Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2014:ARR.226.657 (2014-03-10)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 226.657 van 10 maart 2014 Overheidsopdrachten en openbare werken
- Onteigeningen Beslissing : heropening debatten Samenvoeging Aanvullend
verslag
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 226.657 van 10 maart 2014
in de zaken A. 206.046/X-15.170 (I)
206.049/X-15.171 (II)
206.052/X-15.172 (III)
206.054/X-15.173 (IV)
In zake :
I.
- Petrus VAN STAAIJ
- Paulina VAN DIJK
- Jos VAN DER SCHOOT
- Patouche VAN STAAIJ
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Jeroen De Coninck
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Mechelsesteenweg 120
bij wie woonplaats wordt gekozen
II.
- Peter BRACKE
- Rina SANDERS
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Jeroen De Coninck
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Mechelsesteenweg 120
bij wie woonplaats wordt gekozen
III.
Peter BRACKE
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Jeroen De Coninck
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Mechelsesteenweg 120
bij wie woonplaats wordt gekozen
IV.
Patricia PAULUS
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Jeroen De Coninck
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Mechelsesteenweg 120
bij wie woonplaats wordt gekozen
X-15.170-15.171-15.172-15.173-1/23
tegen :
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Sven Vernaillen
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Mechelsesteenweg 27
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van de beroepen
1.
De beroepen, in alle vier de zaken ingesteld op 16 augustus
2012, strekken tot de nietigverklaring van “het Ministerieel besluit van 9 mei
2012 waarbij de in het geel aangeduide onroerende goederen op de bijgaande
plannen 1M3D8E G019896 01 en 1M3D8E G 019897 01 worden onteigend in
het algemeen belang voor de herinrichting van gevaarlijk punt 1126 - N122
Kalmthoutsesteenweg - De Pretlaan”.
II. Verloop van de rechtspleging
2.
De verwerende partij heeft in alle zaken een memorie van
antwoord ingediend en de verzoekers hebben in alle zaken een memorie van
wederantwoord ingediend.
Auditeur An Van den broeck heeft in alle zaken een verslag
opgesteld.
De verzoekers hebben in alle zaken een verzoek tot voortzetting
van het geding en een laatste memorie ingediend. De verwerende partij heeft in
alle zaken een verzoek tot voortzetting van het geding en een laatste memorie
ingediend.
De partijen zijn in alle zaken opgeroepen voor de terechtzitting,
die heeft plaatsgevonden op 7 februari 2014.
X-15.170-15.171-15.172-15.173-2/23
Staatsraad Jan Clement heeft in alle zaken verslag uitgebracht.
Advocaat Jeroen De Coninck, die verschijnt voor de verzoekers
in alle zaken, en advocaat Shauna De Leener, die loco advocaat Sven Vernaillen
verschijnt voor de verwerende partij in alle zaken, zijn gehoord.
Auditeur An Van den broeck heeft in alle zaken een advies
gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Samenvoeging
3.
In
de
voormelde
vier
zaken
wordt
hetzelfde
besluit
aangevochten met dezelfde middelen inzake innemingen van hetzelfde
onteigeningsplan.
In het belang van een goede rechtsbedeling worden de zaken
samengevoegd.
IV. Feiten
4.
De verzoekende partijen in de zaak I zijn eigenaar van een
braakliggend perceel aan de Kalmthoutsesteenweg te Kapellen, kadastraal bekend
sectie I, nr. 179/g. De verzoekende partijen in de zaak II zijn eigenaar van een
met een woning bebouwd perceel aan de Heidestraat-Noord nr. 235 te Kapellen,
kadastraal bekend sectie I, nr. 176/a. De verzoeker in de zaak III is eigenaar van
een braakliggend perceel aan de Kalmthoutsesteenweg te Kapellen, kadastraal
bekend sectie I, nr. 173/d. De verzoekster in de zaak IV is eigenaar van een met
een woning bebouwd perceel aan de Heidestraat-Noord nr. 237 te Kapellen,
kadastraal bekend sectie I, nr. 176/c (hierna: de percelen van de verzoekers).
X-15.170-15.171-15.172-15.173-3/23
De bestaande toestand ter hoogte van de percelen van de
verzoekers wordt in de onderstaande figuur schematisch weergegeven.
Voor de woonwijk ten zuidoosten van de Kalmthoutsesteenweg
is de Heidestraat-Noord de ontsluitingsweg naar die steenweg toe. Aan de
oostzijde van de Heidestraat-Noord bevindt er zich een afgescheiden fietspad dat
uitmondt op de Kalmthoutsesteenweg. Langs de Kalmthoutsesteenweg is er geen
fietspad. De Franselei en de Golflei, die allebei uitmonden op de
Kalmthoutsesteenweg, zijn niet geschikt voor doorgaand autoverkeer en er loopt
X-15.170-15.171-15.172-15.173-4/23
langs deze straten geen fietspad. Vlak na het kruispunt met de Golflei wordt de
Kalmthoutsesteenweg doorsneden door de spoorweg. Langs deze spoorweg is er
een fietspad dat recentelijk ontwikkeld werd als “fiets-o-strade”. Ten noorden van
de Kalmthoutsesteenweg loopt de “fiets-o-strade” aan de westzijde van de
spoorweg, langs de De Pretlaan, die op die steenweg uitmondt vlak achter het
kruispunt met de spoorweg. Ten zuiden van de Kalmthoutsesteenweg loopt de
“fiets-o-strade” aan de oostzijde van de spoorweg, langs de Georges Spelierlaan.
Bijgevolg dienen fietsers die gebruik maken van de “fiets-o-strade” de
Kalmthoutsesteenweg over te steken.
Het gewestplan Antwerpen, vastgesteld bij koninklijk besluit
van 3 oktober 1979, legt de betrokken omgeving in woonpark.
