Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872 (2024-10-01)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 260.872 van 1 oktober 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Bouwvergunningen en gemengde
vergunningen Beslissing : Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VIIe KAMER
ARREST
nr. 260.872 van 1 oktober 2024
in de zaak A. 237.851/VII-41.787
In zake :
de NV AGRISTO
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Peter Flamey
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Jan Van Rijswijcklaan 16
bij wie woonplaats wordt gekozen
eveneens bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Jan Bouckaert
kantoor houdend te 1000 Brussel
Loksumstraat 25
en eveneens bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Paul Wouters
kantoor houdend te 3000 Leuven
Koning Leopold I-straat 3
tegen :
- L.C.
- N.V.
- J.D.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Isabelle Larmuseau
kantoor houdend te 9940 Evergem
Dellaertsdreef 9
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het cassatieberoep, ingesteld op 6 december 2022, strekt tot de
nietigverklaring van arrest nr. RvVb-A-2223-0154 van de Raad voor
Vergunningsbetwistingen van 27 oktober 2022 in de zaak 2021-RvVb-0615-SA.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-1/19
II. Verloop van de rechtspleging
Het cassatieberoep is toelaatbaar verklaard bij beschikking van
26 januari 2023.
De verwerende partijen hebben een memorie van antwoord
ingediend en de verzoekende partij heeft een memorie van wederantwoord
ingediend.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Peter Provoost heeft op
22 december 2023 een verslag opgesteld, op grond van artikel 16 van het
koninklijk
besluit
van
30 november
2006
‘tot
vaststelling
van
de
cassatie-procedure bij de Raad van State’.
De verzoekende partij heeft een verzoek tot voortzetting van de
procedure teneinde te worden gehoord ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 6 juni 2024.
Staatsraad Francis Van Nuffel heeft verslag uitgebracht.
Advocaten Jan Bouckaert en Maarten Christiaens, die
verschijnen voor de verzoekende partij, alsook advocaat Glenn Declercq, die loco
advocaat Peter Flamey verschijnt voor de verzoekende partij en advocaat Isabelle
Larmuseau, die verschijnt voor de verwerende partijen, zijn gehoord.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Peter Provoost heeft een met dit
arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-2/19
III. Feiten
3.1.
De verzoekende partij baat een aardappelverwerkend bedrijf uit
op een terrein dat gelegen is in agrarisch gebied volgens het gewestplan Kortrijk,
vastgesteld bij koninklijk besluit van 4 november 1979. Bij ministerieel besluit van
7 december 2004 wordt een gedeeltelijk positief planologisch attest afgegeven aan
de verzoekende partij. Het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan ‘Historisch
gegroeid bedrijf Agristo te Harelbeke’ (hierna: het GRUP), vastgesteld bij besluit
van de Vlaamse regering van 26 januari 2007, heeft het bedrijfsterrein herbestemd
naar een ‘zone voor bedrijfsactiviteiten van een historisch gegroeid bedrijf’.
3.2.
De deputatie van de provincieraad van West-Vlaanderen
verleent op 6 augustus 2020 aan de verzoekende partij een omgevingsvergunning
voor het stellen van stedenbouwkundige handelingen ter optimalisatie van de
waterzuivering, en voor het veranderen van een aardappelverwerkend bedrijf.
Enkele omwonenden, waaronder de verwerende partijen, tekenen hiertegen
bestuurlijk beroep aan. Bij beslissing van 14 april 2021 verklaart de bevoegde
Vlaamse minister het beroep ongegrond en wordt de vergunning verleend.
3.3.
