Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180 (2024-03-19)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 259.180 van 19 maart 2024 Economische zaken - Varia (economische
zaken) Beslissing : Verwerping Depersonalisatie
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
XIVe KAMER
ARREST
nr. 259.180 van 19 maart 2024
in de zaak A. 234.423/XIV-39.042
In zake :
XXXX
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Frank Vanden Berghe en Arne Devriese
kantoor houdend te 8500 Kortrijk
Beneluxpark 15
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Thomas Eyskens
kantoor houdend te 1000 Brussel
Bischoffsheimlaan 33
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
1.
Het beroep, ingesteld op 27 augustus 2021, strekt tot de
nietigverklaring van de beslissing van 28 juni 2021 van de administrateur-generaal
van het intern verzelfstandigd agentschap Toerisme Vlaanderen (hierna: het IVA
Toerisme Vlaanderen) houdende niet toekenning van steun omdat er al een
steunaanvraag werd ingediend voor hetzelfde logies (STIM-1642).
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en verzoeker heeft een memorie van wederantwoord ingediend.
Eerste auditeur Alexander Van Steenberge heeft een verslag
opgesteld.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-1/25
De verwerende partij heeft een verzoek tot voortzetting van het
geding en een laatste memorie ingediend. Verzoeker heeft een laatste memorie
ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 17 januari 2024.
Staatsraad Chantal Bamps heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Arne Devriese, die verschijnt voor verzoeker, en
advocaat Thomas Eyskens, die verschijnt voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur Alexander Van Steenberge heeft een met dit
arrest andersluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
Verzoeker is uitbater van twee afzonderlijke toeristische logies
onder een overkoepelende naam, gelegen op hetzelfde adres. In het basisregister
Vlaams logiesaanbod staan deze aangemeld als een B&B en een vakantiewoning.
3.2.
Verzoeker dient twee steunaanvragen in op grond van het besluit
van de Vlaamse regering van 26 februari 2021 ‘tot vaststelling van de regels voor
de toekenning van steun van het Vlaams stimulusprogramma voor toeristische
ondernemingen in het kader van het coronavirus’ (hierna: het besluit van de
Vlaamse regering van 26 februari 2021), respectievelijk voor de vakantiewoning
en voor de B&B.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-2/25
De aanvraag met dossiernummer STIM-1638 heeft betrekking
op de vakantiewoning. De geplande investeringen worden in de aanvraag
omschreven als volgt:
“Herinrichting kamers: De kamers van het vakantiehuis werden heringericht voor
kleinere groepen of koppels, we hebben voor het vakantiehuis de dubbele functie
aangevraagd vakantiehuis – gastenkamers. Door de wijzigingen van de
gastenkamers worden er enkele timmerwerken gevraagd. Toevoegen van screens
om warmte buiten te houden in de zomer is een must. Beddengoed werd tevens
vernieuwd.”
De
weigeringsbeslissing
over
deze
steunaanvraag
met
dossiernummer STIM-1638 van de administrateur-generaal van het IVA Toerisme
Vlaanderen maakt het voorwerp uit van een door verzoeker ingesteld beroep tot
nietigverklaring gekend onder nr. A 234.427/XIV-39.041, waarover heden arrest
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.181 wordt gewezen.
De aanvraag met dossiernummer STIM-1642 heeft betrekking
op de B&B. De geplande investeringen worden in de aanvraag omschreven als
volgt:
“Door de toenemende vraag naar kortbij vakanties zijn we eind 2019 gestart met
de verbouwingen van de stallingen op het domein ’[…]. De doelstelling van deze
investeringen zijn om iedereen te kunnen laten genieten van de couleur locale van
de Westhoek. Ben je nu alleen, met twee, met het gezin of in groep op vakantie tot
max 16 personen. Iedereen is van harte welkom! Onze investeringen kaderen in
een volledig nieuwe B&B, in een apart gebouw, naast de bestaande
vakantiewoning op het domein […]. We willen onze gasten nog meer verwennen,
met ontbijt en/of avondmaal. Dit in een gezonde duurzame omgeving met de
nadruk op het groene karakter van de streek en de woning. Er komen nieuwe
slaapkamers, elk met hun eigen sanitair, met zicht op de wei en akkerlanden en
360° vergezicht, van de kustlijn tot heuvels in heuvelland en Frans-Vlaanderen.
[…]”
3.3.
Bij besluit van 28 juni 2021 van de administrateur-generaal van
het IVA Toerisme Vlaanderen ‘tot toekenning van steun van het Vlaams
stimulusprogramma voor toeristische ondernemingen in het kader van het
coronavirus’ (hierna: het besluit van 28 juni 2021) worden alle steunaanvragen
binnen het Vlaams stimulusprogramma voor toeristische ondernemingen
beoordeeld.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-3/25
Het besluit van 28 juni 2021 luidt:
“Rechtsgronden
Dit besluit is gebaseerd op:
- Het decreet houdende de uitgavenbegroting van de Vlaamse Gemeenschap voor
het begrotingsjaar 2021 van 18 december 2020, artikel 9;
- Het decreet tot oprichting van het intern verzelfstandigd agentschap met
rechtspersoonlijkheid ‘Toerisme Vlaanderen’ van 19 maart 2004, gewijzigd bij
decreten van 8 juli 2011 en 7 december 2018, artikel 5 § 1, 2° en 3 en § 2, lid 2;
- Het besluit van de Vlaamse Regering tot vaststelling van de regels voor de
toekenning van steun van het Vlaams stimulusprogramma voor toeristische
ondernemingen in het kader van het coronavirus van 26 februari 2021, artikel 22.
Vormvereiste
De volgende vormvereiste is vervuld:
- De Inspectie van Financiën heeft advies gegeven op 14 en 18 juni 2021.
Motivering
Dit besluit is gebaseerd op de volgende motieven:
- Bij besluit van 26 februari 2021 besliste de Vlaamse Regering om toeristische
ondernemingen met focus op toeristische logies en attracties die zwaar getroffen
zijn door de coronacrisis financieel te ondersteunen om via investeringen in hun
logies of attractie hun concurrentiepositie te verbeteren en zo het herstel van de
sector post-corona te ondersteunen, waarbij de ondersteuning maximaal aansluit
bij het bestaande steuninstrumentarium voor de Vlaamse ondernemingen en voor
de toeristische ondernemingen in het bijzonder.
- In uitvoering van dit besluit organiseerde Toerisme Vlaanderen een
oproepprocedure voor het indienen van steunaanvragen door de toeristische
ondernemingen via het digitaal loket van het agentschap tegen uiterlijk 31 maart
- Toerisme Vlaanderen ontving 845 aanvragen, die het vervolgens onderzocht en
beoordeelde volgens de bepalingen van het besluit van 26 februari 2021 en het
ministerieel besluit tot uitvoering van het besluit van de Vlaamse Regering van
26 februari 2021 tot vaststelling van de regels voor de toekenning van het steun
van het Vlaams stimulusprogramma voor toeristische ondernemingen in het kader
van het coronavirus.
- Op basis van dit onderzoek en deze beoordeling kunnen de 272 toeristische
ondernemingen, vermeld in bijlage 1 bij dit besluit, een subsidie worden
toegekend, waarvan het bedrag eveneens in de bijlage is vermeld.
- In totaal betreft het voor alle toeristische ondernemingen samen een
subsidiebedrag van 30.000.000 euro. Dit bedrag is voorzien binnen de perken van
de kredieten op de begroting van Toerisme Vlaanderen.
- Bijlage 2 en 3 bij dit besluit vermeldt de toeristische ondernemingen die een
steunaanvraag indienden, maar die geen steun worden toegekend.
