Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2017:ARR.237.373 (2017-02-14)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 237.373 van 14 februari 2017 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Monumenten en Landschappen
Beslissing : Verwerping Samenvoeging
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 237.373 van 14 februari 2017
in de zaken A. 213.577/X-15.930 (I)
A. 215.507/X-16.203 (II).
In zake :
Guy PALMERS
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Johan Vanoost
kantoor houdend te 1170 Brussel
Terhulpsesteenweg 187
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd in de zaak sub I door
advocaat Olivier Onghena
kantoor houdend te 2000 Antwerpen
Londenstraat 60/104
bij wie woonplaats wordt gekozen
en
bijgestaan en vertegenwoordigd in de zaak sub II door
advocaat Christian Lemache
kantoor houdend te 3800 Sint-Truiden
Tongersesteenweg 60
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp
Het beroep, ingesteld op 2 september 2014, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van de Vlaamse minister van Bestuurszaken,
Binnenlands Bestuur, Inburgering, Toerisme en Vlaamse Rand van 21 mei 2014
houdende de vaststelling van een ontwerp van lijst van het als monument te
beschermen kasteel Ottegraven in Voeren (’s-Gravenvoeren).
Het beroep, ingesteld op 7 april 2015, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van de Vlaamse minister van Buitenlands Beleid
X-15.930–16.203-1/19
en Onroerend Erfgoed van 15 december 2014 houdende de bescherming als
monument van het Kasteel Ottegraven in Voeren (’s-Gravenvoeren).
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft in beide zaken een memorie van
antwoord ingediend en verzoeker heeft in beide zaken een memorie van
wederantwoord ingediend.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Ann Van Mingeroet heeft in
beide zaken een verslag opgesteld.
Verzoeker heeft in beide zaken een verzoek tot voortzetting van
het geding en een laatste memorie ingediend. De verwerende partij heeft in
zaak sub II een laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 28 oktober 2016.
Staatsraad Jan Clement heeft in beide zaken verslag uitgebracht.
Op de zitting verschijnen voor verzoeker, advocaat Johan Van
Oost en, voor de verwerende partij, advocaat Leen Vanbrabant, die in zaak sub I
loco advocaat Olivier Onghena en in zaak sub II loco advocaat Christian
Lemache is gehoord.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Ann Van Mingeroet heeft in
beide zaken een met dit arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
X-15.930–16.203-2/19
III. Feiten
Verzoeker is eigenaar en mede-eigenaar van de onroerende
goederen gelegen te Voeren (’s Gravenvoeren) die samen het domein vormen
waarop zich het kasteel Ottegraven bevindt.
Met het oog op de bescherming van het kasteel Ottegraven
wordt op 15 mei 2014 een motiveringsnota opgemaakt met onder meer een
beschrijving van dit onroerend goed en een evaluatie van de waarden (hierna: de
motiveringsnota).
5.1.
Bij het ministerieel besluit van 21 mei 2014 wordt het kasteel
Ottegraven in Voeren (’s Gravenvoeren) voorlopig als monument beschermd
(bestreden besluit in de zaak sub I).
5.2.
Op 12 juni 2014 wordt dit besluit, samen met de
motiveringsnota, een plan waarop de betrokken kadastrale percelen rood zijn
ingekleurd en een fotoreportage, aan verzoeker betekend.
6.1.
Met een aangetekend schrijven van 3 juli 2014 herhaalt de
raadsman van verzoeker de telefonische vraag om alle akten betreffende de
voorlopige bescherming met een administratief of gerechtelijk karakter in het
Frans te verkrijgen.
6.2.
Op 3 juli 2014 wordt de vertaling in het Frans van het
voorlopige beschermingsbesluit en de motiveringsnota met een in dezelfde taal
gestelde begeleidende brief aan verzoeker betekend.
In het kader van het openbaar onderzoek wordt het dossier van
23 juni 2014 tot 22 juli 2014 op het gemeentehuis ter inzage gelegd.
Op 18 augustus 2014 wordt het verslag “Behandeling van de
uitgebrachte adviezen en ingediende bezwaren” opgesteld.
X-15.930–16.203-3/19
Op 4 september 2014 verleent de Koninklijke Commissie voor
Monumenten en Landschappen (hierna: de KCML) een gunstig advies.
Bij ministerieel besluit van 15 december 2014 wordt het kasteel
Ottegraven, met bijhorende hoeve- en dienstgebouwen, kapel, toegangshekkens,
park en pompwatermolen met inbegrip van al het inwendig roerend werk,
definitief als monument beschermd (bestreden besluit in de zaak sub II).
