Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2011:ARR.211.061 (2011-02-07)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 211.061 van 7 februari 2011 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Bouwvergunningen en gemengde
vergunningen Beslissing : Vernietiging
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 211.061 van 7 februari 2011
in de zaken A. 173.602/X-12.866. (I)
A. 176.463/X-13.005 (II)
In zake :
I. + II.
Etienne SAMPERMANS
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Marc Boes en Andy Beelen
kantoor houdend te 3580 BERINGEN
Scheigoostraat 5
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
I. + II.
het VLAAMSE GEWEST, vertegenwoordigd door de Vlaamse
regering
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Lieve Dehaese
kantoor houdend te 3500 HASSELT
Luikersteenweg 187
bij wie woonplaats wordt gekozen
Tussenkomende partij :
I. + II.
de stad TONGEREN
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Paul Geukens
kantoor houdend te 3700 TONGEREN
Moerenstraat 1
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingesteld op 2 juni 2006, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van 27 maart 2006 van de gewestelijke
stedenbouwkundige ambtenaar houdende afgifte aan de stad Tongeren van de
stedenbouwkundige vergunning voor het “bouwen van een overdekte zittribune
X-12.866 en 13.005-1/19
en aanleggen van 2 voetbalvelden (aangepaste plannen)” op een perceel gelegen
te Mal, Heesterveldweg, kadastraal bekend sectie A, nrs. 522/c (deel), 523/c
(deel), 524/a (deel) en 525/a (deel) e.a. (zaak A. 173.602/X-12.866).
Het beroep, ingesteld op 5 september 2006, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van 7 juli 2006 van de gewestelijke
stedenbouwkundige ambtenaar houdende afgifte van de stad Tongeren van de
stedenbouwkundige vergunning voor het “bouwen van een sportcomplex
(fase 2)” op een perceel gelegen te Mal, Heesterveldweg, kadastraal bekend
sectie A, nrs. 593/k, 602/a, 603/a, 593/l, 612/a, 588/c, 531/a, 529/a, 530/a, 524/a
e.a. (zaak A. 176.463/X-13.005).
II. Verloop van de rechtspleging
Bij arrest nr. 166.321 van 27 december 2006 worden de zaken
A. 173.602 en A. 176.463 gevoegd en worden de vorderingen tot schorsing van
de tenuitvoerlegging van de bestreden beslissingen verworpen.
De verzoekende partij heeft een verzoekschrift tot voortzetting
van de rechtspleging ingediend in beide zaken.
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en de verzoekende partij heeft een memorie van wederantwoord
ingediend in beide zaken.
De
tussenkomende
partij
heeft
een
verzoekschrift
tot
tussenkomst ingediend. De tussenkomst is toegestaan bij beschikking van
14 januari 2010. De tussenkomende partij heeft een memorie ingediend.
Adjunct-auditeur Wouter De Cock heeft een verslag opgesteld
in beide zaken.
X-12.866 en 13.005-2/19
De verzoekende partij heeft een laatste memorie ingediend. De
tussenkomende partij heeft een verzoek tot voortzetting van het geding en een
laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 22 oktober 2010.
Kamervoorzitter Roger Stevens heeft verslag uitgebracht in
beide zaken.
Advocaat Joris Gebruers, die loco advocaten Marc Boes en
Andy Beelen verschijnt voor de verzoekende partij, advocaat Nicolas D’Haenens,
die loco advocaat Lieve Dehaese verschijnt voor de verwerende partij, en
advocaat Johan Dejonghe, die loco advocaat Paul Geukens verschijnt voor de
tussenkomende partij, zijn gehoord.
Auditeur Wouter De Cock heeft een met dit arrest eensluidend
advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
De
tussenkomende
partij
wil
een
evenementen-
en
sportcomplex oprichten te Tongeren, op een terrein gelegen aan de
Heesterveldweg, kadastraal bekend sectie A, nrs. 612/a, 611/d, 611/e, 611/f,
610/a, 608/a, 607/a (deel), 606/a, 595/a, 594/a (deel), 593/k (deel), 593/l (deel),
592/k (deel), 601/b (deel), 602/a, 603/a, 604/b, 588/c (deel), 531/a (deel), 530/a
(deel), 529/a (deel), 528/a (deel), 527/a (deel), 526/a (deel), 525/a (deel), 524/a
(deel), 523/c (deel) en 522/c (deel). Het hele complex bestaat uit een
voetbalstadion, een topsporthal en een parking en wordt opgericht in twee fasen.
X-12.866 en 13.005-3/19
De
betrokken
percelen
zijn
overeenkomstig
de
bestemmingsvoorschriften van het bij koninklijk besluit van 5 april 1977
vastgestelde gewestplan Sint-Truiden-Tongeren gelegen in agrarisch gebied,
industriegebied en bufferzone.