Juridisch kader
Dit besluit sluit aan bij de volgende regelgeving:
- De wet tot vaststelling van de algemene bepalingen die gelden voor de
begrotingen, de controle op de subsidies en voor de boekhouding van de
gemeenschappen en de gewesten, alsook voor de organisatie van de controle door
het Rekenhof van 16 mei 2003, het laatst gewijzigd bij de wet van 10 april 2014,
artikel 11 tot en met 14;
- Het decreet houdende de Vlaamse Codex Overheidsfinanciën van 29 maart
2019, artikel 72 tot en met 76;
- Het besluit van de Vlaamse Regering ter uitvoering van de Vlaamse Codex
Overheidsfinanciën 17 mei 2019, artikel 71, §§ 1 en 4;
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-4/25
- Het besluit van de Vlaamse Regering tot regeling van de delegatie van
beslissingsbevoegdheden aan de hoofden van de departementen en van de intern
verzelfstandigde agentschappen van 30 oktober 2015, gewijzigd bij besluit van
16 juni 2017, artikel 6 en artikel 17, eerste lid, 2°;
- Het ministerieel besluit tot uitvoering van het besluit van de Vlaamse Regering
van 26 februari 2021 tot vaststelling van de regels voor de toekenning van het
steun van het Vlaams stimulusprogramma voor toeristische ondernemingen in het
kader van het coronavirus.
DE ADMINISTRATEUR-GENERAAL VAN TOERISME VLAANDEREN
BESLUIT:
Artikel 1. De toeristische ondernemingen, vermeld in bijlage 1 bij dit besluit,
worden een subsidie toegekend als steun van het Vlaams stimulusprogramma voor
toeristische ondernemingen in het kader van het coronavirus voor de bedragen die
in bijlage 1 aan deze toeristische ondernemingen worden toegekend.
Art. 2. De subsidies zijn aan te rekenen op begrotingsartikel SFO-ASQE5WJ-WT
en basisallocatie ASQI1801 en op begrotingsartikel SFO-ASQE5WJ-PA en
basisallocatie ASQP1801 van de uitgavenbegroting 2021 van Toerisme
Vlaanderen.
Art. 3. Toerisme Vlaanderen betaalt de subsidiebedragen op de rekening van de in
bijlage 1 vermelde toeristische ondernemingen.
Art. 4. De toeristische ondernemingen, vermeld in bijlage 2 en 3 bij dit besluit,
worden geen subsidie toegekend als steun van het Vlaams stimulusprogramma
voor toeristische ondernemingen in het kader van het coronavirus om de reden
vermeld in bijlage 2 en 3.
Art. 5. De toeristische ondernemingen, vermeld in de bijlage bij dit besluit,
worden op de hoogte gebracht van deze beslissing.
Art. 6. Dit besluit treedt in werking op de datum van ondertekening.”
Bij dit besluit zijn de volgende bijlagen gevoegd:
“1. Lijst ontvankelijke steunaanvragen met steuntoekenning
2. Lijst ontvankelijke steunaanvragen zonder steuntoekenning
3. Lijst niet ontvankelijke steunaanvragen zonder steuntoekenning”
3.4.
In bijlage 3 bij het besluit van 28 juni 2021 staat over verzoekers
steunaanvraag met dossiernummer STIM-1642 onder punt 49 het volgende motief:
“Uw onderneming had al een steunaanvraag ingediend voor dezelfde attractie of
hetzelfde logies (zie handleiding 2.2.1. Algemene bepalingen).”
3.5.
Bij e-mail van 29 juni 2021 wordt aan verzoeker overeenkomstig
artikel 5 van het besluit van 28 juni 2021 de beslissing van de
administrateur-generaal van het IVA Toerisme Vlaanderen meegedeeld, waarbij
de steunaanvraag met dossiernummer STIM-1642 wordt geweigerd op grond van
de volgende overweging:
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-5/25
“Uw onderneming had al een steunaanvraag ingediend voor dezelfde attractie of
hetzelfde logies (zie handleiding 2.2.1. Algemene bepalingen).”
Dit is de bestreden beslissing.
IV. Rechtsmacht van de Raad van State
Uiteenzetting van de exceptie
In de memorie van antwoord betwist de verwerende partij de
rechtsmacht van de Raad van State. De verwerende partij laat gelden dat de
ontvankelijk bevonden aanvraag overeenkomstig artikel 2 van het besluit van de
Vlaamse regering van 26 februari 2021 wordt getoetst aan de voorwaarden bepaald
in artikel 9 van dat besluit en punt 3.2.3. van de Handleiding, waarna zij krachtens
artikel 4 van het ministerieel besluit van 26 februari 2021 ‘tot uitvoering van het
besluit van de Vlaamse regering van 26 februari 2021 tot vaststelling van de regels
voor de toekenning van steun van het Vlaams stimulusprogramma voor
toeristische ondernemingen in het kader van het coronavirus’ (hierna: van het
ministerieel besluit van 26 februari 2021) en punt 3.2.3. worden gerangschikt,
teneinde de beschikbare steunenveloppe van 30 miljoen euro toe te wijzen op
grond van artikel 15 van het besluit van de Vlaamse regering van 26 februari 2021
en punt 3.3. van de Handleiding. Uit de bewoordingen van de voormelde
bepalingen kan volgens de verwerende partij worden opgemaakt dat wie aan de
voorwaarden voldoet voor de toekenning van de steun, nl. de aanvrager wiens
aanvraag ontvankelijk is en nuttig wordt gerangschikt, een subjectief recht heeft op
deze steun en dat het IVA Toerisme Vlaanderen ter zake geen discretionaire
bevoegdheid meer heeft en ertoe gehouden is de steun toe te kennen. Gelet op het
besluit van 28 juni 2021 van de administrateur-generaal van het IVA Toerisme
Vlaanderen, waarvan de regelmatigheid niet wordt betwist door verzoeker,
minstens niet wat betreft artikel 1 en de bijlage 1 van dit besluit, blijkt dat er op
grond van het voornoemde besluit een subjectief recht bestaat op steun wanneer de
overheid tot de principiële steuntoekenning heeft beslist, hetgeen te dezen gebeurd
is bij besluit van 28 juni 2021. Ingevolge die beslissing heeft de
administrateur-generaal van het IVA Toerisme Vlaanderen ter zake geen
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-6/25
discretionaire bevoegdheid meer en is hij ertoe gehouden de steun toe te kennen.
De bevoegde overheid die in de individuele gevallen de steun al dan niet verleent,
oefent een gebonden bevoegdheid uit. Zelfs indien men met al te grote
welwillendheid het voorwerp van het voorliggende beroep kan uitbreiden tot de
beslissing begrepen in de kennisgevingsbrief van 29 juni 2021, quod non, dan nog
houdt deze beslissing volgens de verwerende partij “niet meer in dan de toepassing
op een concreet geval van hetgeen vervat is in” artikel 2 van het besluit van de
Vlaamse regering van 26 februari 2021. In zoverre deze beslissing inhoudt dat aan
verzoeker geen steun wordt toegekend, “vormt zij een negatieve toepassing van”
artikel 2 van het besluit van de Vlaamse regering van 26 februari 2021, “aangezien
de steun niet (meer) kan worden toegekend indien niet voldaan is aan de
voorwaarden”.
In haar laatste memorie laat de verwerende partij nog gelden dat
verzoeker niet betwist dat de subsidie-enveloppe volledig is uitgeput en het IVA
Toerisme Vlaanderen geen enkele discretionaire beoordelingsvrijheid meer rest en
dat verzoeker minstens ook de regelmatigheid van de nuttig gerangschikte
aanvragers op goede gronden had moeten betwisten, om een ontvankelijk beroep in
te dienen. Te dezen is de mogelijkheid van verzoeker om te worden opgenomen in
de lijst van nuttig gerangschikte aanvragers “niet meer binnen bereik” van
verzoeker, wat een louter gevolg is van zijn keuze om het voorwerp van zijn beroep
te beperken tot de beslissing die enkel betrekking heeft op zijn eigen situatie, maar
zonder het nodige te doen om “de weg vrij te houden” van een eventueel
rechtsherstel. Anders gesteld, verzoeker heeft nooit de kans benut om het
eindresultaat van de toewijzing van de subsidie te betwisten, met name de
beslissing waarmee de integrale subsidie-enveloppe is toegewezen aan de nuttig
geplaatste aanvrager.
