Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880 (2024-02-21)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 258.880 van 21 februari 2024 Fiscaliteit - Fiscale provinciale
en lokale reglementen Beslissing : heropening debatten
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 258.880 van 21 februari 2024
in de zaak A. 234.189/X-17.975
In zake :
- R.M.
- L.L.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Hans-Kristof Carême
kantoor houdend te 3000 Leuven
Justus Lipsiusstraat 24
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de GEMEENTE LUBBEEK
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Bart Engelen
kantoor houdend te 2000 Antwerpen
Léon Stynenstraat 75 C
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingesteld op 29 juli 2021, strekt tot de
nietigverklaring van de beslissing van de gemeenteraad van Lubbeek van
25 mei 2021 tot goedkeuring voor de aanslagjaren 2021 tot en met 2025 van een
belastingreglement ‘activeringsheffing gevestigd op de onbebouwde percelen en
kavels deel uitmakend van een goedgekeurde verkaveling, die voorkomt in het
gemeentelijk register van onbebouwde percelen’.
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en verzoekers hebben een memorie van wederantwoord ingediend.
Auditeur Wendy Depester heeft een verslag opgesteld.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-1/20
Verzoekers hebben een laatste memorie ingediend. De
verwerende partij heeft een laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 6 oktober 2023.
Kamervoorzitter Johan Lust heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Hans-Kristof Carême, die verschijnt voor verzoekers,
en advocaat Bart Engelen, die verschijnt voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Auditeur Wendy Depester heeft een advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Juridisch kader en feiten
Het decreet van 27 maart 2009 ‘betreffende het grond- en
pandenbeleid’ (hierna: het decreet grond- en pandenbeleid) machtigt in
artikel 3.2.5 de gemeenteraden om, teneinde potentiële woonlocaties vrij te maken
en grondspeculatie tegen te gaan, een jaarlijkse belasting te heffen op onbebouwde
bouwgronden in woongebied of onbebouwde kavels.
Het decreet voorziet, naast bepalingen van dwingend recht, ook
in bepalingen die in artikel 3.2.6 heten “van toepassing [te zijn] in zoverre de
gemeentelijke heffingsreglementen daarvan niet afwijken”. Tot die laatste
bepalingen behoren bijvoorbeeld de vrijstelling van de activeringsheffing voor
sociale woonorganisaties en Vlabinvest apb (autonoom provinciebedrijf), de
vrijstelling voor ouders met kinderen, en de opschorting van de heffing voor de
houders van een in laatste administratieve aanleg verleende omgevingsvergunning
voor het verkavelen van gronden.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-2/20
Daarentegen verplicht na te leven zijn de minimale
heffingsbedragen in artikel 3.2.5, § 1:
“1° indien de activeringsheffing wordt vastgesteld op een bedrag per
strekkende meter lengte van de bouwgrond of kavel palende aan de
openbare weg, bedraagt de heffing ten minste 12,50 euro per strekkende
meter;
2° indien de activeringsheffing wordt vastgesteld op een bedrag per
vierkante meter oppervlakte van de bouwgrond of kavel, bedraagt de
heffing ten minste 0,25 euro per vierkante meter;
3° in elk geval geldt een minimale aanslag van 125 euro per bouwgrond of
kavel.”
Ook geldt er een verplichting om een activeringsheffing in te
voeren wanneer er gelet op de woningbehoefte in de gemeente een
“structureel onderaanbod” inzake het bouwpotentieel wordt vastgesteld (artikel
3.2.15).
4.1.
Nadat de gemeenteraad van de verwerende partij al voor eerdere
periodes een activeringsheffing instelde, beslist hij op 30 december 2019 ook voor
de aanslagjaren 2020 tot en met 2025 tot de goedkeuring van een belastingreglement met betrekking tot de activeringsheffing gevestigd op de onbebouwde
percelen en kavels deel uitmakend van een goedgekeurde verkaveling, die
voorkomen in het gemeentelijk register van onbebouwde percelen in woongebied.
Deze gemeenteraadsbeslissing is het voorwerp van het annulatieberoep met
nr. A. 230.374/X-17.685.
De activeringsheffing bedraagt 50 euro per strekkende meter aan
de straatkant van het onbebouwd perceel of de onbebouwde kavel, met een
minimum van 700 euro per onbebouwd perceel of onbebouwde kavel. Elk gedeelte
van een (strekkende) meter wordt als volle meter beschouwd.
4.2.
Op grond van het belastingreglement worden eerste en tweede
verzoeker voor het aanslagjaar 2020 belast ten bedrage van respectievelijk
2.100 euro en 2.700 euro.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-3/20
4.3.