5.
Het kruispunt N122 Kalmthoutsesteenweg-De Pretlaan in de
gemeente Kapellen (hierna: het gevaarlijk punt) wordt opgenomen in het
programma van het Vlaamse Gewest inzake het wegwerken van een aantal
gevaarlijke punten en wegvakken in Vlaanderen.
6.
Op 20 oktober 2005 neemt de provinciale auditcommissie een
startnota aan met betrekking tot het gevaarlijk punt. De voorkeur gaat uit naar een
overbrugging
van
de
spoorweg
voor
het
autoverkeer
op
de
N122
Kalmthoutsesteenweg. Het project voorziet in een heraanleg van de
Kalmthoutsesteenweg vanaf het kruispunt met de Heidestraat-Noord tot het
kruispunt met de De Pretlaan. In de startnota wordt een overzicht gegeven van de
verkeersongevallen die zich ter plaatse hebben voorgedaan. Daaromtrent wordt
onder meer het volgende overwogen:
“Aan de hand hiervan kunnen we vaststellen dat het aantal ongevallen
ter hoogte van het gevaarlijke punt (kruispunt van de N122/De Pretlaan) de
laatste jaren is afgenomen. Terwijl ter hoogte van het segment van de N122
tussen de overweg nr. 32 en het kruispunt N122/Franselei/Korte Franselei
het aantal ongevallen enorm is toegenomen.”
X-15.170-15.171-15.172-15.173-5/23
In de op 5 juni 2007 door de provinciale auditor goedgekeurde
projectnota wordt in plaats van een overbrugging van de spoorweg gekozen voor
gelijkvloerse overgang ter hoogte van De Pretlaan/Kalmthoutsesteenweg.
8.1.
Op 9 mei 2012 neemt de Vlaamse minister van Mobiliteit en
Openbare Werken het bestreden besluit, waarin onder meer het volgende wordt
overwogen:
“Overwegende dat de onteigeningen volgens de plannen 1M3D8E G
019896 01 en 1M3D8E G 019897 01 nodig zijn voor ‘Wegwerken
Gevaarlijke Punten en Wegvakken in Vlaanderen’ – Gevaarlijk punt 1126 –
N122 Kalmthoutsesteenweg – De Pretlaan te Kapellen;
Overwegende dat het punt voorkomt op de lijst van gevaarlijke punten
van het jaarprogramma 2005 van TV3V en dat gezien de problematiek van
de verkeersonveiligheid op dit punt, welke in het recente verleden
aanleiding gegeven heeft tot verkeersslachtoffers, bij hoogdringendheid een
herinrichting van het gevaarlijk punt vereist is;
Overwegende dat door de voorgestelde ingrepen enerzijds de
verkeersveiligheid voor de weggebruikers verbeterd wordt en dat anderzijds
conflictsituaties vermeden worden;
Overwegende dat de weerhouden oplossing het resultaat is van een
uitvoerige studie die zowel vanuit een analyse van de ongevallen als vanuit
verkeersplanologisch, verkeerstechnisch en ruimtelijk oogpunt benaderd
werd, waarbij de verschillende mogelijke alternatieven wel overwogen
werden, zoals blijkt uit de startnota die op 20 oktober 2005 op
commissievergadering gebracht is, evenals uit het verslag van deze
vergadering;
Overwegende
dat
in
de
fase
van
startnota
diverse
oplossingsmogelijkheden tegenover elkaar werden afgewogen. Een
oplossing met brug en een gelijkvloerse herinrichting stonden daarbij ter
discussie, zonder vooralsnog consensus te bereiken. Bij PAC werd gesteld
dat beide oplossingen mogelijk zijn. In de daaropvolgende GBC’s hebben
alle betrokken partijen zich aangesloten bij een herinrichtingsvoorstel met
gelijkgrondse oplossing;
Overwegende dat de volgende maatregelen worden voorgesteld om een
oplossing te bieden voor de ongevallen en de gevaarlijke situatie :
De Pretlaan:
-Herinrichting van De Pretlaan als belangrijkste ontsluiting voor de
woonwijken aan de W-zijde, met de aansluiting op de N122 zo ver
mogelijk van de spoorweg verwijderd;
[…]
-Dubbelrichtingsfietsoversteek dwars over de N122 ter hoogte van De
Pretlaan, met bijkomende punctuele verlichting;
-Loodrechte dubbe[l]richtingsfietsoversteek over de spoorweg tussen De
Pretlaan (O-kant N122) en G. Spellerlaan;
X-15.170-15.171-15.172-15.173-6/23
-De spoorwegovergang ter hoogte van Korte Franselei blijft afgesloten. Hij
blijft wel bruikbaar voor fietsverkeer (cfr. bestaande toestand);
-Enkelrichtingsfietspaden langs N122 ten Z van De Pretlaan;
-Aansluiting op bestaand dubbelrichtingsfietspad in De Pretlaan;
-Middengeleiders op N122 ter hoogte van De Pretlaan met tussen[l]iggende
linksafslagstrook;
-Aansluiting van zijstraten door middel van een plateau Golflei – Franselei;
-Golflei en Franselei: enkelrichting voor gemotoriseerd verkeer vanop de
N122;
-Dubbelrichtingsfietsoversteek dwars over N122 ter hoogte van de
Franselei, met bijkomende punctuele verlichting;
-Dubbelrichtingsfietspad aan de O-kant van N122 tussen De Pretlaan en
Franselei;
-Middengeleiders op N122 ter hoogte van de Franselei;
Heidestraat-Noord:
-Herinrichting Heidestraat-Noord als belangrijkste ontsluiting voor de
woonwijken aan de O-zijde;
-Dubbelrichtingsfietsoversteek dwars over N122 ter hoogte van
Kapellenboslei, met bijkomende punctuele verlichting;
-Enkelrichtingsfietspaden langs de N122 ten N van de Franselei;
-Aansluiting op bestaand dubbelrichtingsfietspad in Heidestraat-Noord;
-Middengeleiders op de N122 met tussenliggende linksafslagstroken;
Algemeen:
-De wegverlichting wordt op het volledige wegvak vernieuwd;
Gelet op het gunstige advies van de Inspectie van Financiën, gegeven op
23 maart 2012;
BESLUIT:
Enig artikel. In het algemeen belang moeten voor de herinrichting van
[het] gevaarlijk punt 1126 – N122 Kalmthoutsesteenweg – De Pretlaan de
onroerende goederen op het grondgebied van de gemeente Kapellen
onmiddellijk in bezit worden genomen. Op de bijgaande plannen 1M3D8E
G 019896 01 en 1M3D8E G 019897 01, die de Vlaamse minister van
Mobiliteit en Openbare Werken heeft geviseerd, zijn die onroerende
goederen geel ingekleurd.
