Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2018:ARR.240.875 (2018-03-02)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 240.875 van 2 maart 2018 Ruimtelijke ordening, stedenbouw, leefmilieu
en aanverwante aangelegenheden - Stedenbouw en ruimtelijke ordening -
Reglementen Beslissing : Vernietiging Samenvoeging bekendmaking Verwerping
overige
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 240.875 van 2 maart 2018
in de zaken A. 218.119/X-16.494 (I)
218.122/X-16.495 (II).
In zake :
I.
de VZW MILIEUFRONT OMER WATTEZ
woonplaats kiezend te 9700 Oudenaarde
Dijkstraat 75
en
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Gwijde Vermeire
kantoor houdend te 9000 Gent
Voskenslaan 301
II.
- Yves DE BOCK
- Ritchy DE KRAEY
- Dries BOTHUYNE
- Mieke VAN MAELZAEKE
- de VZW NATUURPUNT BEHEER
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Jürgen De Staercke
kantoor houdend te 9550 Hillegem
Dries 77
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Paul Aerts
kantoor houdend te 9000 Gent
Coupure 5
bij wie woonplaats wordt gekozen
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-1/20
Tussenkomende partij :
I.
de NV O.D.M.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Thomas Eyskens
kantoor houdend te 1000 Brussel
Bischoffsheimlaan 33
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van de beroepen
Het beroep in de zaak sub I, ingesteld op 19 januari 2016, strekt
tot de nietigverklaring van het besluit van de Vlaamse regering van 30 oktober
2015 houdende de definitieve vaststelling van het gewestelijk ruimtelijk
uitvoeringsplan “Vlaamse Leemstreek” in Geraardsbergen, Haaltert, Ninove,
Oudenaarde, Zottegem, Zwalm, Halle, Landen, Lennik en Tienen, “in zoverre het
„Deelplan 2, Zone Volkegem (Oudenaarde)‟ en „Deelplan 8 [lees: 7], Zone
Kakelenberg Zuid (Geraardsbergen)‟ betreft”.
Het beroep in de zaak sub II, ingesteld op 19 januari 2016,
strekt tot de nietigverklaring van het besluit van de Vlaamse regering van
30 oktober 2015 houdende de definitieve vaststelling van het gewestelijk
ruimtelijk uitvoeringsplan “Vlaamse Leemstreek” in Geraardsbergen, Haaltert,
Ninove, Oudenaarde, Zottegem, Zwalm, Halle, Landen, Lennik en Tienen.
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft in beide zaken een memorie van
antwoord ingediend en de verzoekende partijen hebben in beide zaken een
memorie van wederantwoord ingediend.
De
tussenkomende
partij
heeft
een
verzoekschrift
tot
tussenkomst in de zaak sub I ingediend. De tussenkomst is toegestaan bij
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-2/20
beschikking van 12 juli 2016. De tussenkomende partij heeft een memorie
ingediend.
Auditeur An Van den broeck heeft in beide zaken een verslag
opgesteld.
De verzoekende partijen hebben in beide zaken een laatste
memorie ingediend. De verwerende partij heeft in beide zaken een laatste
memorie ingediend en de tussenkomende partij heeft een laatste memorie
ingediend.
De partijen in beide zaken zijn opgeroepen voor de
terechtzitting, die heeft plaatsgevonden op 27 oktober 2017.
Staatsraad Jan Clement heeft in beide zaken verslag uitgebracht.
Advocaat Gwijde Vermeire, die verschijnt voor de verzoekende
partij in de zaak sub I, advocaat Jürgen De Staercke, die verschijnt voor de
verzoekende partijen in de zaak sub II, advocaat Paul Aerts, die verschijnt voor
de verwerende partij, en advocaat Thomas Eyskens, die verschijnt voor de
tussenkomende partij in de zaak sub I, zijn gehoord.
Auditeur An Van den broeck heeft in beide zaken een met dit
arrest andersluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Samenvoeging
De zaken A. 218.119/X-16.494 en A. 218.122/X-16.495 zijn
dermate samenhangend dat het past ze samen te voegen.
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-3/20
IV. Feiten
4.1.
Het bij koninklijk besluit van 30 mei 1978 vastgestelde
gewestplan Aalst - Ninove - Geraardsbergen - Zottegem bestemt de zogenaamde
Kakelenberg, gelegen tussen de Gentsesteenweg, de Aalstsesteenweg en de
straat Osseweide
te
Schendelbeke
(Geraardsbergen),
tot
landschappelijk
waardevol agrarisch gebied. Het noordwestelijk deel van de Kakelenberg behoort
tot het Moenebroek, dat is opgenomen in het habitatrichtlijngebied “Bossen van
de Vlaamse Ardennen en andere Zuidvlaamse bossen”.