Op
25
mei
2021
keurt
de
gemeenteraad
voor
de
aanslagjaren 2021 tot en met 2025 een aangepast belastingreglement met
betrekking tot de activeringsheffing goed. In de gemeenteraadsbeslissing wordt
uitgelegd dat het noodzakelijk is om het belastingreglement activeringsheffing “bij
te stellen om het zo correct mogelijk te kunnen toepassen”, dat het aangewezen is
“om het belastbaar feit en de doelgroep van belastingplichtigen duidelijk te
definiëren en af te bakenen in overeenstemming met het doel van de belasting” en
dat het belastingreglement wordt aangepast aan de Vlaamse Codex Wonen van
2021. Dit is het voorwerp van het voorliggende beroep.
Het heffingstarief verandert niet. Het wordt bepaald op 50 euro
per strekkende meter aan de straatkant voor een onbebouwde bouwgrond of
onbebouwde kavel, met een minimum van 700 euro per onbebouwde bouwgrond
of onbebouwde kavel.
IV. Ontvankelijkheid
Exceptie
Volgens de verwerende partij is de bestreden belasting niet
vatbaar voor vernietiging “in de mate dat zij geen wijzigingen aanbrengt”.
Uiteengezet wordt dat de gemeenteraad op 25 mei 2021 louter
het belastingreglement van 30 december 2019 heeft gewijzigd “om de
tekortkomingen en onduidelijkheden op te vangen en het reglement op die manier
meer werkbaar te maken. Verder werd het belastingreglement louter, waar nodig,
ingevolge de inwerkingtreding van de Vlaamse Codex Wonen van 2021, hieraan
aangepast.” Het belastingreglement van 25 mei 2021, aldus nog de verwerende
partij, wijzigt noch het belastingsubject, noch het belastbaar feit, noch het
belastingtarief. Het reglement van 30 december 2019 werd niet met terugwerkende
kracht ingetrokken. In zoverre het belastingreglement van 25 mei 2021 bepalingen
bevat die niet werden gewijzigd, is het een loutere bevestiging van een eerdere
beslissing en niet vatbaar voor vernietiging op die punten.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-4/20
Beoordeling
Het bestreden belastingreglement komt voor de aanslagjaren
2021 tot 2025 in de plaats van het belastingreglement van 30 december 2019, dat in
zoverre dus wordt opgeheven.
Niet
onterecht
ook
doen
verzoekers
gelden
dat
het
belastingreglement van 25 mei 2021 “zowel naar terminologie, opbouw als inhoud
verschilt van het eerdere belastingreglement”.
Hoe dan ook maakt het een nieuwe reglementaire wilsuiting
vanwege de verwerende partij uit, die als zodanig steeds ontvankelijk tot voorwerp
van een annulatieberoep kan worden gemaakt.
De exceptie wordt verworpen.
V. Onderzoek van de middelen
A. Eerste middel
Standpunt van de partijen
In een eerste middel betogen verzoekers in het verzoekschrift dat
het bestreden belastingreglement de artikelen 10, 11 en 172 van de Grondwet
schendt, doordat het in artikel 5, § 2, 2°, sociale woonorganisaties en het
Investeringsfonds voor grond- en woonbeleid voor Vlaams Brabant vrijstelt van de
activeringsheffing. Het is, gelet op het doel van de belasting, niet redelijkerwijze te
begrijpen waarom sociale woonorganisaties en het Vlaams investeringsfonds voor
grond- en woonbeleid voor Vlaams-Brabant bouwgronden wel onbebouwd zouden
mogen laten liggen, in tegenstelling tot andere eigenaars van gronden.
Waar verwezen zou worden naar artikel 3.2.8 van het decreet
grond- en pandenbeleid als rechtsbasis voor de vrijstelling, is er reden om ter zake
een prejudiciële vraag te stellen aan het Grondwettelijk Hof.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-5/20
De verwerende partij antwoordt in de memorie van antwoord dat
de vrijstelling in artikel 5, § 2, 2°, van het belastingreglement met betrekking tot de
sociale woonorganisaties en het Vlaams Financieringsfonds voor grond- en
woonbeleid voor Vlaams-Brabant, gebaseerd is op artikel 3.2.8, 2°, van het decreet
grond- en pandenbeleid. Een prejudiciële vraag aan het Grondwettelijk Hof
hierover wordt “niet dienstig” geacht:
“Het antwoord op [de] prejudiciële vraag is immers niet noodzakelijk voor
de beslechting van het geschilpunt […] gezien, enerzijds, deze vraag dus
reeds eerder met arrest van 18 mei 2011 door het Grondwettelijk Hof werd
beantwoord, en, anderzijds, de vrijstelling voorzien voor sociale
woonorganisaties en Vlabinvest […] pertinent is in het licht van het doel
van de beoogde heffing en verzoekende partijen niet aantonen dat zij in
concreto worden gediscrimineerd door deze vrijstelling.”
Beoordeling
Artikel 5, § 2, 2°, van het bestreden belastingreglement voorziet
in een vrijstelling van de activeringsheffing voor:
“De sociale woonorganisaties en het Vlaams Financieringsfonds voor
grond- en woonbeleid voor Vlaams-Brabant (art. 5.11 van de Vlaamse
Codex Wonen van 2021).”