Op 3 februari 2015 wordt een vertaling in het Frans van dit
besluit, samen met een in dezelfde taal gestelde begeleidende brief, aan verzoeker
betekend.
Dit besluit is als volgt gemotiveerd :
“Artikel 1. Wordt beschermd overeenkomstig de bepalingen van het
decreet van 3 maart 1976 tot bescherming van monumenten en stads- en
dorpsgezichten, gewijzigd bij de decreten van 18 december 1992,
22 februari 1995, 22 december 1995, 8 december 1998, 18 mei 1999,
7 december 2001, 21 november 2003, 30 april 2004, 10 maart 2006,
27 maart 2009 en 11 mei 2012:
Wegens de historische en de industrieel-archeologische waarde als
monument:
Kasteel Ottegraven, met inbegrip van de hoeve- en dienstgebouwen, de
kapel, de toegangshekkens, het park en de pompwatermolen met inbegrip
van al het inwendig roerend werk, gelegen in Voeren (’s-Gravenvoeren),
Ottegraeven 3-5-7
bekend ten kadaster:
Voeren, 6de afdeling, sectie C, perceelnummers 1055C, 1055D, 1056,
1057B, 1059, 1060, 1062A, 1063B, 1067A, 1069/2,1069C, 1069D, 1071C,
1079B, 1079E, 1079F, 1079G en 1079H.
zoals afgebakend op bijgevoegd plan.
Art. 2. Het algemeen belang dat de bescherming verantwoordt, wordt
door het gezamenlijk voorkomen en de onderlinge samenhang van de
volgende intrinsieke waarden gemotiveerd:
Historische waarde:
Kasteel Ottegraven is een typologisch markant en bovendien zeldzaam
gaaf bewaarde voorbeeld van een ‘1710’ gedateerd waterkasteel
opgetrokken door Henri-François de Bonhom(m)e, kanunnik en later deken
van het St.-Servatiuskapittel te Maastricht, als ‘lusthof’ of ‘buitengoed’ op
een oudere feodale site in de Voervallei. De configuratie van de
walgrachtsite met omwald opperhof en geaxeerd neerhof zoals
weergegeven op de Ferraiskaart (1771-1775) bleef tot op heden gaaf
bewaard en werd in de loop der jaren verrijkt met een kapel in Lodewijk
X-15.930–16.203-4/19
XVI-stijl, toegangshekkens, een koetshuis, een dienstwoning, een
pompwatermolen, bijkomende hoevegebouwen en een lusttuin later
omgevormd tot een parkje in landschappelijke stijl met behoud van een
rechthoekige en ronde vijver. Geheel volgens de sociale en
maatschappelijke ontwikkeling werd de site gaandeweg visueel opgesplitst
in een residentieel en een economisch gedeelte. De continuïteit in bewoning
van het landhuis en de uitbating van de hoeve verlenen de site een hoge
graad van authenticiteit en maken van kasteel Ottegraven een opmerkelijke
illustratie van drie eeuwen woon- en leefcultuur.
Het authenticiteitsgehalte en de hoge ensemblewaarde van de
walgrachtsite worden nog bijkomend versterkt door de kwaliteitsvolle,
historische omkadering gevormd door weilanden, akkers en bossen
doorsneden door de meanderende Voer die het geheel een uniek en sfeervol
karakter verlenen.
Historische, in casu architectuurhistorische waarde:
Ottegraven is een uniek en bijzonder exemplarisch voorbeeld van een
buitengoed gevormd door een omwald opperhof van 1710 toegankelijk via
een bak- en kalkstenen boogbrug en een typologisch bijhorend U-vormige
neerhof van 1732-1733; opgetrokken in de voor die periode gangbare
maasstijl gekenmerkt door een sobere baksteenarchitectuur verrijkt met
kalkstenen muuromlijstingen.
Het opmerkelijke, goed bewaarde rechthoekig landhuis met
kelderverdieping en twee bouwlagen onder een geknikt leien schilddak,
wordt geopend door rechthoekige vensters en een oorspronkelijke
deuromlijsting met op de deurlatei het wapenschild van de bouwheer en de
bouwdatum; aan de westzijde ca. 1905 uitgebreid met een beperkte, lagere
aanbouw. De grotendeels behouden planindeling en interieurelementen
zoals vloeren, plafonds, een eiken trap, een renaissance- en régenceschouw,
alsook twee haarden met Delftse tegels op de verdieping verhogen de
ensemblewaarde aanzienlijk.
Representatief U-vormig neerhof in de 19de eeuw deels aangepast en
uitgebreid met twee dwarsschuren en aanpalende dienstgebouwen
waaronder een op het opperhof georiënteerde dienstwoning en koetshuis.