4.2.
Het bij koninklijk besluit van 24 februari 1977 vastgestelde
gewestplan Oudenaarde bestemt een zone ten oosten van de Holleweg in
Volkegem (Oudenaarde) tot agrarisch gebied (hierna: het agrarisch gebied aan de
Holleweg). Hetzelfde gewestplan bestemt een zone ten westen van de Holleweg
tot ontginningsgebied met nabestemming bosgebied.
De eerste tot de vierde verzoekende partijen in de zaak sub II
wonen in de onmiddellijke nabijheid van de Holleweg te Oudenaarde. De vijfde
verzoekende partij in de zaak sub II is een natuurvereniging die eigenaar is van
meerdere in het habitatrichtlijngebied “Bossen van de Vlaamse Ardennen en
andere Zuidvlaamse bossen” gelegen percelen in de onmiddellijke nabijheid van
het agrarisch gebied aan de Holleweg.
5.1.
In 2006 stelt de verwerende partij het voorontwerp van
bijzonder oppervlaktedelfstoffenplan “Vlaamse Leemstreek” vast (hierna: het
voorontwerp van oppervlaktedelfstoffenplan).
5.2.
In het voorontwerp van oppervlaktedelfstoffenplan wordt een
deel van de Kakelenberg te Geraardsbergen en een deel van het agrarisch gebied
aan de Holleweg te Oudenaarde voorgesteld als nieuwe locaties voor de
ontginning van leem.
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-4/20
5.3.
In de “passende beoordeling” voor de Kakelenberg te
Geraardsbergen wordt onder meer gesteld:
“6.2. Beoordeling van de significantie van de impact op de beschermde
habitats en soorten
[…]
Een kans op significant negatieve effecten is te verwachten op de
waterhuishouding in het habitatrichtlijndeelgebied „Moenebroek‟ door:
verwijdering vegetatie en teelaardelaag voorafgaand aan de
leemontginning en bijgevolg verminderde infiltratie en dit voornamelijk op
de hellingen die afwateren naar Moenebroek
leemontginning en/of stapeling in het noordelijk en deels in het
zuidelijk deel van het voorstel-ontginningsgebied (= zone 1 op Figuur 29).
De reden hiertoe is het feit [dat] die zone wellicht een belangrijk
intrekgebied is voor kwelzones in het Moenebroek in het bijzonder deze
rechtstreeks palend aan de noordwestelijke en noordoostelijke grens van het
voorstel-ontginningsgebied en het freatisch grondwater dat de
kwelgebieden in het Moenebroek voedt zich op een beperkte diepte
bevindt.
Een kans op significant negatieve effecten is te verwachten op de
waterkwaliteit in het habitatrichtlijndeelgebied „[h]et Moenebroek‟ door:
leemontginning met wijziging van contactzone tussen hemelwater
en ondergrond in het noordelijk en deels in het zuidelijk deel van het
voorstel-ontginningsgebied (= zone 1 op Figuur 29) vermits deze zone
wellicht een belangrijk aandeel uitmaakt van de voeding van de
Broekbeek/Moenebroekbeek alsook van de intrekgebieden van de
kwelzones palend aan het voorstel-ontginningsgebied.
[…]
Overzicht van de kwetsbare tot zeer kwetsbare ecotopen voor verdroging
in Moenebroek en hun ligging ten opzichte van het voorstelontginningsgebied.
[…]
mogelijk significant negatief effect op beschermde habitats die gelegen
zijn in westelijk deel van Moenebroek, door ontginning in zone 1 (N en
deel van Z) van het voorstel-ontginningsgebied (Figuur 29) gezien
belangrijk voedingsgebied voor kwelgebieden, Broekbeek en
Moenebroekbeek
[…]
Overzicht van de kwetsbare ecotopen voor eutrofiëring/verzuring in het
„Moenebroek‟ en de afstand tot het voorstel-ontginningsgebied.
[…]
mogelijk significant negatief effect op beschermde habitats die gelegen
zijn in westelijk deel van Moenebroek, voornamelijk door ontginning in
zone 1 (N en deel van Z) van het voorstel-ontginningsgebied (Figuur 29)
gezien infiltratie/voedingsgebied voor kwelgebieden, Broekbeek en
Moenebroekbeek in het „Moenebroek‟
[…]
Wijzigingen van de waterkwaliteit en -kwantiteit, zoals hierboven reeds
werd besproken, kunnen een significant negatieve invloed hebben op
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-5/20
beschermde (prioritaire) habitats die gelegen zijn in het westelijk deel van
het „Moenebroek‟.