Zij zijn eveneens gelegen binnen het gebied van het bij
ministerieel besluit van 16 januari 2004 goedgekeurd bijzonder plan van aanleg
“Industrieterrein Tongeren-Oost - deel 2: buffers + recreatiegebied Blauwe Geit”
dat de percelen situeert in een zone voor openluchtrecreatie, een zone voor
recreatie en diensten, een zone voor parkgebied met recreatief medegebruik en
een zone voor landschappelijk geïntegreerd parkeren.
De percelen zijn niet gelegen binnen het gebied van een
vergunde verkaveling.
De verzoeker en zijn echtgenote zijn eigenaar en bewoner van
een woonhuis met tuin dat in de onmiddellijke omgeving van het ontworpen
sportcomplex is gelegen. Zij zijn eveneens eigenaar van een bebost perceel dat
onmiddellijk aan het bouwterrein paalt.
Op 7 februari 2006 dient de tussenkomende partij een aanvraag
in voor het bouwen van een overdekte zittribune en de aanleg van 2
voetbalvelden (fase 1).
De afdeling Wegen en Verkeer Limburg brengt op 16 februari
2006 een bindend negatief advies uit “gezien er tegenstrijdigheden zijn
vastgesteld
met
de
vigerende
onderrichtingen:
toegangen
en
verkeersafwikkeling”.
Op 14 maart 2006 geeft het college van burgemeester en
schepenen van de stad Tongeren een gunstig advies over de intussen aangepaste
plannen.
Daaropvolgend dient de tussenkomende partij op 16 maart 2006
opnieuw een aanvraag in tot het verkrijgen van een stedenbouwkundige
vergunning voor het bouwen van een overdekte zittribune en de aanleg van 2
voetbalvelden.
X-12.866 en 13.005-4/19
De verzoeker dient met betrekking tot de uitvoering van de
werken voor de oprichting van het sportcomplex verscheidene klachten in bij de
gewestelijke stedenbouwkundige inspecteur.
Op 27 maart 2006 verleent de gewestelijke stedenbouwkundige
ambtenaar de gevraagde stedenbouwkundige vergunning onder de volgende
voorwaarden:
“- Het advies van IAP dient gevolgd te worden.
- Het advies van de brandweer dient gevolgd te worden.
- Er dient voldaan te worden aan de wet van 17 juli 1975. Deze wet legt
een aantal normen op ten behoeve van gehandicapten voor gebouwen
toegankelijk voor het publiek. De lijst van de gebouwen en de van
toepassing zijnde normen zijn opgenomen in het koninklijk besluit van
9 mei 1977 ter uitvoering van deze wet.
- De bestaande veldweg kan enkel gebruikt worden als werfweg. De
bestaande parkings langs deze veldweg dienen te worden verwijderd”.
Dit is het eerste bestreden besluit.
Op 14 juni 2006 wordt in een proces-verbaal van vaststelling
door de dienst ruimtelijke ordening van de Afdeling ROHM Limburg vastgesteld
“dat men bezig is met de opbouw van de tribune en dat het terrein genivelleerd
werd”.
In een proces-verbaal van vaststelling van 19 juni 2006 van de
dienst ruimtelijke ordening van de Afdeling ROHM Limburg wordt vastgesteld
“dat er geen aanzienlijke reliëfwijziging merkbaar is” en dat “(a)angezien het hier
een heuvelachtig landschap is, (…) het moeilijk te achterhalen (is) of er een
ophoging van het terrein is gebeurd”.
Met het oog op het uitvoeren van de tweede fase van het
project, heeft de gemeenteraad van de stad Tongeren bij besluit van 28 maart
2006 het bijzonder plan van aanleg “Industrieterrein Tongeren-Oost deel 2:
Blauw(e) Geit partiële herziening 1 sporthal” definitief aangenomen.
De bestendige deputatie van de provincieraad van Limburg
heeft deze partiële herziening gunstig geadviseerd.
X-12.866 en 13.005-5/19
Op 19 juni 2006 heeft de afdeling Ruimtelijke Ordening
Limburg
van
de
administratie
Ruimtelijke
Ordening,
Huisvesting
en
Monumenten en Landschappen een ontwerp van ministerieel besluit houdende
goedkeuring van dat bijzonder plan van aanleg gestuurd naar de afdeling
Ruimtelijke Planning van het hoofdbestuur.
Bij ministerieel besluit van 5 september 2006 wordt het
bijzonder plan van aanleg “Industrieterrein Tongeren-Oost deel 2: Blauw(e) Geit
partiële herziening 1 sporthal” goedgekeurd.
Op 6 juni 2006 dient de tussenkomende partij een aanvraag in
tot het verkrijgen van een stedenbouwkundige vergunning voor het bouwen van
een sportcomplex op het kwestieuze terrein (fase 2). Het behelst meer bepaald de
bouw van een sportcomplex met randaccomodaties en nevenfuncties en de aanleg
van één voetbalveld.