Beoordeling
Het auditoraat besluit tot de ongegrondheid van de exceptie op
grond van de volgende overwegingen:
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-7/25
“1. Uit de artikelen 144 en 145 van de Grondwet volgt dat de geschillen over
subjectieve rechten - altijd, wat de geschillen over burgerlijke rechten betreft, en
in principe, wat de geschillen over politieke rechten betreft - tot de bevoegdheid
van de hoven en rechtbanken behoren. Onder voorbehoud van een toewijzing van
bevoegdheid inzake politieke rechten, is de Raad van State dan ook niet bevoegd
om kennis te nemen van beroepen tot nietigverklaring waarvan het werkelijke en
rechtstreekse voorwerp een geschil over subjectieve rechten betreft. Dat is het
geval wanneer het annulatieberoep gericht is op de erkenning van een subjectief
recht waaromtrent het bestuur geen discretionaire, maar slechts een gebonden
bevoegdheid bezit.
Opdat er sprake zou zijn van een vordering op grond van een subjectief recht, en
dus van de onbevoegdheid van de Raad van State, is vereist dat de verzoekende
partij zich beroept op een welbepaalde juridische verplichting die een regel van
objectief recht rechtstreeks aan een derde oplegt en bij de nakoming waarvan de
verzoekende partij belang heeft. Om zich ten aanzien van de bestuurlijke overheid
op een subjectief recht te kunnen beroepen is het, zoals gezegd, noodzakelijk dat
de bevoegdheid van de overheid volledig gebonden is.[…]
Er dient dan ook te worden onderzocht of de verwerende partij bij het nemen van
de thans bestreden beslissing over enige discretionaire beoordelingsbevoegdheid
beschikte, dan wel slechts over een gebonden bevoegdheid en in dat opzicht
slechts heeft moeten vaststellen of de reglementair vastgestelde voorwaarden,
zoals zij die als overheid interpreteert, vervuld waren. De Raad van State is zonder
rechtsmacht als het gaat om een beslissing waarbij de overheid vaststelt dat de
betrokkene niet (langer) voldoet aan de wettelijke en reglementaire voorwaarden
waardoor hij dat subjectief recht verliest.[…]
2. De beoordeling van een steunaanvraag over het Vlaams stimulusprogramma
voor
toeristische
ondernemingen
houdt
een
discretionaire
beoordelingsbevoegdheid in voor de verwerende partij. Dit blijkt uit zowel het
besluit van 26 februari 2021 van de Vlaamse Regering ‘tot vaststelling van de
regels voor de toekenning van steun van het Vlaams stimulusprogramma voor
toeristische ondernemingen in het kader van het coronavirus’ (hierna: BVR
26 februari 2021), als het ministerieel besluit van 26 februari 2021 tot uitvoering
van het besluit van de Vlaamse Regering van 26 februari 2021 tot vaststelling van
de regels voor de toekenning van steun van het Vlaams stimulusprogramma voor
toeristische ondernemingen in het kader van het coronavirus’ (hierna: MB
26 februari 2021).
Artikel 9 BVR 26 februari 2021 bevat verschillende kwalitatieve en kwantitatieve
beoordelingscriteria om de aanvragen te beoordelen. Deze criteria worden verder
uitgewerkt in de artikelen 5 t.e.m. 9 MB 26 februari 2021. Het komt aan Toerisme
Vlaanderen toe om een eigen beoordeling te maken over de mate waarin de
geplande investeringen bijdragen aan de volgende maatregelen en doelstellingen:
gezondheidsmaatregelen,
ecologische
duurzaamheid,
digitalisering,
professionalisering. Ook dient Toerisme Vlaanderen te kijken naar de meerwaarde
van het voorstel voor de plek, de bezoekers en/of bewoners; de financiële
draagkracht en terugbetalingscapaciteit van de steunaanvrager; en de haalbaarheid
van het project. Overeenkomstig artikel 21 BVR 26 februari 2021 maakt Toerisme
Vlaanderen een inschatting van de ontvankelijke steunaanvragen op basis van de
beoordelingscriteria vermeld in artikel 9. Er wordt een score toegekend aan de
beoordelingscriteria en op basis daarvan worden de steunaanvragen gerangschikt.
Artikel 4 MB 26 februari 2021 verleent aan de beoordelingscriteria van voormeld
artikel 9 BVR 26 februari 2021 een gewicht toe om zo tot een scoretoekenning te
komen.
3. Een steunaanvrager heeft bij de indiening van zijn aanvraag geen subjectief
recht op steun. De beslissing om steun te geven aan ontvankelijke aanvragen zal
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-8/25
afhangen van de waardering van de geplande investeringen van de aanvrager en de
rangschikking van de scores van de aanvragen. Dit is een bij uitstek discretionaire
beoordeling.
4. De verwerende partij beoogt op kunstmatige wijze een onderscheid te maken
tussen het besluit van 28 juni 2021 waarbij over alle steunaanvragen een beslissing
wordt genomen en de beslissing zoals meegedeeld aan de verzoekende partij over
haar steunaanvraag met dossiernummer STIM-1642. Zoals bij de bespreking van
de vorige exceptie is gesteld, gaat het immers niet om onderscheiden besluiten.
Het besluit zoals meegedeeld aan de verzoekende partij vormt maakt dus geen
uitoefening uit van een volledig gebonden bevoegdheid.
5. De beoordeling of voor dezelfde logies één of meer aanvragen werden
ingediend, behelst geen vrije beoordelingsmarge. Dit vermeende gebonden aspect
van de beoordelingsbevoegdheid weerlegt niet dat de bevoegdheid van de
verwerende partij om over steunaanvragen inzake het Vlaams
Stimulusprogramma voor toeristische ondernemingen te oordelen, een vrije
beoordelingsmarge inhoudt. Er is in deze geen sprake van een volledig gebonden
bevoegdheid.
Daarenboven, zoals uit de bespreking van het eerste middel zal blijken, is er geen
uitdrukkelijke bepaling in de toepasselijke regelgeving opgenomen waaruit blijkt
dat er maar één aanvraag kan worden ingediend.
Het is niet duidelijk in welke mate een negatieve toepassing van artikel 2 BVR
26 februari 2021, naar luid waarvan [a]lle steun die toegekend wordt met
toepassing van dit besluit en de uitvoeringsbesluiten ervan, wordt verleend binnen
de grenzen en de voorwaarden, vermeld in hoofdstuk 3.1 van de Tijdelijke
kaderregeling, een volledig gebonden bevoegdheid zou inhouden. De verwerende
partij verschaft hieromtrent geen bijkomende uitleg.
6. Er moet dan ook worden vastgesteld dat het werkelijke en rechtstreekse
voorwerp van het voorliggende beroep niet een geschil over een subjectief recht
betreft. Bijgevolg heeft de Raad van State de vereiste rechtsmacht om over het
huidige beroep te oordelen.”
In zoverre de verwerende partij in haar laatste memorie nog laat
gelden dat verzoeker niet betwist dat de subsidie-enveloppe volledig is uitgeput en
het IVA Toerisme Vlaanderen geen enkele discretionaire beoordelingsvrijheid
meer rest en dat verzoeker minstens ook de regelmatigheid van de nuttig
gerangschikte aanvragers op goede gronden had moeten betwisten, om een
ontvankelijk beroep in te dienen, volstaat de vaststelling dat dit verweer betrekking
heeft op het belang van verzoeker bij het door hem ingediende annulatieberoep en
bijgevolg niet ter zake doende is nu dit verweer geen antwoord biedt op het
ongegrond bevinden van de exceptie om de redenen zoals die zijn uiteengezet in
het auditoraatsverslag.
