Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052 (2024-03-07)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 259.052 van 7 maart 2024 Justitie - Varia (justitie) Beslissing
: Verwerping Depersonalisatie
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
IXe KAMER
ARREST
nr. 259.052 van 7 maart 2024
in de zaak A. 238.949/IX-10.243
In zake:
XXXX
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Sven Boullart
kantoor houdend te 9000 Gent
Voskenslaan 419
bij wie woonplaats wordt gekozen
eveneens bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Hans Rieder
kantoor houdend te 9000 Gent
Recollettenlei 39
tegen:
- de BELGISCHE STAAT, vertegenwoordigd door de
minister van Justitie
- de
DIRECTEUR-GENERAAL
PENITENTIAIRE
INRICHTINGEN
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Karine Van Gulck
kantoor houdend te 2600 Berchem
Deken De Winterstraat 26
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het cassatieberoep
1.
Het cassatieberoep, ingesteld op 24 april 2023, strekt tot de
nietigverklaring van beslissing BC/23-0033 van de beroepscommissie van de
Centrale Toezichtsraad voor het gevangeniswezen van 23 maart 2023.
II. Verloop van de rechtspleging
2.
Bij beschikking nr. 15.440 van 13 juni 2023 is het
cassatieberoep toelaatbaar verklaard.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-1/16
De eerste verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en de verzoekende partij heeft een memorie van wederantwoord
ingediend.
Eerste auditeur Alexander Van Steenberge heeft een verslag
opgesteld.
De verzoekende partij heeft gevraagd dat de procedure wordt
voortgezet ten einde te worden gehoord.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 26 februari 2024.
Kamervoorzitter Geert Van Haegendoren heeft verslag
uitgebracht.
Advocaat Sven Boullart, die verschijnt voor de verzoekende
partij en advocaat Karine Van Gulck, die verschijnt voor de verwerende partijen,
zijn gehoord.
Eerste auditeur Alexander Van Steenberge heeft een met dit
arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
Met de thans bestreden beslissing BC/23-0033 doet de
beroepscommissie van de Centrale Toezichtsraad voor het gevangeniswezen op
23 maart 2023 uitspraak over een beroep van huidige verzoeker in cassatie tegen
een beslissing van de directeur-generaal van de penitentiaire inrichtingen van 17
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-2/16
februari 2023 tot hernieuwing van de plaatsing in een individueel bijzonder
veiligheidsregime (“IBVR”).
In de bestreden beslissing schetst de beroepscommissie de
nuttige feiten ter beoordeling van het beroep. Dit feitenrelaas leert het volgende.
Verzoeker komt op 14 oktober 2022 aan in de penitentiaire
instelling (“PI”) te Beveren nadat hij vanuit Zwitserland uitgeleverd was aan
België. Diezelfde dag wordt hem een bijzondere veiligheidsmaatregel opgelegd,
die tot driemaal toe hernieuwd wordt. De bijzondere veiligheidsmaatregel en de
vernieuwingen worden gedeeltelijk vernietigd door de klachtencommissie.
Op 10 november 2022 neemt de directeur-generaal van de
penitentiaire inrichtingen een beslissing tot IBVR, die door de beroepscommissie
wordt vernietigd.
Op 22 december 2022 neemt de directeur-generaal een nieuwe
beslissing tot IBVR. Bij beschikking van de voorzitter van de Nederlandstalige
rechtbank van eerste aanleg te Brussel van 18 januari 2023 wordt aan de
Belgische Staat het verbod opgelegd om uitvoering te geven aan deze IBVR van
22 december 2022.
Op 24 januari 2023 beslist de directeur-generaal om verzoeker
in een IBVR te plaatsen.
Op 25 januari 2023 verwerpt de beroepscommissie het beroep
van verzoeker tegen de IBVR-beslissing van 22 december 2022. Het
cassatieberoep van verzoeker tegen deze beslissing van de beroepscommissie
wordt bij arrest nr. 259.051 van heden verworpen.