De onroerende goederen, aangeduid op de plan[nen], worden onteigend
overeenkomstig de bepalingen van de wet van 26 juli 1962 betreffende de
rechtspleging bij hoogdringende omstandigheden inzake de onteigeningen
ten algemenen nutte.”
8.2.
Van dit besluit wordt melding gemaakt in het Belgisch
Staatsblad van 29 mei 2012.
8.3.
Dit besluit is aan de verzoekende partijen betekend met een
begeleidende brief van 15 juni 2012.
X-15.170-15.171-15.172-15.173-7/23
8.4.
Het bij het bestreden besluit horende onteigeningsplan voorziet
in de onteigening van een ongeveer 5 meter brede strook aan de
Kalmthoutsesteenweg van de percelen van de verzoekers in de zaken I, II, III en
IV (respectievelijk innemingen 9, 6, 4 en 7).
De bij het bestreden besluit horende “grondplannen ontworpen
toestand” voorzien in een heraanleg van de Kalmthoutsesteenweg vanaf het
kruispunt met de Heidestraat-Noord tot het kruispunt met de De Pretlaan. De
Kalmthoutsesteenweg wordt verbreed ter hoogte van de kruispunten met de
Heidestraat-Noord, de Franselei en de De Pretlaan, zodat er een middenstrook
kan gecreëerd worden voor autoverkeer dat in deze straten wil inslaan. Ter
hoogte van de voornoemde kruispunten wordt voorzien in beveiligde
fietsoversteekplaatsen. Aan de oostelijke zijde van de Kalmthoutsesteenweg
wordt voorzien in een afgescheiden fietspad dat aansluit op het bestaande fietspad
aan de Heidestraat-Noord en op de “fiets-o-strade” langs de Georges Spelierlaan.
9.
Op 12 april 2013 weigert de gewestelijke stedenbouwkundige
ambtenaar aan de administratie wegen en verkeer van Antwerpen de
stedenbouwkundige vergunning voor wegenis- en rioleringswerken langsheen de
Kalmthoutsesteenweg. In dit weigeringsbesluit wordt het volgende gesteld:
“Na onderzoek van de bezwaren en opmerkingen worden volgende
standpunten hieromtrent ingenomen:
- Bezwaren tegen de onteigening van gronden moeten worden
behandeld tijdens de procedure van onteigening en kunnen niet worden
behandeld tijdens de procedure voor aanvraag van een stedenbouwkundige
vergunning.
[…]
- Voor de opmaak van het voorliggende concept werd een startnota en
projectnota opgemaakt die aan de Provinciale Audit Commissie werden
voorgelegd en conform [verklaard]. Het ontwerp zoals dit werd ingediend
stemt echter niet overeen met de projectnota die in Provinciale Audit
Commissie werd voorgesteld. Het huidige gewijzigde ontwerp werd niet
voorgelegd aan de Provinciale Audit Commissie, het werd dus niet getoetst
aan de inzichten van de bevoegde deskundigen en ook niet conform
verklaard. Dit dient alsnog te gebeuren.
[…]
Besluit:
[…]. Uit de behandeling van de bezwaren blijkt dat de informatie
aangeleverd in de aanvraag onvoldoende is om een globale beoordeling te
X-15.170-15.171-15.172-15.173-8/23
kunnen maken van de geplande werken, m.n. [d]e startnota, een aangepaste
projectnota aan het voorliggend ontwerp, een grondverzetnota. De
aangepast[e] projectnota wordt best opnieuw voorgelegd aan de
gemeentelijke begeleidingscommissie en de Provinciale Audit Commissie.”
V. Ontvankelijkheid van het beroep
Standpunt van de partijen
10.
De verzoekende partijen voeren in hun verzoekschriften aan dat
hun belang evident is omdat zij eigenaar zijn van het terrein waar de onteigening
wordt voorzien.
11.
In haar memories van antwoord werpt de verwerende partij als
exceptie op dat de verzoekende partijen geen belang hebben bij hun beroep in
zoverre zij de nietigverklaring vorderen van de gehele onteigening, aangezien zij
ieder wat hen betreft slechts eigenaar zijn van één perceel.
12.
In hun memories van wederantwoord stellen de verzoekende
partijen dat de verschillende onteigeningen alle met elkaar verbonden zijn, zodat
bij de onwettigheid van één onteigening dus ook alle andere onteigeningen
onwettig zullen zijn.
13.
In hun laatste memories stellen de verzoekende partijen dat zij
“akte nemen” van het standpunt van het auditoraat dat hun beroepen slechts
ontvankelijk zijn in zoverre ze betrekking hebben op de percelen waarvan zij
eigenaar zijn.
Ter terechtzitting stellen de verzoekende partijen in te stemmen
met een tot hun percelen beperkte vernietiging.