Op 20 juni 2006 verleent het college van burgemeester en
schepenen van de stad Tongeren een gunstig advies.
Bij besluit van 7 juli 2006 verleent de gewestelijke
stedenbouwkundige ambtenaar de gevraagde vergunning onder de volgende
voorwaarden:
“- Het advies van de afdeling Wegen en Verkeer dient gevolgd te
worden.
- Er dient voldaan te worden aan de wet van 17 juli 1975. Deze wet legt
een aantal normen op ten behoeve van gehandicapten voor gebouwen
toegankelijk voor het publiek. De lijst van de gebouwen en de van
toepassing zijnde normen zijn opgenomen in het koninklijk besluit van
9 mei 1977 ter uitvoering van deze wet.
- Het advies van de brandweer dient gevolgd te worden”.
Dit is het tweede bestreden besluit.
Op 12 juli 2006 dagvaarden de verzoeker en zijn echtgenote de
tussenkomende partij voor de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg te
Tongeren, zetelend in kort geding, om de stopzetting van de werken te horen
bevelen tot aan de uitspraak van de Raad van State.
X-12.866 en 13.005-6/19
Bij beschikking van 10 augustus 2006 verklaart de voorzitter
van de rechtbank van eerste aanleg te Tongeren de vordering ongegrond bij
gebrek aan hoogdringendheid.
Op 21 augustus 2006 tekent de verzoeker hoger beroep aan
tegen de voormelde beschikking bij het hof van beroep te Antwerpen.
Bij arrest van 30 januari 2007 bevestigt het hof van beroep te
Antwerpen de beschikking van de rechtbank van eerste aanleg te Tongeren.
IV. Ontvankelijkheid
De tussenkomende partij stelt in haar verzoekschrift tot
tussenkomst dat “(a)angezien zowel aanlegger als zijn echtgenote Daniels Lidy
namens de tussen hen bestaande huwgemeenschap de eigenaars zijn van het
belendende perceel 606 A zodat zich in eerste instantie de vraag stelt naar de
ontvankelijkheid van onderhavige procedure”.
Voorts werpt zij op dat het annulatieberoep onontvankelijk is
doordat de verzoeker “en zijn echtgenote Daniels Lidy een burgerlijke procedure
in kort geding hebben opgestart opzichtens de Stad Tongeren terwijl onderhavige
procedure enkel uitgaat van aanlegger alleen (…)”.
De vraagstelling van de tussenkomende partij aangaande de
mede-eigendom van de verzoeker en zijn echtgenote kan niet worden beschouwd
als een exceptie en behoeft derhalve geen antwoord.
Het feit dat de verzoeker samen met zijn echtgenote voor de
burgerlijke rechtbank rechtsvorderingen heeft ingesteld, is niet terzake dienend
voor de ontvankelijkheid van het annulatieberoep.
X-12.866 en 13.005-7/19
V. Onderzoek van de middelen
A. Eerste middel in de zaak A. 173.602
Standpunt van de partijen
In het eerste middel voert de verzoeker met toepassing van
artikel 159 van de Grondwet de “exceptie van illegaliteit als algemeen
rechtsbeginsel” aan, alsmede de schending van de artikelen 2 en 14 van het
decreet betreffende de ruimtelijke ordening, gecoördineerd op 22 oktober 1996
(hierna: het gecoördineerde decreet), van artikel 19 van het decreet van 18 mei
1999 houdende de organisatie van de ruimtelijke ordening (hierna: DRO), van het
bij koninklijk besluit van 5 april 1977 vastgestelde gewestplan Sint-TruidenTongeren en van de algemene rechtsbeginselen, meer bepaald de materiële en
formele motiveringsplicht en het zorgvuldigheidsbeginsel.
De verzoeker stelt dat de Raad van State bevoegd is om met
toepassing van artikel 159 van de Grondwet het bij ministerieel besluit van
16 januari 2004 goedgekeurde BPA “Industrieterrein Tongeren Oost deel 2:
buffers + recreatiegebied Blauwe Geit”, dat de gewestplanbestemming agrarisch
gebied heeft gewijzigd in “zone voor openluchtrecreatie, zone voor recreatie en
diensten, zone voor parkgebied met recreatief medegebruik en een zone voor
landschappelijk geïntegreerd parkeren” “te toetsen aan de bepalingen die het
voorwerp uitmaken van het middel”. Wanneer “die toetsing (…) negatief uitvalt,
kan met de bestemmingswijzigingen waarin zij voorziet geen rekening worden
gehouden” zodat het eerste bestreden besluit dan “onwettig (is) vermits (het) een
vergunning aflevert voor een project dat niet overeenstemt met de
gewestplanbestemming”.