De stalvleugel van 1897 en het haakse woonhuis in decoratieve
baksteenstijl van 1901 werden naar aanleiding van de ontdubbeling van de
hoeve gebouwd. Het opper- en neerhof worden van elkaar gescheiden door
een toegangshek tussen kalkstenen pijlers met spiegels en een kalkstenen
bekroning uit de eerste helft van de 18de eeuw.
In dezelfde periode werd ook een kapel gebouwd, die echter in haar
huidig voorkomen dateert uit het laatste kwart van de 18de eeuw en
getypeerd wordt door een opmerkelijk paviljoenachtig uiterlijk.
Witgeschilderde bak- en kalkstenen kapel in Lodewijk XVI-stijl op
vierkante plattegrond met afgeschuinde hoeken, geleed door ionische
pilasters, onder afgeknot leien tentdak met peerspits, geopend door twee
rondboogvensters in kalksteen en een bakstenen rondboogdeur.
Aanpalend wordt de oostelijke, vermoedelijk 19de-eeuwse, toegang
gemarkeerd door een drieledig hek tussen kalkstenen pijlers met spiegels en
bekronende druppel.
Industrieel-archeologische waarde:
X-15.930–16.203-5/19
Voor Vlaanderen een zeldzaam en bovendien vrijwel intact bewaard
voorbeeld van een kleinschalige pompwatermolen van het bovenslagtype
opgetrokken als een laag bakstenen gebouwtje onder pannen zadeldak, nok
haaks op de Voer, opgetekend op het kadaster in 1893 met zeer goed
bewaard binnenwerk onder meer bestaande uit een metalen rad in een kuip
(waterkolom) die meerdere zuiger- en perspompen aandrijft.
Art. 3. Met het oog op de bescherming zijn van toepassing:
De beschikkingen van het besluit van de Vlaamse Regering van
17 november 1993 tot bepaling van de algemene voorschriften inzake
instandhouding en onderhoud van monumenten en stads- en
dorpsgezichten, gewijzigd bij besluit van de Vlaamse Regering van 23 juni
2006, 5 juni 2009, 4 december 2009,10 juni 2011 en 22 juni 2012 (Belgisch
Staatsblad 10 maart 1994, 22 augustus 2006, 18 september 2009, 11 januari
2010, 2 augustus 2011 en 27 juli 2012).”
IV. Samenhang
De zaken A. 213.577/X-15.930 en A. 215.507/X-16.203
worden wegens samenhang gevoegd.
V. Ontvankelijkheid van het beroep in de zaak sub II
In haar memorie van antwoord werpt de verwerende partij op
dat “de vraag [zich stelt] of er wel tijdig […] [een] verzoekschrift werd
neergelegd” aangezien het verzoekschrift dat haar werd betekend slechts op
8 april 2015 door de griffie van de Raad van State werd afgestempeld.
Niet de datum van de ontvangst van het verzoekschrift op de
griffie van de Raad van State, maar wel het postmerk van de aangetekende
verzending van het verzoekschrift naar de Raad wordt in aanmerking genomen
om te bepalen wanneer het beroep werd ingesteld.
Het op 7 april 2015 ingestelde beroep is tijdig.
In zoverre de door de verwerende partij opgeworpen “vraag” al
als een exceptie kan worden aanzien, dient ze te worden verworpen.
X-15.930–16.203-6/19
VI. Onderzoek van de middelen in de zaak sub II
A. Eerste en tweede middel
Uiteenzetting van de middelen
14.1.
In het eerste en het tweede middel wordt de schending
aangevoerd van artikel 36, §§ 2 en 3, laatste lid van de gewone wet van
9 augustus 1980 ‘tot hervorming der instellingen’ (hierna: GWHI), artikel 12,
laatste lid, artikel 13, § 1 en artikel 56 van de op 18 juli 1966 gecoördineerde
wetten ‘op het gebruik van de talen in bestuurszaken’ (hierna: de
bestuurstaalwet), evenals van artikel 5, § 2, 2° en 3°, van het decreet van 3 maart
1976 ‘tot bescherming van monumenten en stads- en dorpsgezichten’ (hierna: het
monumentendecreet).
14.2.
In zijn toelichting bij het eerste middel levert verzoeker kritiek
op het feit dat het voorlopig beschermingsbesluit en de bijlagen in het Nederlands
werden opgesteld terwijl hij “nooit nagelaten [heeft] aan de Vlaamse Overheid en
aan de dienst Onroerend Erfgoed te verzoeken om zich opzichtens hem te
bedienen van de franse taal”.