Met
het
bestreden
arrest
vernietigt
de
Raad
voor
Vergunningsbetwistingen de beslissing van 14 april 2021. De Raad beveelt daarbij
de bevoegde Vlaamse minister om een nieuwe beslissing te nemen over het
bestuurlijk beroep van de verwerende partijen, rekening houdend met het bevel om
het planologisch attest van 7 december 2004 en het GRUP niet te betrekken bij de
totstandkoming van die nieuwe beslissing.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-3/19
IV. Onderzoek van de cassatiemiddelen
A. Eerste middel
Uiteenzetting van het middel
De verzoekende partij voert de schending aan van artikel 149
van de Grondwet en van artikel 32 van het decreet van 4 april 2014 ‘betreffende de
organisatie en de rechtspleging van sommige Vlaamse bestuursrechtscolleges’
(hierna: DBRC):
“Doordat de Raad voor Vergunningsbetwistingen het eerste middel van de
verwerende partijen gegrond verklaart, en daarbij enerzijds overweegt dat de
bij decreet van 27 april 2007 bepaalde Vlaamse implementatieregeling van
de Europeesrechtelijke Plan-MER-plicht niet op het kwestieuze GRUP van
toepassing is, en evenmin op het daaraan voorafgaand verleend gedeeltelijk
positief planologisch attest, doch anderzijds met verwijzing naar diezelfde
Vlaamse implementatieregeling overweegt dat de plenaire vergadering als
eerste formele voorbereidende handeling bepalend is voor de
overgangsregeling van artikel 13.3 van de Plan-MER-richtlijn;
Terwijl de rechterlijke motiveringsplicht ex artikel 149 van de Grondwet en
32 [DBRC] inhoudt dat de motivering moet aantonen op welke feiten de
Raad voor Vergunningsbetwistingen steunt en welke gedachtegang hij volgt
om tot zijn beslissing te komen, zodat die beslissing voor partijen
verstaanbaar en aanvaardbaar is, waarbij […] een tegenstrijdige motivering
gelijkgesteld wordt met een gebrek aan motivering; het bestreden arrest
tegenstrijdig gemotiveerd is, door te stellen dat de bij decreet van 27 april
2007 bepaalde Vlaamse implementatieregeling van de Europeesrechtelijke
Plan-MER-plicht niet op het kwestieuze GRUP van toepassing is, en
evenmin op het daaraan voorafgaand verleend gedeeltelijk positief
planologisch attest, terwijl hij met verwijzing naar diezelfde Vlaamse
implementatieregeling overweegt dat de plenaire vergadering als eerste
formele voorbereidende handeling bepalend is voor de overgangsregeling
van artikel 13.3 van de Plan-MER-richtlijn;
Zodat de Raad voor Vergunningsbetwistingen het bestreden arrest motiveert
met schending van de rechterlijke motiveringsplicht en aldus niet naar recht
verantwoordt, en zodoende de in het middel aangehaalde bepalingen
schendt.”
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-4/19
Beoordeling
Het bestreden arrest stelt vast en oordeelt:
de milieubeoordeling in de zin van artikel 3.2 van de Richtlijn 2001/42/EG
van het Europees Parlement en de Raad van 27 juni 2001 ‘betreffende de
beoordeling van de gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen en
programma’s’ (hierna: “Plan-MER-Richtlijn”) is volgens de in artikel 13.3
van deze richtlijn bepaalde overgangsregeling vereist voor:
o plannen
en
programma’s
waarvoor
de
eerste
formele
voorbereidende handeling plaatsvindt na 21 juli 2004;
o plannen
en
programma’s
waarvoor
de
eerste
formele
voorbereidende handeling plaatsvindt vóór deze datum en die later
dan 24 maanden na dat tijdstip worden aangenomen of ingediend
ten behoeve van wetgeving, tenzij de lidstaat per geval beslist dat
dit niet haalbaar is en het publiek van zijn beslissing op de hoogte
stelt;
artikel 13.1 van de Plan-MER-Richtlijn verplicht de lidstaten om de nodige
maatregelen om aan de richtlijn te voldoen, in werking te doen treden vóór
21 juli 2004;
de artikelen 3.2 en 13.3 van de Plan-MER-Richtlijn hebben rechtstreekse
werking;
het GRUP valt onder het toepassingsgebied van artikel 3.2 van de
Plan-MER-Richtlijn;
het GRUP is op 26 januari 2007 definitief vastgesteld, zijnde meer dan
24 maanden na 21 juli 2004;
het GRUP is geen geval waarvoor door de lidstaat beslist is dat de
overgangsregeling van artikel 13.3 van de Plan-MER-Richtlijn niet
haalbaar is.
Deze vaststellingen en beoordelingen verantwoorden naar recht
de beslissing dat het GRUP onwettig is omdat het niet werd onderworpen aan de
milieubeoordeling bedoeld in artikel 3.2 van de Plan-MER-Richtlijn. De
vernietiging van de omgevingsvergunning die gesteund wordt op de vaststelling
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-5/19
dat de aanvraag in overeenstemming is met het GRUP als rechtsgeldige
beoordelingsgrond, wordt hierdoor eveneens naar recht verantwoord.
Het is in dit geval niet verder van belang te weten wat de eerste
voorbereidende handeling was van het GRUP, en wanneer zij gesteld werd. De
motieven van het bestreden arrest die betrekking hebben op dat vraagstuk, zijn dan
ook ten overvloede gegeven.
Het middel wordt gericht tegen motieven van het bestreden
arrest waartussen er volgens het middel een tegenstrijdigheid bestaat, maar die ten
overvloede gegeven zijn. Dergelijk middel is niet ontvankelijk bij gebrek aan
belang.