Hij stelt “dat een BPA (met toepassing van artikel 14, vijfde lid
van
het
gecoördineerde
decreet)
maar
kan
afwijken
van
de
gewestplanvoorschriften wanneer de gemeente beslist heeft tot het opmaken van
een gemeentelijk ruimtelijk structuurplan en op voorwaarde dat een ruimtelijke
afweging gebeurt mede op basis van de principes van het ruimtelijk structuurplan
Vlaanderen (verder: RSV)”. Het ministerieel besluit van 16 januari 2004 verwijst
X-12.866 en 13.005-8/19
“voor wat de ruimtelijke afweging op basis van de principes van RSV betreft”
naar “de stedenbouwkundige verantwoording bij de plannen”, wat zijn inziens “in
essentie” de toelichtingsnota bij dit besluit is, waardoor artikel 14 van het
gecoördineerde
decreet
en
“de
materiële
motiveringsplicht
en
de
zorgvuldigheidsplicht” zijn geschonden.
Voorts stelt de verzoeker dat de toelichtingsnota “niet
goedgekeurd” is en “onvoldoende aandacht” besteedt aan de principes in het RSV
betreffende “het creëren van nieuwe zones voor recreatie”, maar “waar zij het
RSV dan duidelijk ter sprake brengt, toespitst op de vraag waar er bedrijvigheid
gesitueerd kan worden”. Het RSV bevat echter bepalingen over de optimalisering
van recreatieve en toeristische voorzieningen en medegebruik in de stedelijke
gebieden, en bevat tevens richtinggevende voorschriften met betrekking tot onder
meer de recreatieve functies van het buitengebied. Volgens de verzoeker blijkt uit
de toelichtingsnota dat “in feite uitgegaan (wordt) van de gedachte dat er voor het
mogelijk maken van recreatieve activiteiten geen andere optie is dan een
bestemmingswijziging door te voeren via een plan van aanleg” en “dat de
afweging ruimtelijk gezien werd beperkt tot het grondgebied van de Stad
Tongeren (incl. “deelgemeenten”), terwijl het RSV vereist dat een afweging (…)
op het niveau van het grondgebied van Vlaanderen, gebeurt (…)”.
Tot slot stelt de verzoeker dat artikel 19, §3 DRO “bepaalt dat
van het richtinggevend gedeelte van het RSV in geen geval mag worden
afgeweken wanneer daarmee de duurzame ruimtelijke ontwikkeling, de
ruimtelijke draagkracht of de ruimtelijke kwaliteit van een gebied in het gedrang
wordt gebracht en dat enkel kan worden afgeweken omwille van onvoorziene
ontwikkelingen
van
de
ruimtelijke
behoeften
van
de
verschillende
maatschappelijk activiteiten of omwille van dringende sociale, economische of
budgettaire redenen”. Bovendien “moet iedere afwijking uitgebreid worden
gemotiveerd”. Volgens hem wordt “(i)n de toelichtingsnota nergens gesteld dat
van het richtinggevend gedeelte van het RSV zou worden afgeweken terwijl
hoger het tegendeel werd aangetoond”.
X-12.866 en 13.005-9/19
De verwerende partij repliceert in de memorie van antwoord dat
de verzoeker het betrokken BPA niet heeft aangevochten waardoor het definitief
is
geworden.
Volgens
haar
zijn
“(d)e
aangepaste
plannen
(…)
in
overeenstemming met de voorschriften van het BPA”. Tot slot stelt zij dat
aangaande de voorwaarde van artikel 14, vijfde lid van het gecoördineerde
decreet “dat een ruimtelijke afweging gebeurt mede op basis van de principes van
het ruimtelijk structuurplan Vlaanderen”, “in het goedkeuringsbesluit van
16.01.2004 (wordt) verwezen naar de stedenbouwkundige verantwoording bij de
plannen”.
De tussenkomende partij stelt in haar verzoekschrift tot
tussenkomst dat het gegeven dat de verzoeker het betrokken BPA, dat “een
verfijning vormt van het gewestplan” en ervan kan afwijken, “niet heeft
aangevochten, alleen al volstaat om te concluderen dat hij heeft berust in de
daaruit voortvloeiende nadelen”. Voorts stelt zij dat aan beide voorwaarden van
artikel 14 van het gecoördineerde decreet is voldaan en dat de verzoeker “ten
onrechte beweert dat de bij het B.P.A behorende Toelichtingsnota niet zou
corresponderen met de principes van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen”,
een bewering die “gebaseerd is op allerhande onjuiste feitelijkheden waarvan
geen enkel concreet bewijs wordt geleverd”. Tot slot is het goedkeuringsbesluit
volgens haar “duidelijk en afdoende gemotiveerd” en maakt het “expliciet
melding (…) van de verenigbaarheid met de goede plaatselijke aanleg of
ruimtelijke ordening verband houdende redenen”.
