Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734 (2024-02-08)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 258.734 van 8 februari 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Milieuvergunningen Beslissing
: Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VIIe KAMER
ARREST
nr. 258.734 van 8 februari 2024
in de zaak A. 234.748/VII-41.219
In zake :
- de BVBA KEMPENHOEVE
- M.D.
- M.D.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Geoffry Steenbergen
kantoor houdend te 3560 Meldert
Pastorijstraat 39
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Filip Vincke
kantoor houdend te 8580 Avelgem
Leopoldstraat 63
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingesteld op 23 september 2021, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van de Vlaamse minister van Justitie en
Handhaving, Omgeving, Energie en Toerisme van 16 juli 2021 waarbij het beroep
ingesteld tegen de beslissing van het Agentschap voor Natuur en Bos van 14
januari 2021 houdende het opleggen van diverse bestuurlijke maatregelen tot
herstel van percelen bos, gelegen aan de Kempenstraat te Balen, onder verbeurte
van een dwangsom van 75 euro per dag vertraging in de voorgeschreven uitvoering
ervan, ongegrond wordt verklaard en de bestuurlijke maatregelen met dwangsom
worden bevestigd.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-1/24
II. Verloop van de rechtspleging
Bij arrest nr. 254.071 van 23 juni 2022 is de vordering tot
schorsing van de tenuitvoerlegging van de bestreden beslissing verworpen.
De verzoekende partijen hebben een verzoekschrift
tot
voortzetting van de rechtspleging ingediend.
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en de verzoekende partijen hebben een memorie van wederantwoord
ingediend.
Eerste auditeur Ronny Vercruyssen heeft op 31 januari 2023 een
verslag opgesteld.
De verzoekende partijen hebben een verzoek tot voortzetting
van het geding en een laatste memorie ingediend. De verwerende partij heeft een
laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 9 november 2023.
Staatsraad Peter Sourbron heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Darici Alper, die loco advocaat Geoffry Steenbergen
verschijnt voor de verzoekende partijen en advocaat Filip Vincke, die verschijnt
voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Peter Provoost heeft een met dit
arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-2/24
III. Feiten
3.1.
Toezichthouders van het Agentschap voor Natuur en Bos stellen
op 7 oktober 2019 vast dat op percelen gelegen aan de Kempenstraat te Balen
bomen werden gekapt in het kader van het bosbeheerplan BBB-AN-160002
‘Straalheide-Stortert’. In 2016 werd een machtiging verleend voor een eenmalige
dunningskap in een naaldhoutbestand van grove den. Er wordt echter ook
vastgesteld dat er paarden in het bos staan, dat er nieuwe houten afsluitingen zijn
geplaatst rond het bosperceel en dat alle struik- en kruidvegetatie werd verwijderd.
3.2.
Op 9 oktober 2019 worden bestuurlijke maatregelen opgelegd
die strekken tot het herstel van de bosfunctie: de paarden moeten uit het bos
worden verwijderd, de afsluitingen moeten worden afgebroken en de bosvegetatie
moet worden hersteld. Voormelde beslissing wordt op 13 november 2019
vervangen door een nieuwe beslissing waarbij dezelfde bestuurlijke maatregelen
worden opgelegd ten aanzien van de drie verzoekende partijen.
3.3.
Tegen de beslissing tot het opleggen van bestuurlijke
maatregelen stellen de verzoekende partijen beroep in bij de bevoegde Vlaamse
minister die op 24 maart 2020 het beroep afwijst. Het ministerieel besluit van
24 maart
2020
werd
voor
de
Raad
van
State
aangevochten
(zaak
A. 231.098/VII-40.862). Bij arrest nr. 254.422 van 8 september 2022
(ECLI:BE:RVSCE:2022:ARR.254.422) heeft de Raad van State het beroep tot
nietigverklaring verworpen.
3.4.
Op 4 december 2020 stellen twee gewestelijke toezichthouders
vast dat er geen uitvoering is gegeven aan de opgelegde bestuurlijke maatregelen.
Bovendien blijkt ook de aanwezigheid van paarden en een stal op een ander
bosperceel. Tevens stellen de toezichthouders vast dat op de bospercelen nr. 3 C
106 en nr. 3 C 109 paarden gelopen hebben, dat de onderetage verdwenen is, dat de
bodem kaal is, dat er bomen gekapt en ontworteld zijn, dat er bomen beschadigd
zijn door de paarden en dat er een grote put gegraven is. Tevens wordt vastgesteld
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-3/24
dat het perceel nr. 3 C 103 (0,34 ha) volledig ontbost werd. De totale oppervlakte
van beschadigd en verdwenen bos wordt geschat op 18,44 ha.
3.5.
Het Agentschap voor Natuur en Bos neemt op 14 januari 2021
een beslissing waarbij de voorheen opgelegde bestuurlijke maatregelen worden
hernieuwd en tegelijk bijkomende maatregelen worden opgelegd.
3.6.
Ook tegen deze beslissing stellen de verzoekende partijen
bestuurlijk beroep in.
3.7.
Op 5 mei 2021 wordt de bvba Kempenhoeve nogmaals
aangemaand om de bestuurlijke maatregelen uit te voeren.
3.8.
Met een besluit van 16 juli 2021 verklaart de Vlaamse minister
van Justitie en Handhaving, Omgeving, Energie en Toerisme het ingestelde
bestuurlijk beroep ongegrond en bevestigt zij de in eerste aanleg opgelegde
bestuurlijke maatregelen.
Dit is de thans bestreden beslissing die onder meer steunt op de
volgende motieven:
“Bestuurlijke maatregelen kunnen overeenkomstig artikel 16.4.5 van het
DABM worden opgelegd na de vaststelling van een milieu-inbreuk of een
milieumisdrijf ten aanzien van diegene die een milieu-inbreuk of een
milieumisdrijf heeft gepleegd, alsook diegene die daartoe opdracht heeft
gegeven. Er moet dus worden nagegaan of de beroepsindieners een
milieu-inbreuk of een milieumisdrijf kan worden toegerekend.
Het proces-verbaal en de bestreden beslissing maken melding van een
schending van artikels 90bis, 96 en 97 van het bosdecreet van 13 juni 1990
(hierna: ‘Bosdecreet’) op de percelen kadastraal gekend als Balen, afdeling
3, sectie C, nrs. 37, 39A, 39B, 103, 106 en 109, volgens het gewestplan
Herentals-Mol allemaal gelegen in bosgebied. De percelen worden op de
biologische waarderingskaart indicatief gekarteerd als biologisch waardevol
grove dennenbestand met ondergroei van bomen en struiken. Volgens de
digitale boswijzer Vlaanderen (2009-2012-2015) betreffen de percelen bos,
met een begroeiing hoger dan 3 meter met een aaneengesloten oppervlakte
van meer dan 0,5 hectare.
Artikel 90bis van het Bosdecreet stelt ontbossing verboden tenzij mits het
bekomen van een omgevingsvergunning in toepassing van de wetgeving op
de ruimtelijke ordening, die enkel kan worden verleend in bepaalde gevallen
opgesomd in artikel 90bis § 1, 1°-5° van het Bosdecreet. Voor andere
ontbossingen kan op individueel en op gemotiveerd verzoek de ontheffing
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-4/24
toegestaan worden van het verbod tot het verlenen van een
omgevingsvergunning voor ontbossing. Onder ontbossen wordt conform
artikel 4.15° van het Bosdecreet verstaan: ‘iedere handeling waardoor een
bos geheel of gedeeltelijk verdwijnt en aan de grond een andere bestemming
of gebruik wordt gegeven’.
Volgens artikel 96 van het Bosdecreet zijn, behoudens machtiging van het
ANB of in de gevallen en onder de voorwaarden voorzien in een
goedgekeurd beheersplan, ingrijpende wijzigingen en beschadigingen van de
bodem, de strooisel-, kruid-, of boomlaag verboden.
Artikel 97, § 2 van het Bosdecreet bepaalt dat het zonder toestemming van de
bosbeheerder en machtiging van het ANB of zonder dat het bepaald is in het
goedgekeurd beheersplan, in alle privébossen verboden is om onder andere
keten, loodsen en alle andere constructies en verblijfgelegenheden op te
richten en in stand te houden (1), bomen te beschadigen, planten weg te
nemen, uit te rukken of af te snijden, tenzij als beheersmaatregel (5), het
strooisel te verwijderen (8) en dieren te houden binnen omheiningen.