Wijzigingen van de waterkwaliteit en -kwantiteit tengevolge van
ontginningen in de zone 1 (Figuur 29) kunnen verder ook een significant
negatieve invloed hebben op potentiële populaties van Kamsalamander,
Beekprik en Rivierdonderpad in dit deelgebied van het „Moenebroek‟.
[…]
8. Leemten in de kennis
Op het huidig moment is er nog onvoldoende informatie beschikbaar
omtrent de exacte afbakening van de infiltratiegebieden en omtrent de
verblijftijden van het grondwater dat de verschillende kwelzones en
waterlopen in het Moenebroek voedt. Tevens is de bijdrage van het
leempakket tot de typische kwaliteit van het grondwater die de waterlopen
en kwelzones voedt in het Moenebroek nog onvoldoende duidelijk.
[…]
Omwille van bovenstaande leemten en in afwachting van bijkomende
gegevens, wordt geoordeeld dat leemontginning in het noordelijk deel en in
de noordelijke zone van het zuidelijk deel van het voorstelontginningsgebied (= zone 1 op Figuur 29) momenteel dient uitgesloten te
worden.
9. Mitigerende of milderende maatregelen
Milderende maatregelen zijn erop gericht de kans op significant
negatieve effect te neutraliseren of te beperken tijdens de uitvoering van het
project of achteraf in de zone 2 (Figuur 29) door
- aangepaste fasering van de uitvoering
- de aard van de werkzaamheden
- afbakening van niet te verstoren zones
[…]
-
Besluit
Ondiepe leemontginning in zone 2 van de voorgestelde
ontginningslocatie (Figuur 29) zal geen betekenisvolle aantasting
veroorzaken van de natuurlijke kenmerken van het habitatrichtlijngebied
mits voldaan wordt aan de randvoorwaarden van de leemontginning en de
bijkomende milderende maatregelen, zoals hierboven vermeld.”
Met een op 13 oktober 2006 in het Belgisch Staatsblad
gepubliceerd bericht wordt “[e]lke burger” er kennis van gegeven dat hij van
16 oktober tot 17 november 2006 de gelegenheid krijgt opmerkingen of bezwaren
te formuleren bij het voorontwerp van oppervlaktedelfstoffenplan.
Op 23 juli 2010 stelt de Vlaamse regering het bijzonder
oppervlaktedelfstoffenplan “Vlaamse Leemstreek” (hierna: het BOD) definitief
vast en gelast zij de Vlaamse minister bevoegd voor de ruimtelijke ordening om
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-6/20
ter uitvoering ervan een gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (hierna: GRUP) te
laten opstellen.
Bij de dienst Milieueffectrapportage van de afdeling Milieu-,
Natuur- en Energiebeleid van het Vlaamse Gewest (hierna: de dienst Mer) wordt
een verzoek ingediend om ontheven te worden van de verplichting om voor het
GRUP “Vlaamse Leemstreek” een plan-milieueffectrapport (hierna: plan-MER)
op te stellen.
Op 21 februari 2013 neemt de dienst Mer volgende beslissing
over het laatstgenoemde verzoek:
“Overwegende dat in het kader van het BOD „Vlaamse Leemstreek‟
reeds een systematische en wetenschappelijk verantwoorde analyse en
evaluatie van de te verwachten gevolgen voor mens en milieu gemaakt is,
die voldoet aan de essentiële kenmerken van een plan-MER zoals vermeld
in artikel 4.1.4, § 2 van het DABM (zie het advies van de dienst Mer van
21 juni 2007).
Overwegende dat het RUP „Vlaamse Leemstreek‟ een getrouwe
vertaling/uitwerking/voortzetting vormt van het BOD „Vlaamse
Leemstreek‟ en dat de afgebakende contour van elk van de
locatievoorstellen opgenomen in het BOD klaarblijkelijk zoveel mogelijk
gevolgd werd in het RUP.
Overwegende dat kleine afwijkingen/verfijningen/aanpassingen tussen
een BOD en het RUP ter uitvoering van dit BOD onvermijdbaar zijn, maar
dat deze in casu niet van die aard zijn dat zij een nieuwe
milieueffectenbeoordeling zouden rechtvaardigen.
Om bovenstaande redenen is de dienst Mer van mening dat een
ontheffing van de verplichtingen inzake milieueffectrapportage
overeenkomstig artikel 4.2.5 tot en met 4.2.10 van het DABM toegekend
kan worden voor het gewestelijk RUP „Vlaamse Leemstreek‟. De
ontheffing wordt toegekend op basis van artikel 4.2.3, § 3bis, b) van het
DABM.”