B. Tweede middel
Uiteenzetting van het middel
In het tweede middel voert de verzoekende partij de schending
aan van artikel 267, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie (hierna: VWEU), van de artikelen 3.2, a) en 13.3 van de Plan-MER-Richtlijn,
en van artikel 49 van het decreet van 25 mei 2007 ‘houdende diverse bepalingen
inzake leefmilieu, energie en openbare werken’:
“Doordat de Raad voor Vergunningsbetwistingen in het bestreden arrest
oordeelt dat de Vlaamse implementatieregeling niet van toepassing zou zijn
op het kwestieuze GRUP en het daaraan voorafgaand planologisch attest
aangezien deze werden vastgesteld voordat de implementatieregeling werd
aangenomen, en de prejudiciële vraag die verzoekende partij dienaangaande
opperde aan het Hof van Justitie niet dienstig achtte;
Terwijl de draagwijdte van de Vlaamse implementatieregeling, in het
bijzonder artikel 49 van het decreet van 25 mei 2007, duidelijk is en
impliceert dat er voor ruimtelijke uitvoeringsplannen waarvan de plenaire
vergadering plaatsvond vóór 1 juni 2008, zoals het kwestieuze GRUP, geen
Plan-MER diende te worden opgemaakt en de Raad voor
Vergunningsbetwistingen deze bepaling niet zomaar terzijde kon schuiven
zonder daarover een prejudiciële vraag te stellen aan het Hof van Justitie
zonder daarbij artikel 267, lid 3 VWEU te schenden op grond waarvan
nationale rechterlijke instanties waarvan de beslissingen volgens het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-6/19
nationale recht niet vatbaar zijn voor hoger beroep, zoals de Raad voor
Vergunningsbetwistingen, gehouden zijn om die vraag aan het Hof van
Justitie te stellen en het ook geenszins gaat om een geval waarin de correcte
toepassing van het Unierecht zo evident is dat er redelijkerwijze geen twijfel
kan bestaan omtrent de oplossing van de gestelde vraag;
Zodat het bestreden arrest niet naar recht verantwoord is en de in het middel
aangehaalde bepalingen schendt.”
De verzoekende partij licht toe dat de Plan-MER-Richtlijn pas
met de decreten van 27 april 2007 en 25 mei 2007 degelijk werd omgezet in de
Vlaamse rechtsorde, waaruit volgt, zoals het bestreden arrest ook vaststelt, dat de
decretale bepalingen over milieueffectrapportage over plannen en programma’s
slechts van toepassing zijn op ruimtelijke uitvoeringsplannen met een plenaire
vergadering vanaf 1 juni 2008. Voordien gold er volgens de verzoekende partij
naar Vlaams recht geen plan-MER-plicht voor ruimtelijke uitvoeringsplannen. De
Vlaamse decreetgever zou om redenen van rechtszekerheid een specifieke
overgangsregeling hebben voorzien zodat de nieuwe verplichtingen pas golden
voor de plannen waarbij de plenaire vergadering vanaf 1 juni 2008 plaatsvond. Die
bezorgdheid op het vlak van de rechtszekerheid zou volgens de verzoekende partij
des te meer gelden voor de ruimtelijke uitvoeringsplannen die reeds vóór deze
implementatieregeling werden vastgesteld.
Door te oordelen dat de verplichtingen toch gelden voor het
GRUP hoewel dit GRUP reeds was vastgesteld vóór de implementatieregeling,
zou het bestreden arrest artikel 49 van het decreet van 25 mei 2007 ‘houdende
diverse bepalingen inzake leefmilieu, energie en openbare werken’ schenden.
Volgens de verzoekende partij staat de Plan-MER-Richtlijn niet
in de weg van deze bijzondere overgangsregeling, en zij heeft aan de Raad voor
Vergunningsbetwistingen voorgesteld om hierover een prejudiciële vraag te stellen
aan
het
Hof
van
Justitie
van
de
Europese
Unie.
De
Raad
voor
Vergunningsbetwistingen zou ten onrechte geweigerd hebben die vraag te stellen.
Ondergeschikt vraagt de verzoekende partij dat de Raad van State de door haar
gesuggereerde vraag zou stellen aan het Hof van Justitie:
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-7/19
“Staat Richtlijn 2001/42/EG van 27 juni 2001 van het Europees Parlement en
de Raad betreffende de beoordeling van de gevolgen voor het milieu van
bepaalde plannen en programma’s in de weg aan een maatregel van een
lidstaat, waarbij de plan-MER-plicht afhankelijk wordt gesteld van een
bijzondere overgangsregeling, derwijze dat deze plan-MER-plicht enkel van
toepassing is op de ruimtelijke uitvoeringsplannen, waarvan de plenaire
vergadering gehouden werd zes maanden na datum van inwerkingtreding
van het wijzigingsdecreet van 27 april 2007 op 1 december 2007, met andere
woorden waarvan de plenaire vergadering gehouden werd op 1 juni 2008 of
later, zoals bepaald in artikel 49 van het decreet van 27 april 2007 houdende
wijziging van titel IV van het decreet van 5 april 1995 houdende algemene
bepalingen inzake milieubeleid en van artikel 36ter van het decreet van
21 oktober 1997 betreffende het natuurbehoud en het natuurlijk milieu?”