Omvorming van bestaande bossen tot graasweide wordt gelijkgesteld met
ontbossing (9).
De verbalisant stelde op 7 oktober 2019 op de percelen met nrs. 39A en 39B
vast dat in het bos paarden stonden, dat er een nieuwe afsluiting rondom was
geplaatst en dat alle struik- en kruidvegetatie was verdwenen. In het verleden
was er in het kader van het beperkt bosbeheerplan ‘Straalheide-Stortert’, dat
op de percelen van toepassing is, een dunningskap van naaldhout gemachtigd
en uitgevoerd met als streefdoel om tot een gemengd bos te komen. Voor het
ingrijpend wijzigen en beschadigen van de bodem, de strooisel- of kruidlaag
en voor het houden van dieren binnen omheiningen in het bos werden geen
machtigingen door het ANB afgeleverd. De beroepsindieners werden via het
besluit houdende bestuurlijke maatregelen met nr. BHBM.2019.IM.104
bevolen om uiterlijk tegen 1 maart 2020 enerzijds de paarden en de houten
omheining permanent uit het bos te verwijderen en anderzijds opnieuw een
onderbegroeiing aan te planten.
Verbalisant stelde vervolgens op 4 december 2020 vast dat de bospercelen
nog steeds in gebruik werden genomen door paarden, dat de houten
afsluiting niet was verwijderd en dat de onderetage nog steeds niet was
aangeplant. De bestuurlijke maatregelen waren, ondanks de aanmaning van
verbalisant, niet uitgevoerd. Bijkomend stelde verbalisant vast dat op het
bosperceel met nr. 37 intussen een grote stal was gebouwd en dat ook daar
paarden liepen. In de omheinde bospercelen met nrs. 106 en 109 hadden ook
paarden gelopen, immers stelde verbalisant vast dat de onderbegroeiing van
het bos volledig was verdwenen en dat de bosbodem volledig kaal en
vertrappeld was. Er waren onder andere bomen gekapt, jonge berkenbomen
waren ontworteld en bomen waren beschadigd door paarden. Op basis van
luchtfoto’s stelde verbalisant nadien ook vast dat het perceel met nr. 103
(gelegen naast nr. 106) was ontbost, terwijl het in 2015 nog volledig bebost
was. Op de luchtfoto van 2018 zijn tractorsporen te zien die vertrekken
vanuit De kempenhoeve richting bos en vanaf dan is de beginnende
ontbossing te zien. Op de luchtfoto van 2020 is het bos volledig weg.
Voor het ingrijpend wijzigen en beschadigen van de bodem, de strooisel-, de
kruid- en de boomlaag, voor het houden van dieren binnen omheiningen in
het bos en voor het oprichten van de stal werden geen machtigingen door het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-5/24
ANB verleend, noch werd er een omgevingsvergunning voor ontbossing (of
ontheffing op het ontbossingsverbod) aangevraagd en verleend. Deze feiten
maken een schending uit van artikels 90bis, 96 en 97 van het Bosdecreet en
zijn aldus verboden. Bovendien worden volgens artikel 16.6.1, § 2, 1° van
het DABM personen die opzettelijk opgelegde bestuurlijke maatregelen niet
uitvoeren bestraft met een gevangenisstraf van een maand tot een jaar en met
een geldboete van 100 euro tot 100.000 euro of met een van die straffen. Het
opzettelijk niet uitvoeren van opgelegde bestuurlijke maatregelen maakt
volgens artikel 16.1.2.2° van het DABM bijgevolg ook een milieumisdrijf
uit.
In het beroepschrift schetsen de beroepsindieners dat de vaststellingen in het
proces-verbaal een repliek waren op de aanvaring en verhitte discussie
tussen verbalisant en de heer D. De betrokken percelen, paarden,
omheiningen en stallen betreffen echter niet zijn eigendom, noch heeft hij
enige juridische link met De kempenhoeve bvba, noch heeft hij binnen deze
vennootschap enig mandaat. Op welke juridische basis de heer D. door
verbalisant wordt geviseerd is in het proces-verbaal niet duidelijk. Ook
tijdens de hoorzitting benadrukken de beroepsindieners dat de heer D.,
afgezien van het feit dat hij vroeger oprichter was van de bvba, officieel geen
mandaat of geen enkele juridische aansprakelijkheid heeft waaraan de feiten
kunnen gelinkt worden of die zijn betrokkenheid vaststellen, zodat hij niet
als overtreder kan worden aangeduid. De beroepsindieners verzoeken
daarom om de bestuurlijke maatregelen gericht aan de heer M. D. op te
heffen, minstens om hem buiten zaken te stellen, aangezien er bij gebrek aan
wettelijke basis aan hem in persoon via de bestreden beslissing geen
bestuurlijke maatregelen kunnen worden opgelegd.
Het klopt dat er in het proces-verbaal geen concreet bewijs voorhanden is dat
de heer D. persoonlijk een zakelijk recht zou hebben op de percelen, paarden,
omheiningen en stallen. Bovenvermelde geschonden bepalingen zijn echter
in algemene bewoordingen opgesteld, zodat zij zich tot eenieder richten en
niet alleen tot diegene die het eigendom of het vruchtgebruik van de
betrokken percelen, dieren of constructies in handen heeft. Van belang is wie
de pleger is van de milieumisdrijven. De percelen met nrs. 39A en 39B zijn
zowel in eigendom als in gebruik door De Kempenhoeve bvba. Uit de
gegevens die beschikbaar zijn via de Kruispuntbank van Ondernemingen
blijkt dat mevrouw M. D. is aangeduid als bestuurder van De kempenhoeve
bvba. De heer M. D. werd als medeoprichter van de vennootschap
geregistreerd in 2012. Volgens de website van De kempenhoeve
(www.dekempenhoeve.be) bestaat hun team uit M. D. (dochter), M. D.
(vader) en G. H. (moeder). Hij heeft zijn woonplaats ook op het adres van De
kempenhoeve. De beroepsindieners kunnen aldus niet beweren dat de heer
D. niets te maken heeft met De kempenhoeve en met de gepleegde feiten.
Ook uit de contacten tussen verbalisant en de heer D. voorafgaand aan het
afsluiten van het proces-verbaal en het feit dat de heer D. aandeelhouder is
van de vennootschap, kan worden afgeleid dat er wel degelijk een
betrokkenheid is en dat de heer D. zich als eerste aanspreekpunt voor
verbalisant niet zonder meer achter de vennootschapsvorm kan verschuilen.
Hij kan zich moeilijk voorhouden van niets te weten, terwijl hij volgens de
website sedert jaren een prominente rol speelt in (minstens een deel van) de
activiteiten van De kempenhoeve en hij is naar alle waarschijnlijkheid op de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-6/24
hoogte van het reilen en zeilen ervan, zoals het indelen van de weides en
oprichten van stallingen. In het administratief beroep tegen het besluit met
nr. BHBM.2019.IM.104 werd de aanduiding van de heer D. als overtreder
ook niet betwist. Deze bestuurlijke maatregel was ook aan de heer D.
opgelegd, dus het opzettelijk niet naleven ervan kan hem ook als
milieumisdrijf worden toegerekend. Gelet op al deze elementen staat het
voldoende vast dat het daadwerkelijke (mede)zeggenschap over de percelen,
dieren en constructies en bijgevolg de (mede)verantwoordelijkheid voor de
vastgestelde milieumisdrijven bij de heer D. ligt, zodat hij ook persoonlijk
als (mede)pleger, minstens als (mede)opdrachtgever van de
milieumisdrijven kan worden aangeduid. Aangezien bestuurlijke
maatregelen overeenkomstig artikel 16.4.5 van het DABM kunnen worden
opgelegd ten aanzien van diegene die het milieumisdrijf heeft gepleegd of
diegene die daartoe opdracht heeft gegeven, werd de bestreden beslissing
terecht ook aan de heer M. D. opgelegd.