Verzoeker licht toe dat hij inwoner is van de gemeente Voeren,
een taalgrensgemeente opgesomd in artikel 8, eerste lid, 10°, van de
bestuurstaalwet. Hij stelt reeds op 26 november 2012 ondubbelzinnig zijn
taalkeuze aan de betrokken diensten te hebben laten kennen. Er was volgens
verzoeker dan ook geen enkele reden om het besluit houdende voorlopige
bescherming
“en
zijnde
een
overheidsbeslissing
welke
rechtstreeks
eigendomsbeperkingen aan verzoekende partij oplegde” in de Nederlandse taal te
stellen. Ook de motiveringsnota en de plangegevens werden ten onrechte
uitsluitend in het Nederlands gesteld.
De “zogezegd ‘franstalige’ betekening” van het voorlopig
beschermingsbesluit op 3 juli 2014 is volgens verzoeker nietig aangezien in dit
X-15.930–16.203-7/19
document nog steeds essentiële gegevens in de Nederlandse taal zijn gesteld en
deze betekening verzoeker derhalve niet toeliet “om met zekerheid en correctheid
de juridische gevolgen in te schatten (o.a. datumvermelding in het nederlands –
kenmerk – auteur van de brief […]”. Bovendien werden slechts twee van de vier
bijlagen in het Frans meegedeeld. Ook de op 3 juli 2014 aan verzoeker betekende
motiveringsnota werd ten dele in het Nederlands opgesteld.
Verzoeker verwijst naar artikel 12 van de bestuurstaalwet en het
feit dat de verwerende partij perfect op de hoogte was van zijn taalkeuze. De
verwerende partij, gehouden tot toepassing van artikel 36, §§ 1, 2 en 3, GWHI,
heeft deze taalregelgeving genegeerd. Verzoeker stelt hierdoor de draagwijdte
van de voorlopige bescherming nooit te hebben begrepen en niet in staat te zijn
geweest om dienstig en pertinent voor zijn rechten op te komen en bezwaren en
opmerkingen ten gronde te formuleren.
Verzoeker besluit dat de betekening van het voorlopig
beschermingsbesluit op onwettige wijze heeft plaatsgevonden en dat deze
onwettigheid begaan in de voorafgaande procedure op ontvankelijke wijze kan
worden aangevoerd met het oog op de vernietiging van het latere besluit tot
definitieve bescherming.
14.3.
In zijn toelichting bij het tweede middel stelt verzoeker dat
hoewel het organiseren van het openbaar onderzoek een substantiële
vormvereiste is, het dossier ten gemeentehuize nooit in beide landstalen ter
inzage werd gelegd, zodat hij niet op een nuttige en pertinente wijze de stukken
van het dossier in de Franse taal kon raadplegen. Bijgevolg heeft verzoeker niet
dienstig aan het openbaar onderzoek kunnen deelnemen. Het feit dat een
betekening aan een eigenaar is voorgeschreven, berooft deze eigenaar in geen
geval van het recht om binnen de perken van het door de gemeente
georganiseerde openbaar onderzoek zijn bezwaren en opmerkingen te
formuleren.
X-15.930–16.203-8/19
In de memorie van wederantwoord benadrukt verzoeker dat de
toepassing van de taalwetgeving de openbare orde betreft zodat het feit of al dan
niet schade werd opgelopen compleet irrelevant is.
In de laatste memorie werpt verzoeker op dat de vermelding in
het Nederlands van de hoedanigheid van de ambtenaar welke gelast werd met de
betekening van de bestreden rechtshandeling er de Raad van State toe moet
brengen om op grond van artikel 58 van de bestuurstaalwet ambtshalve de
nietigheid van die handeling vast te stellen.
Beoordeling
Het toentertijd geldende artikel 5, § 2, 3°, van het
monumentendecreet stelt dat de ontwerpen van lijst bij ter post aangetekende
brief aan de eigenaars, erfpachthouders, opstalhouders en vruchtgebruikers
worden betekend. Zij beschikken vervolgens over een termijn van dertig dagen
om hun opmerkingen en bezwaren in te dienen.
Artikel 36, §§ 1, 2 en 3, GWHI bepaalt:
“§ 1. Behoudens de bepalingen van § 2, gebruiken :
1° de diensten van de Vlaamse [regering] het Nederlands als
bestuurstaal;
[...]
§ 2. Met betrekking tot de gemeenten met een speciale taalregeling uit
hun ambtsgebied, is op de in § 1 bedoelde diensten de taalregeling van
toepassing die door de gecoördineerde wetten op het gebruik van de talen in
bestuurszaken is opgelegd aan de plaatselijke diensten van die gemeenten,
voor de berichten, mededelingen en formulieren die bestemd zijn voor het
publiek, voor de betrekkingen met particulieren en voor het opstellen van
akten, getuigschriften, verklaringen en vergunningen.