Op 7 maart 2013 wordt over het voorontwerp van GRUP
“Vlaamse Leemstreek” een plenaire vergadering gehouden.
De Strategische Adviesraad Ruimtelijke Ordening – Onroerend
Erfgoed verleent op 24 april 2013 advies over het voorontwerp van GRUP.
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-7/20
Op 19 december 2014 stelt de verwerende partij het ontwerp
van GRUP voorlopig vast.
Het ontwerpplan omvat meerdere afzonderlijke deelgebieden,
waarvan de meeste geheel of gedeeltelijk bestemd worden tot gebied voor de
winning van oppervlaktedelfstoffen, die specifiek bestaat in leemontginning.
Van 3 februari 2015 tot 3 april 2015 wordt over het ontwerp
van GRUP een openbaar onderzoek gehouden.
Op 22 oktober 2015 brengt de afdeling Wetgeving van de Raad
van State advies nr. 58.207/1 uit over het ontwerpbesluit.
14.1.
Met een besluit van 30 oktober 2015 stelt de verwerende partij
het GRUP “Vlaamse Leemstreek” definitief vast. Van dit besluit wordt melding
gemaakt in het Belgisch Staatsblad van 20 november 2015.
14.2.
Deelplan 2 “Volkegem” van het GRUP herbestemt het westelijk
deel van het agrarisch gebied aan de Holleweg tot “gebied voor de winning van
oppervlaktedelfstoffen met nabestemming bouwvrij agrarisch gebied” (hierna: de
nieuwe ontginningszone aan de Holleweg).
14.3.
Deelplan 7 “Kakelenberg Zuid” van het GRUP herbestemt een
deel van de Kakelenberg tot “gebied voor de winning van oppervlaktedelfstoffen
met
nabestemming
bouwvrij
agrarisch
gebied”
(hierna:
de
nieuwe
ontginningszone Kakelenberg). De nieuwe ontginningszone Kakelenberg grenst
in het noorden aan het habitatrichtlijngebied “Bossen van de Vlaamse Ardennen
en andere Zuidvlaamse bossen”. Ter verduidelijking is hierna een weergave van
de plaatselijke toestand opgenomen.
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-8/20
Op 28 november 2016 keurt de dienst Mer een voor de nieuwe
ontginningszone Kakelenberg opgemaakt project-milieueffectrapport (hierna:
project-MER) goed, waarin het volgende wordt gesteld:
“Aangezien de locatiealternatieven bestudeerd werden in een formeel
planMER volgens de procedure geleid door de dienst MER, opgemaakt
door erkende deskundigen en met publieke inspraak en gelet op het daarop
volgend GRUP (beslist beleid) worden in dit project-MER geen
locatiealternatieven bestudeerd.”
V. Ontvankelijkheid in de zaak sub II
Terecht werpt de verwerende partij op dat verzoekers in de zaak
sub II enkel belang hebben bij de vernietiging van deelplan 2 “Volkegem”
(Oudenaarde).
VI. Onderzoek van het vierde middel in de zaak sub II
Standpunt van de partijen
17.1.
In het vierde middel voeren verzoekers de schending aan van de
artikelen 4.1.4 en 4.2.3, § 3bis, van het decreet van 5 april 1995 „houdende
algemene bepalingen inzake milieubeleid‟ (hierna: DABM).
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-9/20
17.2.
Verzoekers
lichten
toe
dat
de
in
het
BOD
gedane
milieueffectbeoordeling onvolledig is. Het BOD geeft immers zelf aan dat niet
alle effectgroepen in de effectbespreking zijn opgenomen. Zo wordt expliciet
vermeld dat stofemissies niet onderzocht werden als effectgroep. De redenen die
voor die lacune worden opgegeven zijn dat het – ten eerste – allemaal dezelfde
soort ontginningen betreft zodat dit geen onderscheidend element zou opleveren
tussen de verschillende locatievoorstellen, en – ten tweede – dat onderzoek naar
en maatregelen tegen stofhinder bij uitstek worden genomen op project-MER- en
vergunningenniveau.
Verzoekers brengen daar tegen in dat bij de herbestemming van
het agrarisch gebied aan de Holleweg tot ontginningszone stofemissies een zeer
belangrijke rol spelen. In droge perioden zal de ontginning door opwaaiend leem
grote hoeveelheden fijn stof produceren dat over honderden meters door de lucht
getransporteerd wordt en in de woonkernen neerslaat. Dit (fijn) stof heeft niet
alleen een belangrijke impact op de leefbaarheid van de woonkernen maar ook op
de gezondheid van de lokale bevolking (verhoogde risico‟s op het niveau van de
ademhalingswegen).