Wat betreft de percelen nrs. 39A en 39B herhalen de beroepsindieners de
bezwaren die naar aanleiding van het beroep tegen het besluit met
nr. BHBM.2019.IM.104 reeds waren opgeworpen, met name dat het bos niet
afzonderlijk werd omheind met de houten omheining om er paarden op te
houden, maar wel dat het deel uitmaakt van een groter arsenaal
landbouwpercelen in eigendom van De kempenhoeve bvba die een feitelijk
te exploiteren geheel met globale omheining vormen. Enkel aan de voorzijde
van het bosperceel werd een omheining in hout aangebracht, die volgens de
beroepsindieners perfect te doorkruisen is door plaatselijk wild. Ook werpen
de beroepsindieners opnieuw op dat er geen initiële vaststellingen zijn
waaruit de aanwezigheid van ondergroei en struikgewas in de onderetage
blijkt, wat trouwens door de beroepsindieners wordt betwist. Over de
vaststelling dat er op perceel nr. 37, ook in eigendom van De kempenhoeve
bvba, sinds het vorige terreinbezoek een grote nieuwe paardenstal was
gebouwd en dat er ook daar paarden in het bos liepen, doen de
beroepsindieners geen bezwaar gelden.
Met de herhaling van het argument dat het bos niet afzonderlijk werd
omheind, trachten de beroepsindieners er opnieuw op te wijzen dat de
paarden niet in het bos op zich worden gehouden, maar wel dat zij grazen op
het geheel van de percelen. De beroepsindieners hadden de bospercelen
gekocht om een aaneensluiting van percelen te bekomen. Zowel het feit dat
het bos niet afzonderlijk werd omheind, als het feit dat de beroepsindieners
er bij de aankoop van het perceel nooit op zouden zijn gewezen dat de
bepalingen van het Bosdecreet van toepassing zijn, doen geen afbreuk aan de
juridische kwalificatie van de oppervlakten als bos en aan het feit dat de
paarden er toegang toe hebben als onderdeel van een geheel van
graasweiden. Of een met bomen begroeide oppervlakte als bos beschouwd
wordt in de zin van het Bosdecreet hangt af van het feit of deze oppervlakte
beantwoordt aan de definitie uit het Bosdecreet. Volgens artikel 3, § 1 van
het Bosdecreet vallen onder de voorschriften van dit decreet: ‘de bossen,
zijnde grondoppervlakten waarvan de bomen en de houtachtige
struikvegetaties het belangrijkste bestanddeel uitmaken, waartoe een eigen
fauna en flora behoren en die één of meer functies vervullen’. De feitelijke
toestand ter plaatse is dus determinerend om te bepalen of een met bomen
begroeide oppervlakte bos betreft in de zin van het Bosdecreet. Het valt niet
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-7/24
te betwisten dat de betrokken grondoppervlakten in casu beantwoorden aan
de definitie van bos uit artikel 3, § 1 van het Bosdecreet. Dit bleek al uit de
beoordeling van het beroep tegen het besluit met nr. BHBM.2019.IM.104, en
meer concreet uit het feit dat er in 2016 een bosbeheerplan werd
goedgekeurd en een afwijking van het plan werd gemachtigd voor de
dunningskap. Uit dat dossier bleek dat het om een homogeen
naaldhoutbestand ging, wat gekend staat voor het hebben van een eerder
arme, zure ondergrond. Daarnaast vereist artikel 97, § 2.9 van het Bosdecreet
nergens dat het bos afzonderlijk zou moeten omheind zijn om te kunnen
spreken van de verboden handeling. Meer zelfs wordt omvorming van
bestaande bossen tot graasweide gelijkgesteld aan ontbossing.
Aangaande de percelen nrs. 103, 106 en 109 werpen de beroepsindieners op
dat er niet concreet is vastgesteld dat er zou ontbost zijn, wanneer en door
wie. De verbalisant beperkt zich tot het verwijzen naar luchtfoto’s, waardoor
het proces-verbaal geen bijzondere bewijswaarde geniet. Volgens de
beroepsindieners is er geen enkele vaststelling van de initiële toestand en
brengt het proces-verbaal geen enkele duidelijkheid over de vraag op welke
wijze de vermeende ontbossing aan de beroepsindieners zouden kunnen
worden toegeschreven. Het feit dat verbalisant verwijst naar tractorsporen
richting De kempenhoeve betekent niet dat zij betrokken partij zijn ter zake.
Verbalisant bewijst daarmee niets en heeft zelfs niet onderzocht of deze
percelen in eigendom of gebruik zijn van de beroepsindieners. Dergelijke
vage vermeldingen zonder verder onderzoek kunnen niet aanvaard worden
en kunnen niet volstaan om de beroepsindieners dergelijke schendingen van
de regelgeving te verwijten. De beroepsindieners wijzen er bovendien zowel
in het beroepschrift als tijdens de hoorzitting op dat desbetreffende percelen
in eigendom zijn van derden en dat zij daarom niet kunnen gehouden zijn
werken uit te voeren op percelen die aan derden toebehoren.
Artikel 16.3.25, eerste lid DABM verleent aan de processen-verbaal van
milieumisdrijven opgesteld door de toezichthouders bewijswaarde tot het
tegendeel is bewezen. De materiële vaststellingen dienen voor waar te
worden aangenomen tot bewijs van het tegendeel, met andere woorden tot
wanneer een beslissend bewijs van de onjuistheid van de materiële
vaststellingen wordt voortgebracht. Een loutere ontkenning van of twijfel
betreffende de vastgestelde feiten is niet voldoende. De bijzondere
bewijswaarde geldt dus enkel voor de materiële vaststellingen en zintuiglijke
waarnemingen die verbalisant zelf heeft gedaan en wordt niet toegekend aan
de feitelijke of de juridische gevolgtrekkingen die uit de vaststellingen zijn
afgeleid. Bepaalde vaststellingen, inlichtingen en bedenkingen van
verbalisant die niet met bijzondere bewijswaarde bekleed zouden zijn,
kunnen wel als inlichting betrokken worden bij de beoordeling van de feiten
en daderschap van het misdrijf.
De bewering van de beroepsindieners dat verbalisant zich enkel beperkt tot
het verwijzen naar luchtfoto’s, kan niet worden bijgetreden. Met betrekking
tot de percelen met nrs. 106 en 109 maakt het proces-verbaal melding dat dit
omheinde bospercelen zijn, waarvan verbalisant ter plaatse vaststelde dat
bomen waren ontworteld en beschadigd, dat de onderbegroeiing volledig
was verdwenen en dat de bosbodem volledig kaal en vertrappeld was doordat
er paarden in hadden gelopen. Deze materiële en zintuiglijke vaststellingen
worden bovendien gestaafd met foto’s waarop duidelijk draadafsluiting,
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-8/24
verdichting van de bodem (verdwenen onderbegroeiing) en vraat aan
verschillende bomen te zien zijn. De vermeende ontbossing van perceel met
nr. 103 werd volgens het proces-verbaal inderdaad, zoals de
beroepsindieners opwerpen, vastgesteld op basis een vergelijking tussen
luchtfoto’s van de voorbije jaren, die ook bij het proces-verbaal werden
gevoegd. Dat de beroepsindieners van mening zijn dat het proces-verbaal
hierdoor geen bijzondere bewijswaarde geniet, doet deze vaststellingen in
geen geval teniet. Zelfs indien de luchtfoto’s op zich geen bijzondere
bewijswaarde zouden hebben, kunnen ze nog steeds beoordeeld worden ten
titel van inlichting. Uit de vaststellingen en het bijgevoegd fotomateriaal in
het proces-verbaal, in combinatie met de analyse van beschikbare luchtfoto’s
over de jaren heen, blijkt duidelijk dat de percelen al jaren bebost waren.
Geen van de door de beroepsindieners opgeworpen argumenten zijn van die
aard dat zij de vaststellingen van verbalisant in twijfel kunnen doen trekken
en doen geen afbreuk aan de juridische kwalificatie van de oppervlakte als
bos of aan het feit dat de bospercelen door de aanwezigheid van paarden
zwaar werden beschadigd en dat minstens een stuk van het bos is verdwenen.
