen dat de
burgemeester evident een niet-uitgedrukte bedoeling nastreefde. Vervolgens niet
omdat de burgemeester in het kader van zijn tuchtbevoegdheid over een discretionaire beoordelingsbevoegdheid beschikt en het niet kennelijk onredelijk is dat hij,
na een strenge opstelling in het inleidend verslag, uiteindelijk wanneer hij over alle
gegevens beschikt, beslist de staat van dienst en het blanco tuchtverleden van de
verzoekers als een wezenlijk gegeven van de straftoemeting beschouwt.
12.
De verzoekers beklagen zich over het feit dat de burgemeester hen
de mogelijkheid ontnomen heeft om de tuchtraad over hun zaak te laten oordelen.
Dat is evenwel het louter gevolg van de wettelijke regeling en de daarin opgenomen
discretionaire bevoegdheid van de tuchtoverheid.
13.
De verwerende partij heeft geen bepaling van de tuchtwet miskend
door het in het inleidend verslag geformuleerd voorstel om aan de verzoekers een
zware tuchtstraf op te leggen, uiteindelijk te laten uitlopen op een lichte tuchtstraf.
Er kan haar wat dat betreft ook geen onzorgvuldig handelen verweten worden.
14.
Het middel is niet gegrond.
B. Tweede middel
Standpunt van de partijen
15.
De verzoekers voeren een tweede middel aan, afgeleid uit de
schending van artikel 32 van de tuchtwet en van artikel 10 van het koninklijk besluit
van 26 november 2001 tot uitvoering van de wet van 13 mei 1999 houdende het
tuchtstatuut van de personeelsleden van de politiediensten. Zij wijzen op de
nietigheid van “onderzoeksdaden voorafgaandelijk aan het voorafgaand onderzoek”
en van het voorafgaand onderzoek zelf en op de schending van artikel 25 van de
tuchtwet, van het zorgvuldigheidsbeginsel, van de redelijke termijn en van de
motiveringsplicht.
IX-4592-9/17
In een eerste onderdeel voeren de verzoekers aan dat de
tuchtoverheid pas op 5 januari 2004 een voorafgaand onderzoeker heeft aangewezen
-hoewel zij reeds op 7 oktober 2003 op de hoogte was van de ten laste gelegde feiten
en er voordien ook reeds verschillende onderzoeksdaden werden gesteld, zoals
verschillende verhoren (stukken 4 en 5), briefwisseling met het parket (stuk 6, 7, 8,
10 ), briefwisseling met de verzoekers (stuk 9) en het toevoegen van het blad van
het tuchtrechtelijk verleden (stuk 11). Al deze onderzoeksdaden zijn verricht in
strijd met artikel 32 van de tuchtwet en artikel 10 van het voormeld koninklijk
besluit van 26 november 2001 en zijn bijgevolg nietig.
In een tweede onderdeel voeren de verzoekers aan dat hun
verklaring werd afgenomen zonder hen attent te maken op het voorschrift van
artikel 25 van de tuchtwet, zodat deze verklaringen als nietig dienen te worden
beschouwd en niet in aanmerking genomen kunnen worden voor het verdere verloop
van de tuchtprocedure.
In een derde onderdeel van het middel voeren de verzoekers aan
dat, ofschoon de feiten dateren van 16 augustus 2003 en de tuchtoverheid er zeker
op 7 oktober 2003 kennis van had en zij ook de bedoeling had om ze nader te laten
onderzoeken, de verwerende partij pas op 5 januari 2004 een voorafgaand
onderzoeker heeft aangewezen. Dergelijke laattijdige aanwijzing vormt een
schending van de redelijke termijn. Bovendien is ook de motiveringsplicht
geschonden aangezien de tuchtoverheid geen enkele motivering geeft voor de
laattijdige aanstelling, ook niet voor het feit dat er pas op 8 maart 2004 een
onderzoeksdaad gesteld is.
In een vierde onderdeel van het middel voeren de verzoekers aan
dat de akte waarbij de tuchtoverheid de voorafgaand onderzoeker aanwijst
ontbreekt, zodat zij geen kennis hebben van de opdracht en zij bijgevolg de
regelmatigheid van diens handelen niet kunnen toetsen, hetgeen in strijd is met de
geest en de tekst van artikel 32 van de tuchtwet.