Op 26 januari 2023 stelt de directeur-generaal vast dat de
beslissing van 22 december 2022 terug uitvoering krijgt en dat de beslissing van
24 januari 2023 zonder voorwerp is.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-3/16
Op voorstel van de directeur van de PI Beveren en na medisch
advies van een geneesheer neemt de directeur-generaal, verzoeker gehoord, op
17 februari 2023 een beslissing tot hernieuwing van de plaatsing in IBVR,
bestaande uit de volgende maatregelen:
• uitsluiting van deelname aan alle gemeenschappelijke activiteiten,
• systematische controle van inkomende en uitgaande briefwisseling,
• beperking van bezoek in een lokaal dat voorzien is van een transparante wand
die de bezoekers van de gedetineerde scheidt,
• gedeeltelijke ontzegging van het gebruik van de telefoon,
• systematische toepassing van het onderzoek aan de kledij,
• ontnemen of onthouden van scherpe en gevaarlijke voorwerpen, behoudens
uitzonderingen door de directeur toegestaan,
• observatie overdag en tijdens de nacht om de zestig minuten behoudens tussen
21.00 uur en 6.10 uur,
• verplicht verblijf in de hem toegewezen verblijfsruimte.
3.2.
De beroepscommissie verklaart het beroep ontvankelijk en
gedeeltelijk gegrond, als volgt:
“− Vernietigt de beroepscommissie de beslissing van 17 februari 2023
van de directeur-generaal van de penitentiaire administratie tot
hernieuwing van het IBVR, doch enkel in de mate dat deze beslissing
oplegt dat ook ten aanzien van de eigen ouders van beroepsindiener het
bezoek moet plaatsvinden in een lokaal dat voorzien is van een
transparante wand die de bezoekers van de gedetineerde scheidt;
− Beveelt de beroepscommissie aan de directeur-generaal om met
betrekking tot dit enkele punt een nieuwe beslissing te nemen
overeenkomstig de artikelen 158 § 3, 1° juncto 162 § 3 van de Basiswet
met inachtneming van deze uitspraak, binnen de zeven dagen na de
betekening van deze uitspraak.
− Wijst de beroepscommissie het hoger beroep van beroepsindiener voor
het overige af als ongegrond.”
IV. Regelmatigheid van de rechtspleging
4.
De Belgische Staat, vertegenwoordigd door de minister van
Justitie, was geen partij in het geschil bij de beroepscommissie. Enkel de
directeur-generaal van de penitentiaire inrichtingen was betrokken als verwerende
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-4/16
partij. Daaruit volgt dat enkel de laatstgenoemde te beschouwen is als verweerder
in cassatie. Hierna wordt met “verwerende partij” enkel nog de directeur-generaal
van de penitentiaire inrichtingen bedoeld.
5.
De verwerende partij verklaart dat de memorie van antwoord,
ingediend door de Belgische Staat, ook aan haar toegerekend mag worden.
V. Ontvankelijkheid van het beroep
Exceptie
6.
Verzoeker beschikt volgens de verwerende partij niet (meer)
over het vereiste belang. Hij kan met een vernietiging niets bereiken. De
gevolgen van het ondergane veiligheidsregime kunnen niet meer ongedaan
gemaakt worden: de maatregel werd immers al ondergaan en is verstreken sinds
20 april 2023. Een eventuele vernietiging van een beslissing tot het opleggen van
een IBVR in het verleden zou aan verzoeker geen rechtstreeks voordeel meer
opleveren dat is verbonden aan het verdwijnen van de bestreden akte uit de
rechtsorde. Die vernietiging zou voor het verleden immers in rechte geen enkel
rechtstreeks gevolg meer hebben: voor de betrokken periode kan geen ander
regime meer worden georganiseerd. Dit zou dus niets veranderen aan de
rechtstoestand van verzoeker. De door hem bestreden beslissing was reeds
achterhaald op het ogenblik dat hij het cassatieberoep indiende: het bestreden
IBVR verstreek op 20 april 2023 en werd vervangen door een nieuwe beslissing
IBVR die inging op 21 april 2023. Inmiddels is er ook reeds een nieuwe
beslissing van 19 juni 2023 tot verdere plaatsing in een IBVR, die loopt tot 18
augustus 2023. Het louter nastreven van een precedentwaarde verleent aan
verzoeker geen belang, vermits artikel 6 GerW aan de rechterlijke uitspraken
precedentwaarde ontzegt. De eventuele intentie om op grond van een uitspraak
van de Raad van State een vordering tot schadevergoeding in te stellen houdt
geen voldoende en rechtsreeks belang in. De latere beslissingen van de directeurgeneraal van 17 februari 2023, van 20 april 2023 en van 19 juni 2023 inzake de
plaatsing in een individueel bijzonder veiligheidsregime zijn geen loutere
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-5/16
verlenging van de beslissing van 22 december 2022. Elke nieuwe beslissing
inzake IBVR is een op zichzelf staande beslissing, waarbij alle formele en
inhoudelijke voorwaarden van een eerste beslissing vervuld moeten zijn. De
beslissing kan slechts worden hernieuwd na een voorafgaand verzoek van de
directeur, vergezeld van een psycho-medisch verslag en met inachtneming van de
bepalingen van artikel 118, §§ 1 tot 4, van de basiswet van 12 januari 2005
‘betreffende het gevangeniswezen en de rechtspositie van de gedetineerden’
(“basiswet”).