In de memorie van wederantwoord dupliceert de verzoeker dat
ingevolge artikel 14 van het gecoördineerde decreet “de (ruimtelijke) afweging in
dezelfde tijdsperiode, d.w.z. in dezelfde procedurele fase, als de goedkeuring
moet plaatsvinden” en bovendien door de bevoegde minister. Hij stelt dat de
minister “volgens het bestreden besluit bijgevolg duidelijk van oordeel (is)
geweest dat zijn taak beperkt was tot controle van een reeds uitgevoerde
afweging terwijl hijzelf het was die de afweging volledig moest doen”. Tot slot
tonen volgens hem noch de verwerende, noch de tussenkomende partij “in
concreto aan (…) waar dan wel in de Toelichting een ruimtelijke afweging op
X-12.866 en 13.005-10/19
basis van de principes (van) het RSV zou zijn opgenomen die bovendien ook
volledig, voldoende concreet en draagkrachtig is”.
Beoordeling
In tegenstelling tot wat de verwerende partij en de
tussenkomende partij voorhouden is het instellen van een annulatieberoep tegen
een reglementair besluit geen noodzakelijke voorwaarde in hoofde van de
rechtzoekende om later de onwettigheid van datzelfde reglementair besluit met
toepassing van artikel 159 van de Grondwet te kunnen inroepen, zelfs al was die
verzoeker in de mogelijkheid dat besluit aan te vechten met een annulatieberoep.
De betrokken percelen zijn gelegen binnen het gebied van het
bij ministerieel besluit van 16 januari 2004 goedgekeurd bijzonder plan van
aanleg “Industrieterrein Tongeren-Oost - deel 2: buffers + recreatiegebied
Blauwe Geit”.
Het wordt niet betwist dat het betrokken BPA met toepassing
van artikel 14, vijfde lid van het gecoördineerde decreet afwijkt van de
bestemmingsvoorschriften van het bij koninklijk besluit van 5 april 1977
vastgestelde gewestplan Sint-Truiden-Tongeren dat de percelen situeert in
agrarisch gebied, industriegebied en bufferzone.
Stedenbouwkundige aanvragen gelegen binnen het gebied van
een dergelijk afwijkend BPA dienen, gelet op het afwijkend karakter ervan,
getoetst te worden aan de ruimtelijke bestemming zoals vastgelegd in het BPA,
en dus niet aan de ruimtelijke bestemming volgens het gewestplan.
Vermits in het bestreden besluit van 27 maart 2006 wordt
vastgesteld dat “(v)oor het gebied waarin de aanvraag gelegen is, (...) er een
bijzonder plan van aanleg “Industrieterrein Tongeren Oost deel 2: buffers +
recreatiegebied Blauwe Geit” (bestaat), niet zijnde een bijzonder plan van aanleg
als bedoeld in artikel 15 van het besluit van de Vlaamse regering van 22 oktober
1996 houdende de gecoördineerde wettekst van de stedenbouwwet van 29 maart
1962, en goedgekeurd bij besluit van de minister van 16.01.2004”, en een
voorwaardelijke vergunning werd afgeleverd, blijkt dat de gewestelijke
X-12.866 en 13.005-11/19
stedenbouwkundige ambtenaar als vergunningverlenende overheid de door hem
op 27 maart 2006 afgeleverde vergunning aldus in overeenstemming acht met de
ruimtelijke bestemming zoals vastgelegd in het betrokken BPA.
Artikel 14, vijfde lid van het gecoördineerde decreet, zoals van
toepassing ten tijde van het nemen van het eerste bestreden besluit, luidde als
volgt:
“Een bijzonder plan van aanleg dat afwijkt van de voorschriften van het
gewestplan kan ook worden goedgekeurd wanneer de gemeente beslist
heeft tot het opmaken van een gemeentelijk ruimtelijk structuurplan, zoals
bedoeld in artikel 20, § 1, van het decreet van 24 juli 1996 houdende de
ruimtelijke planning of artikel 32, § 1, van het decreet van 18 mei 1999
houdende de organisatie van de ruimtelijke ordening, op voorwaarde dat
een ruimtelijke afweging gebeurt mede op basis van de principes van het
ruimtelijk structuurplan Vlaanderen, en dat het bijzonder plan van aanleg
voorlopig aangenomen werd voor 1 november 2006. Bijzondere plannen
van aanleg die afwijken van het gewestplan en die voorlopig worden
aangenomen na 1 november 2006, kunnen tot 1 mei 2008 slechts definitief
aangenomen worden door de gemeenteraad indien de bepalingen ervan in
overeenstemming zijn met een minstens voorlopig vastgesteld gemeentelijk
ruimtelijk structuurplan. Na 1 mei 2008 kunnen geen afwijkende bijzondere
plannen van aanleg meer definitief door de gemeenteraad aangenomen
worden”.