In een vijfde onderdeel van het middel voeren de verzoekers aan
dat de voorafgaand onderzoeker, op het verhoor van de verzoekers na, geen enkele
onderzoeksdaad heeft gesteld en ook geen verslag van zijn onderzoek opgesteld
heeft.
IX-4592-10/17
De verwerende partij antwoordt dat de tuchtoverheid pas op
29 december 2003 kennis kreeg van het schrijven van de procureur des Konings en
dat pas vanaf dan kon beslist worden een tuchtonderzoek in te stellen. Zij stellen dat
de stukken 4 tot en met 11, waar de verzoekers naar verwijzen, dienen te worden
aanzien als onderdeel van het gerechtelijk onderzoek, en niet als onderzoeksdaden
in het tuchtonderzoek, zodat deze stukken niet als nietig te beschouwen zijn in de
tuchtprocedure. Door de verzoekers wordt bovendien verkeerdelijk aangenomen dat
stuk 11, het blad met het tuchtrechtelijk verleden, gevoegd is vóórdat de onderzoeker is aangesteld; uit het dossier blijkt immers dat dit tuchtblad gevoegd is op 22
januari 2004, terwijl de voorafgaand onderzoeker op 5 januari 2004 is aangesteld.
Voorts merkt zij op dat artikel 56 van de tuchtwet voorziet in een verjaringstermijn
van zes maanden voor het betekenen van het inleidend verslag en dat uiteraard niet
kan worden aangenomen dat de redelijke termijn is overschreden, indien de
wettelijke verjaringstermijn is nageleefd. Ten slotte stelt de verwerende partij dat
niet in te zien valt waarom er enige motivering gegeven zou moeten worden voor
het feit dat de voorafgaand onderzoeker pas op 8 maart 2004 zijn onderzoeksdaden
heeft gestart, gelet op de omstandigheid dat deze onpartijdig en onafhankelijk is en
zijn onderzoek vrij en los van elke hiërarchische bemoeienis voert. Zij besluit dat
zolang de verjaringstermijn niet is overschreden, onmogelijk aangenomen kan
worden dat er enige schending van de redelijke termijn is, noch aangenomen kan
worden dat de zorgvuldigheidsnorm hierdoor wordt geschonden, noch aangenomen
kan worden waarom enige motivatie zou dienen te worden gegeven bij het al dan
niet aanstellen van een onderzoeker op een bepaald ogenblik.
17.
In hun memories van wederantwoord bestrijden de verzoekers de
stelling van de verwerende partij dat de stukken 3/4-5 en 4 tot en met 11 een
onderdeel vormen van het gerechtelijk onderzoek. Zij wijzen er op dat de
strafbundel deze stukken niet bevat. Deze stelling vindt overigens bevestiging in de
stelling van de verwerende partij dat er reeds voorafgaande onderzoeksdaden
werden gesteld in de mededeling in het verslag van het verhoor van inspecteur
Troch van 12 november 2003, waar deze laatste duidelijk stelt dat hij “(…) deze
verklaring afleg(t) in het kader van een voorafgaand onderzoek dat mogelijk kan
resulteren in een tuchtprocedure (…)” en door het schrijven van de korpschef van
14 november 2003 waarin deze stelt dat op basis van een intern onderzoek nergens
enige registratie van de feiten is terug te vinden. De verzoekers benadrukken voorts
nogmaals dat men niet om de vaststelling heen kan dat de officiële onderzoeker zeer
weinig onderzoeksdaden heeft gesteld -enkel het verhoor van de verzoekers- terwijl
IX-4592-11/17
talrijke andere onderzoeksdaden werden gesteld door personen die hiertoe niet
werden aangewezen.
18.