Beoordeling
Artikel 267, lid 3, VWEU verplicht de nationale rechterlijke
instantie waarvan de beslissingen volgens het nationale recht niet vatbaar zijn voor
hoger beroep, zich tot het Hof van Justitie te wenden indien een vraag wordt
opgeworpen over de geldigheid en de uitlegging van bepalingen van het recht van
de Europese Unie.
Het cassatieberoep is een hoger beroep in de zin van deze
bepaling. Nu tegen de arresten van de Raad voor Vergunningsbetwistingen een
cassatieberoep kan worden ingesteld, is de Raad voor Vergunningsbetwistingen
geen rechterlijke instantie in de zin van artikel 267, lid 3, VWEU. In zoverre de
schending van deze bepaling wordt aangevoerd, is het middel ongegrond.
Artikel 4.1 van de Plan-MER-Richtlijn bevat de verplichting
om, op het daarin bepaalde ogenblik, de in die richtlijn voorziene
milieubeoordeling te doen. Artikel 13 van dezelfde richtlijn bepaalt het volgende:
“1. De lidstaten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke
maatregelen in werking treden om vóór 21 juli 2004 aan deze richtlijn te
voldoen.
[…]
3. De in artikel 4, lid 1, bedoelde verplichting is van toepassing op plannen
en programma’s waarvoor de eerste formele voorbereidende handeling
plaatsvindt na het in lid 1 vermelde tijdstip. Plannen en programma’s
waarvoor de eerste voorbereidende handeling vóór deze datum plaatsvindt
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-8/19
en die later dan 24 maanden na dat tijdstip worden aangenomen of ingediend
ten behoeve van wetgeving, vallen onder de verplichting van artikel 4, lid, 1,
tenzij de lidstaten per geval beslissen dat dit niet haalbaar is en het publiek
van hun beslissing op de hoogte stellen.”
De Plan-MER-Richtlijn laat de lidstaten geen ruimte om in hun
interne wetgeving ter zake andere overgangsmaatregelen te voorzien dan de door
het aangehaalde artikel 13.3 toegestane overgangsmaatregel.
Bepalingen van een richtlijn hebben rechtstreekse werking
wanneer
de
omzettingstermijn
is
verstreken
en
zij
duidelijke
en
onvoorwaardelijke regels bevatten die geen verdere substantiële interne
uitvoeringsmaatregel behoeven om hun nuttig effect te bereiken.
De in artikel 13.3 van de Plan-MER-Richtlijn ingeschreven
regel behoeft geen verdere substantiële uitvoeringsmaatregelen om een nuttig
effect te bereiken, en heeft dan ook rechtstreekse werking.
Uit artikel 49 van het decreet van 25 mei 2007 ‘houdende
diverse bepalingen inzake leefmilieu, energie en openbare werken’ volgt dat de
decretale bepalingen omtrent de milieueffectrapportage over plannen en
programma’s slechts van toepassing zijn op de ruimtelijke uitvoeringsplannen met
een plenaire vergadering vanaf 1 juni 2008. De verzoekende partij voert niet aan
dat deze decretale bepaling zou kwalificeren als een beslissing in de zin van artikel
13.3 in fine van de Plan-MER-Richtlijn.
Deze bepaling sluit aldus niet uit dat de ruimtelijke
uitvoeringsplannen met een plenaire vergadering vóór 1 juni 2008, en die onder het
toepassingsgebied vallen van artikel 3.2 van de Plan-MER-Richtlijn, op grond van
de rechtstreekse werkende overgangsregeling van artikel 13.3 van de
Plan-MER-Richtlijn worden onderworpen aan de in de richtlijn voorziene
milieubeoordeling.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-9/19
De verplichting van de Raad van State om aan het Hof van
Justitie een opgeworpen prejudiciële vraag te stellen geldt niet wanneer die vraag
niet relevant is voor de oplossing van het geschil, wanneer de vraag reeds
beantwoord werd door het Hof, of wanneer de juiste uitlegging van het Unierecht
zo voor de hand ligt dat redelijkerwijze geen ruimte voor twijfel kan bestaan (HvJ
6 oktober 2021, C-561/19, Consorzio Italian Management).
De door de verzoekende partij opgeworpen vraag strekt ertoe te
vernemen of het de decreetgever toegestaan is om te voorzien in een bijzondere
overgangsregeling die afwijkt van de overgangsregeling die door de
Plan-MER-Richtlijn wordt voorgeschreven. Er kan echter geen redelijke twijfel
bestaan over het beginsel dat een nationale regeling de inwerkingtreding van
rechtstreeks werkende bepalingen van een richtlijn niet kan uitstellen. De
voorgestelde prejudiciële vraag wordt bijgevolg niet gesteld.
Het middel is ongegrond in zoverre het de schending aanvoert
van de artikelen 3.2, a) en 13.3 van de Plan-MER-Richtlijn, en van artikel 49 van
het decreet van 25 mei 2007 ‘houdende diverse bepalingen inzake leefmilieu,
energie en openbare werken’.