Dit artikel voorziet in de mogelijkheid om met een BPA af te
wijken van de gewestplanbestemming, onder de dubbele voorwaarde dat de
betrokken gemeente beslist heeft tot het opmaken van een gemeentelijk ruimtelijk
structuurplan, en dat bij de opmaak van het BPA een ruimtelijke afweging
gebeurt mede op basis van de principes van het ruimtelijk structuurplan
Vlaanderen (hierna: RSV).
Deze bepaling beoogt een “voorafname” op het lopende
gemeentelijke structuurplanningsproces mogelijk te maken, in die zin dat een op
grond van deze bepaling opgemaakt BPA van een gewestplanbestemming kan
afwijken in situaties waar niet kan worden gewacht op het voltooien van de
gemeentelijke structuurplanningsprocedures om op basis van het goedgekeurde
gemeentelijk ruimtelijk structuurplan voor ruimtelijke aangelegenheden van
gemeentelijk belang een regeling uit te werken middels een gemeentelijk
ruimtelijk uitvoeringsplan. Deze decretale bepaling is als een afwijkingsregeling
X-12.866 en 13.005-12/19
opgevat, hetgeen impliceert dat de toepassing ervan uitzonderlijk dient te blijven,
en dat zij beperkend en restrictief gehanteerd en geïnterpreteerd dient te worden.
Uit de motivering ter aanneming en goedkeuring van een BPA
dient dus met name te blijken dat een voldoende toetsing is gebeurd van de
planopties aan zowel het bindend als het richtinggevend gedeelte van het RSV.
Minstens moet die toetsing blijken uit de stukken van het dossier.
Vastgesteld dient te worden dat uit het gemeenteraadsbesluit
van 25 november 2003, waarin het betrokken BPA definitief wordt aangenomen,
niet blijkt dat een ruimtelijke afweging is gebeurd mede op basis van de principes
van het ruimtelijk structuurplan Vlaanderen.
In het ministerieel goedkeuringsbesluit van 16 januari 2004
wordt over de toepassing van artikel 14, vijfde lid van het gecoördineerde
decreet, en dan meer in het bijzonder aangaande de afweging mede op basis van
de principes van het RSV, het volgende vermeld:
“Overwegende dat voor voorliggende bijzondere plannen van aanleg,
zoals blijkt uit de stedenbouwkundige verantwoording bij de plannen, een
ruimtelijke afweging gebeurde die strookt met de principes van het
Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen; dat daarmee voor het bijzonder plan
van aanleg is voldaan aan de tweede voorwaarde in toepassing van vermeld
artikel 14”.
Voor wat betreft de toetsing aan het RSV bevat de motivering
van het goedkeuringsbesluit voorts geen inhoudelijke elementen. Het
goedkeuringsbesluit
beperkt
zich
aldus
tot
een
verwijzing
naar
“de
stedenbouwkundige verantwoording bij de plannen”, waaruit wordt afgeleid dat
“een ruimtelijke afweging gebeurde die strookt met de principes van het
Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen”. Op basis van het goedkeuringsbesluit zelf
kan bijgevolg niet worden nagegaan of de principes van het RSV wel degelijk bij
de totstandkoming van het BPA werden betrokken.
Met de verzoeker dient te worden vastgesteld dat het
richtinggevend gedeelte van het RSV bepalingen bevat over de optimalisering
van recreatieve en toeristische voorzieningen en medegebruik in de stedelijke
X-12.866 en 13.005-13/19
gebieden, en het tevens richtinggevende voorschriften met betrekking tot onder
meer de recreatieve functies van het buitengebied bevat.
De repliek van de verwerende partij is uitermate summier en
beperkt zich tot de stelling dat de verzoeker “ten onrechte (meent) dat aan de
voorwaarde “dat een ruimtelijke afweging gebeurt mede op basis van de
principes van het ruimtelijk structuurplan Vlaanderen” niet voldaan zou zijn”,
waar nog aan wordt toegevoegd dat “in het goedkeuringsbesluit van 16.01.2004
verwezen (wordt) naar de stedenbouwkundige verantwoording bij de plannen”.
De verwerende partij gaat niet concreet in op de argumentatie ontwikkeld door de
verzoeker, noch verduidelijkt zij de reden waarom zij van oordeel is dat de
verwijzing naar de stedenbouwkundige verantwoording bij de plannen toch zou
kunnen volstaan.
Het
betrokken
BPA
voorziet
in
een
“zone
voor
openluchtrecreatie” dewelke, volgens de bijhorende bestemmingsvoorschriften,
onder meer wordt ingericht “ten behoeve van buitensportactiviteiten zoals de
bestendiging en de uitbreiding van het bestaande voetbalgebeuren”.
In de bij het BPA horende toelichtingsnota wordt niet geduid
welke van de voormelde bepalingen uit het richtinggevend gedeelte van het RSV,
of althans welke principes die uit deze bepalingen kunnen worden afgeleid, bij de
ruimtelijke afweging, die wordt vereist door artikel 14, vijfde lid van het
gecoördineerde decreet, werden betrokken.