Verzoekers benadrukken dat de impact van het stof op de leefen woonkwaliteit niet werd behandeld in het BOD, zodat er geen rekening mee is
gehouden bij de herbestemming van het agrarisch gebied aan de Holleweg. Gelet
op inzonderheid de lacune inzake stofemissies, liggen met het BOD geenszins
een systematische en wetenschappelijk verantwoorde analyse en evaluatie van de
te verwachten gevolgen voor mens en milieu, die voldoen aan de essentiële
kenmerken van een plan-MER, voor. De dienst Mer had, gelet op deze lacune,
geen ontheffing van de verplichting om een volwaardig MER-rapport op te
stellen, mogen verlenen.
In haar memorie van antwoord stelt de verwerende partij
vooreerst dat de juridische grondslag voor het kwaliteitsbeleid inzake lucht wordt
geregeld door Europese richtlijnen die in het interne recht zijn omgezet door
VLAREM II. Volgens de verwerende partij gaan verzoekers er in hun middel van
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-10/20
uit dat het bestreden GRUP er de oorzaak van is dat de grenswaarden inzake fijn
stof in de onmiddellijke omgeving van deelplan 2 “Volkegem” blijvend zullen
worden overschreden. Een ruimtelijk uitvoeringsplan bepaalt echter enkel de
bestemming van een wel omschreven gebied. De verwerende partij wijst er op dat
krachtens VLAREM II de bevoegde minister ervoor moet zorgen dat er een
plannenprogramma wordt opgesteld en uitgevoerd dat er toe leidt dat aan de
grenswaarden wordt voldaan en ingeval het niveau van meer dan één
verontreinigde stof hoger ligt dan de grenswaarden, gezorgd wordt voor een
geïntegreerd plan voor alle betrokken verontreinigde stoffen. Volgens de
verwerende partij kan uit VLAREM II niet worden afgeleid dat het vaststellen
van een ruimtelijk uitvoeringsplan niet mogelijk is indien zou blijken dat bij de
realisatie van de in dit plan voorziene bestemmingen op zichzelf genomen de
overschrijding van één of meer grenswaarden mogelijk is. Het blijkt niet dat
milieukwaliteitsnormen ook bindend zouden zijn bij de vaststelling van
ruimtelijke uitvoeringsplannen.
De verwerende partij besluit dat in het BOD terecht is
onderschreven dat bij de beoordeling van de milieueffecten stofemissies niet
worden onderzocht als effectgroep om volgende redenen:
“Enerzijds omdat het allemaal dezelfde soort ontginningen betreft en dit
dus geen onderscheidend element oplevert tussen de verschillende
locatievoorstellen, en anderzijds omdat onderzoek naar maatregelen tegen
stofhinder bij uitstek op project-MER- en vergunningenniveau worden
genomen.”
Beoordeling
Krachtens
milieueffectrapportage
als
artikel
4.1.4,
essentieel
§
kenmerk
2,
“de
DABM
heeft
de
systematische
en
wetenschappelijk verantwoorde analyse en evaluatie van de te verwachten […]
gevolgen voor mens en milieu, van een voorgenomen actie en van de
redelijkerwijze in beschouwing te nemen alternatieven voor de actie of
onderdelen ervan”.
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-11/20
Bij
de
milieueffectbeoordeling
van
een
ruimtelijk
uitvoeringsplan moet in de eerste plaats, vanuit het oogpunt van de
milieueffecten, voor elke zone van het plan de vergelijking worden gemaakt
tussen de verordenende voorschriften van het bestaande plan en die van het
voorgenomen plan. Wanneer uit deze planologische toets blijkt dat er zich inzake
milieueffecten een relevante wijziging voordoet, moet deze wijziging bij het
onderzoek worden betrokken.
Door het bestreden GRUP wijzigt de bestemming landbouw
van het agrarisch gebied aan de Holleweg naar de bestemming leemontginning.
21.1.
De milieueffectbeoordeling van een ruimtelijk uitvoeringsplan
moet concreet zijn en diende dus in het onderhavige geval rekening te houden
met elementen zoals de situering van de dichtstbijzijnde woningen en de omvang
van de nieuwe ontginningszone aan de Holleweg.
21.2.