Beoordeling
7.
Met de exceptie lijkt de verwerende partij ervan uit te gaan dat
verzoeker met huidig cassatieberoep de vernietiging vordert van de plaatsing in
IBVR, terwijl het voorwerp van zijn vordering de vernietiging is van de
beslissing van de beroepscommissie.
8.
De finaliteit van een cassatieberoep bestaat erin om de
vermeend onwettige uitspraak van het administratief rechtscollege teniet te doen,
waarna de zaak voor een nieuwe beoordeling aan het rechtscollege wordt
voorgelegd, zodat de verzoeker in cassatie een nieuwe kans verwerft op een voor
hem gunstiger uitspraak van dat rechtscollege.
9.
Dat verzoeker de hem opgelegde maatregel volledig heeft
ondergaan op het ogenblik van de uitspraak over zijn cassatieberoep, ontneemt
hem niet het belang bij zijn beroep. De mogelijkheid om na cassatie bij de
beroepscommissie een gunstiger beslissing te verkrijgen, bestaat immers nog
steeds. Verbreekt de Raad van State de voorliggende beslissing van de
beroepscommissie, dan zal deze laatste in functie van de vernietigingsgrond
kunnen of moeten vaststellen dat de beslissing van 17 februari 2023 onwettig aan
verzoeker is opgelegd. Voor zover de gevolgen van de vernietigde beslissing niet
meer ongedaan gemaakt kunnen worden, kan zij in voorkomend geval aan
verzoeker een niet-financiële tegemoetkoming toekennen (artikel 158, § 4, iuncto
artikel 162, § 3, van de basiswet). De verwerende partij toont niet aan dat de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-6/16
beroepscommissie na een eventuele vernietiging van de bestreden uitspraak
noodzakelijk zal moeten besluiten tot verwerping wegens een gebrek aan belang
bij het beroep tegen de beslissing van de directeur-generaal, inzonderheid omdat
de bestreden maatregel haar volle uitwerking heeft gehad.
10.
De cassatierechtspraak waaraan de verwerende partij refereert
ter adstructie van haar exceptie, ziet op gevallen waarin de verzoeker in cassatie
hangende de cassatieprocedure genoegdoening heeft verkregen, dan wel
handelingen heeft gesteld die aantonen dat hij vrijwillig verzaakt aan het voordeel
dat hij kan putten uit een nieuw onderzoek van de zaak door het administratief
rechtscollege. Elke vergelijking met de huidige zaak faalt.
11.
Verzoeker heeft als partij die in het geding voor de
beroepscommissie in het ongelijk is gesteld het vereiste belang bij het instellen
van zijn cassatieberoep. De exceptie wordt verworpen.
VI. Onderzoek van de middelen
A. Eerste middel
Uiteenzetting van het middel
12.
Het eerste middel is genomen uit de schending van artikel 149
van de Grondwet. Verzoeker vat het middel als volgt samen:
“1. Artikel 149 van de Grondwet bepaalt dat elk vonnis met redenen
omkleed is.
Deze verplichting geldt ook voor de Beroepscommissie gezien deze een
administratief rechtscollege uitmaakt.