C. Derde middel
Uiteenzetting van het middel
De verzoekende partij voert de schending aan van artikel 149
van de Grondwet en van artikel 32 DBRC:
“Doordat de Raad voor Vergunningsbetwistingen het eerste middel gegrond
bevindt, zonder daarbij te antwoorden op het verweer van verzoekende partij
dat, in het licht van de rechtspraak van het Hof van Justitie, bij het
beoordelen van de grieven van de verwerende partijen over het gebrek aan
Plan-MER voor zowel het GRUP als het daaraan voorafgaande planologisch
attest, geen abstractie kan worden gemaakt van het feit dat er thans een
volwaardig Project-MER werd opgemaakt voor de ganse exploitatie van het
bedrijf van verzoekende partij, waarbij de scope van de exploitatie, ‘het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-10/19
project’, in wezen identiek is aan de scope van het GRUP, ‘het plan of
programma’;
Terwijl de rechterlijke motiveringsplicht ex artikel 149 van de Grondwet en
artikel 32 [DBRC] inhoudt dat de motivering moet aantonen op welke feiten
de Raad voor Vergunningsbetwistingen steunt en welke gedachtegang hij
volgt om tot zijn beslissing te komen, zodat die beslissing voor partijen
verstaanbaar en aanvaardbaar is; de Raad voor Vergunningsbetwistingen
niet antwoordt op het verweer van verzoekende partij;
Zodat de Raad voor Vergunningsbetwistingen het bestreden arrest motiveert
met schending van de rechterlijke motiveringsplicht en aldus niet naar recht
verantwoordt, en zodoende de in het middel aangehaalde bepalingen
schendt.”
De
verzoekende
partij
licht
toe
dat
de
Raad
voor
Vergunningsbetwistingen zou hebben nagelaten te antwoorden op de volgende
argumenten van haar schriftelijke uiteenzetting:
“Evenzeer ten overvloede dient eraan herinnerd te worden dat volgens de
rechtspraak van het Hof van Justitie het aan de lidstaten toekomt om te
oordelen over de complexiteit van het besluitvormingsproces en het ogenblik
waarop de scharnierdatum dient bepaald te worden om de plan-MER-plicht
concreet te implementeren. Verwezen wordt wat het principe betreft naar het
arrest van het Hof van Justitie inzake de MER-plicht met betrekking tot de
hernieuwing van een luchthaven.
[…] (HvJ 17 maart 2011, nr. C-275/09, Brussels Hoofdstedelijk Gewest)
Daaruit volgt dat de in deze gevolgde werkwijze volledig in
overeenstemming is met de bezorgdheid die werd vertolkt door het Hof van
Justitie dat de beoordeling inzake de milieueffecten op grond van de nuttige
werking van de richtlijn tenminste wordt uitgevoerd in de fase van de afgifte
van de exploitatievergunning. Dat is dus exact wat hier gebeurd is, aangezien
naar aanleiding van de omgevingsvergunningsaanvraag, voorwerp van de
bestreden
beslissing,
er
ook
effectief
een
volledige
milieueffectenbeoordeling is gebeurd volgens de regels van de kunst, op
grond van zowel de nationale als de Europese regelgeving.
Hoger werd daarenboven aangetoond dat die milieueffectenbeoordeling
volwaardig is geweest, nu de tevergeefs door de [verwerende partijen in
cassatie] ingeroepen plan-MER-plicht uiteraard gesteund is op de
handelingen die de uitvoering impliceren van een project waarvoor er een
milieueffectenbeoordelingsplicht bestaat. Dat project is volledig gelijk aan
het plan of programma zoals dat voortvloeit uit het GRUP. Het GRUP
voorziet geen bestemming voor andere handelingen dan louter en alleen voor
de activiteiten van [de verzoekende partij in cassatie], waarvan de effecten
effectief werden beoordeeld in het door de dienst MER goedgekeurd
project-MER.
Bijgevolg is ten overvloede voldaan aan de bezorgdheid vertolkt door het
Hof van Justitie in het arrest C-275/09 van 17 maart 2011, wanneer zoals in
deze er geen enkele plan-MER-plicht bestond op het ogenblik van het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-11/19
vaststellen van het GRUP en a fortiori niet op het ogenblik van het
goedkeuren van het planologisch attest, noch op grond van de temporele
inwerkingtredingsbepalingen van [de] wijzigingsdecreten van 27 april 2007
en 25 mei 2007 noch op grond van de temporele
inwerkingtredingsbepalingen van de plan-MER-richtlijn.
Dit alles klemt des te meer aangezien de [verwerende partijen in cassatie]
zich noch beroepen op de vermeende rechtstreekse werking van artikel 13.3
van de plan-MER-richtlijn noch op de vermeende onwettigheid van de
Vlaamse regelgeving, inzonderheid deze met betrekking tot de temporele
inwerkingtreding.