7.
In die omstandigheden en na een eigen onderzoek, ziet de Raad
van State geen reden om het anders te zien dan het auditoraat en bevindt aldus, de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-9/25
redenering van het auditoraatsverslag bijvallend, de exceptie ongegrond.
V. Ontvankelijkheid van het beroep – gebrek aan actueel belang
Standpunt van de partijen
In de memorie van antwoord betwist de verwerende partij het
belang van verzoeker bij het vernietigingsberoep. Zij benadrukt dat de
steunmaatregelen passen binnen een stelsel van een maximum beschikbare
steunenveloppe en dat de steunmaatregelen worden toegekend aan individuele
aanvraagdossiers, die ontvankelijk zijn bevonden en waaraan een bepaalde score is
toegekend. Eens de steunmaatregelenveloppe (te dezen ten bedrage van 30 miljoen
euro) is uitgeput, kan aan de lager gerangschikte aanvragen geen steun worden
toegekend. De verwerende partij laat gelden dat verzoeker in ieder geval niet de
rechtsgeldigheid van de steuntoekenning aan de begunstigden op grond van artikel
1 en bijlage 1 bij het besluit van 28 juni 2021 van de administrateur-generaal van
het IVA Toerisme Vlaanderen betwist. Een vernietiging van de beslissing die de
steunaanvraag van verzoeker afwijst, kan hieraan geen verandering brengen.
Volgens de verwerende partij kan verzoeker dus geen enkel voordeel halen uit een
eventuele nietigverklaring, waardoor het beroep niet-ontvankelijk is. Nu verzoeker
enkel een vernietigingsberoep heeft ingediend, heeft hijzelf, volgens de
verwerende partij, procedureel de weg afgesloten naar een beoordeling, weze het
voorlopig, op korte termijn. In ieder geval is het gevolg van zijn procedurele
houding dat een eventueel rechtsherstel in natura is uitgesloten, zodat verzoeker
principieel het rechtens vereiste belang bij zijn vordering ontbeert. Er valt immers
niet in te zien dat de Raad van State ertoe kan komen om vóór 31 december 2021
uitspraak te doen over het vernietigingsberoep, rekening houdende met de na te
leven termijnen die gelden voor de nog te doorlopen procedurestappen.
In haar laatste memorie benadrukt de verwerende partij dat
verzoeker op geen enkel moment aannemelijk maakt dat zijn aanvraag eventueel in
aanmerking zou komen voor de toekenning van de steun. Aangezien de
steunportefeuille integraal is benut, kan er, volgens de verwerende partij
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-10/25
onmogelijk nog steun worden toegekend, zodat verzoeker dan ook geen beslissing
in zijn voordeel kan verkrijgen. De loutere bewering dat verzoeker toch uitzicht
zou krijgen op steun, indien steun zou worden teruggevorderd, is volgens de
verwerende partij al te hypothetisch (omdat niemand, ook de verwerende partij
niet, kennis heeft van zo’n terugvorderingsprocedure), en verantwoordt bovendien
geen toekenning van steun. Een zuiver hypothetisch belang voldoet niet. Het is
trouwens niet omdat per hypothese steun wordt teruggevorderd, dat de eerste in
aanmerking komende partij (en dit is bovendien niet verzoeker) plots in strijd met
de termijnregeling toch steun zou toegekend krijgen. Minstens wordt volgens de
verwerende partij niet aangetoond dat zo’n teruggevorderd bedrag, lang na de
eindtermijn van de toewijzingsprocedure voor de subsidie, plots in de (niet langer
bestaande, want uitgeputte) subsidieportefeuille zou moeten worden opgenomen,
en het bestuur ertoe noodzaakt om een nieuwe subsidieronde op te starten. En zelfs
indien men al wil meegaan in deze hypothese, rijst de vraag of zo’n belang wel een
afdoende rechtstreeks verband houdt met het eigenlijke voorwerp van het
vernietigingsberoep dat beperkt is tot de weigering van verzoekers aanvraag.
Bovendien kan volgens de verwerende partij het door het auditoraat naar voor
geschoven hypothetisch rechtsherstel maar bestaan indien er reden tot
terugvordering is, een toewijzingsprocedure wordt opgestart, de gelden effectief
worden geïnd en het bestuur beslist om een nieuwe toewijzingsprocedure op te
starten. Dit alles houdt onvoldoende verband met de gevraagde vernietiging van de
individuele weigeringsbeslissing. De beweerde maar onbestaande hypothese van
een terugvordering van subsidies van andere begunstigden staat volgens de
verwerende partij volledig los van het voorwerp van het beroep, doch is volgens
het auditoraat wel de noodzakelijke voorwaarde om het belang van verzoeker op te
steunen. In ieder geval kan de verwerende partij na 30 juni 2022 geen steun meer
uitkeren, aangezien zij in dat geval zou handelen in strijd met de Tijdelijke
kaderregeling, welke initieel werd vastgesteld bij Mededeling van de Commissie
van 19 maart 2020 (C(2020) 1863) ‘betreffende de Tijdelijke Kaderregeling inzake
staatssteun
ter
ondersteuning
van
de
economie
vanwege
de
huidige
COVID-19-uitbraak’ (PB C 91 I van 20.3.2020, blz. 1), en dus in strijd met het
Europese staatssteunrecht. Het gegeven dat verzoeker op grond van artikel 2,
eerste lid, van het ministerieel besluit van 26 februari 2021 aan haar kan vragen om
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-11/25
de uiterlijke realisatiedatum van het project uit te stellen tot ten laatste 31 december
2021 doet hieraan geen afbreuk. Immers, dit veronderstelt dat er reeds effectief een
beslissing tot toekenning van de steun aan verzoeker werd genomen op uiterlijk 31
december 2021, aangezien het slechts gaat om een uitstel van de realisatie van het
project. Dit is te dezen niet het geval. Ook in dat opzicht kan verzoeker geen
voordeel halen uit de nietigverklaring van de bestreden beslissing. Het gegeven dat
de Europese Commissie de Tijdelijke kaderregeling heeft verlengd tot 30 juni 2022
doet volgens de verwerende partij niet anders besluiten. Het ministerieel besluit
van 26 februari 2021 stelt als einddatum 31 december 2022 voorop. Het verlengen
van de Tijdelijke kaderregeling verandert hier niets aan.
Evenmin is volgens de verwerende partij de rechtspraak omtrent
tijdelijke toelatingen en de beoordeling van het belang ter zake dienend. Te dezen
ligt immers een weigering voor, terwijl de door het auditoraat aangehaalde
rechtspraak betrekking heeft op tijdelijke toelatingen die door derde
belanghebbenden worden betwist. Het punt is te dezen dat de genomen regeling
eenvoudigweg niet langer toelaat om steun uit te keren.
Het gegeven dat de verwerende partij kan overgaan tot gehele of
gedeeltelijke niet-uitbetaling of terugvordering van de steun, betekent niet dat er
voor verzoeker een mogelijkheid tot rechtsherstel bestaat. De terugbetaling door
een steunontvanger of de gedeeltelijke uitbetaling aan een steunontvanger maakt
niet dat het resterende bedrag zou worden toegekend aan verzoeker. Om in
overeenstemming te handelen met de Tijdelijke kaderregeling moet de steun zijn
toegekend op uiterlijk 30 juni 2022 – indien rekening wordt gehouden met de
verlenging van de Tijdelijke kaderregeling -, het toekennen van rechtsherstel in de
vorm van een subsidie, zou volgens de verwerende partij aldus in strijd komen met
het Europees staatssteunrecht. Een verzoeker die ernaar streeft om alsnog een
vergoeding te verkrijgen voor het beweerdelijk onterecht niet in aanmerking
nemen van zijn steunaanvraag – al dan niet in de vorm van een schadevergoeding
tot herstel overeenkomstig artikel 11bis van de gecoördineerde wetten op de Raad
van State -, streeft volgens de verwerende partij aldus een onwettige of rechtens
onmogelijke toestand na en beschikt bijgevolg niet over het wettig vereiste belang
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-12/25
bij zijn vordering. In dat opzicht kan volgens de verwerende partij evenmin de
zienswijze van het auditoraat worden gevolgd waar wordt gesteld dat het afwijzen
van het beroep op disproportionele wijze afbreuk zou doen aan het recht op
toegang tot de rechter, nu het afwijzen van een vordering door de rechter van een
voor hem gebrachte zaak die enkel een ongeoorloofd of onmogelijk te begrijpen
belang kan dienen, immers allerminst doet blijken van een formalistische of te
strikte opvatting van de belangvereiste die op onevenredige wijze afbreuk zou
doen aan het recht op toegang tot de rechter.