X-15.170-15.171-15.172-15.173-9/23
Beoordeling
14.
In hun verzoekschriften beroepen de verzoekende partijen
zich uitsluitend op het feit dat zij door het bestreden besluit in hun
eigendomsrecht worden aangetast. Het blijkt niet welk belang zij zouden hebben
bij het bestrijden van de inneming van percelen waarvan zij geen eigenaar zijn.
De exceptie is gegrond.
De beroepen zijn enkel ontvankelijk in zoverre zij betrekking
hebben op de percelen waarvan de verzoekende partijen eigenaar zijn
(innemingen 9, 6, 4 en 7).
VI. Onderzoek van het tweede middel
Standpunt van de partijen
15.1.
In het tweede middel voeren de verzoekende partijen in de vier
voormelde zaken de schending aan van artikel 16 van de Grondwet en artikel 1
van het Eerste Aanvullend Protocol van het Europees Verdrag voor de Rechten
van de Mens (hierna: EVRM), van artikel 1 van de wet van 26 juli 1962
‘betreffende de rechtspleging bij hoogdringende omstandigheden inzake
onteigening ten algemenen nutte’ (hierna: de wet van 26 juli 1962), artikelen 2 en
4 van het decreet van 13 april 1988 ‘tot bepaling van de gevallen en de
modaliteiten waarbij de Vlaamse Regering kan overgaan tot onteigeningen ten
algemene nutte inzake de gewestelijke aangelegenheden’, en artikelen 2 en 3 van
de wet van 29 juli 1991 ‘betreffende de uitdrukkelijke motivering van de
bestuurshandelingen’ (hierna: de formelemotiveringswet) “in combinatie met het
materieel motiveringsbeginsel waardoor het onteigeningsbesluit feitelijke
grondslag mist wegens gebrek aan hoogdringendheid”.
X-15.170-15.171-15.172-15.173-10/23
Zij stellen dat het onteigeningsbesluit niet afdoende motiveert
waarom de onteigening hoogdringend is, zodat de hoogdringendheidsprocedure
niet kon worden toegepast.
15.2.
De verzoekende partijen wijzen er vooreerst op dat begin juni
2012 een “fiets-o-strade” werd geopend waardoor fietsers tussen Kalmthout en
Kapellen vanaf het kruispunt van de De Pretlaan met de Kalmthoutsesteenweg
een verbindingsweg voorhanden hebben die niet conflicteert met het autoverkeer.
De Kalmthoutsesteenweg betreft een lokale verbindingsweg type I en doet dienst
als verbindingsweg tussen Kalmthout en Kapellen. Het autoverkeer loopt dan ook
gescheiden van het fietsverkeer. Er is derhalve een goede fietsverbindingsweg
voorzien.
Volgens de verzoekende partijen motiveert de overheid de
aanleg van het fietspad tussen de perceelsgrens van de onteigenden en de statige
bomenrij op de Kalmthoutsesteenweg door het gegeven dat het wel handig zou
zijn dat de oostelijke zijde van die steenweg zou kunnen worden gebruikt als
ontsluiting richting de overkant. De ontsluiting van deze woonwijk kan echter
perfect via de Golflei gebeuren. Dit zou er alsdan voor zorgen dat al het
fietsverkeer geconcentreerd wordt ter hoogte van de De Pretlaan, wat een
bijkomende conflictzone tussen autoverkeer en fietsers vermijdt.
De verzoekende partijen benadrukken dat daar waar de
hoogdringendheid ter hoogte van de De Pretlaan al sinds 1979 buiten kijf staat,
dit voor de onteigeningen tussen de Franselei en rondom de Heidestraat-Noord
geenszins het geval is, minstens blijkt dit geenszins uit het onteigeningsbesluit.
De verzoekende partijen herinneren er aan dat de verwerende
partij zich ook in haar verweer moet beperken tot de redenen die zijn aangegeven
in haar onteigeningsbesluit en dat dus motiveringen hangende deze procedure niet
kunnen worden getolereerd.
X-15.170-15.171-15.172-15.173-11/23
Volgens de verzoekende partijen is de impact voor de
omwonenden zeer groot gelet op het feit dat de meeste huizen hier relatief dicht
ingeplant staan langs de Kalmthoutsesteenweg en dat het niet altijd eenvoudig zal
zijn om nog een breed groenscherm te voorzien.
De verzoekende partijen menen dat een openbaar onderzoek
hier perfect op zijn plaats was geweest, zodoende dat de burgers ook in de
mogelijkheid gesteld zouden zijn om alternatieven voor te stellen om een goede
afwikkeling van de woonwijk Oost te kunnen voorzien.
In de mate dat er zou worden gesteld dat er ter hoogte van de
Heidestraat-Noord een verbeterde overgang zou moeten worden voorzien en dat
dit dringend zou zijn, wordt dit volgens de verzoekende partijen evenmin
aangetoond.
De laatste voorhanden zijnde resultaten dateren van 2007 en
nadien is er geen enkel onderzoek meer gedaan. Bovendien heeft de” fiets-ostrade” nu al impact en zal de impact pas helemaal te zien zijn als eerst
maatregelen getroffen worden ter hoogte van het kruispunt van de De Pretlaan
met de Kalmthoutsesteenweg. Dit is het enige dringende gevaarlijke punt.
Volgens de verzoekende partijen is de enige motivering die ook
in de voorbereidende beslissingen kan worden teruggevonden om alsnog de
Heidestraat-Noord hierbij op te nemen, dat er daar al een fietspad is voorzien. Dit
is uiteraard geen reden van hoogdringendheid, temeer daar de toeristische
fietsknopenroute geen overgang voorziet ter hoogte van de Heidestraat-Noord.