[...]
§ 3. [...]
De diensten worden derwijze georganiseerd dat, zonder enige moeite,
kan worden voldaan aan de bepalingen van § 2.”
De artikelen 12, derde lid, 13, § 1 en 14, § 1, eerste lid, van de
bestuurstaalwet luiden als volgt:
X-15.930–16.203-9/19
“Art. 12. [...]
In de taalgrensgemeenten wenden de diensten zich tot de particulieren in
die van beide talen - het Nederlands of het Frans - waarvan de betrokkenen
zich hebben bediend of het gebruik hebben gevraagd.
Art. 13. § 1. Iedere plaatselijke dienst, die in het Nederlandse, of in het
Franse taalgebied gevestigd is, stelt de akten, die particulieren betreffen, in
de taal van zijn gebied.
Iedere belanghebbende, die er de noodzaak van aantoont, kan zich
kosteloos een gewaarmerkte vertaling in het Nederlands, in het Frans of in
het Duits, naar gelang van het geval, laten uitreiken. Die vertaling heeft
waarde van uitgifte of van gelijkluidend afschrift. De belanghebbende
vraagt ze aan de gouverneur van de provincie van zijn woonplaats of,
indien het een vertaling in het Duits geldt, aan de gouverneur van de
provincie Luik.
In afwijking van het tweede lid, kan ieder belanghebbende in de
gemeenten uit het Malmedyse en in de taalgrensgemeenten, zonder
bijkomende onkosten en zonder verantwoording van zijn aanvraag, bij de
dienst die de akte heeft opgemaakt een gewaarmerkte vertaling met waarde
van uitgifte of van gelijkluidend afschrift verkrijgen :
a) in het Duits, wanneer de dienst gevestigd is in een gemeente uit het
Malmedyse;
b) in het Nederlands of in het Frans, naar gelang van het geval, wanneer
de dienst gevestigd is in de taalgrensgemeente.
[…]
Art. 14. § 1. Iedere plaatselijke dienst, die in het Nederlandse of in het
Franse taalgebied gevestigd is, stelt de aan de particulieren uit te reiken
getuigschriften, verklaringen, machtigingen en vergunningen in de taal van
zijn gebied.”
Gelet op diens uitdrukkelijk verzoek daartoe was de verwerende
partij er krachtens artikel 12, derde lid, van de bestuurstaalwet toe gehouden voor
de betrekking met verzoeker het Frans te gebruiken.
Krachtens artikel 14, § 1, eerste lid, van de bestuurstaalwet
diende het bestreden besluit in het Nederlands te worden gesteld. Het feit dat de
verwerende partij – zoals de laatstgenoemde bepaling eist – het Nederlands als
bestuurstaal heeft gebruikt bij het nemen van het bestreden besluit staat los van
de taal die gebruikt is voor de betrekking tussen de verwerende partij en
verzoeker.
X-15.930–16.203-10/19
Op 3 juli 2014 betekende de verwerende partij aan verzoeker,
met een in het Frans gestelde begeleidende brief, de Franse vertaling van het
voorlopige beschermingsbesluit en van de motiveringsnota.
Het feit dat op die begeleidende brief de datum evenals de
hoedanigheid van de ondertekenaar in het Nederlands worden vermeld is te
aanzien als een louter vormelijke misslag die het bestreden besluit niet vitieert.
Ook de omstandigheid dat de aan verzoeker betekende
Franstalige versie van de motiveringsnota op bladzijde 9 nog een Nederlandse
passage bevat, betreft duidelijk een louter vormelijke misslag die niet van aard is
de aangevoerde bepalingen te schenden, nu deze passage wel degelijk in het
Frans vertaald wordt en deze vertaling de Nederlandse passage in de nota
voorafgaat.
Het moge dan juist zijn dat op 3 juli 2014 twee bijlagen, die
reeds op 12 juni 2014 aan verzoeker waren betekend, te weten het plan waarop de
betrokken kadastrale percelen rood zijn ingekleurd en de fotoreportage, niet
opnieuw aan verzoeker werden betekend (randnrs. 5.2 en 6.2), toch kan uit dit
enkele gegeven geen schending van de taalwetgeving blijken, al was het maar
omdat gegevens zoals foto’s en de op een kadastraal plan weergegeven
perceelsgrenzen en perceelsnummers uit hun aard zelf even begrijpelijk zijn voor
Nederlandstaligen en Franstaligen en zich niet lenen tot een vertaling.