Aldus mogen, zo doen verzoekers concreet gelden, sociale
woonorganisaties en het Vlaams Financieringsfonds voor grond- en woonbeleid
voor Vlaams-Brabant, voorheen Vlabinvest apb, “wél onbelast gronden in
portefeuille […] aanhouden”, in tegenstelling tot andere eigenaars van gronden,
zoals zijzelf.
De in de artikelen 10, 11 en 172 van de Grondwet vervatte regels
met betrekking tot de gelijkheid en de niet-discriminatie inzake belastingen staan
een verschillende fiscale behandeling niet in de weg, op voorwaarde dat er een
objectieve en redelijke verantwoording voor bestaat. Die verantwoording moet
worden beoordeeld rekening houdend met het doel en de gevolgen van de belasting
en de redelijkheid van de verhouding tussen de aangewende middelen en het
beoogde doel.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-6/20
Met de bestreden bepaling heeft de verwerende partij louter de
vrijstelling overgenomen van artikel 3.2.8, eerste lid, 2°, van het decreet grond- en
pandenbeleid. Volgens die bepaling zijn van de activeringsheffing vrijgesteld: “de
sociale woonorganisaties en Vlabinvest apb”.
In dit licht stelt het middel wezenlijk de schending van de
gelijkheidsregel door artikel 3.2.8 van het decreet grond- en pandenbeleid aan de
orde.
Toch is het volgens de verwerende partij niet nodig het
Grondwettelijk Hof hieromtrent prejudicieel te ondervragen. Immers is de vraag
over de schending van de gelijkheidsregel om reden van de vrijstelling voor sociale
woonorganisaties en Vlabinvest reeds door het Grondwettelijk Hof beantwoord in
zijn arrest nr. 81/2011 van 18 mei 2011. Tevens is de vrijstelling voldoende
verantwoord nu de situatie van de verzoekende partijen onvergelijkbaar zou zijn
met die van de vrijgestelde entiteiten en de vrijstelling, gelet op het doel van de
heffing, pertinent is.
Het arrest van het Grondwettelijk Hof nr. 81/2011 heeft geen
betrekking op het grond- en pandenbeleid, maar op een wet van 22 december 2009
‘houdende fiscale bepalingen’ waarbij de regeling voor het vestigen van een
subsidiaire aanslag in de inkomstenbelastingen wordt gewijzigd. Met de
verwijzing naar het arrest beoogt de verwerende partij alleen de overweging sub
B.4.2 van het arrest onder de aandacht te brengen en te benadrukken:
“Het Hof zou niet tot de schending van het beginsel van gelijkheid en
niet-discriminatie kunnen besluiten om de enkele reden dat uit de
parlementaire voorbereiding niet de redelijke verantwoording van een
verschil in behandeling blijkt. De vaststelling dat een dergelijke
verantwoording niet in de parlementaire voorbereiding is vermeld, sluit
niet uit dat aan een maatregel een legitieme doelstelling ten grondslag ligt
die het eruit voortvloeiende verschil in behandeling in redelijkheid kan
verantwoorden.”
Deze geciteerde overweging houdt allerminst in dat bij gebrek
aan een redelijke verantwoording in de parlementaire voorbereiding voor een
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-7/20
gemaakt verschil in behandeling geen schending van de gelijkheid kan worden
vastgesteld. Wel is het voor een vaststelling van zulk een schending onvoldoende
dat de redelijke verantwoording niet blijkt in de parlementaire voorbereiding.
Of, ten slotte, verzoekers in een vergelijkbaar geval verkeren als
de sociale woonorganisaties en Vlabinvest apb en of de verantwoording voor de
verschillende behandeling pertinent en voldoende is, behoort tot de beoordeling
van de eventuele schending van de gelijkheid door artikel 3.2.8 van het grond- en
pandenbeleid. Die beoordeling komt evenwel niet de Raad van State, maar het
Grondwettelijk Hof toe.
Er is reden om de door verzoekers in het verzoekschrift
geopperde vraag aan het Grondwettelijk Hof te stellen. Geen gevolg wordt
gegeven aan hun verzoek in de memorie van wederantwoord om die vraag “nog
iets uit te breiden”. De uitbreiding voegt niets wezenlijks toe.
B. Tweede middel
Samenvatting van het middel
In een tweede middel voeren verzoekers in het verzoekschrift
aan dat er geen enkele motivering wordt gegeven “om de heffing zo maar even
5,6 maal zo hoog te maken als het bedrag dat als doeltreffend wordt aangemerkt in
het Decreet Grond- en Pandenbeleid”. Dit overschrijdt de grenzen van de
redelijkheid
en
schendt
het
zorgvuldigheidsbeginsel
en
de
materiëlemotiveringsplicht.