De motivering als zou het hier gaan om een gevaarlijk kruispunt mist elke
feitelijke grondslag, minstens wordt dit geenszins afdoende aangetoond, nu blijkt
dat het pijnpunt enkel en alleen ligt ter hoogte van de De Pretlaan. Het bovendien
voorzien van bijkomende conflictzones ter hoogte van dit kruispunt, kan
geenszins worden aanvaard.
X-15.170-15.171-15.172-15.173-12/23
Daarnaast blijkt volgens de verzoekende partijen ook dat een en
ander geenszins hoogdringend is nu onder andere de eigenaars van inneming 14
nog geen onteigeningsbesluit hebben ontvangen.
Het feit dat voor één en
hetzelfde project bepaalde partijen nog niet eens het besluit hebben betekend
gekregen, zorgt er dan ook voor dat ook in feite vastgesteld kan worden dat de
zogenaamde hoogdringendheid geenszins wordt aangetoond.
Bovendien – en dit louter ondergeschikt voor het geval dat de
Raad van State zou oordelen dat er toch sprake is van hoogdringendheid – betreft
het hier een voorbeeld van een zelf gecreëerde hoogdringendheid. Met name
heeft de verwerende partij de situatie ter hoogte van de De Pretlaan zo laten
ontsporen vanaf 1979 dat dit de hele buurt heeft geaffecteerd. Dit betreft een zelf
georganiseerde hoogdringendheid, door lijdzaam aan het pijnpunt gedurende
meer dan 30 jaar niets te doen.
16.1.
In haar memorie van antwoord voert de verwerende partij
vooreerst aan dat de verzoekende partijen in eerste instantie in hun tweede middel
grotendeels kritiek leveren op de opportuniteit van het onteigeningsbesluit en niet
op de wettigheid ervan. Voornamelijk lijken de verzoekende partijen de
onteigeningsnoodzaak te bekritiseren. Het beleid van de overheid in verband met
de aanleg van de fietspaden en de finaal gekozen opties, raakt echter exclusief de
opportuniteit en de discretionaire bevoegdheid van de onteigenende overheid.
Hierbij kan er op worden gewezen dat de Raad van State niet bevoegd is om zich
uit te spreken over de noodzakelijkheid of de opportuniteit van een onteigening
ten algemene nutte. De Raad van State zal niet tot vernietiging overgaan als niets
aantoont dat de overheid een onredelijk of disproportioneel besluit heeft genomen
of een manifeste beoordelingsfout heeft gemaakt. De geuite kritiek is bovendien
niet van aard om de kennelijke onredelijkheid van de beslissing aan te tonen,
noch blijkt eruit dat de overheid kennelijk onzorgvuldig heeft gehandeld. De
onteigeningsnoodzaak situeert zich eveneens op het vlak van de opportuniteit,
waardoor de Raad van State deze op haar beurt ook slechts marginaal kan toetsen.
X-15.170-15.171-15.172-15.173-13/23
16.2.
Voorts wijst de verwerende partij erop dat uit het administratief
dossier en meer bepaald uit de startnota van de provinciale auditcommissie blijkt
dat de overheid rekening heeft gehouden met de omstandigheid dat er een “fietso-strade” ging worden aangelegd. De aanleg van de “fiets-o-strade” interfereert
volgens de verwerende partij dan ook niet met de herinrichting van de N122.
Door de verbetering van de hoofdroute is de aanleg van deze oversteekplaatsen
zelfs meer prangend geworden. De nieuwe “fiets-o-strade” ondergraaft dus de
onteigeningsnoodzaak van het onderhavige project niet.
16.3.
Volgens de verwerende partij blijkt uit de in de startnota van de
provinciale auditcommissie opgenomen ongevallengegevens van het NIS
ontegensprekelijk dat het kruispunt N122/Franselei/Korte Franselei extra
aandacht vraagt.
De verwerende partij benadrukt dat zij gegronde redenen heeft
om het kruispunt van de Kalmthoutsesteenweg met de Franselei en de
Heidestraat-Noord eveneens herin te richten. De verkeerskundige argumenten
voor die herinrichting blijken volgens de verwerende partij uit het administratief
dossier en meer bepaald uit de projectnota van de provinciale auditcommissie
waarin vermeld wordt dat de Heidestraat-Noord de belangrijkste ontsluiting voor
de woonwijken aan de oostzijde is, dat het nieuw aan te leggen fietspad langs de
Kalmthoutsesteenweg zal aansluiten op het bestaand dubbelrichtingsfietspad in
de Heidestraat-Noord en dat op de Kalmthoutsesteenweg middengeleiders zullen
worden aangebracht met tussenliggende linksafslagstroken naar de HeidestraatNoord.
16.4.
Volgens de verwerende partij zou voor zover de verzoekende
partijen insinueren dat de ontsluiting van de woonwijk beter via de Golflei
gebeurt, dit de fietsers verplichten om de moeilijke oversteek te maken over de
overweg. De verzoekende partijen slagen er – gelet op de voormelde gegevens –
alvast niet in om aan te tonen dat de verwerende partij bij het nemen van het
bestreden besluit kennelijk onredelijk heeft gehandeld.
X-15.170-15.171-15.172-15.173-14/23
16.5.
De verwerende partij wijst er op dat in het bestreden besluit
duidelijk wordt aangegeven dat de hoogdringendheid blijkt uit de lijst van
gevaarlijke punten van het jaarprogramma van de tijdelijke vennootschap Veilig
Verkeer Vlaanderen en uit het feit dat de verkeersonveiligheid nogmaals werd
benadrukt door de recente verkeersslachtoffers. Zowel de noodzaak, als de
hoogdringendheid van de onteigening is dus wel degelijk duidelijk gemotiveerd
in het bestreden besluit.
16.6.