De vraag rijst of deze milieumisdrijven aan beroepsindieners kunnen worden
toegeschreven. Beroepsindieners werpen op dat nergens in het
proces-verbaal wordt vermeld dat verbalisant heeft onderzocht of de
percelen met nrs. 103, 106 en 109 in eigendom of gebruik zijn van de
beroepsindieners. Volgens het proces-verbaal zijn alle genoemde
bospercelen ‘ofwel eigendom, ofwel in gebruik van of door’ De
kempenhoeve bvba. Beroepsindieners betwisten de percelen met nrs. 103,
106 en 109 in eigendom te hebben. Tijdens de hoorzitting werpen
beroepsindieners op dat de percelen al sinds 2012 zouden verkocht zijn, al
worden daar geen bewijsstukken van bezorgd. Zoals reeds hierboven gezegd,
richten de geschonden bepalingen zich in algemene bewoordingen tot
eenieder en dus niet alleen tot diegene die de percelen, dieren of constructies
in eigendom heeft. Wie de overtreder is, met name de pleger of
opdrachtgever van de milieumisdrijven, is van belang. In het onderdeel
‘Feiten en voorgaanden’ van de bestreden beslissing, waarin een kort
feitenrelaas wordt weergegeven, staat over de vaststellingen op de percelen
met nrs. 103, 106 en 109 het volgende: ‘Deze percelen worden duidelijk ook
gebruikt voor begrazing van paarden afkomstig van Kempenhoeve bvba’.
Verbalisant baseerde zich luidens het proces-verbaal enerzijds op de zeer
directe nabijheid van de omheinde bospercelen tot De kempenhoeve en
anderzijds op de tractorsporen te zien op de luchtfoto’s, waaruit de
betrokkenheid van De kempenhoeve bvba duidelijk blijkt, om te concluderen
dat de beroepsindieners als overtreders van deze vastgestelde
milieumisdrijven moeten worden aangeduid. Gelet op voorgaande
conclusies van verbalisant, in combinatie met het feit dat beroepsindieners
enkel de eigendom, maar niet het gebruik, van de percelen met nrs. 103, 106
en 109 formeel betwisten en het gegeven dat uit de vaststellingen blijkt dat
deze feiten gelijkaardig zijn aan de feiten gepleegd op de percelen met nrs.
39A en 39B, waarvan het zonder meer vaststaat dat de milieumisdrijven
werden gepleegd door de beroepsindieners, is de gewestelijke entiteit van
oordeel dat de beroepsindieners in casu ook te beschouwen zijn als degenen
die de milieumisdrijven op de percelen met nrs. 103, 106 en 109 hebben
gepleegd of daartoe opdracht hebben gegeven.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-9/24
Bovenvermelde schendingen van het Bosdecreet staan aldus vast in hoofde
van de beroepsindieners en de verwerende partij kon conform artikel 16.4.5
van het DABM derhalve rechtmatig overgaan tot het opleggen van
bestuurlijke maatregelen.
Overeenkomstig artikel 16.4.4 van het DABM moet er bij het opleggen van
bestuurlijke maatregelen voor gezorgd worden dat er geen kennelijke
wanverhouding bestaat tussen de feiten die aan de bestuurlijke maatregelen
ten grondslag liggen en de maatregelen die op grond van die feiten worden
opgelegd. Volgens artikel 16.4.2 van het DABM kan een bestuurlijke
dwangsom worden opgelegd voor het geval dat de bestuurlijke maatregelen
niet of niet tijdig worden uitgevoerd. Het behoort tot de discretionaire
bevoegdheid van de verwerende partij om de bestuurlijke maatregelen op te
leggen die zij passend acht, om een gepaste uitvoeringstermijn te bepalen en
om er desgevallend een bestuurlijke dwangsom aan te koppelen. Er moet
daarom worden nagegaan of de bestreden beslissing in verhouding staat tot
de feiten.
Het Bosdecreet is er op gericht om bossen in Vlaanderen te behouden, te
beschermen, aan te leggen, te beheren en te herstellen. Bossen hebben een
duidelijke ecologische functie door onder meer de groei van inheemse boomof struikvegetaties te bevorderen. Het duurzaam bosbeleid dat de overheid
tot doel heeft, brengt een gedeelde verantwoordelijkheid met zich mee voor
zowel de overheid zelf, als voor de boseigenaars en -gebruikers. Het moet de
weerbaarheid van bossen vergroten en verder inzetten op biodiversiteit. Om
de achteruitgang van de oppervlakte bos in Vlaanderen te stoppen werd
onder andere een algemeen ontbossingsverbod uitgevaardigd, en omvorming
van bestaande bossen tot graasweide wordt daaraan gelijkgesteld. Slechts in
een specifiek aantal gevallen kan er een vergunning of ontheffing worden
verleend tot ontbossing, en elke ontbossing moeten gecompenseerd worden.
Ook om te kunnen overgaan tot het kappen van bomen, beschadigen van de
onderetage of het oprichten van constructies in bos moet voorafgaandelijk
een machtiging worden aangevraagd. Bij de behandeling van een aanvraag
worden de effecten op de natuurwaarden afgewogen en bij het verlenen van
toelating kunnen voorwaarden worden opgelegd die gericht zijn op het
beperken van natuurschade. Door het niet naleven van de regels, wordt het
behalen van de doelstellingen van het Bosdecreet gehypothekeerd en kan
herstel van de aangerichte schade aan het bosbestand zich opdringen in de
vorm van bestuurlijke maatregelen.
Het beschikkende gedeelte van de bestreden beslissing beveelt de
beroepsindieners samengevat om: a) zowel de paarden als de houten
afsluitingen te verwijderen, b) de paardenstal af te breken, c) de onderetage
aan te planten en d) een herbebossing uit te voeren tegen uiterlijk 15 maart
2021.
Aangezien de beroepsindieners weigerden om de eerder opgelegde
bestuurlijke maatregelen uit te voeren en om de effectieve uitvoering de
bestuurlijke maatregelen te realiseren, wordt met de bestreden beslissing een
bestuurlijke dwangsom opgelegd van 75 euro per dag vertraging dat deze
opgelegde bestuurlijke maatregelen niet of slechts gedeeltelijk zijn
uitgevoerd. Voor de bestuurlijke maatregelen c en d (heraanplanting) loopt
de bestuurlijke dwangsom vanaf 16 maart 2021 tot en met 31 maart 2021
(einde plantseizoen). Deze dwangsom vangt bij niet uitvoering opnieuw aan
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-10/24
vanaf 1 november 2021 tot en met 31 maart 2022, en zo telkens opnieuw
tijdens dezelfde periode van het plantseizoen in de volgende jaren totdat de
maatregelen zijn uitgevoerd. De bestuurlijke dwangsom voor de bestuurlijke
maatregelen a en b (verwijderen van de constructies) vangt aan vanaf
16 maart 2022 en loopt tot de effectieve uitvoering. De maximale dwangsom
is bepaald op 100.000 euro.
De beroepsindieners doen als bezwaar gelden dat een termijn van minder dan
2 maanden tussen de betekening ervan en het aanvatten van de bestuurlijke
dwangsommen van 75 euro per dag buitensporig beperkt, kort en niet
redelijk is. De beroepsindieners zouden op deze manier niet de mogelijkheid
hebben om plantgoed te bekomen. De aanvaring die de heer D. ter plaatse
had met verbalisant mag volgens de beroepsindieners niet meespelen voor
het bepalen van de uitvoeringstermijn voor dergelijke maatregelen. Ook
werpen de beroepsindieners op dat de verwerende partij geen melding maakt
van de hangende procedure voor de Raad van State, terwijl volgens de
beroepsindieners minstens de aanvangstermijn van de bestuurlijke
dwangsommen in afwachting daarvan zou moeten worden opgeschort. De
beroepsindieners zijn van mening dat de bestuurlijke dwangsommen
alleszins niet mogen aanvangen voor 1 november 2021. Verder tonen de
beroepsindieners zich enerzijds bereid om de stal op perceel nr. 37 te
verwijderen, maar anderzijds blijven de beroepsindieners van mening niet
verplicht te kunnen worden het bos op percelen nrs. 39A en 39B te omheinen
(om te verhinderen dat de paarden van omliggende weidepercelen doorgang
zouden nemen door het bos) of om aanplantingen uit te voeren waarvan de
initiële aanwezigheid en oorspronkelijke toestand niet werd vastgesteld.