Alleen op grond van deze concrete elementen kan de locatie aan
de Holleweg – met de woorden van artikel 4.1.4, § 2, DABM – op “systematische
en wetenschappelijk verantwoorde” wijze geanalyseerd en geëvalueerd worden
ten opzichte van de redelijkerwijze in beschouwing te nemen locatiealternatieven
voor een nieuwe ontginningszone.
21.3.
Het kan redelijkerwijze niet worden betwist dat de winning van
de oppervlaktedelfstof leem stofhinder veroorzaakt die gevolgen heeft voor mens
en milieu. Stofemissies zijn dan ook een relevant aspect bij het analyseren en
evalueren van locatiealternatieven voor een nieuwe ontginningszone.
De verwerende partij lijkt er aan voorbij te gaan dat het
onderzoek naar alle relevante aspecten van de locatiealternatieven, om zinvol te
zijn, moet gebeuren vóór de vaststelling van het ruimtelijk uitvoeringsplan waarin
de door de overheid geselecteerde locatie tot ontginningszone wordt herbestemd.
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-12/20
Door voorafgaand aan de vaststelling van deelplan 2
“Volkegem” bij de beoordeling van de milieueffecten stofemissies niet als
effectgroep te onderzoeken ligt geen effectenbeoordeling voor die voldoet aan
artikel 4.1.4, § 2, DABM.
Aan de voorgaande vaststelling wordt geen afbreuk gedaan
door de in de memorie van antwoord aangehaalde verplichtingen uit de Europese
richtlijnen en VLAREM II of door de in het BOD vermelde omstandigheden dat
“het allemaal dezelfde soort ontginningen betreft” en dat “onderzoek naar
maatregelen tegen stofhinder bij uitstek op project-MER- en vergunningenniveau
worden genomen”.
Het middel is gegrond.
VII. Onderzoek van het eerste middel in de zaak sub I
Standpunt van de partijen
25.1.
De verzoekende partij voert in het eerste middel onder meer de
schending aan van artikel 36ter van het decreet van 21 oktober 1997 „betreffende
het natuurbehoud en het natuurlijk milieu‟ (hierna: het decreet natuurbehoud) en
van het materiëlemotiveringsbeginsel.
25.2.
De
verzoekende
partij
stelt
dat
er
voor
de
nieuwe
ontginningszone Kakelenberg een gebrekkige toetsing is gebeurd van de effecten
van de leemontginning op de waterafhankelijke habitatrichtlijngebiedvegetaties.
Bij de afbakening van deze nieuwe ontginningszone is onvoldoende rekening
gehouden met de waterkundige effecten van de leemontginning op het
aangrenzende
natuurgebied
Moenebroek
dat
deel
uitmaakt
van
het
habitatrichtlijngebied “Bossen van de Vlaamse Ardennen en andere Zuidvlaamse
bossen”. Volgens de verzoekende partij is er onvoldoende wetenschappelijke
zekerheid dat de ontginning binnen de door het deelplan 7 van het bestreden
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-13/20
GRUP afgebakende zone geen betekenisvolle negatieve effecten zou hebben op
de grondwaterafhankelijke habitats in het lager gelegen habitatrichtlijngebied.
De verzoekende partij benadrukt dat de afbakening van de
nieuwe ontginningszone Kakelenberg arbitrair is gebeurd. Er bestaan immers
cruciale leemten in de kennis omtrent de hoeveelheid grondwater en de kwaliteit
van het grondwater dat richting het habitatrichtlijngebied stroomt. Daarnaast
blijkt ook onvoldoende hoe het schrappen van één van de stukken uit het
oorspronkelijk voorstel de betekenisvolle aantasting van de natuurlijke
kenmerken van het habitatrichtlijngebied zou kunnen voorkomen.
In haar memorie van antwoord wijst de verwerende partij er op
dat het in de passende beoordeling onderzochte gebied “Kakelenberg” veel
ruimer was dan de zone die uiteindelijk door deelplan 7 van het bestreden GRUP
tot ontginningszone werd bestemd. De in de passende beoordeling erkende
“leemte in de kennis” heeft enkel betrekking op de specifieke beschreven zone(s),
en geldt dus niet voor alle onderzochte zones. De in de passende beoordeling
voorgestelde uitsluiting had enkel betrekking op “het noordelijke deel en […] de
noordelijke zone van het zuidelijk deel van het voorstel”. De verwerende partij
benadrukt dat om deze reden deelplan 7 van het bestreden GRUP beperkt werd
tot Kakelenberg Zuid. Voor die uiteindelijk gekozen zone Kakelenberg Zuid zijn
in de passende beoordeling geen effecten vastgesteld. Met betrekking tot de
discipline waterhuishouding is wel een milderende maatregel opgelegd die de
diepte van de ontginning beperkt tot op de onderliggende ondoorlatende kleiige
laag.