Volgens de verwerende partij blijkt uit de motivering van het
geheel van het aangevochten besluit dat de onteigening kadert in een globale
operatie, namelijk de herinrichting van het gevaarlijke punt N122. Het gevaarlijke
punt is zelf opgebouwd uit de N122 Kalmthoutseweg en de De Pretlaan. Omwille
van het karakter van de N122 en de verschillende aansluitingen, is het echter
noodzakelijk om een breder segment van de N122 aan te pakken. Het is duidelijk
dat in onderhavig geval de onteigening van ieder perceel op zich in feite kadert in
een globale realisatie en aldus een noodzaak is voor het probleem in zijn geheel.
De motiveringsplicht kan een onteigenende overheid daarenboven geenszins
zover leiden dat voor ieder perceel apart moet worden gemotiveerd waarom de
onmiddellijke inbezitneming noodzakelijk is en onontbeerlijk of hoogdringend.
Middels het bestreden besluit worden immers een aantal samenhangende
problemen opgelost met betrekking tot een verkeersonveilige situatie rond het
gevaarlijke punt. Het hoeft geen uitvoerig betoog dat de problemen inzake de
verkeersonveiligheid op de N122 in een breder perspectief moeten worden
bekeken dan exclusief het gevaarlijk punt N122 Kalmthoutsesteenweg en de De
Pretlaan.
Bovendien moet er volgens de verwerende partij worden
vastgesteld dat de verzoekende partijen zeer goed op de hoogte blijken te zijn van
het algemeen nut, de noodzaak en de onontbeerlijkheid van de verwerving. Dit
blijkt ontegensprekelijk uit hun respectieve verzoekschriften waarin zij uitvoerig
citeren uit alle mogelijke studies en beslissingen die ook deel uitmaken van het
administratief dossier. Zij zijn dus wel degelijk in staat geweest om zich een
duidelijk en concreet inzicht te verschaffen in de motieven van het besluit, de
X-15.170-15.171-15.172-15.173-15/23
hoogdringendheid die gekoppeld wordt aan het dringend wegwerken van de
gevaarlijke
punten
ter
verbetering
van
de
verkeersveiligheid
en
de
onteigeningsnoodzaak in zijn geheel.
De stelling van de verzoekende partijen komt er volgens de
verwerende partij op neer dat de motieven van de motieven zouden moeten
voorliggen. Dit wordt echter geenszins vereist door de formelemotiveringswet of
door het motiveringsbeginsel.
16.7.
De verwerende partij meent dat de motivering opgenomen in
het bestreden besluit afdoende duidelijk maakt waarom de voorgenomen
herinrichting hoogdringend is. De verzoekende partijen waren van deze motieven
op de hoogte. Nu het onteigeningsbesluit een antwoord wil geven op een aantal
samenhangende problemen ter hoogte van het gevaarlijke punt, kan worden
geconcludeerd dat de aangevoerde motivering in het bestreden besluit afdoende is
en volstaat.
Volgens de verwerende partij is in het bestreden besluit
duidelijk en expliciet gemotiveerd waarom het wegwerken van het gevaarlijke
punt dringend is. Zulks wordt ook door de verzoekende partijen erkend. Vermits
de doelstellingen van de onderhavige onteigening onlosmakelijk samenhangen,
moet ook voor de herinrichting van de Heidestraat-Noord noodzakelijkerwijze
het hoogdringende karakter worden aangenomen. De verschillende werken zullen
immers gelijktijdig worden uitgevoerd, zodat het niet opgaat om te stellen dat het
ene wel hoogdringend is maar het andere niet.
17.1.
partijen
In hun memories van wederantwoord voeren de verzoekende
vooreerst
aan
dat,
in
zoverre
de
verwerende
partij
hen
opportuniteitskritiek verwijt, zij enkel voorziet in een standaardverweer zonder
concreet in te gaan op de feiten. Hierbij wijzen de verzoekende partijen erop dat
zij in hun verzoekschriften duidelijk hebben aangehaald dat de overheid geen
rekening heeft gehouden met de feiten. Men tracht de spoorwegovergang los te
koppelen van de investeringswerkzaamheden ter hoogte van de huidige inneming,
X-15.170-15.171-15.172-15.173-16/23
daar waar dit ontegensprekelijk met elkaar verbonden is. Immers, als het
probleem ter hoogte van de spoorwegovergang wordt opgelost, zal het probleem
opgelost zijn.
17.2.
Voorts stellen de verzoekende partijen vast dat de verwerende
partij uitdrukkelijk erkent dat zij ook de procedure bij niet hoogdringende
omstandigheden had kunnen volgen. Als men dan toch kiest om een andere
procedure te volgen, moet men dit motiveren. In de normale procedure had er
eerst een openbaar onderzoek plaatsgevonden en hadden de partijen opmerkingen
kunnen maken betreffende de noodzakelijkheid. Nu is deze fase overgeslagen en
krijgen de verzoekende partijen enkel de mogelijkheid om in het kader van de
stedenbouwkundige vergunning een bezwaar in te dienen.
17.3.
Vervolgens benadrukken de verzoekende partijen dat er geen
bewijs van hoogdringendheid is.
Zo wordt in het advies van de provinciale auditcommissie
gesproken over het feit dat een fietspad en de aanleg van kruispunten ter hoogte
van de Korte Franselei en de Heidestraat-Noord nuttig zouden kunnen zijn, maar
dat dit verder wordt geëvalueerd. De hoogdringendheid is hier niet voorhanden.
In 1979 wenste de NMBS in een veilige spoorwegovergang te
voorzien, waarvoor destijds ook de nodige onteigeningen zijn gebeurd. Maar er is
daar nu nog altijd geen veilige overgang voorzien.