Verzoeker beschouwt in het verzoekschrift zijn belang als
“evident” nu de door hem als uitbater van een toeristische logies ingediende
steunaanvraag werd geweigerd.
In de memorie van wederantwoord betwist verzoeker de door de
verwerende partij opgeworpen exceptie. Het gegeven dat de steun in uitvoering
van de Tijdelijke kaderregeling van de Europese Commissie inzake staatssteun ter
ondersteuning van de economie vanwege de huidige COVID-19-uitbraak uiterlijk
op 31 december 2021 diende te zijn verleend en de steunenveloppe ondertussen
zou zijn uitgeput, heeft volgens verzoeker niet tot gevolg dat zijn belang bij de
huidige procedure zou zijn verdwenen. Het rechtens vereiste belang bij een
annulatieberoep gaat immers niet teloor door het enkele feit dat de bestreden
beslissing is uitgevoerd en haar volledige effect heeft gehad. Het staat ook niet vast
dat de enveloppe definitief is uitgeput. Verzoeker verwijst dienaangaande naar
artikel 26 van het besluit van de Vlaamse regering van 26 februari 2021 dat
uitdrukkelijk in de mogelijkheid voorziet om reeds toegekende steun terug te
vorderen indien na controle blijkt dat bepaalde voorwaarden niet werden vervuld
en er ten onrechte steun zou zijn verleend aan bepaalde aanvragers. Het is volgens
verzoeker dan ook niet onwaarschijnlijk dat er binnen afzienbare tijd opnieuw geld
in de steunenveloppe beschikbaar komt. Anders dan de verwerende partij beweert,
is de steun dus nog niet met definitieve zekerheid op uitputtende wijze aan “de
rechthebbenden” toegekend. Bovendien valt niet uit te sluiten dat er nieuwe
middelen vrijgemaakt worden via een nieuwe (begrotings)beslissing en/of dat de
Europese Commissie haar Tijdelijke kaderregeling in de loop van 2022 andermaal
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-13/25
bijwerkt en er nogmaals verlenging mogelijk wordt gemaakt, hetgeen eerder al
gebeurde met het vijfde amendement op 28 januari 2021. Hoe dan ook weze
opgemerkt dat het in geval van vernietiging duidelijk wordt dat er een fout werd
begaan en zijn dossier foutief onontvankelijk werd verklaard. Zelfs wanneer de
“pot” subsidies zou uitgeput zijn, dan nog is verzoeker van oordeel belang te
hebben bij de nietigverklaring nu het ten onrechte niet-ontvankelijk verklaren van
zijn aanvraag tot gevolg heeft gehad dat hij subsidies heeft misgelopen en derhalve
schade heeft geleden. Schade die desgevallend vergoed kan worden via een
burgerrechtelijke procedure. Anders dan de verwerende partij beweert, is enig
rechtsherstel niet per definitie uitgesloten. In ieder geval zou het, gelet op
artikel 11bis van de gecoördineerde wetten op de Raad van State, voorbarig zijn te
stellen dat hij geen belang meer heeft bij zijn beroep, nu hij de intentie heeft om
een schadevergoeding tot herstel te vorderen op grond van het voornoemde artikel.
In zijn laatste memorie benadrukt verzoeker dat “de weg van
eventueel rechtsherstel” helemaal niet is afgesloten, zoals de verwerende partij laat
uitschijnen, nu niet onomstotelijk vaststaat dat al dan niet gedeeltelijke
genoegdoening volstrekt uitgesloten is. Niet alleen staat nog niet definitief vast dat
de steunenveloppe op uitputtende wijze aan “de rechthebbenden” is toegekend,
ook rechtsherstel door middel van een schadevergoeding behoort tot de
mogelijkheden. Aangezien rechtsherstel niet is uitgesloten, is zijn belang bijgevolg
helemaal niet hypothetisch. De weg naar rechtsherstel eindigt niet noodzakelijk bij
een lege subsidieportefeuille. Zoals reeds in de memorie van wederantwoord
toegelicht staat trouwens niet vast dat de enveloppe definitief is uitgeput, hetgeen
ook door het auditoraat wordt bevestigd. Bovendien wordt het volgens verzoeker
in geval van een vernietiging van de bestreden beslissing duidelijk dat er door de
verwerende partij een fout werd begaan zodat de geleden schade door het mislopen
van subsidies, doordat zijn dossier ten onrechte niet-ontvankelijk werd verklaard,
desgevallend kan worden vergoed via een burgerrechtelijke procedure.
Tot slot benadrukt verzoeker dat hij met de huidige procedure
enkel de nietigverklaring beoogt van de beslissing van 28 juni 2021 in zoverre ten
onrechte werd geoordeeld dat zijn subsidieaanvraag niet-ontvankelijk is. Dat
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-14/25
verzoeker vervolgens, nadat de onwettigheid ervan is komen vast te staan,
aanspraak zou kunnen maken op een schadevergoeding is geenszins onwettig noch
rechtens onmogelijk. Anders dan de verwerende partij beweert is rechtsherstel,
bijvoorbeeld onder de vorm van een schadevergoeding, wel degelijk bestaanbaar
met het Europees staatssteunrecht. Verzoeker verwijst dienaangaande naar
rechtspraak van Europees Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ
27 september 1988, nrs. 106/87-120/87, ECLI:EU:C:1988:457, punten 23-24),
waarin werd geoordeeld dat vergoedingen die overheden op grond van een
rechterlijke uitspraak aan particulieren moeten betalen ter compensatie van schade
geen voordeel in de zin van artikel 107 van het Verdrag betreffende de werking van
de Europese Unie (hierna: VWEU) vormen.
Beoordeling
Gelet op artikel 19, eerste lid, van de gecoördineerde wetten op
de Raad van State, kan het beroep tot nietigverklaring bedoeld bij artikel 14 van
deze wet, voor de afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State worden
gebracht “door elke partij welke doet blijken van een benadeling of van een
belang”. Die vereiste is erop gericht de rechtszekerheid te dienen en een goede
rechtsbedeling te verzekeren (RvS (A.V.) 22 maart 2019, nr. 244.015,
ECLI:BE:RVSCE:2019:ARR.244.015).
Een verzoekende partij beschikt over dit rechtens vereiste belang
indien twee voorwaarden vervuld zijn: vooreerst dient zij door de bestreden
administratieve rechtshandeling een persoonlijk, rechtstreeks, zeker, actueel en
wettig nadeel te lijden; voorts moet de eventueel tussen te komen nietigverklaring
van die rechtshandeling haar een direct en persoonlijk voordeel verschaffen, hoe
miniem
ook
(RvS
(A.V.)
15
januari
2019,
nr.
243.406,
ECLI:BE:RVSCE:2019:ARR.243.406).
Het belang moet niet alleen bestaan bij het instellen van het
beroep maar moet voortduren tot aan de sluiting van het debat (RvS (A.V.)
22 maart 2019, nr. 244.015, ECLI:BE:RVSCE:2019:ARR.244.015), zonder dat de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-15/25
verzoekende partij noodzakelijk elk belang bij de nietigverklaring verliest wanneer
zij het initiële voordeel niet meer kan ambiëren (cf. GwH 9 juli 2020, nr. 105/2020,
ECLI:BE:GHCC:2020:ARR.105, punt B.11.2. en B.12.2) ().