De bij artikel 149 van de Grondwet opgelegde verplichting aan de rechter
om zijn rechterlijke uitspraak te motiveren heeft het karakter van een
vormvereiste met beperkte draagwijdte. Een uitspraak is gemotiveerd
wanneer de rechter duidelijk en ondubbelzinnig de redengeving uiteenzet
– al ware die redengeving verkeerd of onwettig – die hem ertoe brengt de
beslissing te nemen. Bij de beoordeling of artikel 149 van de Grondwet is
nageleefd, is bijgevolg niet de vraag aan de orde of in de beslissing een
verkeerde beoordeling van de feitelijke gegevens is uitgedrukt. Het gaat er
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-7/16
daarbij dan ook niet om of de motivering omstandig of juist is; alleen een
gemis aan motivering – of daarmee gelijkstelde gevallen, zoals
tegenstrijdigheid in de motieven – maakt een schending uit van artikel
149 van de Grondwet.
2. Deze motiveringsverplichting houdt in dat de bodemrechter moet
antwoorden op de middelen of de argumentatie van de betrokkene.
Redenen van eenzelfde rechterlijke beslissing zijn tegenstrijdig indien ze
elkaar tenietdoen of opheffen.
3. Verzoekende partij heeft in zijn beroep van 22 februari 2023[…] tegen
de beslissing van 17 februari 2023 een schending ingeroepen van het
proportionaliteitsbeginsel zoals vervat in de artikelen 158, § 2, 2° iuncto
artikel 166, § 2 van de Basiswet, specifiek voor wat betreft het toelaten
van verzoekende partij gedurende een aantal keren per week aan
deelname aan gemeenschappelijke wandelingen.
In de bestreden beslissing wordt geoordeeld dat het regime van
verzoekende partij sinds zijn aankomst in de gevangenis bepaalde
versoepelingen heeft ondergaan, onder meer voor wat betreft (minstens
soms) de toegang tot een grotere individuele wandeling (pag. 13).
Vervolgens wordt geoordeeld dat via geleidelijk aangebrachte
versoepelingen rekening gehouden wordt met de bezwaren die
beroepsindiener uit zodat er geen redenen te zien zijn om het redelijk en
billijk karakter in vraag te stellen van de voor de bodemrechter bestreden
beslissing (pag. 13).
Nochtans uitte verzoekende partij op het punt van de wandelingen net
bezwaar in zijn beroepsschrift[…] op het gebrek aan deelname aan
gemeenschappelijke wandelingen (pag. 12-14).
De motivering is op dat punt dan ook tegenstrijdig gezien beide redenen
elkaar derhalve tegenspreken, zodat de bestreden beslissing niet kon
beslissen dat er geen redenen te zien zijn om het redelijk en billijk
karakter van de voor de bodemrechter bestreden beslissing in vraag te
stellen. Minstens is de motivering op dat punt onduidelijk.
Door enerzijds te oordelen dat het regime van verzoekende partij sinds
zijn aankomst in de gevangenis bepaalde versoepelingen heeft ondergaan,
onder meer voor wat betreft (minstens soms) de toegang tot een grotere
individuele wandeling en door anderzijds te oordelen dat via geleidelijk
aangebrachte versoepelingen rekening gehouden wordt met de bezwaren
die beroepsindiener uit zodat er geen redenen te zien zijn om het redelijk
en billijk karakter in vraag te stellen, terwijl op het punt van de
wandelingen verzoekende partij net bezwaar uitte in zijn beroepschrift op
het gebrek aan deelname aan gemeenschappelijke wandelingen, vormt de
motivering van de bestreden beslissing een tegenstrijdige motivering,
minstens een onduidelijke motivering, en schendt de bestreden beslissing
mitsdien artikel 149 van de Grondwet.”
13.