De overdreven hoogte van de heffing tast ook het recht op
eigendom aan, vervat in artikel 16 van de Grondwet en beschermd door artikel 1
van het Eerste aanvullend protocol bij het Europees Verdrag voor de Rechten van
de Mens (EVRM). De activeringsheffing strekt er rechtstreeks toe, of moet er
krachtens het decreet grond- en pandenbeleid toe strekken, om de eigenaars van
bebouwbare percelen en kavels te belasten om ze ertoe te bewegen hun gronden te
verkopen, “anders heeft de belasting immers helemaal geen enkele zin”. De
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-8/20
belasting legt een onredelijke last op: ze verbreekt het billijk evenwicht tussen de
vereisten van het algemeen belang en de bescherming van het recht op het
ongestoord genot op eigendom en doet aldus op onverantwoorde wijze afbreuk aan
het ongestoord genot van het eigendom van verzoekers.
Het past volgens verzoekers om het Grondwettelijk Hof
prejudicieel te ondervragen “inzake de bestaanbaarheid van artikel 3.2.5 [van het
decreet grond- en pandenbeleid] met artikel 16 van de Grondwet in samenhang met
artikel 1 [van het Eerste aanvullend protocol bij het EVRM], waar het de
gemeenten machtigt om een belasting te heffen die er toe strekt eigenaren hun
onbebouwde percelen of kavels te doen verkopen”.
Bovendien is er volgens verzoekers nog een tweede prejudiciële
vraag aan de orde nu het decreet grond- en pandenbeleid wel een minimaal
heffingsbedrag vaststelt, maar geen maximumtarief en evenmin een maximaal
aanslagbedrag:
“Schendt artikel 3.2.5. § 1, tweede lid van het Vlaams Decreet Grond- en
Pandenbeleid van 27 maart 2009 de artikelen 10 en 11 van de Grondwet,
mede in het licht van artikel 1 van het Eerste Protocol bij het EVRM,
doordat het enkel een forfaitaire geïndexeerde minimale heffing van
125 EUR instelt, maar geen enkele maximale heffing instelt die volgt uit de
toepassing van één van de twee opgelegde tariferingsmethodes waarin dat
voorschrift voorziet, zodat voor deze activeringsheffing de waarborg van
een maximaal belastingtarief ontbreekt?”
Beoordeling
Artikel 4, § 1, van het bestreden belastingreglement bepaalt:
“De activeringsheffing bedraagt 50 EUR per strekkende meter aan de
straatkant van het onbebouwd perceel of de onbebouwde kavel, met een
minimum van 700 EUR per onbebouwde bouwgrond of onbebouwde
kavel.
Elk gedeelte van een strekkende meter wordt als volle meter beschouwd.”
Hierdoor moet eerste verzoeker een jaarlijkse activeringsheffing
van 2.100 euro betalen voor zijn perceel aan de E. te Linden en tweede verzoeker
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-9/20
een jaarlijkse activeringsheffing van 2.700 euro voor zijn perceel aan de P. te
Linden.
Er wordt door de gemeenteraad voor de welbepaalde hoogte van
het goedgekeurde heffingstarief geen precieze verantwoording gegeven. Dat is
naar het oordeel van de Raad van State ook niet vereist. Het volstaat dat de
bedragen niet de grenzen van de redelijkheid te buiten gaan en voor de betrokkenen
geen onevenredig groot nadeel veroorzaken.
Volgens verzoekers is dat net wel het geval.
Daarvoor wordt in het verzoekschrift als reden onder meer
aangevoerd dat het decreet grond- en pandenbeleid in een minimumheffing van
12,5 euro per lopende meter straatbreedte of van 125 euro per kavel of perceel
voorziet, dat “voorheen” in Vlaanderen het gemiddelde 25 euro per lopende meter
zou bedragen en dat thans grote gemeenten in vergelijking met de gemeente
Lubbeek slechts 12,5 euro toepassen. Verzoekers laten daarbij gemakshalve buiten
beschouwing dat de bedragen in het decreet grond- en pandenbeleid aan de
evolutie van de ABEX-index moeten worden aangepast. Evenzo laten zij na hun
bewering in verband met het gemiddelde bedrag van de activeringsheffing en met
het bedrag van het tarief in nabije grote steden te staven.
Tevens argumenteren verzoekers, om het onredelijk en
onevenredig karakter van het belastingtarief te doen aannemen, dat in 2015 de
ontvangsten uit de aanvullende personenbelasting gemiddeld 465 euro per jaar per
inwoner bedroegen en dat dit bedrag “niet in verhouding staat” tot de belasting die
verzoekers op grond van de bestreden belasting moeten dragen.
Het oogmerk van de bestreden activeringsheffing bestaat erin
potentiële woonlocaties vrij te maken en grondspeculatie tegen te gaan. Uit de
omstandigheid dat volgens artikel 3.2.5, § 1, eerste lid, van het decreet grond- en
pandenbeleid een gemeente daartoe de activeringsheffing “ten minste” op
12,50 euro per strekkende meter moet bepalen of op het “minimale” bedrag van
125 euro per bouwgrond of kavel, volgt nog geenszins dat een bedrag van 50 euro
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-10/20
per strekkende meter, of 700 euro per bouwgrond of kavel excessief is of de
heffingsplichtigen een exorbitant groot nadeel berokkent.