Het staat aan de Raad van State te oordelen of de verzoekende
partij die een zaak voor de Raad brengt, doet blijken van een belang bij haar
beroep. De Raad van State dient er over te waken dat het belangvereiste niet op een
buitensporig restrictieve of formalistische wijze wordt toegepast (GwH
30 september 2010, nr. 109/2010, ECLI:BE:GHCC:2010:ARR.109, punt 4.3;
GwH 9 juli 2020, nr. 105/2020, ECLI:BE:GHCC:2020:ARR.105, punt B.9.3.;
EHRM 17 juli 2018, ECLI:CE:ECHR:2018: 0717JUD000547506, punten 42 e.v.)
Er is voor een verzoekende partij geen stelplicht om haar belang
bij het beroep te omschrijven of toe te lichten. Echter, wordt dit belang in twijfel
getrokken, dan valt het haar toe bij de eerstvolgende procedurele gelegenheid
hierover opheldering te verschaffen en haar belang te staven.
Doet een verzoekende partij zulks, dan heeft zij daarmee ook de
contouren geschetst waarom het haar te doen is en moet de Raad van State met die
door de verzoekende partij vastgelegde grenzen van het gerechtelijk debat
rekening
houden
(RvS
(A.V.)
15
januari
2019,
nr.
243.406,
ECLI:BE:RVSCE:2019:ARR.243.406).
Voorts kan de aard van het belang weliswaar evolueren, maar
een verzoekende partij moet minstens aannemelijk maken dat de gevraagde
nietigverklaring haar nog een concreet, direct en persoonlijk voordeel oplevert.
Onvoldoende om een nietigverklaring van de bestreden beslissing te kunnen
verkrijgen, is dan ook het belang van een verzoekende partij dat in de loop van de
annulatieprocedure is geëvolueerd naar nog uitsluitend een belang bij het onwettig
horen verklaren van die beslissing om de toekenning van een schadevergoeding –
door de rechtscolleges van de rechterlijke orde, die daartoe zelf de eventuele fout
van de overheid kunnen vaststellen – te faciliteren. Het voordeel moet in beginsel
ook méér zijn dan de morele genoegdoening die een verzoekende partij put uit het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-16/25
horen onwettig verklaren van de bestreden beslissing, inzonderheid om derden
aldus te overtuigen van haar initieel gelijk. Een dergelijk belang heeft een karakter
dat niet valt binnen de grenzen van het belang zoals bedoeld in artikel 19,
eerste lid, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State. Dat beoogde
voordeel is immers niet verbonden met het verdwijnen van de bestreden beslissing
uit het rechtsverkeer maar enkel met het horen gegrond verklaren erga omnes van
de door de verzoekende partij aangevoerde middelen.
Verzoeker
betwist
de
beslissing
tot
weigering
van
steuntoekenning gekend onder het dossiernummer STIM-1642, zoals opgenomen in
de aan het besluit van 28 juni 2021 van de administrateur-generaal van het IVA
Toerisme Vlaanderen gevoegde bijlage 3 “Lijst niet ontvankelijke steunaanvragen
zonder steuntoekenning”.
Luidens het verzoekschrift beschouwt verzoeker zijn belang als
“evident” nu de door hem als uitbater van een toeristische logies ingediende
steunaanvraag werd geweigerd. Te dezen omschrijft verzoeker in het
verzoekschrift tot nietigverklaring zijn belang bij de vernietiging van het bestreden
besluit. In de memorie van wederantwoord, replicerend op de door de verwerende
partij opgeworpen exceptie van gebrek aan belang, benadrukt verzoeker dat in
geval van vernietiging duidelijk wordt dat er een fout werd begaan en zijn dossier
foutief niet-ontvankelijk werd verklaard. Zelfs wanneer de “pot” subsidies zou
uitgeput zijn, dan nog is verzoeker van oordeel belang te hebben bij de
nietigverklaring nu het ten onrechte niet-ontvankelijk verklaren van zijn
steunaanvraag tot gevolg heeft gehad dat hij subsidies heeft misgelopen en
derhalve schade heeft geleden.
Verzoeker heeft aldus de grenzen van de rechtsstrijd nauwkeurig
afgebakend en heeft zijn door de bestreden beslissing vermeende veroorzaakte
nadeel in wezen aangeduid.
Het belang moet niet alleen bestaan bij het instellen van het
beroep, maar moet voortduren tot aan de sluiting van het debat.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-17/25
De Raad van State stelt vast dat het besluit van 28 juni 2021 van
de administrateur-generaal van het IVA Toerisme Vlaanderen - waarvan de
daaraan toegevoegde bijlage 3 dient te worden beschouwd als een bijlage
bestaande in een gestructureerd geheel dat in het verlengde ligt van de regels van
het dispositief - werd genomen in uitvoering van artikel 22 van het besluit van de
Vlaamse
regering
van
26
februari
2021,
op
grond
waarvan
de
administrateur-generaal beslist over de toekenning van de steun.
De Raad van State, afdeling Wetgeving omschreef in zijn
advies 68.799/1 van 8 februari 2021 over een ontwerp dat heeft geleid tot het
besluit van de Vlaamse regering van 26 februari 2021 de strekking van de
ontworpen regeling als volgt:
“Het om advies voorgelegde ontwerp van besluit van de Vlaamse Regering strekt
ertoe een steunregeling uit te werken voor toeristische ondernemingen teneinde
deze ondernemingen aan te moedigen te blijven investeren in kwaliteit om hun
concurrentiepositie te verbeteren en zo het herstel van de sector post-corona te
ondersteunen.
Het ontwerp voorziet in een voorfinanciering van 100% van de uitgaven voor
projecten waarbij wordt geïnvesteerd in gezondheidsmaatregelen, ecologische
duurzaamheid, digitalisering en professionalisering van toeristische logies,
verblijf of toeristische attracties. De voorfinanciering bestaat voor 75% uit een
renteloze lening, die moet worden terugbetaald op vijf jaar, en voor 25% uit steun
die niet moet worden terugbetaald.[…] De steun bedraagt minimaal 5.000 euro en
maximaal 200.000 euro.
De steun wordt verleend onder de voorwaarden bepaald in de Tijdelijke
kaderregeling inzake staatssteun van de Europese Commissie.[…]
Alleen uitgaven die de steunaanvrager maakt vanaf 15 maart 2020
(eerste lockdown) tot de uiterlijke realisatiedatum van het project, vermeld in de
beslissing tot toekenning van de steun, komen voor steun in aanmerking. De reeds
gemaakte kosten vanaf 15 maart 2020 kunnen hierbij ingebracht worden.[…] De
steun wordt toegekend via een eenmalige oproepprocedure op de website van
Toerisme Vlaanderen.”
Luidens artikel 2 van het besluit van de Vlaamse regering van
26 februari 2021 wordt alle met toepassing van dit besluit en de
uitvoeringsbesluiten ervan toegekende steun, verleend binnen de grenzen en de
voorwaarden, vermeld in hoofdstuk 3.1 van de Tijdelijke kaderregeling. De notie
“Tijdelijke kaderregeling” wordt door artikel 1, 2°, van hetzelfde besluit
omschreven als zijnde: de “Mededeling van de Commissie van 19 maart 2020
(C(2020) 1863) betreffende de Tijdelijke Kaderregeling inzake staatssteun ter
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-18/25
ondersteuning van de economie vanwege de huidige COVID-19-uitbraak
(hierna: de mededeling van de Commissie van 19 maart 2020 (C(2020) 1863)),
zoals gewijzigd op 3 april 2020 (C(2020) 2215), 8 mei 2020 (C(2020) 3156),
29 juni 2020 (C(2020) 4509), 13 oktober 2020 (C(2020) 7127) en alle latere
wijzigingen”.