In de memorie van wederantwoord preciseert verzoeker dat het
middel niet ziet op een gebrek aan motivering, maar op de tegenstrijdige
motivering in de bestreden beslissing, of op zijn minst de onduidelijke
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-8/16
motivering. De beroepscommissie stelt vast dat er reeds enkele versoepelingen
zijn aangebracht, zoals een ruimere individuele wandeling. Dit betekent echter
niet noodzakelijk dat aan de bezwaren van verzoeker is voldaan. Hij heeft
bezwaar gemaakt tegen het gebrek aan deelname aan gemeenschappelijke
wandelingen, dat leidt tot isolement en mentale stress. Dit bezwaar is
onderbouwd met medische rapporten die verwijzen naar hyperventilatie als
gevolg van uitsluiting van gemeenschappelijke activiteiten. Hoewel de beslissing
van 17 februari 2023 enige versoepelingen omvat, heeft hij uitdrukkelijk
aangegeven dat deze beslissing nog steeds niet voldoet aan de eisen van
proportionaliteit, redelijkheid en billijkheid. Zijn bezwaren hebben betrekking op
deelname aan gemeenschappelijke wandelingen, niet alleen op een grotere
individuele wandeling. De bestreden uitspraak vertoont dus een tegenstrijdige
motivering door enerzijds te stellen dat bepaalde versoepelingen zijn
doorgevoerd, zoals de grotere individuele wandeling, en door anderzijds te
oordelen dat via de geleidelijke versoepelingen rekening wordt gehouden met de
bezwaren die hij uit, zodat er geen reden is om het redelijk en billijk karakter van
de beslissing in twijfel te trekken. De bezwaren van verzoeker zijn gerelateerd
aan isolement en niet alleen aan de grootte van de individuele wandeling.
Beoordeling
14.
Artikel 149 van de Grondwet, in zoverre het bepaalt dat elk
vonnis met redenen is omkleed, vermeldt een regel die onafscheidbaar is van de
opdracht tot berechting van een geschil. Deze regel geldt voor elk rechtscollege
en dus ook voor de beroepscommissie.
15.
De door artikel 149 van de Grondwet aan de rechter opgelegde
verplichting om zijn rechterlijke uitspraak te motiveren heeft het karakter van een
vormvereiste met beperkte draagwijdte. Een uitspraak is gemotiveerd wanneer de
rechter duidelijk en ondubbelzinnig de redengeving uiteenzet – al ware die
redengeving verkeerd of onwettig – die hem ertoe brengt de beslissing te nemen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-9/16
Bij de beoordeling of artikel 149 van de Grondwet is nageleefd
is bijgevolg niet de vraag aan de orde of in de beslissing een verkeerde
beoordeling van de feitelijke gegevens is uitgedrukt. Wanneer de motivering een
verkeerde gevolgtrekking in rechte maakt, kan dit een schending van de wet
uitmaken, maar is er nog geen sprake van een motiveringsgebrek. Het gaat er dan
ook niet om of de motivering omstandig of juist is. Alleen een gemis aan
motivering – of daarmee gelijkgestelde gevallen, zoals tegenstrijdigheid in de
motieven – maakt een schending uit van artikel 149 van de Grondwet.
Deze jurisdictionele motiveringsplicht houdt ook in dat het
rechtscollege expliciet of impliciet moet antwoorden op de middelen van de
betrokkene, op zijn minst wanneer die middelen de strekking van zijn beslissing
kunnen beïnvloeden, maar worden afgewezen. De motiveringsplicht moet de
partijen en de Raad van State toelaten zich ervan te vergewissen of het
rechtscollege de voorgelegde gegevens heeft onderzocht en daadwerkelijk op de
middelen heeft geantwoord.
De bodemrechter is niet gehouden te antwoorden op de
argumenten die een verzoekende partij ter staving van haar middel heeft
aangevoerd, maar die geen afzonderlijk middel uitmaken.
Het middel dat de schending van artikel 149 van de Grondwet
aanvoert, kan slechts ontvankelijk zijn in zoverre het aan de bestreden beslissing
verwijt dat het rechtscollege daarin niet de redenen opgeeft waarop zijn beslissing
steunt of niet antwoordt op de middelen die de eiser voor dat rechtscollege heeft
aangevoerd. Het middel is daarentegen niet ontvankelijk in zoverre het aanvoert
dat de vermelde redenen onjuist of onwettig zijn of dat het rechtscollege de
aangevoerde middelen niet afdoende weerlegt.
16.