De bestreden beslissing is genomen om een einde te stellen aan de
vastgestelde feiten en om de gevolgen ervan te doen verdwijnen. Begrazing
door paarden in bos leidt tot bosdegradatie en -vernietiging. Opgroeiende
bomen worden zo beschadigd en de bodem, strooisel-, kruid- en boomlaag
worden daarbij ingrijpend gewijzigd. Een constante graasdruk kan ook tot
nivellering en verarming van de bosflora leiden en de aanwezigheid van mest
in het bos zorgt voor verruiging, waardoor de oorspronkelijke vegetatie zich
niet verder kan ontwikkelen. Het bevolen herstel stemt overeen met de
vaststellingen die verbalisant ter plaatse deed en is noodzakelijk om de
bospercelen in de oorspronkelijke toestand en met oog op het behoud van een
gelijkwaardig bosareaal te herstellen. Dit herstel betekent niet dat de
percelen moeten worden hersteld in een toestand die identiek is aan de
toestand die voor de gepleegde milieumisdrijven bestond, maar wel dat de
biotische en abiotische voorwaarden moeten worden geschapen opdat de
beboste oppervlakten zich op termijn kunnen herstellen en verder kunnen
ontwikkelen tot een gemengd loofbos met hoge structuurrijkdom. De
bestreden beslissing schept met het bevel tot het verwijderen van de
afsluitingen en paarden, het afbreken van de illegale paardenstal, het
aanplanten van een onderetage met inheems plantgoed en het herbebossen
met zomereik op de betrokken bospercelen de voorwaarden voor het nodige
herstel en de verdere ontwikkeling van het bestaande bos, dat een zekere
waarde bezit gezien de aanduiding ervan als biologisch waardevol en de
ligging ervan in bosgebied. In tegenstelling tot wat de beroepsindieners
beweren, verplicht de bestreden beslissing de beroepsindieners niet om het
bos op percelen nrs. 39A en 39B te omheinen. Wel wordt bevolen om de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-11/24
paarden en omheiningen permanent uit het bos te verwijderen. Dat de
beroepsindieners het omheinen van het bos, gelet op de ligging ervan in het
grotere geheel van graasweiden, als enige oplossing zien, betekent niet dat de
bestuurlijke maatregelen niet in verhouding staan tot de feiten. De bestreden
beslissing is wat dit betreft alvast niet kennelijk onredelijk of
disproportioneel.
Het komt de verwerende partij toe om binnen haar discretionaire
bevoegdheid zowel de uitvoeringstermijn, als de noodzaak tot het opleggen
van een dwangsom en in voorkomend geval de hoogte van de dwangsom te
bepalen. In de bestreden beslissing motiveert de verwerende partij waarom
zij het in casu noodzakelijk vindt om een bestuurlijke dwangsom op te
leggen die de beroepsindieners ertoe strekt onder dreiging van aantasting van
het vermogen aan te zetten om de gevolgen van de milieumisdrijven
ongedaan te maken en verderzetting of herhaling ervan te voorkomen.
Enerzijds gebeurt dit ter vrijwaring en herstel van de aanwezige
natuurwaarden en anderzijds is het in dit geval noodzakelijk gelet op de
manifeste onwil van de beroepsindieners om de gevolgen van
milieumisdrijven ongedaan te maken, zodat er niet mag uitgegaan worden
van een vrijwillige uitvoering van de opgelegde bestuurlijke maatregelen.
Uit de voorgeschiedenis van het dossier blijkt inderdaad dat de
beroepsindieners reeds via het besluit houdende bestuurlijke maatregelen
met nr. BHBM.2019.IM.104 werd bevolen om voor 1 maart 2020 de paarden
en de houten omheining uit het bos te verwijderen en om opnieuw een
onderbegroeiing van inheemse soorten aan te planten op de percelen met nrs.
39A en 39B. Het administratief beroep dat de beroepsindieners tegen dit
besluit bij de minister indienden, werd op 24 maart 2020 ongegrond
verklaard en de bestuurlijke maatregelen werden bevestigd. Daarna volgde
op 5 mei 2020 nog een aanmaning, waarin omwille van het feit dat het
plantseizoen voorbij was, voor het uitvoeren van de aanplantingen uitstel
werd verleend tot volgend plantseizoen eind november 2020. Wanneer aan
de aanmaning geen gevolg zou worden verleend of wanneer in de toekomst
gelijkaardige vaststellingen zouden worden gedaan, zou volgens de
aanmaning een proces-verbaal worden opgesteld en een besluit houdende
bestuurlijke maatregelen met dwangsom worden opgelegd. De
beroepsindieners waren bij deze dus op de hoogte van het belang van het
uitvoeren van de opgelegde bestuurlijke maatregelen en het naleven van de
geldende regels ter bescherming van de bossen. Toch volgde op 4 januari
2021 het nieuwe proces-verbaal, waaraan de bestreden beslissing werd
gekoppeld, omdat het herstel nog steeds niet was uitgevoerd. Hieruit kan
besloten worden dat de beroepsindieners te kwader trouw zijn en dat er een
manifeste onwil is om tot herstel over te gaan. De opgelegde dwangsom is
om deze redenen niet kennelijk onredelijk.
Volgens beroepsindieners is een termijn van minder dan 2 maanden voor het
aanvatten van de bestuurlijke dwangsommen buitensporig kort en niet
redelijk en mogen de bestuurlijke dwangsommen minstens niet aanvangen
voor 1 november 2021. De beroepsindieners kunnen zich, in het bijzonder
voor de heraanplanting op de percelen 39A en 39B, niet verschuilen achter
het argument dat het, gezien de vermeende korte termijn vooraleer de
dwangsom begint te lopen, niet mogelijk zou zijn om het nodige plantgoed te
bekomen, gelet op enerzijds het feit dat de heraanplant aanvankelijk reeds
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-12/24
werd bevolen tegen 1 maart 2020 (een jaar eerder) en anderzijds het gegeven
dat geen van de ingestelde beroepsprocedures, ook die bij de Raad van State,
de uitvoeringstermijn van het aanvankelijk opgelegde herstel schorsen.
Daarnaast komt het in het algemeen niet kennelijk onredelijk over om te
bevelen nog binnen het lopende plantseizoen het nodige plantgoed aan te
kopen. De beroepsindieners tonen ook niet met de nodige stavingstukken
(bijvoorbeeld offertes met vermelding van leveringstermijn) aan waarom de
vooropgestelde termijn niet haalbaar zou zijn. Daarbij komt dat de
bestuurlijke dwangsom het middel bij uitstek is om de beroepsindieners aan
te sporen om nog in het lopend plantseizoen tot herstel over te gaan. Gelet op
de historiek van het dossier, kan aangenomen worden dat de
beroepsindieners zonder dreiging van de bestuurlijke dwangsommen op
korte termijn onvoldoende gemotiveerd zouden zijn om het plantgoed aan te
kopen. De mening van de beroepsindieners dat de aanvangstermijn van de
bestuurlijke dwangsommen zou moeten worden opgeschort in afwachting
van het arrest in de nog lopende procedure bij de Raad van State tegen het
ministerieel besluit van 24 maart 2020 kan evenmin gevolgd worden.
Artikel 16.4.10, § 6 van het DABM bepaalt immers dat als de
uitvoeringstermijn van een bestuurlijke maatregel is verstreken en die niet of
maar gedeeltelijk is uitgevoerd, een nieuwe bestuurlijke maatregel,
desgevallend gepaard gaande met een dwangsom kan worden opgelegd. In
dergelijk geval wordt de voorgaande bestuurlijke maatregel opgeheven.
Hieruit blijkt niet dat de verwerende partij haar bevoegdheid tot het opleggen
van een nieuwe bestuurlijke maatregel zou verliezen indien zij voor dezelfde
feiten in het verleden reeds eerder en bestuurlijke maatregel heeft opgelegd.
Ten slotte blijkt nergens concreet uit de vaststellingen en de bestreden
beslissing dat de aanvaring ter plaatse tussen de heer D. en verbalisant, in
welke mate dan ook, bepalend zou zijn geweest voor de vastgelegde
uitvoeringstermijn, zodat met dit aanvoelen van de beroepsindieners verder
ook geen rekening kan worden gehouden.