Uit het voorgaande volgt dat verzoeker er niet in slaagt aan te
tonen dat het voorlopige beschermingsbesluit hem op een ongeldige wijze zou
zijn betekend. Door deze betekening is verzoeker in de gelegenheid gesteld om
de stukken van het dossier in de Franse taal te raadplegen. In de in het Frans
gestelde begeleidende brief bij deze betekening werd verzoeker uitdrukkelijk
uitgenodigd om zijn opmerkingen en bezwaren in te dienen. Bijgevolg blijkt niet
dat verzoeker, zoals hij in zijn verzoekschrift voorhoudt, “niet dienstig” aan het
openbaar onderzoek heeft kunnen deelnemen.
X-15.930–16.203-11/19
Het eerste en het tweede middel worden verworpen.
C. Derde middel
Uiteenzetting van het middel
In een derde middel voert verzoeker de schending aan van
artikel 7 van het monumentendecreet.
Verzoeker stelt dat de verwijzing in het bestreden besluit naar
een advies van de KCML van 4 september 2014 “onmogelijk en onjuist” is. Hij
betwist dat de KCML gehoord zou geweest zijn. Hij voert ter ondersteuning
hiervan aan dat “[b]ij de inzage en analyse van het dossier […] nergens een
advies ontmoet [werd] dat op 04 september 2014 zou gegeven geweest zijn”.
In de memorie van wederantwoord stelt verzoeker dat het feit
dat de KCML op 4 september 2014 zou vergaderd hebben, irrelevant is, nu hij op
zoek is naar het advies dat op deze datum zou zijn gegeven en dit advies niet
terug te vinden is in het administratief dossier.
In de laatste memorie erkent verzoeker dat de KCML op
4 september 2014 vergaderd heeft, doch werd er volgens hem op deze datum
geen advies uitgebracht. Verzoeker schrijft dat het feit dat er een advies werd
aangehecht aan of geïncorporeerd in de bestreden beslissing geen belang heeft,
daar “[e]ssentieel ten deze is of er een advies op 04 september 2014 werd
uitgebracht of niet”.
Beoordeling
Stuk II, 8 van het administratief dossier betreft wel degelijk het
advies van de KCML over de bescherming van het kasteel Ottegraven, zoals het
werd verleend op 4 september 2014, en waarvan de conclusie luidt als volgt:
X-15.930–16.203-12/19
“Na overleg brengt de Koninklijke Commissie voor Monumenten en
Landschappen eenparig volgend gemotiveerd advies uit:
Na bespreking en rekening houdend met bovenstaande opmerkingen
sluit de Koninklijke Commissie zich aan bij de conclusies, het
gemotiveerde advies en de weerlegging en bespreking van de ingediende
bezwaren en opmerkingen zoals voorgesteld door Onroerend Erfgoed.
De Koninklijke Commissie brengt een gunstig advies uit voor de
bescherming als monument van het kasteel Ottegraven, gelegen Ottegraven
3-5-7 te ’s-Gravenvoeren in Voeren, zoals aangeduid op plan.”
Het derde middel, dat feitelijke grondslag mist, wordt
verworpen.
D. Vierde middel
Uiteenzetting van het middel
Een vierde middel wordt afgeleid uit de schending van artikel 5,
§ 2, 2°, van het monumentendecreet.
In het middel voert verzoeker aan dat het dossier van het
voorlopig beschermingsbesluit op het gemeentehuis ter inzage heeft gelegen van
23 juni 2014 tot 22 juli 2014 en dat het college van burgemeester en schepenen
op de laatstgenoemde datum reeds om 12u ’s middags is overgegaan tot sluiting
van het onderzoek. Op dat uur waren er evenwel geen volle dertig dagen
verstreken, zodat de stukken van het dossier niet – zoals het monumentendecreet
eist – dertig dagen ter inzage hebben gelegen. Verzoeker besluit dat een
substantieel vormvoorschrift werd geschonden.
In de laatste memorie stelt verzoeker nog dat het voor hem
“onmogelijk werd gemaakt” om bezwaren of opmerkingen bij het voorlopig
beschermingsbesluit te formuleren.
X-15.930–16.203-13/19
Beoordeling
De schending van de modaliteiten inzake de organisatie van het
openbaar onderzoek kunnen enkel worden ingeroepen door wie aantoont dat hij
door de betreffende schending is benadeeld.
Zoals hiervoor gesteld (randnr. 21) is op 3 juli 2014 het
voorlopige beschermingsbesluit met bijlagen individueel aan verzoeker betekend.
Door deze betekening is verzoeker in de gelegenheid gesteld om de stukken van
het dossier in de Franse taal te raadplegen. In de in het Frans gestelde
begeleidende brief bij deze betekening werd verzoeker uitdrukkelijk uitgenodigd
om zijn opmerkingen en bezwaren binnen dertig dagen in te dienen.