Bijgevolg kon er wel degelijk volstaan worden op grond van de nuttige
werking van de richtlijn om de milieueffectenbeoordeling uit te voeren in de
fase van de afgifte van de omgevingsvergunning, a fortiori wanneer deze
milieueffecten volwaardig werden beoordeeld op grond van de totale
assimilatie van het project met het plan.
(…)
Evenzeer ten overvloede wijst [verzoekende partij in cassatie] erop dat het
Hof van Justitie in zijn rechtspraak de mogelijkheid heeft ontwikkeld om
over te gaan tot een zogenaamde ex post beoordeling van de milieueffecten.
In zijn arrest met nr. C-399/14 van 14 januari 2016 inzake Grüne Liga
Sachsen (zaak van de Waldschlössenbrücke) heeft het Hof aangegeven dat
ook bij de uitvoering van een plan of programma een zogenaamde ex post
beoordeling van de milieueffecten mogelijk is en zelfs noodzakelijk kan zijn.
[…]
Het is dus zo dat uit de algemene beschermingsverplichting van artikel 6,
tweede lid van de Habitatrichtlijn volgt dat er een soort van permanente
controle wordt uitgeoefend op de mogelijke aantasting door een plan of
project van de natuurlijke kenmerken van een SBZ.
Het Hof van Justitie overweegt dat zulke controle eveneens mogelijk is in het
kader van de uitvoering van een bepaald plan. Meer bepaald zegt het Hof dat
zulke ex post beoordeling de bevoegde autoriteit in staat moet stellen te
waarborgen dat de uitvoering van dat plan niet zal resulteren in een
verslechtering of in verstoringen die, gelet op de doelstellingen van die
richtlijn, een significant effect kunnen hebben […].
Wat er precies onder deze zogenaamde ex post beoordeling wordt verstaan,
wordt door het Hof niet nader verklaard in hogergenoemd arrest, maar in
casu dient aangenomen te worden dat de beoordeling van de milieueffecten
die heeft plaatsgehad op projectniveau, in essentie neerkomt op zulke ex post
beoordeling. Immers, indien hogervermelde rechtspraak van het Hof van
Justitie geldt in het kader van de strengere habitatbescherming, dan geldt
deze rechtspraak met mogelijkheid tot ex post milieueffectbeoordeling
a fortiori in het kader van de milieueffectenrapportageplicht. Ook het
Grondwettelijk Hof bracht dit in een recent arrest in herinnering (GwH
25 februari 2021, nr. 30/2021, overweging B.17.3): […]
Daardoor heeft de overheid de mogelijkheid gekregen om alsnog de leemten
van het plan-MER bij de uitvoering van het plan, d.i. tijdens de
implementatie van de projectfase die zijn grondslag vindt in het plan, te
onderzoeken op mogelijke milieueffecten.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-12/19
Deze beoordeling op projectniveau heeft inmiddels uitgewezen dat er geen
enkele vrees bestaat voor een onaanvaardbare geluids- en geurhinder […].
Gelet op het voorgaande hebben [verwerende partijen in cassatie] dan ook
geen enkel belang meer om nog kritiek te uiten op het ontbreken van een
plan-MER, aangezien inmiddels ingevolge de opmaak van een project-MER
is gebleken dat er geen significante effecten te verwachten zijn. Het middel,
dat uitgaat van de premisse dat alle problemen inzake geur en geluid zouden
moeten onderzocht geweest zijn voorafgaand aan de vergunningverlening, is
dan ook ongegrond.”
Beoordeling
16.
De in artikel 149 van de Grondwet en artikel 32 DBRC
ingeschreven rechterlijke motiveringsverplichting heeft het karakter van een
vormvereiste met beperkte draagwijdte. Een uitspraak voldoet aan deze
motiveringsplicht wanneer de rechter duidelijk en ondubbelzinnig de redenen
uiteenzet - al waren ze verkeerd of onwettig - die hem ertoe brengen zijn beslissing
te nemen. De rechter is daarbij niet gehouden te antwoorden op alle argumenten
die een partij tot staving of weerlegging van een middel heeft aangevoerd, maar die
geen afzonderlijk middel vormen. Alleen een gemis aan motivering of daarmee
gelijkgestelde gevallen, zoals tegenstrijdigheid in de motieven, maken een
schending uit van artikel 149 van de Grondwet. Wanneer de motivering een
verkeerde gevolgtrekking in rechte maakt, kan dit een schending van de wet
uitmaken, maar is er nog geen sprake van een motiveringsgebrek.