Ook het feit dat andere gemeenten beweerdelijk zouden volstaan
met 25 euro per strekkende meter, of minder, doet dat niet zomaar aannemen.
Als verzoekers de hoogte van het belastingtarief in het bestreden
belastingtarief afzetten tegen het gemiddelde bedrag van de aanvullende belasting
op de personenbelasting, dan is dat om reden van “de motivering die op
28 januari 2015 werd gegeven om destijds de tarieven extreem fors op te trekken
(met name de bewering dat ‘de activeringsheffing […] optimaal [moet] worden
benut om de minderinkomsten voor de gemeente op te vangen die volgen uit de
veroudering van de bevolking’)”.
Met een gemeenteraadsbeslissing van 28 januari 2015 stelde de
verwerende partij de jaarlijkse activeringsheffing vast op 70 euro per strekkende
meter lengte van het perceel en de minimale aanslag per onbebouwd perceel of
kavel op 1.000 euro. In de aanhef werd onder meer overwogen dat de
activeringsheffing optimaal benut moest worden gelet op de toenemende
veroudering van de bevolking in de gemeente “waardoor minder inkomsten
gegenereerd kunnen worden uit de personenbelasting”.
Maar al op 21 december 2016 werden die bedragen aangepast tot
50 euro per strekkende meter en ten minste 700 euro per onbebouwd perceel of
onbebouwde kavel “omdat de activering van onbebouwde gronden in woongebied
goed op gang is gekomen. Het bedrag wordt niet te laag gezet omdat het nodig is de
activering te blijven stimuleren.” De bestreden beslissing 25 mei 2021 houdt
dezelfde bedragen aan.
De
motivering
in
de
gemeenteraadsbeslissing
van
28 januari 2015 is achterhaald. Overigens volgt de Raad van State niet dat het
bedrag van de activeringsheffing in enige welbepaalde verhouding zou moeten
staan tot het bedrag verschuldigd op grond van de aanvullende gemeentebelasting
op de personenbelasting.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-11/20
Verzoekers overtuigen er niet van dat de activeringsbijdrage
buitensporig is en een onredelijke last voor hen inhoudt.
Dit wijst meteen ook uit dat verzoekers van een onjuiste stelling
uitgaan in zoverre zij de aantasting van het recht op eigendom, die zij in het middel
aanvoeren, baseren op de “overdreven hoogte van de heffing”.
Die hoogte van de bestreden activeringsheffing, laat staan de
hoogte van de minimumtarieven in artikel 3.2.5 van het decreet grond- en
pandenbeleid, blijken niet van die aard dat ze de conclusie wettigen dat de heffing
erop gericht is, of tenminste tot gevolg heeft, de eigenaars van bebouwbare
percelen en kavels hun eigendom te doen verkopen. Anders ook dan verzoekers
menen, wil “woonlocaties vrijmaken” niet zeggen: “vrijmaken van de eigenaar
voor een andere potentiële eigenaar”. Het betekent: bouwgronden of kavels
beschikbaar maken om effectief als woonlocatie te kunnen worden gebruikt.
In de gegeven omstandigheden kan geen schending worden
vastgesteld van het recht van verzoekers op het ongestoord genot van hun
eigendom en is er ook geen reden om aan het Grondwettelijk Hof een prejudiciële
vraag te stellen over de schending van het eigendomsrecht door artikel 3.2.5 van
het decreet grond- en pandenbeleid in zoverre die bepaling ertoe zou strekken
“eigenaren hun onbebouwde percelen of kavels te doen verkopen”.
Wat de tweede prejudiciële vraag betreft die verzoekers aan het
Grondwettelijk Hof gesteld willen zien, omtrent de afwezigheid van een maximaal
belastingtarief in artikel 3.2.5, § 1, van het decreet grond- en pandenbeleid, wordt
in de eerste plaats opgemerkt, niet alleen dat die afwezigheid een gemeente
geenszins toelaat een overdreven tarief in te stellen, maar ook en vooral dat, als een
gemeente daar toch toe mocht overgegaan, de betrokkenen niet zonder waarborg
zijn: zij kunnen het heffingstarief immers steeds betwisten voor de bevoegde
rechter.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-12/20
Voorts werpt de verwerende partij in dit verband in de memorie
van antwoord tegen dat zij niet inziet hoe de gewraakte afwezigheid van een
maximale heffing in het decreet grond- en pandenbeleid het gelijkheidsbeginsel
zou kunnen schenden: niemand die zich in dezelfde situatie bevindt, wordt op
ongelijke wijze behandeld.
Vastgesteld moet worden dat verzoekers dat inderdaad niet laten
inzien. Niet in de memorie van wederantwoord, waarin zij aan de tegenwerping
voorbijgaan. En niet in de laatste memorie, waarin zij alleen maar poneren, zonder
meer, dat er “geen enkele andere directe belasting in de Vlaamse of federaal
Belgische regelgeving [is] die niet een maximaal tarief kent in de gevallen waarin
gegradueerde tarifering als maatstaf van heffing wordt gebruikt”.