Hoofdstuk 3.1. van de mededeling van de Commissie van
19 maart 2020 (C(2020) 1863) (PB C 91 I van 20.3.2020, blz. 1) bepaalt wat volgt:
“3.1. Steun in de vorm van rechtstreekse subsidies, terugbetaalbare voorschotten
of belastingvoordelen
21. Naast de bestaande mogelijkheden op grond van artikel 107, lid 3, onder c),
VWEU kunnen tijdelijke beperkte steunbedragen voor ondernemingen die
plotseling met een tekort aan of zelfs de niet-beschikbaarheid van liquiditeit
kampen, in de huidige omstandigheden een geschikte, noodzakelijke en gerichte
oplossing zijn.
22. De Commissie zal dergelijke staatssteun als verenigbaar met de interne markt
beschouwen op basis van artikel 107, lid3, onder b), VWEU, mits aan alle
volgende voorwaarden is voldaan (de specifieke bepalingen voor de sectoren
primaire landbouw en visserij en aquacultuur worden vastgesteld in punt 23):
a. de steun bedraagt niet meer dan 800 000 EUR per onderneming in de vorm van
rechtstreekse subsidies, terugbetaalbare voorschotten of belasting- of
betalingsvoordelen; alle bedragen moeten brutobedragen zijn, d.w.z. de bedragen
vóór aftrek van belastingen of andere heffingen;
b. de steun wordt verleend op grond van een regeling met een geraamd budget;
c. de steun mag worden verleend aan ondernemingen die op 31 december 2019
niet in moeilijkheden verkeerden (in de zin van de algemene
groepsvrijstellingsverordening [...]); de steun mag worden verleend aan
ondernemingen die niet in moeilijkheden verkeren en/of aan ondernemingen die
op 31 december 2019 niet in moeilijkheden verkeerden maar vervolgens met
moeilijkheden te kampen hadden of in moeilijkheden kwamen als gevolg van de
uitbraak van COVID-19;
d. de steun wordt uiterlijk op 31 december 2020 verleend […];
e. steun aan ondernemingen die zich toeleggen op de verwerking en de afzet van
landbouwproducten […], wordt afhankelijk gesteld van de voorwaarde dat deze
steun niet geheel of ten dele aan primaire producenten wordt doorgegeven en niet
wordt vastgesteld op basis van de prijs of de hoeveelheid van de producten die de
betrokken ondernemingen bij de primaire producenten aankopen of in de handel
brengen.”
Hoofdstuk 5 “Slotbepalingen”, punt 39, van de voornoemde
mededeling bepaalt wat volgt:
“39. De Commissie past deze mededeling toe met ingang van 19 maart 2020, gelet
op de economische gevolgen van de COVID-19-uitbraak, die onmiddellijke actie
vereisten. Deze mededeling wordt gerechtvaardigd door de huidige uitzonderlijke
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-19/25
omstandigheden en zal niet worden toegepast na 31 december 2020. De
Commissie kan de mededeling vóór die datum herzien op basis van belangrijke
overwegingen op economisch gebied of op het gebied van het
mededingingsbeleid. Waar nodig en nuttig kan de Commissie tevens specifieke
aspecten van haar benadering verder verduidelijken.”
Op 3 april 2020 heeft de Commissie een eerste wijziging van de
Tijdelijke kaderregeling vastgesteld om onderzoek, tests en productie van voor
COVID-19 relevante producten te versnellen, banen te beschermen en de
economie tijdens de huidige crisis verder te stutten (C(2020) 2215 (PB C 112 I van
4.4.2020, 1)). Op 8 mei 2020 werd door de Commissie een tweede wijziging
vastgesteld om de toegang tot kapitaal en liquiditeit voor door de crisis getroffen
ondernemingen verder te vergemakkelijken (C(2020) 3156 (PB C 164 van
13.5.2020, 3)). Een derde wijziging werd op 29 juni 2020 door de Commissie
vastgesteld om micro- en kleine ondernemingen en start-ups verder te
ondersteunen en particuliere investeringen te stimuleren (C(2020) 4509 (PB C 218
van 2.7.2020, 3)). Op 13 oktober 2020 volgde een vierde wijziging om de
Tijdelijke kaderregeling te verlengen en te voorzien in steun ter compensatie van
een deel van de niet-gedekte vaste kosten van door de crisis getroffen
ondernemingen (C(2020) 7127 (PB C 340 I van 13.10.2020, 1)). Op 28 januari
2021 werd door de Commissie een vijfde wijziging vastgesteld om de tijdelijke
kaderregeling verder te verlengen, de daarin vastgestelde steunplafonds aan te
passen en de omzetting van terugbetaalbare instrumenten in rechtstreekse
subsidies onder bepaalde voorwaarden mogelijk te maken (C(2021) 564 (PB C 34
van 1.2.2021, 6)). Bij mededeling van de Commissie van 18 november 2021 werd
tot slot de zesde en laatste wijziging van de Tijdelijke kaderregeling (C/2021/8442
((PB C 473/ I van 24.11. 2021, 1)) vastgesteld.
Als motivering voor deze zesde wijziging staat onder punt 3 van
de voornoemde mededeling het volgende te lezen:
“3. Het is noodzakelijk de in de tijdelijke kaderregeling vervatte maatregelen te
verlengen tot en met 30 juni 2022, de steunplafonds van de maatregel inzake
niet-gedekte vaste kosten aan te passen om de aanhoudende economische
gevolgen van de huidige crisis aan te pakken, investeringssteun met het oog op een
duurzaam herstel en solvabiliteitssteun mogelijk te maken en de voorwaarden te
verduidelijken en te wijzigen voor bepaalde tijdelijke staatssteunmaatregelen die
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-20/25
de Commissie in het licht van de door de COVID-19-pandemie veroorzaakte
ernstige verstoring van de economieën van alle lidstaten als verenigbaar op grond
van artikel 107, lid 3, punt b), van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie (VWEU) beschouwt. Daarnaast moet worden voorzien in de
verlenging van de schrapping van de lijst van landen met verhandelbare risico’s
die is opgenomen in de bijlage bij de mededeling van de Commissie aan de
lidstaten inzake de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie op kortlopende
exportkredietverzekering. PB C 392 van 19.12.2012, blz. 1.”
Relevante wijzigingen te deze zijn de vervanging in de punten 22
en 39 van de mededeling van de Commissie van 19 maart 2020 (C(2020) 1863)
van de uiterlijke datum van steunverlening, waardoor, gelet op het gegeven dat de
zesde wijziging tevens de laatste wijziging betrof van de Tijdelijke kaderregeling,
definitief werd bepaald dat “de steun […] uiterlijk op 30 juni 2022 [wordt]
verleend”.
Gelet op het voorgaande stelt de Raad van State vast dat de op
grond van het besluit van de Vlaamse regering van 26 februari 2021 verleende
steun, toegekend zijnde onder de voorwaarden bepaald in de Tijdelijke
kaderregeling inzake staatssteun van de Europese Commissie, ten gevolge van de
zesde en laatste wijziging van de Tijdelijke kaderregeling, uiterlijk op 30 juni 2022
kon worden toegekend in de vorm van rechtstreekse subsidies, terugbetaalbare
voorschotten of belastingvoordelen. De mogelijkheid om na het verstrijken van de
voornoemde datum nog steun op grond van de Tijdelijke kaderregeling toegekend
te krijgen, werd bijgevolg uitgesloten.
Bezien vanuit dat oogpunt kan een vernietiging van de bestreden
beslissing verzoeker niet tot voordeel strekken.
Verzoeker verliest evenwel in dat geval niet noodzakelijk
ingevolge deze gewijzigde (juridische) omstandigheid zijn belang bij de
nietigverklaring. Zoals hiervoor is aangenomen, kan de aard van het belang
immers evolueren, maar dient verzoeker minstens aannemelijk te maken dat de
gevraagde nietigverklaring hem nog een concreet, direct en persoonlijk voordeel
oplevert. Ter zake heeft verzoeker een stelplicht.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-21/25
Verzoeker doet zulks niet.