Met inachtneming van alle bovenstaande elementen komt het niet als
onredelijk of disproportioneel over dat de verwerende partij de bestreden
beslissing aan de beroepsindieners oplegde. De verwerende partij oordeelde
terecht dat de bestuurlijke maatregelen en de bestuurlijke dwangsommen in
casu het meest geschikte middel zijn om invloed uit te oefenen op het gedrag
van de beroepsindieners met oog op het herstel van de betrokken
bospercelen. Er zijn bijgevolg geen redenen om het beroep gegrond te
verklaren en om de bestreden beslissing aan te passen of te vernietigen zoals
de beroepsindieners verzoeken.”
IV. Onderzoek van de middelen
A. Eerste middel
Standpunt van de verzoekende partijen
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-13/24
In een eerste middel wordt de schending aangevoerd van het
zorgvuldigheidsbeginsel en van de hoorplicht, doordat het Agentschap voor
Natuur en Bos heeft nagelaten om, voorafgaand aan het nemen van een beslissing
tot het opleggen van bestuurlijke maatregelen, alle betrokken personen te horen.
Enkel de heer M. D. werd gehoord, die onmiddellijk heeft aangegeven niet de
zaakvoerder van de bvba Kempenhoeve te zijn. Volgens de verzoekende partijen
vloeit daaruit voort dat het Agentschap voor Natuur en Bos geen zorgvuldige
afweging heeft gemaakt van alle bij de zaak betrokken belangen. Bovendien moet
de overtreder in beginsel gehoord worden als ten aanzien van hem bestuurlijke
maatregelen overwogen worden, zelfs al wordt dit niet uitdrukkelijk
voorgeschreven in de procedurebepalingen van artikel 16.4.10 van het decreet van
5 april 1995 ‘houdende algemene bepalingen inzake milieubeleid’ (hierna:
DABM). In casu werden de bestreden bestuurlijke maatregelen opgelegd zonder
de zaakvoerder van de vennootschap voorafgaandelijk te horen.
De memorie van wederantwoord van de verzoekende partijen
bevat de volgende uiteenzetting:
“Verwerende partij beweert dat dhr. M. D. tot op vandaag aandeelhouder van
de vennootschap zou zijn. Enig stuk ter zake wordt niet bijgebracht.
Niettegenstaande het feit dat een aandeelhouder niet per se een functie in de
vennootschap dient uit te oefenen, is het zo dat dhr. D. niet de bevoegde
persoon betreft om namens de vennootschap op te treden.
Het is de verantwoordelijkheid van de optredende overheid om de juiste
persoon aan te spreken.
Al vanaf het begin werd dhr. D. betrokken geweest terwijl hij duidelijk stelde
dat hij namens de vennootschap niet optrad.
In de memorie van antwoord verwijst verwerende partij naar de
aanwezigheid van dhr. D. op de foto’s en naar het gegeven dat hij nog altijd
actief is in de vennootschap Kempenhoeve.
Deze stelling kan niet worden bijgetreden gelet op het gegeven dat een
functie uitoefenen binnen een vennootschap niet per se betekent dat men ook
enigszins voor de vennootschap mag optreden.
De stelling van verzoekers is dat dhr. D. namens de vennootschap niet kan
optreden. Dat hij al dan niet een functie uitoefent binnen de vennootschap, is
ter zake niet relevant.
Dat de percelen waarvan sprake geenszins van dhr. D. zijn en deze laatste
moeilijk het aanspreekpunt kan zijn voor de natuurinspecteur.
Dat deze stelling van verzoekende partijen ook in de bestreden beslissing
niet werd betwist: ‘het klopt dat er in het proces-verbaal geen concreet bewijs
voorhanden is dat de heer D. persoonlijk een zakelijk recht zou hebben op de
percelen, paarden, omheiningen en stallen’. […].”
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-14/24
In hun laatste memorie benadrukken de verzoekende partijen dat
de zaakvoerder van de bvba Kempenhoeve gehoord moest worden om op
zorgvuldige wijze de bestreden beslissing te kunnen nemen. Voorts wijzen zij erop
dat artikel 16.4.10 DABM bepaalt dat de mondeling opgelegde bestuurlijke
maartregel vervalt als deze binnen vijf werkdagen niet schriftelijk wordt bevestigd.
Beoordeling
Artikel 62 van het besluit van de Vlaamse regering van
12 december 2008 ‘tot uitvoering van titel XVI van het decreet van 5 april 1995
houdende
algemene
milieuhandhavingsbesluit)
bepalingen
werkt
inzake
een
milieubeleid’
georganiseerde
(hierna:
administratieve
beroepsprocedure uit waarbij degene ten aanzien van wie bestuurlijke maatregelen
zijn opgelegd, beroep kan instellen bij de bevoegde Vlaamse minister. Door de
devolutieve werking van het beroep zal de bevoegde Vlaamse minister de zaak aan
een nieuw en eigen onderzoek moeten onderwerpen, inzonderheid in het licht van
de aangevoerde beroepsgrieven.
De verzoekende partijen hebben met de vereiste kennis van de
hen ten laste gelegde feiten administratief beroep ingesteld tegen de beslissing van
het Agentschap voor Natuur en Bos van 14 januari 2021 waarbij bestuurlijke
maatregelen werden opgelegd. Uit de gegevens van de zaak blijkt tevens dat zij
hebben verzocht om in het kader van de beroepsprocedure gehoord te worden en
dat de afdeling Handhaving op 17 maart 2021 een digitale hoorzitting heeft
georganiseerd. De Vlaamse minister heeft met het thans bestreden besluit uitspraak
gedaan over het ingestelde beroep en dat besluit is volledig in de plaats gekomen
van de beslissing van het Agentschap voor Natuur en Bos van 14 januari 2021
waarbij de bestuurlijke maatregelen initieel werden opgelegd.
Bijgevolg kan niet aangenomen worden dat de verzoekende
partijen niet op nuttige wijze zijn kunnen opkomen tegen de opgelegde bestuurlijke
maatregelen. Aangezien de verzoekende partijen effectief werden gehoord
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-15/24
alvorens de verwerende partij het bestreden besluit heeft genomen, kan de
hoorplicht niet geschonden zijn. Dezelfde vaststelling geldt voor de beweerde
schending van het zorgvuldigheidsbeginsel doordat de verwerende partij nagelaten
zou hebben “de juiste persoon te horen”.
Het eerste middel is ongegrond.
B. Tweede middel
Standpunt van de verzoekende partijen
Het tweede middel van het verzoekschrift wordt afgeleid uit
“machtsoverschrijding, onwettigheid ten aanzien van de motieven, schending van
het legaliteitsbeginsel en van de wet onder meer artikel 2 [van de] wet van 29 juli
1991 betreffende de uitdrukkelijke motivering van [de] bestuurshandelingen, art. 2
6° en 13 van het decreet van 21.10.1997 betreffende het natuurbehoud en het
natuurlijk milieu en artikel 8 van het besluit van de Vlaamse Regering tot
vaststelling van nadere regels ter uitvoering van het decreet van 21.10.1997 en de
beginselen van behoorlijk bestuur inzonderheid de materiële motiveringsplicht, de
materiële en formele zorgvuldigheidsplicht en het redelijkheidsbeginsel”.
In de toelichting bij het middel wordt in essentie gesteld dat
tweede verzoeker persoonlijk niet kan aangesproken worden voor de beweerde
milieumisdrijven omdat hij op grond van het DABM niet kan worden beschouwd
als degene die het milieumisdrijf heeft gepleegd of daartoe de opdracht heeft
gegeven. Het feit dat hij als oprichter nog betrokken is bij de activiteiten van de
stoeterij, doet daar geen afbreuk aan. De exploitatie gebeurt immers door de eerste
verzoekende partij en in de statuten van die vennootschap is duidelijk bepaald dat
zij wordt bestuurd en vertegenwoordigd door een of meer zaakvoerders die als
enigen de vennootschap kunnen verbinden. Voorts zou in de bestreden beslissing
ten onrechte worden aangenomen dat de verzoekende partijen ter verantwoording
kunnen worden geroepen voor de milieumisdrijven die werden gepleegd op de
percelen met nrs. 103, 106 en 109.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-16/24
Beoordeling
De uiteenzetting van het middel laat niet toe te begrijpen hoe de
artikelen 2, 6°, en 13 van het decreet van 21 oktober 1997 ‘betreffende het
natuurbehoud en het natuurlijk milieu’ en artikel 8 van het besluit van de Vlaamse
regering van 23 juli 1998 ‘tot vaststelling van nadere regels ter uitvoering van het
decreet van 21 oktober 1997 betreffende het natuurbehoud en het natuurlijk milieu’
concreet geschonden worden door de bestreden beslissing. Het middel is niet
ontvankelijk in zoverre de schending van voormelde bepalingen wordt ingeroepen.