De bewuste prejudiciële vraag wordt niet gesteld.
Onder het mom van een aanscherping van hun eerste
prejudiciële vraag, brengen verzoekers in de laatste memorie nog een derde
prejudiciële vraag te berde. Deze vraag is hierdoor ingegeven dat, wil het gebruik
van (louter) de machtiging die artikel 3.2.5 van het decreet grond- en pandenbeleid
inhoudt tot het instellen van een activeringsheffing niet het eigendomsrecht
schenden, die machtiging dan afhankelijk moest zijn gesteld van de voorwaarde
dat er een structureel onderaanbod van bebouwbare percelen of kavels bestaat die
wordt aangetoond door een woonbehoeftestudie. Verzoekers zoeken zodoende
kennelijk aansluiting bij de voorwaarden waarin artikel 3.2.15 van het decreet
grond- en pandenbeleid voorziet opdat er voor de gemeente een verplíchting zou
bestaan tot het vaststellen van een activeringsheffing.
Verzoekers geven hiermee aan het tweede middel een wending
die de oorspronkelijke invulling ervan, in het verzoekschrift, te buiten gaat. Het
maakt een nieuw middel(onderdeel) uit, dat niet ontvankelijk is. De derde
prejudiciële vraag wordt niet gesteld.
Het middel wordt verworpen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-13/20
C. Derde middel
Samenvatting van het middel
Elke belasting moet in hoofdorde een financieel doel hebben.
Een dergelijk doel is te dezen klaarblijkelijk volledig afwezig. Vermits de belasting
“een louter prohibitieve belasting is ten aanzien van het bezitten van onbebouwde
grond”, dient het bestreden belastingreglement te worden vernietigd. Het is in
strijd met het verbod van machtsafwending en de materiëlemotiveringsplicht.
Beoordeling
Met het bestreden belastingreglement maakt de verwerende
partij toepassing van de machtiging die artikel 3.2.5 van het grond- en
pandenbeleid haar geeft om een heffing in te stellen ten einde potentiële
woonlocaties vrij te maken en grondspeculatie tegen te gaan. Overigens moet die
heffing, juist ten bate van dat oogmerk, een bepaald minimum bedragen.
Het
is
dan
ook
een
misvatting
dat
het
bestreden
belastingreglement “in hoofdorde een financieel doel” zou moeten dienen.
In zoverre verzoekers de bestreden heffing verwijten een zuiver
prohibitief karakter te hebben en een verbod in te houden “op de belast[bare]
materie”, gaat het middel op in het tweede middel, dat hiervoor verworpen is.
In de laatste memorie sturen verzoekers het middel dat zij in het
verzoekschrift aanvoerden grondig bij. Meer bepaald heet het nu dat als de
verwerende partij pretendeert daadwerkelijk een activeringsheffing in te voeren,
zij dan de “concrete feitelijke omstandigheden te Lubbeek [moet aanvoeren] die
aannemelijk maken dat [zij] een activeringsheffing kan verantwoorden volgens de
specifieke doelstelling van het [decreet grond- en pandenbeleid]”. Die concrete
feitelijke omstandigheden ontbreken evenwel, volgens verzoekers.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-14/20
De bijsturing houdt in wezen het aanvoeren van een nieuw
middel in. Dit nieuwe middel is te laat.
De conclusie is dat het derde middel wordt verworpen.
D. Vierde middel
Standpunt van de partijen
Verzoekers voeren in een vierde middel de schending aan van
het gelijkheidsbeginsel “zoals geconsacreerd in de artikelen 10, 11 en 172 van de
gecoördineerde
Grondwet”,
van
de
materiëlemotiveringsplicht,
het
zorgvuldigheids- en redelijkheidsbeginsel. Zij zetten uiteen dat de invoering van
een vrijstelling voor eigenaars met kinderen, in artikel 5, § 3, van het bestreden
belastingreglement, diametraal indruist tegen het geproclameerde doel van de
belasting en juist grondspeculatie in de hand werkt, “toch voor degenen die het
geluk hebben een of meerdere ‘kinderen’ te hebben tot 30 jaar”. De vrijstelling is
een verkapte discriminatie volgens leeftijd “aangezien vooral eigenaars tot 65 jaar
zelf mogelijks kinderen hebben onder de 30 jaar oud”. De verschillende
behandeling tussen mensen met en zonder kinderen is frappant en niet pertinent in
het licht van het doel van de belasting. Minstens is het verschil in behandeling
“buiten alle proportie”.
In zoverre de verwerende partij zich zou beroepen op
artikel 3.2.8 van het decreet grond- en pandenbeleid, moet er naar het oordeel van
de verzoekende partijen een prejudiciële vraag aan het Grondwettelijk Hof worden
gesteld.