In het tweede onderdeel van zijn eerste klacht voert verzoeker
aan dat de opgelegde maatregel “disproportioneel, onredelijk of onbillijk” is. Hij
wijst erop dat hij lijdt onder zijn isolatie en angstproblemen en hyperventilatieaanvallen ervaart. Hij wijst op het psycho-medisch verslag waarin de geneesheerECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-10/16
psychiater voorstelt “om de individuele wandeling te laten plaatsvinden op een
grotere binnenkoer”. Hij merkt op dat in de bestreden beslissing enkel wordt
ingegaan op zijn vraag om over specifieke bijkomende voorwerpen te mogen
beschikken “alsmede zijn (ondergeschikte) vraag om hem minstens toe te laten
individueel te wandelen op een grotere koer, zoals voorgesteld door de
geneesheer-psychiater”. Volgens verzoeker komt het minstens gepast voor, in het
licht van de vereisten van proportionaliteit, hem toe te laten een normaal bezoek
van zijn ouders te mogen ontvangen en hem een aantal keer per week toe te laten
deel te nemen aan de gemeenschappelijke wandeling.
Hierop antwoordt de beroepscommissie inzonderheid het
volgende:
“De beroepscommissie dient te beoordelen of de beslissing onredelijk of
onbillijk moet worden geacht, bij een afweging van alle in aanmerking
komende belangen[…]. De beslissing tot plaatsing in een IBVR vereist een
afweging van verschillende belangen, enerzijds het kunnen vrijwaren van
de veiligheid binnen de gevangenis en anderzijds de toestand en de
belangen van de gedetineerde. Het IBVR moet proportioneel zijn, zowel
wat de duur als wat de omvang betreft.
De beroepscommissie merkt op dat het regime van beroepsindiener sinds
zijn aankomst bepaalde versoepelingen heeft ondergaan:
− Beroepsindiener is op 6 december 2022 overgeplaatst van een
beveiligde […] cel naar een aan hem toegewezen verblijfsruimte
(waar hij beschikt over stromend water, een frigo, een normaal
bed, TV, Prison cloud en telefoon op cel).
− Vanaf 18 december 2022 is er geen observatie meer om de 30
minuten, maar om de 60 minuten en sedert 26 januari 2023 wordt
de observatie om de 60 minuten niet meer uitgevoerd tussen 21u00
en 6u10 teneinde de nachtrust van beroepsindiener maximaal te
respecteren. Ook hier stelt de beroepscommissie vast dat de
directeur-generaal bij de hernieuwing van het IBVR rekening hield
met de aanbevelingen van de beroepscommissie, en daarbij zelfs
verder versoepelde dan de beroepscommissie aanbevolen had in
haar beslissing van 25 januari 2023.
− Hij beschikt over een aantal extra toegelaten voorwerpen op cel.
− Er wordt individuele sportbeoefening voorzien voor
beroepsindiener (fietsen en fitness).
− Om aan de opmerkingen in de medische adviezen tegemoet te
komen, en gelet op de problematiek van hyperventilatie, heeft
beroepsindiener sinds de hernieuwing (minstens soms) toegang tot
een grotere wandeling, waar hij individueel kan wandelen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-11/16
De genomen maatregelen zijn telkens gemotiveerd vanuit het vluchtrisico.
De beroepscommissie stelt vast dat er, waar mogelijk, geleidelijk aan
versoepelingen werden aangebracht en dat er op die manier rekening
gehouden wordt met de bezwaren die beroepsindiener uit.
De beroepscommissie ziet derhalve geen reden om het redelijk en billijk
karakter in vraag te stellen, met uitzondering van de maatregel betreffende
de beperking van bezoek in een lokaal dat voorzien is van een
transparante wand die de bezoekers van de gedetineerde scheidt ten
aanzien van de ouders van beroepsindiener.
Uit de vertrouwelijke informatie die de beroepscommissie ingekeken
heeft, blijken er naar haar oordeel geen aanwijzingen die in het kader van
de ontvluchtingsdreiging zouden rechtvaardigen dat er geen tafelbezoek
zou kunnen plaatsvinden tussen beroepsindiener en zijn beide eigen
ouders, temeer daar het mogelijk lijkt te zijn om op dergelijk tafelbezoek
verscherpt toezicht te houden. Hierbij houdt de beroepscommissie ook
rekening met de duur waarbij beroepsindiener zich reeds in een strikt
regime bevindt. De beroepscommissie vernietigt de IBVR dan ook voor
wat betreft dit punt en draagt de directeur-generaal op om op dit enkele
punt een nieuwe, gemotiveerde beslissing te nemen.”
17.