Het zorgvuldigheidsbeginsel vereist dat het bestuur slechts na
een behoorlijk onderzoek van de zaak en met kennis van alle relevante gegevens
een beslissing vermag te nemen. Dit is temeer het geval wanneer het een BPA
betreft dat afwijkt van het gewestplan zodat het zorgvuldigheidsbeginsel vereist
dat de relevante onderdelen van het RSV duidelijk op het voorplan worden gezet,
en dat een duidelijke toetsing plaatsvindt aan die principes.
het
Noch het gemeenteraadsbesluit van 25 november 2003, noch
ministerieel
goedkeuringsbesluit
van
16
januari
2004,
noch
de
toelichtingsnota bij het betrokken BPA geven blijk van een afdoende ruimtelijke
afweging mede op basis van de principes van het RSV, zoals vereist door artikel
14, vijfde lid van het gecoördineerde decreet.
X-12.866 en 13.005-14/19
Door het betrokken BPA goed te keuren, heeft de bevoegde
minister zijn bevoegdheid overschreden. Bijgevolg dient te worden vastgesteld
dat het BPA onwettig is en met toepassing van artikel 159 van de Grondwet
buiten toepassing dient te worden gelaten.
Aangezien de gewestelijke stedenbouwkundige ambtenaar als
vergunningverlenende overheid de bestreden vergunning van 27 maart 2006
verleent op grond van de overeenstemming met de ruimtelijke bestemming zoals
vastgelegd in het betrokken BPA vindt deze vergunning haar rechtsgrond in een
onwettig BPA.
Het eerste middel is in de aangegeven mate gegrond.
B. Tweede middel in de zaak A. 176.463
Standpunt van de partijen
In het tweede middel voert de verzoeker onder meer de
schending aan van artikel 103 DRO, beroept hij zich op artikel 159 van de
Grondwet en de “exceptie van illegaliteit als algemeen rechtsbeginsel, en voert
hij de schending aan van de artikelen 2 en 14 van het gecoördineerde decreet, van
het bij koninklijk besluit van 5 april 1977 vastgestelde gewestplan Sint-TruidenTongeren en van de algemene rechtsbeginselen, meer bepaald de materiële en
formele motiveringsplicht en het zorgvuldigheidsbeginsel.
Meer bepaald stelt hij dat er “(v)oor de toepassing van
artikel 103 (DRO) (…) een ruimtelijk uitvoeringsplan (moet) zijn dat vervangen
kan worden, ofwel door een ander ruimtelijk uitvoeringsplan, ofwel door een plan
van aanleg”. In de gegeven omstandigheden is enkel het bij ministerieel besluit
van 16 januari 2004 goedgekeurde BPA “Industrieterrein Tongeren-Oost - deel 2:
buffers + recreatiegebied Blauwe Geit”, meer bepaald “een plan van aanleg, geen
ruimtelijk uitvoeringsplan”. Voorts betoogt hij dat “de term “bestaand ruimtelijk
uitvoeringsplan” in art. 103 DORO (...) logischerwijze (moet) worden
geïnterpreteerd conform de definitie die in art. 38 DORO aan dit begrip is
gegeven”, terwijl “(e)en BPA (...) niet aan al de elementen van die definitie
(voldoet)”.
X-12.866 en 13.005-15/19
Voor het overige herhaalt hij de bovenvermelde uiteenzetting
bij het eerste middel in de zaak A. 173.602.
De verwerende partij repliceert in de memorie van antwoord
niet aangaande de aangevoerde schending van artikel 103 DRO.
De tussenkomende partij gaat niet nader in op dit middel, noch
in haar verzoekschrift tot tussenkomst, noch in haar memorie.
Beoordeling
Het bestreden besluit van 7 juli 2006 vermeldt dat “(v)oor het
gebied waarin de aanvraag gelegen is, (…) er een bijzonder plan van aanleg
“Industrieterrein Tongeren-Oost deel 2: Buffers + Recreatiegebied Blauwe Geit”
(bestaat)”, dat evenwel in herziening werd gesteld. Over die herziening wordt in
het bijzonder nog het volgende vermeld:
“Op 19.06.2006 werd een ontwerp van ministerieel besluit tot
goedkeuring van het bijzonder plan van aanleg “Industrieterrein TongerenOost deel 2 Buffers + Blauwe Geit partiële herziening 1 sporthal”
voorgelegd”.
Vastgesteld dient te worden dat ten tijde van het nemen van het
tweede bestreden besluit, het BPA “Industrieterrein Tongeren-Oost deel 2:
Buffers + Recreatiegebied Blauwe Geit” nog steeds van toepassing was,
aangezien de minister de herziening ervan pas op 5 september 2006 heeft
goedgekeurd.