In hun laatste memorie stellen de verzoekers dat overeenkomstig
artikel 32 van de tuchtwet een voorafgaand onderzoek bevolen kan worden na
kennisname van de feiten. Zij betwisten dat het noodzakelijk is dat de identiteit van
de pleger van de feiten gekend moet zijn vooraleer het voorafgaand onderzoek een
aanvang kan nemen. Voorts repliceren de verzoekers op de stelling van de
auditeur-verslaggever dat het verhoor van inspecteur Troch een voorafgaande
onderzoeksdaad is in het kader van een tuchtprocedure, dat dit verhoor nietig is
maar dat deze nietigheid de verzoekers geen voordeel kan bijbrengen omdat zij
naderhand hun betrokkenheid bij de feiten niet hebben ontkend. De eerste verzoeker
wijst erop dat zijn identiteit precies door dat verhoor werd onthuld. De tweede
verzoeker wijst erop dat zijn identiteit bekend geraakt is na het verhoor van de eerste
verzoeker en dat, zonder het nietige verhoor van inspecteur Troch, hun identiteit niet
onthuld zou zijn. Weliswaar hebben zij naderhand hun betrokkenheid niet ontkend,
zij stellen echter dat zij ingevolge de nietige onderzoeksdaden er rechtstreeks toe
verleid werden om hun eerdere nietige verklaring te bevestigen en in dezelfde zin
de vragen van de voorafgaand onderzoeker te beantwoorden. Dit brengt volgens de
verzoekers ook de nietigheid van het verhoor door de voorafgaand onderzoeker mee.
Met betrekking tot de aangevoerde schending van de redelijke
termijn stellen de verzoekers dat de tuchtoverheid overeenkomstig de tuchtwet
weliswaar binnen de zes maanden haar inleidend verslag dient te betekenen, doch
dat dit niet belet dat zij, indien zij in de gelegenheid is zulks te doen, dit vroeger
dient te doen. Te dezen heeft de tuchtoverheid in redelijkheid ruimschoots de tijd
gehad om het nodige te onderzoeken en te doen. Zij heeft dit echter nagelaten zodat
zij niet accuraat is opgetreden en het beginsel van de redelijke termijn heeft
geschonden.
Wat het ontbreken van de aanstellingsakte van de voorafgaand
onderzoeker betreft stellen de verzoekers dat het dossier weliswaar de kennisgeving
met betrekking tot de aanstelling bevat, maar dat de aanstellingsakte zelf ontbreekt.
IX-4592-12/17
Beoordeling
19.
In het eerste onderdeel van het middel voeren de verzoekers aan
dat de onderzoeksdaden die verricht werden alvorens een voorafgaand onderzoeker
werd aangesteld, nietig zijn omdat zij strijdig zijn met artikel 32 van de tuchtwet en
artikel 10 van het koninklijk besluit van 26 november 2001.
20.
De in artikel 32 van de tuchtwet voor de tuchtoverheid ingevoerde
mogelijkheid om, voorafgaand aan het inleidend verslag, door een derde een
voorafgaand onderzoek te laten voeren, belet niet dat de tuchtoverheid ook langs
andere wegen informatie kan inwinnen om zicht te krijgen op de feiten en de
eventuele tuchtrechtelijke verantwoordelijkheid van een personeelslid. Uit artikel
32 van de tuchtwet volgt niet dat dergelijk onderzoek nietig is.
In dit geval heeft de overheid op 4 oktober 2003 een klacht
ontvangen van een burger. Die klacht liet haar niet toe de identiteit te achterhalen
van de politieambtenaren die bij de zaak betrokken waren. De dienst Intern Toezicht
heeft de zaak onderzocht en heeft daarover op 18 december 2003 verslag opgemaakt. Nadat de procureur des Konings het bestuur erop had gewezen dat de
verzoekers alerter hadden moeten reageren, heeft de tuchtoverheid een voorafgaand
onderzoek bevolen, in het kader waarvan de verzoekers verhoord zijn, en heeft de
tuchtoverheid vervolgens het inleidend verslag opgemaakt.
Het eerste onderdeel van het middel is niet gegrond.
21.
In het tweede onderdeel van het middel voeren de verzoekers aan
dat zij bij hun verhoor niet attent gemaakt werden op artikel 25 van de tuchtwet.
22.
Artikel 25 van de tuchtwet regelt de medewerking van het
politiepersoneel aan tuchtonderzoeken waarvan de betrokkene zelf het voorwerp niet
uitmaakt. In dit geval maakten de verzoekers wel het voorwerp van een tuchtonderzoek uit en dienden zij niet gewezen te worden op de desbetreffende verplichting.