De verwerende partij benadrukt dat in het bestreden GRUP
enkel deze zones zijn opgenomen waar de beoogde ordening geen schadelijk
effect kan doen ontstaan, minstens dat dit schadelijk effect zoveel mogelijk wordt
beperkt, hersteld of gecompenseerd. De zones waarvoor om reden van een leemte
in de kennis de effecten niet kunnen worden beoordeeld, worden in de passende
beoordeling en het BOD uitgesloten en in het bestreden GRUP niet opgenomen.
Dat de zones waarvoor wetenschappelijk gezien redelijkerwijs geen beoordeling
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-14/20
kon gemaakt worden, niet zijn opgenomen in het bestreden GRUP wordt ook
bevestigd in de volgende passage uit de toelichtingsnota:
“Kakelenberg Zuid werd in de eindconclusie van het BOD opgenomen
bij de locatievoorstellen waarvoor, eventueel in een hertekende vorm, een
consensus werd bereikt. Het advies voor dit locatievoorstel was positief op
voorwaarde van een hertekening van de contour conform de conclusie van
de [p]assende [b]eoordeling. Dit hertekende voorstel is voorwerp van
voorliggend RUP.”
In haar toelichtende memorie stelt de tussenkomende partij dat
de waterkundige effecten van de leemontginning op het natuurgebied
Moenebroek wel degelijk in het BOD zijn onderzocht. Dit blijkt uit het volgende
citaat uit het BOD:
“Door de noordwestelijke zone van het voorgestelde gebied (steile
helling) niet te ontginnen, kan het effect van verhoogde afstroming naar de
vallei beperkt worden.
Indien het kleiige pakket niet wordt aangesneden (behoud „topografie‟
van deze laag), wordt verwacht dat het effect op de natte vegetaties beperkt
zal zijn.
Het niet ontginnen van de noordwestelijke zone en niet aansnijden van
het kleiige pakket vormen randvoorwaarden voor dit locatievoorstel [...].”
De tussenkomende partij stelt enkel te kunnen vaststellen dat de
in het BOD gestelde voorwaarden doorwerking in het bestreden GRUP hebben
gekregen, meer bepaald door de ontginningszone te beperken tot Kakelenberg
Zuid. Nu het gebied ten noordwesten niet mag worden aangesneden en ook
daadwerkelijk planologisch niet aangesneden wordt, valt niet in te zien om welke
redenen de passende beoordeling niet zou voldoen.
In haar laatste memorie herhaalt de verwerende partij dat de
verzoekende partij op geen enkele wijze haar bewering hard maakt dat de
uitsluiting van bepaalde delen van de Kakelenberg louter arbitrair zou zijn
doorgevoerd. De verwerende partij voegt er aan toe dat de verzoekende partij met
die bewering de overwegingen van het BOD en van de passende beoordeling
miskent.
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-15/20
In haar laatste memorie stelt de tussenkomende partij dat de
verzoekende partij ten onrechte nalaat te verduidelijken dat haar kritiek uit het
verzoekschrift steun zou vinden in het inmiddels opgemaakte project-MER.
Beoordeling
Artikel 36ter, §§ 3 en 4, van het decreet natuurbehoud stelde
toentertijd:
“§ 3. Een […] plan […] dat […] een betekenisvolle aantasting van de
natuurlijke kenmerken van een speciale beschermingszone kan
veroorzaken, dient onderworpen te worden aan een passende beoordeling
wat betreft de betekenisvolle effecten voor de speciale beschermingszone.
[…]
§ 4. De overheid die over een […] een plan […] moet beslissen, mag
[…] het plan […] slechts goedkeuren indien het plan […] geen
betekenisvolle aantasting van de natuurlijke kenmerken van de betrokken
speciale beschermingszone kan veroorzaken. De bevoegde overheid draagt
er steeds zorg voor dat door het opleggen van voorwaarden er geen
betekenisvolle aantasting van de natuurlijke kenmerken van een speciale
beschermingszone kan ontstaan.”
Een ruimtelijk uitvoeringsplan is, zoals elke bestuurshandeling,
onderworpen aan de materiëlemotiveringsverplichting, hetgeen inhoudt dat het
moet worden gedragen door rechtens verantwoorde motieven die blijken, hetzij
uit het ruimtelijk uitvoeringsplan zelf, hetzij uit de stukken van het dossier.