De verwerende partij antwoordt dat de vrijstelling van
artikel 5, § 3, van het bestreden belastingreglement is overgenomen van en dus
overeenstemt met de vrijstelling van artikel 3.2.8, tweede lid, van het decreet
grond- en pandenbeleid. Ze heeft, net als artikel 3.2.8, tweede lid, “tot doel om
ouders niet te ontmoedigen om aan hun kinderen op termijn een bouwgrond te
schenken of na te laten”. Dit heeft “niets te maken met speculatie”. Het is sociaal
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-15/20
aanvaardbaar dat ouders voor hun kinderen een stuk bouwgrond reserveren zodat
zij er later een woning kunnen oprichten.
Het antwoord op de voorgestelde prejudiciële vraag is “niet
noodzakelijk voor de beslechting van het geschilpunt met betrekking tot de
schending van het gelijkheidsbeginsel wegens de vrijstelling voor ouders met al
dan niet ten laste zijnde kinderen gezien de vrijstelling voorzien voor ouders met al
dan niet ten laste zijnde kinderen omwille van voormelde redenen pertinent is in
het licht van het doel van de beoogde heffing en verzoekende partijen niet aantonen
dat zij in concreto worden gediscrimineerd door deze vrijstelling”.
Beoordeling
Artikel 5, § 3, van het bestreden belastingreglement bepaalt:
“Een vrijstelling beperkt tot 1 onbebouwde bouwgrond in woongebied of
1 onbebouwde kavel per kind wordt tevens toegekend aan ouders met
kinderen die al dan niet ten laste zijn.
Deze vrijstelling wordt toegekend indien het kind op 1 januari van het
aanslagjaar voldoet aan beide hiernavolgende voorwaarden:
1° Het heeft de leeftijd van 30 jaar nog niet bereikt;
2° Het heeft nog geen volle 3 jaar een onbebouwde bouwgrond in
woongebied, een onbebouwde kavel of een woning in volle eigendom,
alleen of met de persoon met wie het wettelijk of feitelijk samenwoont.”
Verzoekers achten zich hierdoor benadeeld ten opzichte van
mensen met kinderen, die in tegenstelling tot zijzelf – aldus de laatste memorie –
“heffingsvrij spel [krijgen] om te ‘beleggen in bouwgrond’ en deze ‘ten gepaste
tijde’ te gelde te maken”, weze het om dan eventueel een andere bouwgrond te
kopen “als ‘het kind’ een elders gelegen perceel zou verkiezen”. Volgens
verzoekers, in de memorie van wederantwoord, houden ouders “de grond wel
degelijk ‘als spaarpot’, om waardevermeerdering te creëren, is het niet voor
zichzelf, dan voor hun kinderen” en kunnen personen met kinderen, na dertig jaar
te zijn vrijgesteld, “perfect vervolgens de grond met meerwaarde verkopen, zonder
dat de kinderen daar ooit een cent van zien”.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-16/20
Waar het bekritiseerde voorschrift een letterlijke overname is
van de vrijstelling waarin artikel 3.2.8, tweede lid, van het decreet grond- en
pandenbeleid voorziet, doet het middel in essentie de vraag rijzen naar de
schending van de gelijkheidsregel door die decreetsbepaling. Uitmaken of de bepaling de gelijkheidsregel schendt en of de verantwoording voor de betwiste
behandeling, zoals de verwerende partij meent, inderdaad pertinent is in het licht
van het doel van de heffing, komt niet de Raad van State maar het Grondwettelijk
Hof toe.
Het past ter zake gevolg te geven aan de vraag van verzoekers
om aan het Grondwettelijk Hof de prejudiciële vraag te stellen zoals zij die finaal
in hun laatste memorie hebben “verfijnd”.
In zoverre verzoekers in de laatste memorie ook nog een andere
prejudiciële vraag aan het Grondwettelijk Hof willen doen stellen, worden zij niet
gevolgd.
De vraag houdt verband met een bijkomende, nieuwe wending
die zij in de laatste memorie aan het middel geven. Namelijk betogen zij in de
laatste memorie voor het eerst dat het toekennen van een vrijstelling überhaupt
onwettig is, want “per definitie” het sturend doel van de activeringsheffing
doorkruist, reden waarom zij het Grondwettelijk Hof bevraagd willen zien over
“het principe zelf” van de vrijstellingsregels, niet alleen overigens in
artikel 3.2.8, tweede lid, van het decreet grond- en pandenbeleid maar ook in
artikel 3.2.8, eerste lid, 1°, ervan.
Deze uitbreiding van het oorspronkelijke middel is te laat en
daarom niet ontvankelijk.