Uit hetgeen verzoeker aanvoert blijkt dan ook geenszins dat hij
benadeeld zou zijn door het enkele gegeven dat de stukken van het dossier in de
namiddag van 22 juli 2014 niet op het gemeentehuis ter inzage zouden hebben
gelegen.
Het vierde middel wordt verworpen.
E. Zesde middel
Uiteenzetting van het middel
Een zesde middel wordt afgeleid uit de schending van de
artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991 ‘betreffende de uitdrukkelijke
motivering van de bestuurshandelingen’ (hierna: de motiveringswet).
Meer bepaald voert verzoeker aan dat de bestreden beslissing
“noch meer noch minder een gestandaardiseerde tekst [is] welke in duizend
andere dossiers kan gebruikt worden doch geen enkele concrete redengeving ‘in
rem’ inhoudt naar de onroerende en roerende goederen van [verzoeker]”. Volgens
verzoeker is de beschrijving welke wordt gegeven in artikel 2 “de letterlijke
X-15.930–16.203-14/19
weergave en papegaaienwerk van hetgeen reeds 15 jaar geleden werd neergepend
in een voorlopig rangschikkingsbesluit”. De bestreden beslissing bevat geen
motieven die de bescherming “op een coherente wijze ondersteunen,
onderbouwen en zouden kunnen rechtvaardigen in de context van 2014-2015”.
Een loutere herhaling van hetgeen 15 jaar geleden werd geschreven, kan niet
volstaan als motivering.
In de laatste memorie stelt verzoeker dat het bestreden besluit
slechts een “omschrijving” van de goederen bevat, die niet als een afdoende
motivering kan worden aanzien.
Beoordeling
Door louter te poneren dat de bescherming niet in concreto
gemotiveerd wordt, zonder de onder randnummer 10 geciteerde motivering bij
zijn betoog te betrekken, toont verzoeker niet aan dat de motivering niet afdoende
zou zijn. Alleszins blijkt uit een eenvoudige lezing van de overwegingen van het
bestreden besluit dat het niet gaat om een “gestandaardiseerde tekst”, zoals
verzoeker voorhoudt, maar dat concreet wordt ingegaan op de aanwezige
beschermingswaardige elementen.
Verder valt niet in te zien waarom de verwerende partij in het
kader van een beschermingsbesluit niet zou mogen teruggrijpen naar de
motivering
die
zij
reeds
hanteerde
bij
een
eerder
opgestarte
beschermingsprocedure betreffende dezelfde onroerende goederen. Hieruit kan
geen motiveringsgebrek worden afgeleid.
Uit hetgeen onder randnummer 10 is geciteerd en het daarbij
horende fotodossier blijkt dat het bestreden besluit wel degelijk een motivering
bevat die aangeeft dat, op het moment waarop dit besluit is genomen, omwille
van de historische, architectuurhistorische en industrieel-archeologische waarde
de bescherming van het kasteel van Ottegraven, met inbegrip van de percelen van
X-15.930–16.203-15/19
verzoeker, van algemeen belang is. Verzoeker slaagt er niet in de draagkracht van
die motivering onderuit te halen.
Het zesde middel wordt verworpen.
F. Vijfde middel
Uiteenzetting van het middel
In een vijfde middel voert verzoeker de schending aan van “het
algemeen rechtsbeginsel van rechtszekerheid en […] van het vertrouwen- en
rechtszekerheidsbeginsel, het redelijkheidsbeginsel als algemene beginselen van
behoorlijk bestuur”.
Verzoeker stelt dat vorige eeuw reeds initiatieven werden
genomen om een aantal van zijn onroerende goederen te rangschikken als
monument, maar dat de verwerende partij vervolgens gedurende 15 jaar passief is
gebleven. Volgens verzoeker heeft de verwerende partij door deze passiviteit
ondubbelzinnig te kennen gegeven dat zijn onroerende goederen geen
architectuurhistorische en industrieel-archeologische waarde hebben. Mocht dit
wel zo zijn, dan zou de verwerende partij als een goede huisvader immers geen
15 jaar gewacht hebben om tot een nieuwe voorlopige bescherming over te gaan.
Het getuigt van “arbitraire willekeur en onredelijkheid” om zonder enige
aanwijsbare redenen of nieuw element plots opnieuw tot een voorlopige
rangschikking over te gaan.