Het
vergunningsbeslissing
bestreden
de
arrest
aanvraag
stelt
van
vast
de
dat
de
verzoekende
bestreden
partij
“in
overeenstemming acht met het GRUP (en het voorafgaand planologisch attest), als
rechtsgeldige beoordelingsgrond”. Het beslist vervolgens dat het middel gegrond
is waarin de verwerende partijen aanvoerden dat het GRUP onwettig is omdat het
werd
vastgesteld
zonder
de
door
de
Plan-MER-Richtlijn
vereiste
milieubeoordeling. De Raad voor Vergunningsbetwistingen vernietigt de
bestreden vergunningsbeslissing nu zij gesteund wordt op een onwettige
beoordelingsgrond.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-13/19
De in het middel geviseerde argumenten van de verzoekende
partij waarop het bestreden arrest niet zou hebben geantwoord, maken geen
afzonderlijk verweermiddel uit. Het gaat hier om een uiteenzetting die “ten
overvloede” wordt gegeven, en waaraan geen duidelijke rechtsgevolgen worden
verbonden die afbreuk zouden kunnen doen aan de beoordeling dat het GRUP
onwettig is bij gebreke aan de door de Plan-MER-Richtlijn vereiste
milieubeoordeling, en als zodanig geen rechtsgeldige beoordelingsgrond kan
uitmaken voor de aanvraag van de verzoekende partij.
Het middel is ongegrond.
D. Vierde middel
Uiteenzetting van het middel
Het vierde middel wordt afgeleid uit de schending van
artikel 149 van de Grondwet en van artikel 32 DBRC:
“Doordat de Raad voor Vergunningsbetwistingen in het bestreden arrest de
kwalificatie van het bedrijf van verzoekende partij als ‘historisch gegroeid
bedrijf’ met verwijzing naar het planologisch attest lijkt te verwerpen en
daartoe abstractie maakt van de definitie van ‘historisch gegroeid bedrijf’ uit
het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen, waarnaar verzoekende partij
nochtans verwezen had;
Terwijl de rechterlijke motiveringsplicht ex artikel 149 van de Grondwet en
artikel 32 [DBRC] inhoudt dat de motivering moet aantonen op welke feiten
de Raad voor Vergunningsbetwistingen steunt en welke gedachtegang hij
volgt om tot zijn beslissing te komen, zodat die beslissing voor partijen
verstaanbaar is en aanvaardbaar is; de Raad voor Vergunningsbetwistingen
niet antwoordt op het verweer van verzoekende [partij];
Zodat de Raad voor Vergunningsbetwistingen het bestreden arrest motiveert
met schending van de rechterlijke motiveringsplicht en aldus niet naar recht
verantwoordt, en zodoende de in het middel aangehaalde bepalingen
schendt.”
Beoordeling
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-14/19
Met de bij de beoordeling van het eerste middel vermelde
vaststellingen en beoordelingen verantwoordt het bestreden arrest naar recht zijn
beslissing dat het GRUP onwettig is omdat het niet werd onderworpen aan de
milieubeoordeling bedoeld in artikel 3.2 van de Plan-MER-Richtlijn, en als
zodanig niet kan dienen als beoordelingsgrondslag voor de aanvraag van de
verzoekende partij. De vernietiging van omgevingsvergunning die gesteund wordt
op de vaststelling dat de aanvraag in overeenstemming is met het GRUP als
rechtsgeldige
beoordelingsgrond,
wordt
hierdoor
eveneens
naar
recht
partijen
hebben
voor
Raad
voor
verantwoord.
De
verwerende
de
Vergunningsbetwistingen een bijkomende grond van onwettigheid van het GRUP
opgeworpen, waarin zij aanvoerden dat de inrichting van de verzoekende partij in
het GRUP ten onrechte werd gekwalificeerd als een ‘historisch gegroeid bedrijf’.
In het middel voert de verzoekende partij aan dat het bestreden arrest de
rechterlijke motiveringsplicht miskent door niet te antwoorden op een
verweermiddel dat zij in dat verband had opgeworpen.
Het antwoord op het in het middel geviseerde verweer van de
verzoekende partij kan geen afbreuk doen aan de beoordeling dat het GRUP
onwettig is omdat het niet werd onderworpen aan de milieubeoordeling bedoeld in
artikel 3.2 van de Plan-MER-Richtlijn, beoordeling die volstaat om de beslissing
van het bestreden arrest te verantwoorden. De verzoekende partij heeft dan ook
geen belang bij het middel.
Het middel is niet ontvankelijk.