Het Vlaamse Gewest dient de zaken niet om te draaien door te
stellen dat de onteigeningen nu noodzakelijk zijn, want de aanleg van de
fietspaden zal er niet voor zorgen dat de onveilige situatie ter hoogte van de
overweg wordt weggewerkt.
Op het argument dat er tussen 2007 en nu geen nieuwe
ongevallenstatistieken bekend zijn of er minstens in het bestreden besluit zelf niet
wordt op ingegaan, wordt niet geantwoord.
X-15.170-15.171-15.172-15.173-17/23
Ook wordt niet geantwoord op het argument dat het in gebreke
blijven van de noodzakelijke werken aan de spoorwegovergang nu de situatie niet
hoogdringend kan maken.
Bovendien is er door het handelen van de overheid sprake van
een buitengerechtelijke erkentenis dat het project louter nuttig is en niet
noodzakelijk, aangezien de overheid over het gehele traject aan de N122 in een
fietspad zou hebben voorzien als het project tot aanleg van een fietspad
noodzakelijk was geweest.
17.4.
Volgens de verzoekende partijen is er, in tegenstelling tot
hetgeen de verwerende partij probeert voor te houden, geen rekening gehouden
met de “fiets-o-strade”. De startnota van de provinciale auditcommissie stelt
immers dat de contouren van deze “fiets-o-strade” op dat ogenblik nog niet
gekend waren en nergens is er sprake van een “fiets-o-strade” in de voorafgaande
beslissingen. Er is dus niet terdege rekening gehouden met de “fiets-o-strade” en
in feite gaat men nu drie overgangspunten creëren over de N122.
Bovendien is het zo dat ook nu op verschillende plannen die
zijn voorgelegd door de verwerende partij en aangehaald in de memorie van
antwoord, de “fiets-o-strade” zelfs niet wordt vermeld, en dat ook bepaalde
overgangsmogelijkheden van de fietsers niet altijd duidelijk worden aangetoond.
De provinciale auditcommissie stelt duidelijk inzake het
gedeelte waarover het hier gaat, dat het nut van de aanleg van fietspaden en de
aanleg van kruispunten moet worden nagegaan. Het is dus niet duidelijk waar de
hoogdringendheid is.
17.5.
De verzoekende partijen benadrukken dat de overheid niet met
een standaardoverweging mag overgaan tot het onteigenen van eigendommen.
De spoorwegovergang moest inderdaad dringend onteigend
worden. Waarom nu de aanleg van dit fietspad hoogdringend is, wordt echter niet
X-15.170-15.171-15.172-15.173-18/23
verder uitgelegd. Blijkbaar is dit voor het overgrote deel van de
Kalmthoutsesteenweg niet hoogdringend. De overheid had voor wat betreft de
onteigeningen die geen betrekking hebben op percelen die zijn gelegen aan de De
Pretlaan dan ook moeten voorzien in een aparte onteigeningsprocedure (niet bij
hoogdringendheid), nu deze ter hoogte van de percelen van de verzoekende
partijen niet kan worden toegepast. De verzoekende partijen vragen dus
inderdaad de motieven weer te geven waarom de huidige onteigening zo
hoogdringend is. Waarom de onteigening plaatsvindt, wordt uitgelegd, maar niet
waarom deze hoogdringend is of toch minstens niet afdoende.
De verwerende partij haalt terecht aan dat de verzoekende
partijen goed op de hoogte zijn van de genomen beslissingen en de lokale situatie.
Dit zet echter hun argumenten enkel en alleen maar meer kracht bij.
18.
In haar laatste memorie voert de verwerende partij aan dat uit
de motivering van het bestreden besluit op een afdoende wijze blijkt waarom de
betrokken onteigening hoogdringend is. Het enkele feit dat reeds langere tijd
sprake is van de noodzaak tot een betere fietsvoorziening doet hieraan geen
afbreuk. De bewering dat de overheid in voorkomend geval te lang gewacht heeft
om in te grijpen, kan en mag geen argument zijn om de hoogdringende noodzaak
van de aanleg van de fietsinfrastructuur in vraag te stellen. De verkeersveiligheid
blijft immers een hoogdringend gegeven.
19.
In hun laatste memories wijzen de verzoekende partijen er op
dat uit het besluit van 12 april 2013 waarmee de gewestelijke stedenbouwkundige
ambtenaar de stedenbouwkundige vergunning weigert blijkt dat het ganse
concept om de verkeersonveiligheid weg te werken nog niet werd goedgekeurd
door de provinciale auditcommissie. Zij menen dat dit hun standpunt versterkt.
Beoordeling
20.
De wet van 26 juli 1962 biedt een geringere rechtsbescherming
dan de gewone onteigeningsprocedure bij toepassing van de onteigeningswetten
X-15.170-15.171-15.172-15.173-19/23
van 17 april 1835 en 27 mei 1870. Luidens artikel 1 van de wet van 26 juli 1962
kan de onteigening volgens de regels van die wet slechts geschieden “[w]anneer
de Koning vaststelt dat de onmiddellijke inbezitneming van een of meer
onroerende goederen ten algemenen nutte onontbeerlijk is”. De aanwending van
de uitzonderingsprocedure vastgesteld in de wet van 26 juli 1962 is dus slechts
toegestaan wanneer de “onmiddellijke inbezitneming” van het goed door de
onteigenende overheid “onontbeerlijk is”.
Hoewel de onteigenende overheid over een ruime discretionaire
bevoegdheid beschikt wat betreft de hoogdringendheid van de onteigening, mag
de Raad van State controleren of die hoogdringendheid wel voorhanden is, wat
impliceert dat deze voldoende aannemelijk moet zijn gemaakt.
21.