Het tweede bestreden besluit vermeldt uitdrukkelijk dat de
“stedenbouwkundige vergunning wordt verleend in toepassing van artikel 103§1
van het decreet”.
De gewestelijke stedenbouwkundige ambtenaar blijkt als
vergunningverlenende overheid bijgevolg van oordeel te zijn dat het in de
gegeven omstandigheden mogelijk en voldoende is om de aanvraag te toetsen aan
het, nog niet van kracht zijnde, herziene BPA, waarvoor hij zich beroept op
artikel 103, §1 DRO.
X-12.866 en 13.005-16/19
Artikel 127 DRO bepaalt dat de beslissing over een
stedenbouwkundige aanvraag dient genomen te worden door de Vlaamse
regering of haar stedenbouwkundige ambtenaar, indien de aanvrager een
publiekrechtelijke rechtspersoon is of wanneer de aanvraag betrekking heeft op
werken, handelingen of wijzigingen van algemeen belang die aldus zijn
aangewezen overeenkomstig artikel 103 van het decreet.
Artikel 103, §1 DRO, zoals van toepassing ten tijde van het
nemen van het tweede bestreden besluit, luidde als volgt:
“De Vlaamse regering bepaalt de lijst van de werken, handelingen en
wijzigingen van algemeen belang.
Er mag worden afgeweken van de voorschriften van een plan van aanleg
of ruimtelijk uitvoeringsplan zodra de vergunningverlenende instantie
kennis heeft van de resultaten van het openbaar onderzoek met betrekking
tot het ontwerp van het nieuwe ruimtelijk uitvoeringsplan waarmee de
werken, handelingen en wijzigingen van algemeen belang verenigbaar zijn,
als aan de volgende voorwaarden voldaan is:
1E het nieuwe ruimtelijk uitvoeringsplan is van hetzelfde of van een
hoger niveau als de bestaande ruimtelijke uitvoeringsplannen;
2E de Vlaamse Regering, de bestendige deputatie of het agentschap
hebben geen strijdigheid vastgesteld van het ontwerp van ruimtelijk
uitvoeringsplan met de hogere plannen met toepassing van artikel 45, § 4 en
49, § 4.
Er mag bovendien worden afgeweken van de voorschriften van een
ruimtelijk uitvoeringsplan voorzover het gaat om kleine werken,
handelingen en wijzigingen van algemeen belang, die de algemene
bestemming en het architectonische en landschappelijke karakter van het
gebied in kwestie niet in het gedrang brengen.
De Vlaamse regering bepaalt welke werken, handelingen en wijzigingen
van algemeen belang als klein kunnen worden beschouwd”.
In tegenstelling tot wat de gewestelijke stedenbouwkundige
ambtenaar in het tweede bestreden besluit voorhoudt, dient er geen nieuw “plan
van aanleg”, laat staan een herziening van een zoals hierboven vastgesteld
onwettig plan van aanleg, in het vooruitzicht te zijn gesteld om toepassing te
kunnen maken van het aangehaalde artikel 103, §1 DRO, doch wel een nieuw
“ruimtelijk uitvoeringsplan”, zoals uit de duidelijke bewoordingen van de
decreetbepaling blijkt.
Het tweede middel is in die mate gegrond.
X-12.866 en 13.005-17/19
BESLISSING
- De Raad van State vernietigt:
a. het besluit van 27 maart 2006 van de gewestelijke stedenbouwkundige
ambtenaar
houdende
afgifte
aan
de
stad
Tongeren
van
de
stedenbouwkundige vergunning voor het “bouwen van een overdekte
zittribune en aanleggen van 2 voetbalvelden (aangepaste plannen)” op een
perceel gelegen te Mal, Heesterveldweg, kadastraal bekend sectie A, nrs.
522/c (deel), 523/c (deel), 524/a (deel) en 525/a (deel) e.a., en
b. het besluit van 7 juli 2006 van de gewestelijke stedenbouwkundige
ambtenaar
houdende
afgifte
van
de
stad
Tongeren
van
de
stedenbouwkundige vergunning voor het “bouwen van een sportcomplex
(fase 2)” op een perceel gelegen te Mal, Heesterveldweg, kadastraal
bekend sectie A, nrs. 593/k, 602/a, 603/a, 593/l, 612/a, 588/c, 531/a, 529/a,
530/a, 524/a. e.a.
- De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van de vorderingen tot
schorsing en de beroepen tot nietigverklaring, begroot op 700 euro.
De tussenkomende partij wordt verwezen in de kosten van de
tussenkomsten, begroot op 250 euro.
X-12.866 en 13.005-18/19
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van zeven februari
2011, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Roger Stevens,
kamervoorzitter,
Johan Bovin,
staatsraad,
Jan Clement,
staatsraad,
Astrid Truyens,
griffier.
bijgestaan door
De griffier
De voorzitter
Astrid Truyens
Roger Stevens
X-12.866 en 13.005-19/19