Het bestreden GRUP steunt op de in het BOD vervatte passende
beoordeling. De conclusie van die passende beoordeling voor de Kakelenberg te
Geraardsbergen (randnr. 5.3) is dat “zone 1 op Figuur 29” buiten de nieuwe
ontginningszone moet worden gehouden omwille van de mogelijke significant
negatieve effecten op het aangrenzende habitatrichtlijngebied.
Anders dan de verwerende partij en de tussenkomende partij –
blijkbaar in navolging van de toelichtingsnota – laten uitschijnen is de
laatstgenoemde conclusie niet correct doorvertaald in deelplan 7 van het
bestreden GRUP. Het blijkt immers dat een substantieel deel van “zone 1 op
Figuur 29” opgenomen is in de nieuwe ontginningszone Kakelenberg zoals die
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-16/20
vastgesteld is door het grafische plan van deelplan 7 van het bestreden GRUP.
Ter verduidelijking volgt hierna een uittreksel uit “Figuur 29” van de passende
beoordeling met daarna een weergave van de nieuwe ontginningszone
Kakelenberg waarop de grens van “zone 1 op Figuur 29” is aangeduid.
Voor het deel van de nieuwe ontginningszone Kakelenberg dat
samenvalt met “zone 1 op Figuur 29” blijkt niet op grond van welk rechtens
verantwoorde motief de plannende overheid heeft kunnen beslissen dat deelplan 7
geen betekenisvolle aantasting van de natuurlijke kenmerken van het
aangrenzende habitatrichtlijngebied kan veroorzaken.
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-17/20
De tussenkomende partij kan er zich niet dienstig op beroepen
dat de verzoekende partij nalaat het op 28 november 2016 goedgekeurde projectMER te bekritiseren, al was het maar omdat daarin uitdrukkelijk wordt gesteld
dat “geen locatiealternatieven [worden] bestudeerd” (randnr. 15).
Het middel is in de aangegeven mate gegrond.
VIII. Rechtsplegingsvergoeding in de zaak sub I
Standpunt van de partijen
35.1.
In haar laatste memorie vraagt de verzoekende partij om haar
“een passende rechtsplegingsvergoeding op te leggen”.
35.2.
De verwerende partij doet gelden dat de verzoekende partij
geen aanspraak kan maken op meer dan de minimale rechtsplegingsvergoeding,
aangezien zij gedurende de gehele schriftelijke procedure geen advocaat
geraadpleegd heeft.
Beoordeling
De rechtsplegingsvergoeding is een tegemoetkoming in de
kosten en honoraria van de advocaat van de in het gelijk gestelde partij. Te dezen
wordt het bedrag van de rechtsplegingsvergoeding ten behoeve van de
verzoekende partij bepaald op het minimum van 140 euro, gelet op het gebrek
aan complexiteit van de zaak, althans voor de advocaat.
Immers heeft de advocaat van de verzoekende partij zich pas ná
de laatste memories gemanifesteerd en was zijn optreden ertoe beperkt om de
verzoekende partij ter zitting te vertegenwoordigen.
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-18/20
BESLISSING
-
De zaken A. 218.119/X-16.494 en A. 218.122/X-16.495 worden gevoegd.
-
De Raad van State vernietigt het besluit van de Vlaamse regering van
30 oktober 2015 houdende definitieve vaststelling van het gewestelijk
ruimtelijk uitvoeringsplan “Vlaamse Leemstreek”, in zoverre het deelplan 2
“Volkegem”
(Oudenaarde)
en
deelplan
7
“Kakelenberg
Zuid”
(Geraardsbergen) betreft.
De Raad van State verwerpt de beroepen voor het overige.
-
Dit arrest dient te worden bekendgemaakt op dezelfde wijze als het
gedeeltelijk vernietigde besluit.
-
De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van de beroepen tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 1200 euro en op een
rechtsplegingsvergoeding van 140 euro die verschuldigd is aan de
verzoekende
partij
in
de
zaak
A.
218.119/X-16.494
evenals
een
rechtsplegingsvergoeding van 700 euro die verschuldigd is aan de
verzoekende partijen in de zaak A. 218.122/X-16.495.
De tussenkomende partij wordt verwezen in de kosten van de tussenkomst,
begroot op 150 euro.
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-19/20
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van twee maart
2018, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Johan Lust,
kamervoorzitter,
Jan Clement,
staatsraad,
Stephan De Taeye,
staatsraad,
Silvan De Clercq,
griffier.
bijgestaan door
De griffier
De voorzitter
Silvan De Clercq
Johan Lust
‡ACDSIDJEA-BDCJAJV‡
X-16.494-16.495-20/20