40.1.
bescherming
In zijn memorie van wederantwoord stelt verzoeker nog dat de
van
zijn
eigendom
dermate
veel
eigendomsbeperkingen,
erfdienstbaarheden, lasten en overheidsinmenging inhoudt dat de genomen
maatregel dient aanzien te worden als een straf in de zin van artikel 6 van het
Europees Verdrag voor de rechten van de mens. De bestreden beslissing betreft
volgens hem een disproportionele straf welke niet werd opgelegd binnen een
redelijke termijn.
X-15.930–16.203-16/19
40.2.
Verder haalt verzoeker in zijn memorie van wederantwoord aan
dat uit de stukken blijkt dat de overheid zonder meer letterlijk overneemt en
plagieert wat zij reeds 15 jaar geleden op papier zette, zonder evenwel enige
reden aan te wijzen waarom destijds de voorlopige rangschikking niet omgezet
werd in een definitieve rangschikking. Het dossier vertoont geen enkele
toegevoegde waarde om 15 jaar na een voorlopige rangschikking zonder enige
nieuwe aanwijsbare reden de zakelijke rechten van verzoeker aan te tasten.
In de laatste memorie voegt verzoeker nog toe dat de Raad van
State bevoegd is om de redelijkheid van een nieuw initiatief tot rangschikking te
beoordelen. Verzoeker is van mening dat “[g]een enkele overheid […], in
dezelfde omstandigheden [geplaatst] zijnde, 15 jaar een dossier [zou] laten liggen
om dan een eigenaar te verschalken in zijn vertrouwen enerzijds en zijn
verwachtingen aan redelijkheid anderzijds”.
Beoordeling
Het vertrouwensbeginsel moet vermijden dat een overheid
rechtmatige verwachtingen schendt. Dit houdt in dat de burger moet kunnen
vertrouwen op de vaste gedragslijn van die overheid of op toezeggingen of
beloften die deze overheid in een concreet geval heeft gedaan.
Het feit dat een destijds opgestarte beschermingsprocedure niet
werd beëindigd, mocht bij verzoeker niet de rechtmatige verwachting doen
ontstaan dat zijn onroerende goederen nooit beschermd zouden worden.
De verwerende partij gaat niet de grenzen van de redelijkheid te
buiten louter door na een eerdere, niet-voltooide procedure alsnog tot
bescherming over te gaan. Het feit dat de verwerende partij zich ter zake zonder
enige verdere verantwoording bedient van dezelfde overwegingen als bij een
eerdere voorlopige bescherming, doet niet anders besluiten.
X-15.930–16.203-17/19
Het door artikel 23, derde lid, 4°, van de Grondwet
gewaarborgde recht op de bescherming van een gezond leefmilieu omvat tevens
het recht op een goede ordening van de ruimte, met inbegrip van de zorg voor
erfgoed (Grondwettelijk Hof, nr. 132/2015 van 1 oktober 2015, overweging
B.12.1). Krachtens deze grondwetsbepaling moeten de decreten die het
laatstgenoemde recht waarborgen, zoals het monumentendecreet, rekening
houden met “de overeenkomstige plichten” van de burger.
In het kader van de zorg voor het erfgoed legt het bestreden
besluit, met toepassing van het monumentendecreet, een erfdienstbaarheid tot
algemeen nut op aan het eigendom van verzoeker. Daargelaten de vraag of de
onder randnummer 40.1 weergegeven argumentatie wegens zijn laattijdigheid
niet onontvankelijk is, blijkt daaruit hoe dan ook niet waarom de vestiging van de
voornoemde erfdienstbaarheid als een straf zou moeten worden aanzien.
Het vijfde middel wordt verworpen.
VI. Ontvankelijkheid van het beroep in de zaak sub I
Ten gevolge van het definitieve beschermingsbesluit, bestreden
in de zaak sub II, kan hoe dan ook het voorlopige beschermingsbesluit, bestreden
in de zaak sub I, geen rechtsgevolgen meer sorteren zodat verzoeker geen actueel
belang meer heeft bij het beroep tot nietigverklaring ervan.
Het beroep in de zaak sub I is onontvankelijk.
BESLISSING
-
De zaken A. 213.577 en A. 215.507 worden gevoegd.
-
De Raad van State verwerpt het beroep in beide zaken.
X-15.930–16.203-18/19
- Verzoeker wordt in beide zaken verwezen in de kosten van het beroep tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 400 euro en op een
rechtsplegingsvergoeding van 1400 euro die verschuldigd is aan de
verwerende partij.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van
veertien februari 2017, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Johan Lust,
kamervoorzitter,
Jan Clement,
staatsraad,
Stephan De Taeye,
staatsraad,
Silvan De Clercq,
griffier.
bijgestaan door
De griffier
De voorzitter
Silvan De Clercq
Johan Lust
X-15.930–16.203-19/19