Verzoeker ziet een tegenstrijdigheid tussen enerzijds de
opmerking van de beroepscommissie dat het regime van beroepsindiener sinds
zijn aankomst bepaalde versoepelingen heeft ondergaan – waaronder de toegang
tot een grotere wandeling, waarbij hij individueel kan wandelen – en anderzijds
de vaststelling door de beroepscommissie dat “er, waar mogelijk, geleidelijk aan
versoepelingen werden aangebracht en dat er op die manier rekening gehouden
wordt met de bezwaren die beroepsindiener uit”.
18.
Anders dan verzoeker betoogt, is er geen sprake van een
tegenstrijdige motivering. Rekening houden met de bezwaren van verzoeker is
niet hetzelfde als het inwilligen van het verzoek van de beroepsindiener. Zoals
verzoeker stelt, is er niet ingegaan op het verzoek tot deelname aan
gemeenschappelijke wandelingen, maar dit weerlegt niet dat er rekening is
gehouden met zijn gezondheidsbezwaren bij de beoordeling van de
proportionaliteit van het opgelegde regime. Zo blijkt dat hij toegang heeft tot een
grotere wandeling waarbij hij individueel kan wandelen. Daarenboven stelt de
beroepscommissie “dat er, waar mogelijk, geleidelijk aan versoepelingen werden
aangebracht en dat er op die manier rekening gehouden wordt met de bezwaren
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-12/16
die beroepsindiener uit”. Dit bevestigt dat niet alle vragen van verzoeker zijn
ingewilligd.
Er is bijgevolg geen sprake van een onduidelijke, laat staan
tegenstrijdige motivering.
19.
Het eerste middel is ongegrond.
B. Tweede middel
Uiteenzetting van het middel
20.
Het tweede middel is genomen uit de schending van artikel 149
van de Grondwet. Verzoeker vat het middel als volgt samen:
“1. Artikel 149 van de Grondwet bepaalt dat elk vonnis met redenen
omkleed is.
Deze verplichting geldt ook voor de Beroepscommissie gezien deze een
administratief rechtscollege uitmaakt.
2. Deze motiveringsverplichting houdt in dat de bodemrechter moet
antwoorden op de middelen of de argumentatie van de betrokkene.
3. Verzoekende partij heeft in zijn beroep van 22 februari 2023[…] een
schending ingeroepen van artikel 3 EVRM en van artikel 4 van het
Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie tegen de beslissing
van 17 februari 2023.
De bestreden beslissing beantwoordt dit zelfstandig middel uit het beroep
niet, terwijl dit middel een afzonderlijke juridische betwisting voert in
vergelijking met de overige middelen uit het beroep.
Door het middel gegrond op de aangevoerde schending van artikel 3
EVRM en van artikel 4 van het Handvest van de Grondrechten van de
Europese Unie niet te beantwoorden, schendt de bestreden beslissing
artikel 149 van de Grondwet.”
21.
Verzoeker betoogt in de memorie van wederantwoord voor de
beroepscommissie te hebben aangevoerd dat de opgelegde maatregelen leiden tot
ernstige fysieke en psychosociale ongemakken en dat deze maatregelen
systematisch worden toegepast, wat volgens hem neerkomt op een onmenselijke
en vernederende behandeling, in strijd met artikel 3 van het Europees verdrag
over de rechten van de mens (EVRM) en artikel 4 van het Handvest van de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-13/16
Grondrechten van de Europese Unie (“Handvest”). Hij heeft ook betoogd dat de
maatregelen niet proportioneel zijn, maar daartoe kan de aangevoerde schending
niet worden samengevat. De niet-proportionaliteit is slechts één deelaspect dat
werd aangevoerd. De beroepscommissie heeft echter alleen geoordeeld dat
bepaalde versoepelingen zijn doorgevoerd sinds de aankomst van verzoeker,
zoals langere observatie-intervallen en extra privileges en dat er geen reden is om
aan de billijkheid en proportionaliteit van de maatregelen te twijfelen. De
beroepscommissie heeft echter niet onderzocht of de maatregelen als onmenselijk
en vernederend moeten worden beschouwd, zoals geëist door artikel 3 EVRM en
artikel 4 van het Handvest. De verwerende partij kan niet beweren dat de
beroepscommissie de maatregelen heeft geëvalueerd in het licht van artikel 3
EVRM en artikel 4 van het Handvest, omdat dit niet in de bestreden beslissing is
gedaan. De bescherming geboden door artikel 3 EVRM heeft een absoluut
karakter en kent geen uitzonderingen, ongeacht de omstandigheden of het gedrag
van het slachtoffer.