De verzoekende partijen stellen zelf dat wat betreft de
herinrichting van het kruispunt van de Kalmthoutsesteenweg met de spoorweg en
met de De Pretlaan de hoogdringendheid “buiten kijf staat”. In hun verzoekschrift
benadrukken zij dat dit kruispunt “levensgevaarlijk” is en dat het “geen
uitzondering [is] dat in de omliggende ziekenhuizen er een [drietal] mensen per
dag naar het ziekenhuis worden gebracht met breuken en dergelijke meer”.
De zo-even bedoelde hoogdringendheid blijkt buiten betwisting
te staan. Het blijkt tevens dat de verzoekende partijen op de hoogte zijn van de
motieven waarop die hoogdringendheid steunt.
Uit een en ander volgt dat de verzoekende partijen er geen
belang bij hebben te doen gelden dat de door henzelf erkende hoogdringendheid
onvoldoende gemotiveerd en gestaafd werd of door de overheid zelf werd
gecreëerd.
22.1.
De verzoekende partijen zijn klaarblijkelijk van oordeel dat de
onteigening beperkt had dienen te worden tot het kruispunt van de De Pretlaan
met de Kalmthoutsesteenweg, dat, naar hun zeggen, “het enige dringende
gevaarlijke punt [is]”.
X-15.170-15.171-15.172-15.173-20/23
22.2.
Zoals de verwerende partij aanvoert heeft zij geoordeeld dat zij
zich bij het aanpakken van de verkeersonveiligheid op de Kalmthoutsesteenweg
niet mocht beperken tot het laatstgenoemde kruispunt maar “een aantal
samenhangende problemen” diende op te lossen, waaronder de inrichting van het
kruispunt met de Heidestraat-Noord. De verwerende partij wijst er verder terecht
op dat uit het administratief dossier de verkeerskundige argumenten voor de
herinrichting van het kruispunt met de Heidestraat-Noord blijken. Vooreerst is er
het gegeven dat het bestaand dubbelrichtingsfietspad in de Heidestraat-Noord zal
aansluiten op het nieuw aan te leggen fietspad dat langs de Kalmthoutsesteenweg
naar de Georges Spelierlaan leidt. Daarnaast is er de geplande verbreding van de
Kalmthoutsesteenweg om voor autovoertuigen te voorzien in linksafslagstroken
naar de Heidestraat-Noord, dit is de belangrijkste ontsluiting voor de woonwijken
aan de oostzijde.
22.3.
De verzoekende partijen voeren aan dat de ontsluiting van de
woonwijk aan de oostzijde “perfect via de Golflei [kan] gebeuren”, dat er geen of
onvoldoende rekening is gehouden met de “fiets-o-strade”, zijnde “een
verbindingsweg [...] die niet conflicteert met autoverkeer” en dat door het
bestreden project een “bijkomende conflictzone tussen autoverkeer en fietsers”
wordt gecreëerd.
22.4.
Uit de in randnummer 22.3 weergeven argumenten blijkt dat de
verzoekende partijen er een andere opvatting op na houden over de
verkeersveilige inrichting van de omgeving dan de verwerende partij. Daaruit
volgt echter geenszins automatisch dat de verwerende partij met het in het
randnummer 22.2 beschreven oordeel de in het middel aangevoerde rechtsregels
of beginselen zou hebben geschonden.
23.
Het blijkt niet dat de verwerende partij onwettig heeft
gehandeld door de noodzakelijke samenhang te hebben aangenomen tussen,
enerzijds, de herinrichting van het kruispunt van de Kalmthoutsesteenweg met de
De Pretlaan en, anderzijds, de herinrichting van het kruispunt van die steenweg
met de Heidestraat-Noord. Bijgevolg participeert de laatstgenoemde herinrichting
X-15.170-15.171-15.172-15.173-21/23
in de in randnummer 21 bedoelde hoogdringendheid, waarvan hiervoor is
vastgesteld dat ze buiten betwisting staat.
24.
Noch uit het door de verzoekende partijen aangevoerde gegeven
dat “de impact [voor] de omwonenden […] zeer groot” zou zijn, noch uit hun
opwerping dat “[e]en openbaar onderzoek […] hier perfect op zijn plaats [was]
geweest” blijkt een schending van de in het middel aangevoerde rechtsregels.
Hetzelfde geldt voor de conclusie die de verzoekende partijen in hun laatste
memories trekken uit het besluit van 12 april 2013 waarmee de gewestelijke
stedenbouwkundige ambtenaar de stedenbouwkundige vergunning weigert
(randnr. 9). Die conclusie vertoont immers geen afdoende verband met de door de
verzoekende partijen ten aanzien van het bestreden onteigeningsbesluit
ontwikkelde argumenten.
25.
Het tweede middel wordt verworpen.
Het door de auditeur-generaal aangewezen lid van het
auditoraat heeft zijn op grond van artikel 12 van het besluit van de Regent van
23 augustus 1948 ‘tot regeling van de rechtspleging voor de afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State’ opgemaakte verslag over de zaak
beperkt tot het onderzoek van het tweede middel. Het is noodzakelijk voor de
oplossing van het geschil dat de zaak verder door een lid van het auditoraat wordt
onderzocht en dat daarover verslag wordt uitgebracht.
BESLISSING
- De zaken A. 206.046/X-15.170, A. 206.049/X-15.171, A. 206.052/X-15.172
en A. 206.054/X-15.173 worden gevoegd.
- De Raad van State heropent het debat.
- De Raad van State gelast het door de auditeur-generaal aangewezen lid
van het auditoraat met het aanvullend onderzoek.
X-15.170-15.171-15.172-15.173-22/23
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van tien maart
2014, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Johan Lust,
kamervoorzitter,
Pierre Lefranc,
staatsraad,
Jan Clement,
staatsraad,
Silvan De Clercq,
griffier.
bijgestaan door
De griffier
De voorzitter
Silvan De Clercq
Johan Lust
X-15.170-15.171-15.172-15.173-23/23