In het beroepschrift hebben de verzoekende partijen onder meer
aangevoerd dat ten aanzien van tweede verzoeker geen bestuurlijke maatregelen
kunnen worden opgelegd. De verwerende partij heeft dat argument in de bestreden
beslissing als volgt beantwoord:
“Het klopt dat er in het proces-verbaal geen concreet bewijs voorhanden is
dat de heer D. persoonlijk een zakelijk recht zou hebben op de percelen,
paarden, omheiningen en stallen. Bovenvermelde geschonden bepalingen
zijn echter in algemene bewoordingen opgesteld, zodat zij zich tot eenieder
richten en niet alleen tot diegene die het eigendom of het vruchtgebruik van
de betrokken percelen, dieren of constructies in handen heeft. Van belang is
wie de pleger is van de milieumisdrijven. De percelen met nrs. 39A en 39B
zijn zowel in eigendom als in gebruik door De Kempenhoeve bvba. Uit de
gegevens die beschikbaar zijn via de Kruispuntbank van Ondernemingen
blijkt dat mevrouw M. D. is aangeduid als bestuurder van De kempenhoeve
bvba. De heer M. D. werd als medeoprichter van de vennootschap
geregistreerd in 2012. Volgens de website van De kempenhoeve
(www.dekempenhoeve.be) bestaat hun team uit M. D. (dochter), M. D.
(vader) en G. H. (moeder). Hij heeft zijn woonplaats ook op het adres van De
kempenhoeve. De beroepsindieners kunnen aldus niet beweren dat de heer
D. niets te maken heeft met De kempenhoeve en met de gepleegde feiten.
Ook uit de contacten tussen verbalisant en de heer D. voorafgaand aan het
afsluiten van het proces-verbaal en het feit dat de heer D. aandeelhouder is
van de vennootschap, kan worden afgeleid dat er wel degelijk een
betrokkenheid is en dat de heer D. zich als eerste aanspreekpunt voor
verbalisant niet zonder meer achter de vennootschapsvorm kan verschuilen.
Hij kan zich moeilijk voorhouden van niets te weten, terwijl hij volgens de
website sedert jaren een prominente rol speelt in (minstens een deel van) de
activiteiten van De kempenhoeve en hij is naar alle waarschijnlijkheid op de
hoogte van het reilen en zeilen ervan, zoals het indelen van de weides en
oprichten van stallingen. In het administratief beroep tegen het besluit met
nr. BHBM.2019.IM.104 werd de aanduiding van de heer D. als overtreder
ook niet betwist. Deze bestuurlijke maatregel was ook aan de heer D.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-17/24
opgelegd, dus het opzettelijk niet naleven ervan kan hem ook als
milieumisdrijf worden toegerekend. Gelet op al deze elementen staat het
voldoende vast dat het daadwerkelijke (mede)zeggenschap over de percelen,
dieren en constructies en bijgevolg de (mede)verantwoordelijkheid voor de
vastgestelde milieumisdrijven bij de heer D. ligt, zodat hij ook persoonlijk
als (mede)pleger, minstens als (mede)opdrachtgever van de
milieumisdrijven kan worden aangeduid. Aangezien bestuurlijke
maatregelen overeenkomstig artikel 16.4.5 van het DABM kunnen worden
opgelegd ten aanzien van diegene die het milieumisdrijf heeft gepleegd of
diegene die daartoe opdracht heeft gegeven, werd de bestreden beslissing
terecht ook aan de heer M. D. opgelegd.”
Naar luid van artikel 16.4.5 DABM kunnen bestuurlijke
maatregelen worden opgelegd “ten aanzien van degene die een milieu-inbreuk of
een milieumisdrijf heeft gepleegd, alsook diegene die opdracht heeft gegeven om
handelingen te stellen die een milieu-inbreuk of milieumisdrijf uitmaken”.
In de aangehaalde motieven van de bestreden beslissing wordt
omstandig uitgelegd waarom de verwerende partij van oordeel is dat
tweede verzoeker aangemerkt moet worden als (mede)pleger, of minstens als
(mede)opdrachtgever
van
de
door
de
toezichthouders
vastgestelde
milieumisdrijven. Door in de uiteenzetting van het middel enkel te benadrukken
dat ‘De Kempenhoeve’ geëxploiteerd wordt door een vennootschap waarin
tweede verzoeker actueel geen bestuursfunctie uitoefent, wordt niet aangetoond
dat de verwerende partij op grond van onjuiste of niet pertinente motieven heeft
aangenomen dat tweede verzoeker mede aangeduid moet worden als een persoon
die de milieu-inbreuk of het milieumisdrijf heeft gepleegd en/of de opdracht
daartoe heeft gegeven in de zin van artikel 16.4.5 DABM.
Met betrekking tot het verweer dat ten aanzien van de
verzoekende partijen geen bestuurlijke maatregelen opgelegd kunnen worden voor
de op de percelen nrs. 103, 106 en 109 vastgestelde milieumisdrijven, wordt in de
bestreden beslissing het volgende uiteengezet:
“Volgens het proces-verbaal zijn alle genoemde bospercelen ‘ofwel
eigendom, ofwel in gebruik van of door’ De kempenhoeve bvba.
Beroepsindieners betwisten de percelen met nrs. 103, 106 en 109 in
eigendom te hebben. Tijdens de hoorzitting werpen beroepsindieners op dat
de percelen al sinds 2012 zouden verkocht zijn, al worden daar geen
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-18/24
bewijsstukken van bezorgd. Zoals reeds hierboven gezegd, richten de
geschonden bepalingen zich in algemene bewoordingen tot eenieder en dus
niet alleen tot diegene die de percelen, dieren of constructies in eigendom
heeft. Wie de overtreder is, met name de pleger of opdrachtgever van de
milieumisdrijven, is van belang. In het onderdeel ‘Feiten en voorgaanden’
van de bestreden beslissing, waarin een kort feitenrelaas wordt weergegeven,
staat over de vaststellingen op de percelen met nrs. 103, 106 en 109 het
volgende: ‘Deze percelen worden duidelijk ook gebruikt voor begrazing van
paarden afkomstig van Kempenhoeve bvba’. Verbalisant baseerde zich
luidens het proces-verbaal enerzijds op de zeer directe nabijheid van de
omheinde bospercelen tot De Kempenhoeve en anderzijds op de
tractorsporen te zien op de luchtfoto’s, waaruit de betrokkenheid van De
Kempenhoeve bvba duidelijk blijkt, om te concluderen dat de
beroepsindieners als overtreders van deze vastgestelde milieumisdrijven
moeten worden aangeduid. Gelet op voorgaande conclusies van verbalisant,
in combinatie met het feit dat beroepsindieners enkel de eigendom, maar niet
het gebruik, van de percelen met nrs. 103, 106 en 109 formeel betwisten en
het gegeven dat uit de vaststellingen blijkt dat deze feiten gelijkaardig zijn
aan de feiten gepleegd op de percelen met nrs. 39A en 39B, waarvan het
zonder meer vaststaat dat de milieumisdrijven werden gepleegd door de
beroepsindieners, is de gewestelijke entiteit van oordeel dat de
beroepsindieners in casu ook te beschouwen zijn als degenen die de
milieumisdrijven op de percelen met nrs. 103, 106 en 109 hebben gepleegd
of daartoe opdracht hebben gegeven.”
De aangehaalde motieven verwijzen wel degelijk naar
verscheidene, eenduidige feitelijke vaststellingen op grond waarvan de
verwerende partij in redelijkheid heeft kunnen aannemen dat de verzoekende
partijen als pleger of opdrachtgever aangesproken moeten worden voor het herstel
van de op de percelen nrs. 103, 106 en 109 vastgestelde milieumisdrijven. Het
enkele gegeven dat de bestreden beslissing geen formele uitspraken bevat over het
eigendomsrecht of het gebruiksrecht van de betrokken percelen, leidt niet tot de
conclusie dat de bestreden beslissing op dit punt berust op motieven die in rechte of
in feite onaanvaardbaar zijn.