Het tweede onderdeel van het middel is niet gegrond.
23.
In het derde onderdeel van het middel voeren de verzoekers de
schending van de redelijke termijn aan doordat pas op 5 februari 2004 een
IX-4592-13/17
voorafgaand onderzoeker werd aangesteld, die gewacht heeft tot 8 maart 2004 om
één onderzoeksdaad te stellen. Voor dit alles wordt ook geen motivering gegeven.
24.
Luidens artikel 56 van de tuchtwet moet het inleidend verslag aan
het personeelslid betekend worden binnen de zes maanden na de kennisneming of
de vaststelling van de feiten door een bevoegde tuchtoverheid. De wet legt dus zelf
een termijn op ter bescherming van de rechten van het betrokken personeelslid. De
wettelijke regeling primeert op de verplichtingen die het bestuur moet nakomen
overeenkomstig de beginselen van behoorlijk bestuur. Er is, zeker nu de wettelijke
regeling een vervaltermijn instelt die het bestuur niet toelaat te dralen, geen reden
om te onderzoeken of de verwerende partij binnen de wettelijke termijn waarover
zij beschikte voldoende diligent gehandeld heeft.
Het derde onderdeel van het middel is niet ontvankelijk.
25.
In het vierde onderdeel van het middel voeren de verzoekers aan
dat de akte waarbij de voorafgaand onderzoeker werd aangesteld in het dossier
ontbreekt, zodat zij geen kennis hadden van de omvang van diens opdracht en de
regelmatigheid van diens handelen niet konden toetsen, hetgeen strijdig is met de
geest en de tekst van artikel 32 van de tuchtwet.
26.
Dit onderdeel mist feitelijke grondslag: de voorafgaand
onderzoeker werd op 5 februari 2004 aangesteld; de verzoekers hebben van deze
akte kennis genomen en één exemplaar in ontvangst genomen op 8 maart 2004,
datum van het verhoor door de voorafgaand onderzoeker. Het onderdeel is niet
gegrond.
27.
In het vijfde onderdeel voeren de verzoekers aan dat de
voorafgaand onderzoeker hen enkel verhoord heeft en geen andere onderzoeksdaden
heeft gesteld. Voorts werd ook geen verslag van het onderzoek opgemaakt en dit
terwijl de voorafgaand onderzoeker een volledig onderzoek had moeten voeren.
28.
De voorafgaand onderzoeker, aangesteld op grond van artikel 32
van de tuchtwet, is niet verplicht om een volledig onderzoek te voeren wanneer daar
geen reden toe bestaat. In casu hebben de verzoekers tegenover de voorafgaand
onderzoeker hun verklaringen in het kader van het onderzoek door de dienst Intern
Toezicht -waarin alle essentiële elementen betreffende de feiten en de betrokkenheid
IX-4592-14/17
van de verzoekers zijn vervat- expliciet bevestigd en tevens uitdrukkelijk gesteld dat
zij daaraan niets willen toevoegen. Het valt dan ook niet in te zien wat eventuele
andere bijkomende onderzoeksdaden nog aan het licht hadden kunnen brengen.
29.
De omstandigheid dat geen verslag van het voorafgaand
onderzoek werd opgemaakt, vitieert de tuchtprocedure evenmin. De voorafgaand
onderzoeker heeft de verzoekers verhoord en dat verhoor is bij het tuchtdossier
gevoegd.
Het vijfde onderdeel van het middel is niet gegrond.
30.
Het tweede middel is deels niet ontvankelijk, deels niet gegrond.
C. Derde middel
Standpunt van de partijen
31.
In het derde middel voeren de verzoekers de schending aan van
artikel 56 van de tuchtwet. Zij betogen dat de ten laste gelegde feiten dateren van
16 augustus 2003, dat de “algemene leiding” van de politie reeds op 7 oktober 2003
was ingelicht en dat de tuchtoverheid ten laatste op 16 oktober 2003 in kennis was
gesteld van de ten laste gelegde feiten. Overeenkomstig artikel 56 van de tuchtwet
diende de betekening van het inleidend verslag te geschieden vóór 7 april 2004 of
in ieder geval vóór 16 april 2004. Nu de betekening slechts heeft plaatsgevonden op
22 april 2004 menen de verzoekers dat de feiten verjaard zijn.