Een eerste argument ziet verzoeker in het gegeven dat artikel 26
van het besluit van de Vlaamse regering van 26 februari 2021 uitdrukkelijk in de
mogelijkheid voorziet om reeds toegekende steun terug te vorderen indien na
controle blijkt dat bepaalde voorwaarden niet werden vervuld en er ten onrechte
steun zou zijn verleend aan bepaalde aanvragers en het bijgevolg volgens hem dan
ook niet onwaarschijnlijk is dat er binnen afzienbare tijd opnieuw geld in de
steunenveloppe beschikbaar komt. Dit overtuigt niet.
Luidens artikel 26, tweede lid, van het besluit van de Vlaamse
regering van 26 februari 2021 kan de controle, vermeld in het eerste lid,
afhankelijk van het feit of de steun al dan niet is toegekend, de gehele of
gedeeltelijke niet-uitbetaling of terugvordering van de toegekende steun tot gevolg
hebben. Anders dan verzoeker het ziet kan het terugvorderen van de toegekende
steun geen aanleiding geven tot een herverdeling van het teruggevorderde bedrag,
nu noch in het besluit van de Vlaamse regering van 26 februari 2021, noch binnen
de grenzen en de voorwaarden, vermeld in hoofdstuk 3.1 van de Tijdelijke
kaderregeling, op grond waarvan luidens artikel 2 van het voornoemde besluit de
door verzoeker beoogde steun wordt toegekend, een regeling tot herverdeling van
de teruggevorderde steun wordt uitgewerkt.
Gelet op het voorgaande volstaat de vaststelling dat het door
verzoeker ter staving van zijn actueel belang aangevoerde argument dat hij toch
uitzicht zou krijgen op steun, indien steun zou worden teruggevorderd, niet wordt
gerechtvaardigd door de van toepassing zijnde regelgeving en zijn betoog
bijgevolg niet verder gaat dan het poneren van loutere veronderstellingen en
aannames zonder enig begin van bewijs gesteund op concrete en verifieerbare
gegevens, die op hun merites door de Raad van State kunnen worden onderzocht,
zodat hij bijgevolg aan de hand van dit argument niet op overtuigende wijze
aantoont dat de nietigverklaring van de bestreden beslissing nog een voordeel in
zijn hoofde verschaft en hij nog doet blijken van een actueel belang.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-22/25
In zoverre verzoeker een tweede argument ontleent aan de
mogelijkheid dat het niet valt uit te sluiten dat er nieuwe middelen vrijgemaakt
worden via een nieuwe (begrotings)beslissing en/of dat de Europese Commissie
haar Tijdelijke kaderregeling in de loop van 2022 andermaal bijwerkt en er
nogmaals verlenging mogelijk wordt gemaakt, hetgeen eerder al gebeurde met
vijfde amendement op 28 januari 2021, kan zijn betoog evenmin worden
bijgevallen.
Verzoeker toont niet aan in welke mate een vernietiging van het
bestreden besluit hem nog tot voordeel kan strekken in het kader van een mogelijke
verlenging van de Tijdelijke kaderregeling in de loop van 2022, nu met de zesde en
laatste wijziging van voornoemde regeling bij mededeling van de Commissie van
18 november 2021werd bepaald dat steun uiterlijk op 30 juni 2022 kon worden
toegekend en na voormelde datum verleende steun desgevallend in strijd zou zijn
met de Tijdelijke kaderregeling, en dus met het Europese staatssteunrecht.
Evenmin overtuigt verzoekers argument dat niet valt uit te sluiten dat nieuwe
middelen worden vrijgemaakt. Nog daargelaten de vaststelling van het
hypothetische karakter ervan, verzuimt hij aan te tonen, gelet op het gegeven dat de
door hem beoogde steunmaatregelen werden verleend binnen de grenzen en onder
de voorwaarden van de Tijdelijke kaderregeling, in hoeverre dergelijke middelen
vallen in te passen binnen de draagwijdte van de voornoemde regeling ingegeven
door de uitbraak van COVID-19 en de door de lidstaten genomen
inperkingsmaatregelen, die volgens de Commissie staatssteun rechtvaardigen die
op grond van artikel 107, lid 3, b), VWEU voor een beperkte periode verenigbaar
met de interne markt kan worden verklaard om de liquiditeitstekorten waarmee
ondernemingen te maken krijgen, te verhelpen en ervoor te zorgen dat de
verstoringen ten gevolge van de COVID-19-uitbraak de levensvatbaarheid van
deze ondernemingen, met name in het geval van kmo’s, niet ondermijnen. In de
hypothese dat zijn argument betrekking zou hebben op een mogelijk nieuwe
steunregeling,
gesteund
op
een
door
hem
aangegeven
“nieuwe
(begrotings)beslissing”, nog los van de vraag naar het rechtstreekse verband
daarvan met de beoogde nietigverklaring van de weigeringsbeslissing, toont
verzoeker evenmin aan dat hij, nog daargelaten het gegeven dat een nieuwe
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-23/25
staatssteunregeling in beginsel bij de Commissie moet worden aangemeld, op
grond van artikel 108, lid 3, VWEU en niet evidenter wijze wordt goedgekeurd,
desgevallend in aanmerking zou kunnen komen voor nieuwe steunmaatregelen.
Met het tweede aangevoerde argument maakt verzoeker evenmin aannemelijk dat
de gevraagde nietigverklaring hem nog een concreet, direct en persoonlijk
voordeel oplevert.
Waar verzoeker tot slot als derde argument aanvoert dat anders
dan de verwerende partij beweert, enig rechtsherstel niet per definitie is uitgesloten
en het in ieder geval, gelet op artikel 11bis van de gecoördineerde wetten op de
Raad van State, voorbarig zou zijn te stellen dat hij geen belang meer heeft bij zijn
beroep, nu hij de intentie heeft om een schadevergoeding tot herstel te vorderen op
grond van het voornoemde artikel 11bis - daargelaten de vaststelling dat bij de
sluiting van het debat niet blijkt dat hij een vordering tot schadevergoeding tot
herstel heeft ingediend overeenkomstig artikel 11bis van de gecoördineerde wetten
op de Raad van State - impliceert deze intentie op zich niet dat verzoeker zijn
actueel belang behoudt. Het gebeurlijk belang bij het voortzetten van de procedure
valt in die omstandigheden immers niet te onderscheiden van het belang bij het
onwettig horen verklaren van de bestreden beslissing om de toekenning van een
schadevergoeding te faciliteren. Zoals hiervoor is gesteld (zie supra, punt 6), is een
dergelijk belang onvoldoende.
Uit wat voorafgaat, volgt dat verzoeker geen nuttige gegevens
ter beoordeling aanvoert die kunnen aantonen dat hij in de concrete
omstandigheden van de zaak nog een belang bij de nietigverklaring heeft.
De exceptie wegens gebrek aan actueel belang is gegrond.
Het beroep tot nietigverklaring is niet-ontvankelijk.
BESLISSING
- De Raad van State verwerpt het beroep.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-24/25
-
Verzoeker wordt verwezen in de kosten van het beroep tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 200 euro, een bijdrage van 20
euro en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die verschuldigd is aan
de verwerende partij.
-
Bij de publicatie van dit arrest door de Raad van State wordt de identiteit
van verzoeker niet bekendgemaakt.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op negentien maart tweeduizend
vierentwintig, door de Raad van State, XIVe kamer, samengesteld uit:
Geert Debersaques,
kamervoorzitter,
Chantal Bamps,
staatsraad,
Kaat Leus,
staatsraad,
bijgestaan door
Johan Pas,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Johan Pas
Geert Debersaques
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.180
XIV-39.042-25/25