E. Vijfde middel
Uiteenzetting van het middel
Het vijfde middel wordt afgeleid uit de schending van artikel
149 van de Grondwet, artikel 32 DBRC, de artikelen 3.2, a) en 13.3 van de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-15/19
Plan-MER-Richtlijn, artikel 49 van het decreet van 25 mei 2007 ‘houdende diverse
bepalingen inzake leefmilieu, energie en openbare werken’, en artikel 145ter, § 1,
derde lid, van het decreet van 18 mei 1999 ‘houdende de organisatie van de
ruimtelijke ordening’:
“Doordat de Raad voor Vergunningsbetwistingen in het bestreden arrest
oordeelt dat, wat betreft het planologisch attest van 7 december 2004, de
precieze datum van de plenaire vergadering, zoals die voortvloeit uit de
Vlaamse implementatieregeling (artikel 49 van het decreet van 25 mei 2007),
van dat document van belang is voor de Plan-MER-plicht van ook dat
document;
Terwijl artikel 49 van het decreet van 25 mei 2007, waaruit blijkt dat de
decreetgever de plenaire vergadering beschouwt als de in artikel [13.3] van
de Plan-MER-richtlijn vermelde ‘eerste formele voorbereidende handeling’
enkel betrekking heeft op ruimtelijke uitvoeringsplannen;
En terwijl de eerste formele voorbereidende handeling in de zin van
artikel [13.3] Plan-MER-richtlijn, niet bestaat uit de plenaire vergadering
indien de goedkeuring van het GRUP voorafgegaan is door en uitvoering
geeft aan een planologisch attest; in dat geval, de eerste formele
voorbereidende handeling bestaat uit de aanvraag van het planologisch attest
ex artikel 145ter, § 1, [derde lid] van het decreet van 18 mei 1999 houdende
de organisatie van de ruimtelijke ordening (zoals van toepassing op het
kwestieuze planologisch attest); deze grief van verzoekende partij
onbeantwoord is gelaten door de Raad voor Vergunningsbetwistingen;
Zodat de Raad voor Vergunningsbetwistingen met het bestreden arrest de
artikelen [3.2, a) en 13.3] van de Plan-MER-richtlijn en artikel 49 van het
decreet van 25 mei 2007 schendt, en zijn arrest aldus niet naar recht
verantwoordt, en aldus de in het middel aangehaalde bepalingen schendt.”
Beoordeling
Het bestreden arrest beantwoordt als volgt het verweer van de
verzoekende partij waarin werd aangevoerd dat het GRUP niet onderworpen was
aan de in de Plan-MER-Richtlijn voorziene milieubeoordeling omdat die
verplichting niet gold voor het eraan voorafgaand planologisch attest van
7 december 2004:
“Anders dan het GRUP, is het planologisch attest niet later dan 24 maanden
na de in artikel 13.3 [Plan-MER-Richtlijn] bepaalde scharnierdatum (21 juli
2004) aangenomen, maar bij gebrek aan opnieuw de vermelding van de
precieze datum van de plenaire vergadering van ook dat document, betekent
dat feit als dusdanig dus nog niet automatisch dat het planologisch attest geen
milieubeoordeling behoefde. Bovendien is zowel een GRUP als een
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-16/19
planologisch attest een plan of programma waarvoor de milieubeoordeling in
de zin van artikel 3.2 [Plan-MER-Richtlijn] geldt, zodat het GRUP niet van
een plan-MER vrijgesteld was, mocht het zo zijn dat het op 7 december 2004
aangenomen planologisch attest vrij was van enige milieubeoordeling.”
Het middel wordt gericht tegen de passage in deze motivering
waarin de Raad voor Vergunningsbetwistingen verwijst naar het gebrek aan
vermelding van de precieze datum van “de plenaire vergadering” van het
planologisch
attest.
Na
deze
passage
overweegt
de
Raad
voor
Vergunningsbetwistingen echter dat het GRUP in elk geval niet van een plan-MER
vrijgesteld was, mocht het zo zijn dat het op 7 december 2004 aangenomen
planologisch attest vrij zou zijn geweest van enige milieubeoordeling.
Zoals wordt uiteengezet in de beoordeling van het eerste middel,
volstaat de vaststelling dat het GRUP definitief werd vastgesteld meer dan
24 maanden na 21 juli 2004 voor de beslissing dat het GRUP op grond van de
overgangsregeling van artikel 13.3 van de Plan-MER-Richtlijn moest
onderworpen worden aan de in artikel 3.2 van deze richtlijn bedoelde
milieubeoordeling. Het is in dat geval niet verder van belang te weten wat de eerste
voorbereidende handeling was van het GRUP, en wanneer zij gesteld werd. De
motieven van het bestreden arrest die betrekking hebben op dat vraagstuk, zijn dan
ook ten overvloede gegeven.
Het middel, dat gericht wordt tegen overtollige motieven van het
bestreden arrest, of dat aanvoert dat niet werd geantwoord op het verweer dat
antwoordt op een overtollig middel, is niet ontvankelijk bij gebrek aan belang.
BESLISSING
-
De Raad van State verwerpt het cassatieberoep.
-
De verzoekende partij wordt verwezen in de kosten van het cassatieberoep,
begroot op een rolrecht van 200 euro, een bijdrage van 24 euro en een
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-17/19
rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die verschuldigd is aan de
verwerende partijen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-18/19
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op een oktober tweeduizend vierentwintig,
door de Raad van State, VIIe kamer, samengesteld uit:
Carlo Adams,
kamervoorzitter,
Francis Van Nuffel,
staatsraad,
Frédéric Vanneste,
staatsraad,
bijgestaan door
Elisabeth Impens,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Elisabeth Impens
Carlo Adams
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.872
VII-41.787-19/19