32.
De verwerende partij antwoordt hierop dat de tuchtoverheid het
noodzakelijk geacht heeft om het standpunt van de procureur des Konings van
29 december 2003 af te wachten alvorens een tuchtvervolging in te stellen.
33.
De verzoekers repliceren in hun memories van wederantwoord dat
het niet is omdat de tuchtrechtelijk ten laste gelegde feiten desgevallend ook het
voorwerp uitmaken van een opsporings- of gerechtelijk onderzoek dat de verwerende partij geen tuchtprocedure zou dienen op te starten. Voorts wijzen zij er op dat
het schrijven van de procureur des Konings van 29 december 2003 niets toevoegt
aan de door de overheid reeds eerder gekende feiten, maar louter een mening van
een externe overheid bevat. De minderjarigheid van de dader was reeds gekend met
IX-4592-15/17
het klachtschrijven van 4 oktober 2003, schrijven dat door de korpsleiding ten
laatste werd ontvangen op 7 oktober 2003. De verwerende partij liet bovendien
reeds een voorafgaand onderzoek uitvoeren alvorens de procureur aan te schrijven.
Bespreking
Derde middel
34.
De verzoekers ontwikkelen het middel vanuit het uitgangspunt dat
de tuchtoverheid kennis had van de feiten op 7 oktober 2003 -datum van inkomst
van een klachtbrief bij het bestuur- of toch zeker op 16 oktober 2003 -datum van
ontvangt van het e-mailbericht waarin de klachtbrief nader geduid werd. Dat
uitgangspunt is niet correct. Er kan immers slechts sprake zijn van kennis van de
feiten die de verjaringstermijn doet lopen wanneer het bestuur over voldoende
nauwkeurige en bewijskrachtige gegevens beschikt om te beslissen dat een
personeelslid zich misdragen heeft op een wijze die mogelijks tuchtrechtelijk
bestraft kan worden. Kennis van de identiteit van het personeelslid is wat dat betreft
een elementair gegeven. En te dezen stond die identiteit in oktober 2003 geenszins
vast.
35.
Uit het administratief dossier blijkt dat op 12 november 2003, bij
het verhoor van inspecteur Troch, de identiteit van de eerste verzoeker aan het licht
gekomen is. Op 14 november 2003 wordt aan de procureur des Konings vervolgens
medegedeeld dat de identiteit van de tussenkomende personeelsleden werd
achterhaald maar toen was de identiteit van de tweede verzoeker nog niet bekend.
Dat is slechts gebeurd in het schrijven van de procureur des Konings aan de dienst
Intern Toezicht van 29 december 2003.
36.
De verwerende partij kreeg pas op 12 november 2003 kennis van
de identiteit van de eerste verzoeker. De termijn van zes maanden voor het
betekenen van het inleidend verslag kon derhalve ten vroegste op die datum een
aanvang nemen. De eerste verzoeker heeft het inleidend verslag op 22 april 2004
voor ontvangst ondertekend. Op dat ogenblik was de termijn van zes maanden voor
de betekening van dat verslag nog niet verstreken. Hetzelfde geldt voor de tweede
verzoeker, aangezien diens betrokkenheid nog later aan het licht gekomen is.
37.
Het middel is ongegrond.
IX-4592-16/17
BESLISSING
- De zaken A. 153.641/IX-4592 en A. 153.643/IX-4593 worden samengevoegd.
- De Raad van State verwerpt de beroepen.
- De verzoekers worden verwezen in de kosten van de beroepen tot nietigverklaring, begroot op 350 euro, elk voor de helft.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van 1 maart 2010,
door de Raad van State, IXe kamer, samengesteld uit:
André Vandendriessche,
Daniël Moons,
Pierre Barra,
bijgestaan door
Vera Wauters,
kamervoorzitter,
staatsraad,
staatsraad,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Vera Wauters
André Vandendriessche
IX-4592-17/17