E. Vijfde middel
Samenvatting van het middel
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-17/20
Verzoekers doen gelden dat de onderzoeksbevoegdheden die
artikel 7, § 2, van het bestreden belastingreglement aan de gemeente toekent,
verder gaan dan wat aan de gemeente wordt toegekend door het decreet van 30 mei
2008 ‘betreffende de vestiging, de invordering en de geschillenprocedure van
provincie- en gemeentebelastingen’ (hierna: het decreet van 30 mei 2008) en het
wetboek van 13 april 2019 van de minnelijke en gedwongen invordering van
fiscale en niet-fiscale schuldvorderingen. De onbeperkte toegang waarin artikel 7,
§ 2, voorziet, is niet bij decreet voorzien én ongrondwettig “in zoverre zelfs een
huiszoeking
wordt
mogelijk
gemaakt
zonder
een
toelating
van
een
onderzoeksrechter of politierechter”.
Beoordeling
Artikel 7, § 2, van het aangevochten belastingreglement bepaalt:
“De gemeente mag de waarachtigheid van de ingediende aangiften nagaan
met al de middelen waarover zij beschikt. Daartoe aangestelde
personeelsleden zijn bevoegd elke inbreuk op het huidig reglement vast te
stellen en moeten daarvoor toegang krijgen tot alle plaatsen waar belastbare
feiten kunnen plaats hebben.”
Door geen enkel voorbehoud of nuance te formuleren met
betrekking tot “woningen en bewoonde lokalen” gaat de geciteerde bepaling
volgens verzoekers in tegen artikel 6 van het decreet van 30 mei 2008 en tegen
artikel 76 van het wetboek van 13 april 2019 van de minnelijke en gedwongen
invordering van fiscale en niet-fiscale schuldvorderingen. Die bepalingen voorzien
erin dat de personeelsleden met fiscale controle- of onderzoeksbevoegdheid alleen
toegang hebben tot particuliere woningen of bewoonde lokalen tussen vijf uur
’s morgens en negen uur ’s avonds, na machtiging van de politierechter.
Terecht werpt de verwerende partij tegen dat verzoekers
artikel 7, § 2, van het decreet grond- en pandenbeleid “volledig uit de context van
het ganse reglement” halen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-18/20
Op de tweede paragraaf van artikel 7, volgt nog een derde
paragraaf, waarin juist uitdrukkelijk op de toepasselijkheid van artikel 6 van het
decreet van 30 mei 2008 wordt gewezen:
Ҥ 3. De daartoe door de gemeente aangestelde personeelsleden zijn
gemachtigd om een controle of onderzoek in te stellen en vaststellingen te
verrichten in verband met de toepassing van de belastingverordening en de
bepalingen, vermeld in de artikelen 6 en 7 van het Decreet van 30 mei 2008
betreffende de vestiging, de invordering en de geschillenprocedure van
provincie- en gemeentebelastingen. De door hen opgestelde
processen-verbaal hebben bewijskracht tot het bewijs van het tegendeel.”
Artikel 13 bevestigt niet minder de toepassing van het decreet
van 30 mei 2008:
“De vestiging en de invordering van de belasting evenals de regeling van
de geschillen ter zake gebeurt volgens de modaliteiten vervat in het decreet
van 30 mei 2008 betreffende de vestiging, de invordering en de
geschillenprocedure van de provincie- [en] gemeentebelasting.”
40.
Er is bijgevolg reden om de verwerende partij bij te vallen in
haar betoog dat artikel 7, § 2, van het bestreden belastingreglement de aangestelde
personeelsleden geen ruimere bevoegdheden toewijst dan is toegestaan door
artikel 6 van het decreet van 30 mei 2008.
Het middel wordt bijgevolg verworpen.
BESLISSING
-
De Raad van State heropent het debat.
-
Aan het Grondwettelijk Hof worden de volgende prejudiciële vragen
gesteld:
- “Schendt het artikel 3.2.8 van het decreet van 27 maart 2009
‘betreffende het grond- en pandenbeleid’ de artikelen 10, 11 en 172
van de Grondwet, doordat het voorziet in een vrijstelling voor sociale
woonorganisaties en Vlabinvest apb?”
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-19/20
- “Schendt artikel 3.2.8 van het decreet van 27 maart 2009
‘betreffende het grond- en pandenbeleid’ het gelijkheidsbeginsel zoals
vervat in de artikelen 10, 11 en 172 van de Grondwet, waar het in een
vrijstelling voorziet voor ouders met al dan niet ten laste zijnde
kinderen tot de leeftijd van dertig jaar en daarenboven de vrijstelling
handhaaft indien het kind zelf eigenaar is – al dan niet in partnerschap
– van een onbebouwde bouwgrond of zelfs een woning in volle
eigendom heeft, zelfs gedurende een periode van drie jaar?”
- Na ontvangst van het antwoord van het Grondwettelijk Hof wordt de zaak
voorgelegd aan het bevoegde lid van het auditoraat voor het opstellen van een
aanvullend verslag.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op eenentwintig februari tweeduizend
vierentwintig, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Johan Lust,
kamervoorzitter,
Jan Clement,
staatsraad,
Stephan De Taeye,
staatsraad,
bijgestaan door
Silvan De Clercq,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Silvan De Clercq
Johan Lust
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.880
X-17.975-20/20