Beoordeling
22.
Aan de draagwijdte van de jurisdictionele motiveringsplicht is
hiervóór sub 15 herinnerd.
23.
Verzoeker heeft bij de beroepscommissie als tweede klacht de
schending aangevoerd van artikel 3 EVRM en van artikel 4 van het Handvest met
betrekking tot het verbod op onmenselijke en vernederende behandelingen of
bestraffingen.
Daarin zet hij uiteen dat eenzame opsluiting, zelfs in de
gevallen waarin er slechts sprake is van relatieve isolatie, uitzonderlijk dient te
blijven en gebaseerd moet zijn op gegronde motieven. De opgelegde maatregelen
moeten “actueel verantwoord en proportioneel” zijn. Er is daarbij een “ernstige
inhoudelijke motivering” vereist. Toegepast op zijn situatie verwijst verzoeker
naar “een lijden dat enig onvermijdbaar malaise van de hechtenis ernstig
overschrijdt”. Hij wijst op zijn eenzame opsluiting, het minimaal of onbestaande
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-14/16
contact met medegedetineerden en buitenwereld en de afwezigheid van zinvolle
recreatiemogelijkheden. Hij stelt: “Dat de bestreden beslissing dan ook in strijd is
met artikel 3 van het EVRM, nu deze verzoeker blootstelt aan ontberingen die het
onvermijdelijke lijden (dat inherent is aan detentie) te boven gaat en neerkomen
op een onmenselijke en vernederende behandeling.” Hij concludeert dat de hem
opgelegde maatregel “niet noodzakelijk noch wettig verantwoord is, minstens
disproportioneel, onredelijk en onbillijk”.
Uit deze uiteenzetting mocht de beroepscommissie afleiden dat
de verzoeker doelt op de proportionaliteit van de hem opgelegde maatregel.
24.
Hoewel de beroepscommissie in haar beoordeling geen
expliciete melding maakt van artikel 3 EVRM en artikel 4 van het Handvest, kan
uit de hiervóór aangehaalde motivering worden achterhaald waarom zij van
oordeel
is
dat
het
aan
verzoeker
opgelegde
individueel
bijzonder
veiligheidsregime het onvermijdelijke lijden niet te boven gaat, waardoor er
volgens haar geen sprake is van een onmenselijke of vernederende behandeling.
De beroepscommissie verwijst naar de versoepelingen aan het
regime sinds de aankomst van verzoeker waarbij, in de mate van het mogelijke,
rekening is gehouden met de bezwaren van verzoeker en naar het vluchtrisico die
het regime rechtvaardigen. Eén van die versoepelingen betreft individuele
sportbeoefening, een andere de toegang tot een grotere wandeling. Zij vernietigt
wel de beslissing voor wat betreft de beperking van bezoek in een lokaal dat
voorzien is van een transparante wand die de bezoekers van de gedetineerde
scheidt ten aanzien van de ouders van de beroepsindiener. Met uitzondering van
die maatregel ziet de beroepscommissie “geen reden om het redelijk en billijk
karakter in vraag te stellen”.
25.
De schending van artikel 149 van de Grondwet is niet
aangetoond, waardoor het tweede middel dient te worden verworpen.
BESLISSING
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-15/16
-
De Belgische Staat, vertegenwoordigd door de minister van Justitie, wordt
buiten de zaak gesteld.
-
De Raad van State verwerpt het cassatieberoep.
-
De verzoekende partij wordt verwezen in de kosten van het
cassatieberoep, begroot op een rolrecht van 200 euro en een bijdrage van 24
euro.
-
Bij de publicatie van dit arrest door de Raad van State wordt de identiteit
van de verzoekende partij niet bekendgemaakt.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op zeven maart tweeduizend vierentwintig,
door de Raad van State, IXe kamer, samengesteld uit:
Geert Van Haegendoren,
kamervoorzitter,
Jurgen Neuts,
staatsraad,
Jim Deridder,
staatsraad,
bijgestaan door
Vera Wauters,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Vera Wauters
Geert Van Haegendoren
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.052
IX-10.243-16/16