Het tweede middel, in zoverre ontvankelijk, is ongegrond.
C. Derde middel
Standpunt van de verzoekende partijen
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-19/24
Als derde middel wordt de schending aangevoerd van de
“motiveringsplicht”.
De verzoekende partijen zetten uiteen dat uit de motivering van
de bestreden beslissing niet blijkt waarom de opgelegde bestuurlijke maatregelen
ook ten aanzien van tweede verzoeker behouden moeten blijven, te meer omdat
niet
verduidelijkt
wordt
waarom
hij
beschouwd
moet
worden
als
(mede)opdrachtgever van de beweerde inbreuken. Daarenboven bekleedt hij geen
functie binnen de bvba Kempenhoeve. Zoals reeds werd aangevoerd in het
tweede middel, herhalen de verzoekende partijen dat zij geen eigenaar zijn van de
percelen met nrs. 103, 106 en 109 en dat in de bestreden beslissing enkel wordt
verwezen naar luchtfoto’s en tractorsporen waarmee het ten laste gelegde
milieumisdrijf niet wordt bewezen.
In de memorie van wederantwoord geven de verzoekende
partijen nog volgende repliek:
“Verwerende partij stelt dat enkel van belang is wie de pleger of de
opdrachtgever is van een milieumisdrijf en dat verzoekende partijen
milieumisdrijven hebben gepleegd.
Het is zo dat verwerende partij zich baseert op de nabijheid van de percelen
tot De Kempenhoeve en anderzijds op de tractorsporen uit de luchtfoto’s.
Dat verwerende partij in elk geval het bewijs niet levert van de beweerde
feiten, gezien behalve de voornoemde nabijheid en tractorsporen verwerende
partij geen argumentatie heeft ontwikkeld.
Dat verzoekster voorhouden dat de percelen in kwestie niet tot hun eigendom
behoren en derhalve niet het aanspreekpunt van de verwerende partij kunnen
zijn.
Het is niet aan verzoekers om het bewijs te leveren dat zij de inbreuken niet
hebben gepleegd. Verwerende partij dient minstens het bewijs te leveren dat
de percelen waaromtrent wordt gesteld dat er milieumisdrijven werden
gepleegd, aan verzoekers toebehoren of gebruikt worden.
Derhalve wordt door verwerende partijen geen enkel ter zake dienend
document bijgebracht om de beweringen te staven.”
Beoordeling
In het tweede middel werd reeds vastgesteld dat de verwerende
partij terecht heeft aangenomen dat tweede verzoeker aangemerkt moet worden als
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-20/24
(mede)pleger,
of
minstens
als
(mede)opdrachtgever
van
de
door
de
toezichthouders vastgestelde milieumisdrijven. Tevens heeft de verwerende partij
op grond van pertinente feitelijke vaststellingen kunnen besluiten dat de
verzoekende partijen als pleger of opdrachtgever aangesproken kunnen worden
voor het herstel van de op de percelen nrs. 103, 106 en 109 vastgestelde
milieumisdrijven.
De bestreden beslissing berust op draagkrachtige motieven die
op voldoende wijze in de motivering ervan worden uitgedrukt.
Het derde middel is ongegrond.
D. Vierde middel
Standpunt van de verzoekende partijen
In een vierde middel wordt de schending ingeroepen van het
evenredigheidsbeginsel.
De verzoekende partijen betogen dat de dwangsommen werden
opgelegd met ingang van 15 maart 2021 en dat een termijn van twee maanden om
de bij besluit van het Agentschap voor Natuur en Bos van 14 januari 2021
opgelegde bestuurlijke maatregelen uit te voeren, onredelijk kort is.
In hun memorie van wederantwoord dupliceren de verzoekende
partijen:
“Verwerende partij meent dat verzoekende partijen 2 jaar de tijd hebben
gekregen om de herstelmaatregelen uit te voeren.
Het is in dat opzicht van belang te benadrukken dat volgens verwerende
partij verzoekers in die periode van 2 jaar de herstelmaatregelen moesten
uitvoeren terwijl zij de beslissing ten gronde aanvechten.
Deze redenering gaat niet op en kan niet worden bijgetreden.
Dat gedurende het plantseizoen verzoekers geconfronteerd worden met een
dwangsom van maar liefst 11.325,00 euro per plantseizoen en de redenering
van verzoekers is dat er sprake is van disproportionele maatregel.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-21/24
Art. 16.4.4. van DABM bepaalt: Bij het opleggen van bestuurlijke
maatregelen of bestuurlijke geldboeten zorgen de personen, vermeld in
artikel 16.4.6, alsook de gewestelijke entiteit, vermeld in artikel 16.4.25,
ervoor dat er geen kennelijke wanverhouding bestaat tussen de feiten die aan
de bestuurlijke maatregelen of bestuurlijke geldboeten ten grondslag liggen,
en de maatregelen of de boeten die op grond van die feiten worden opgelegd.
Er is met andere woorden wel sprake van een kennelijke wanverhouding
tussen de beweerde feiten en de maatregelen.
Dat per plantseizoen verzoekers geconfronteerd worden met 11.325,00 euro
zonder meer en verwerende partij stelt dat het gevorderde dwangsom
evenredig is aan de ten laste gelegde feiten.”
Beoordeling
Overeenkomstig artikel 16.4.4 DABM zorgen de personen,
vermeld in artikel 16.4.6, alsook de gewestelijke entiteit, vermeld in
artikel 16.4.25, ervoor dat bij het opleggen van bestuurlijke maatregelen of
bestuurlijke geldboeten er geen kennelijke wanverhouding bestaat tussen de feiten
die aan de bestuurlijke maatregelen of bestuurlijke geldboeten ten grondslag
liggen, en de maatregelen of de boeten die op grond van die feiten worden
opgelegd.
Opdat een beslissing houdende het opleggen van een
bestuurlijke maatregel wegens disproportionaliteit zou worden vernietigd, is
vereist dat zij kennelijk disproportioneel is, dit wil zeggen dat geen enkele redelijk
handelende overheid in dezelfde omstandigheden een dergelijke maatregel zou
hebben genomen. Over het al dan niet bestaan van een kennelijke wanverhouding
in de zin van artikel 16.4.4 DABM, oefent de Raad van State slechts een marginale
controle uit.
In het beroepschrift tegen de beslissing van het Agentschap voor
Natuur en Bos van 14 januari 2021 hebben de verzoekende partijen erop gewezen
dat een termijn van ongeveer twee maanden om uitvoering te geven aan de
opgelegde bestuurlijke maatregelen te kort is en getuigt van onredelijkheid. De
verwerende partij heeft dat beroepsargument verworpen, onder meer door er in de
bestreden beslissing op te wijzen dat de verzoekende partijen “niet met de nodige
stavingstukken (bijvoorbeeld offertes met vermelding van leveringstermijn)
aan[tonen] waarom de vooropgestelde termijn niet haalbaar zou zijn” en dat “de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-22/24
bestuurlijke dwangsom het middel bij uitstek is om de beroepsindieners aan te
sporen om nog in het lopend plantseizoen tot herstel over te gaan”. Het middel
bevat geen concrete elementen waarmee de ondeugdelijkheid van de aangehaalde
motieven wordt aangetoond, zodat ook niet aangenomen kan worden dat een
onhaalbare termijn werd opgelegd voor de herbebossing van de betrokken
percelen.
Het vierde middel is ongegrond.
BESLISSING
-
De Raad van State verwerpt het beroep.
-
De verzoekende partijen worden verwezen in de kosten van de vordering
tot schorsing en het beroep tot nietigverklaring, begroot op een rolrecht van
1.200 euro, elk voor een derde, een bijdrage van 40 euro en een
rechtsplegingsvergoeding van 924 euro, die verschuldigd is aan de
verwerende partij.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op acht februari tweeduizend vierentwintig,
door de Raad van State, VIIe kamer, samengesteld uit:
Carlo Adams,
kamervoorzitter,
Peter Sourbron,
staatsraad,
Frédéric Vanneste,
staatsraad,
bijgestaan door
Elisabeth Impens,
griffier.
De griffier
De voorzitter
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
VII-41.219-23/24
Elisabeth Impens
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.734
Carlo Adams
VII-41.219-24/24