Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917 (2024-10-04)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 260.917 van 4 oktober 2024 Openbaar ambt - Tucht (openbaar ambt)
Beslissing : Vernietiging Depersonalisatie
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
XIIe KAMER
ARREST
nr. 260.917 van 4 oktober 2024
in de zaak A. 239.523/XII-9543
In zake :
XXXX
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Ingrid Martens
kantoor houdend te 9000 Gent
Gustaaf Callierlaan 291
tegen :
de BELGISCHE STAAT, vertegenwoordigd door de minister van
Binnenlandse Zaken
woonplaats kiezend bij
de Federale politie DGR/Legal/CTX
gevestigd te 1050 Brussel
Kroonlaan 145/A
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingesteld op 6 juli 2023, strekt tot de
nietigverklaring van de beslissing van 10 mei 2023 van de hogere tuchtoverheid
waarbij aan verzoeker de lichte tuchtstraf van de blaam wordt opgelegd.
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en verzoeker heeft een memorie van wederantwoord ingediend.
Adjunct-auditeur Samuel Mens heeft een verslag opgesteld.
De verwerende partij heeft een verzoek tot voortzetting van het
geding en een laatste memorie ingediend. Verzoeker heeft een laatste memorie
ingediend.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-1/16
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 19 september 2024.
Staatsraad Ann Coolsaet heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Ingrid Martens, die verschijnt voor verzoeker en
adviseur Vincent Goovaerts die verschijnt voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Adjunct-auditeur Samuel Mens, daartoe gemachtigd bij
beslissing van de auditeur-generaal van 28 februari 2024, heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
Verzoeker is beveiligingsagent van politie bij de Federale
politie. In die functie staat hij onder meer in voor de beveiliging bij de
overbrenging van gedetineerden tussen de gevangenissen en de rechtbanken.
3.2.
Op 20 november 2020 doet er zich een incident voor tijdens de
overbrenging van een gedetineerde van de gevangenis naar het gerechtsgebouw,
waarvan verzoeker en zijn collega’s een gezamenlijk administratief verslag
opstellen. Naar aanleiding van dit verslag wordt op 23 november 2020 een
aanvankelijk proces-verbaal opgesteld ten laste van de gedetineerde, waarna een
opsporingsonderzoek wordt gestart ten laste van de gedetineerde.
3.3.
Op 18 december 2020 gelast de dienst Intern Toezicht van de
dienst waar verzoeker is tewerkgesteld een administratief onderzoek naar de feiten
van 20 november 2020. Daarbij wordt vastgesteld dat wat in het gezamenlijk
verslag door verzoeker en zijn collega’s is vermeld niet in overeenstemming is met
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-2/16
wat blijkt uit de camerabeelden. Onder meer blijkt dat één van verzoekers collega’s
slagen heeft gegeven aan de betrokken gedetineerde. Op 22 december 2020 wordt
een aanvankelijk proces-verbaal opgesteld voor opzettelijke slagen en/of
verwondingen en valsheid in authentieke en openbare geschriften door een
ambtenaar in de uitoefening van zijn functies, ten laste van één van verzoekers
collega’s als verdachte en ten laste van verzoeker en een andere collega als
betrokkene (verdachte).
3.4.
Op 23 december 2020 krijgt de gewone tuchtoverheid kennis
van het verslag van het administratief onderzoek naar de feiten. Zij beslist op 7
januari 2021 de zaak aanhangig te maken bij de hogere tuchtoverheid.
3.5.
Op 4 januari 2021 wordt verzoeker gehoord als getuige in het
kader van het opsporingsonderzoek ten laste van de gedetineerde. Op 22 april 2021
wordt verzoeker gehoord als verdachte in het kader van het opsporingsonderzoek
ten laste van hemzelf en zijn collega’s.
3.6.
Op 9 juni 2021 gelast de hogere tuchtoverheid een voorafgaand
onderzoek, waarvan zij het verslag ontvangt op 16 juni 2021.
3.7.
Op 20 juni 2021 beslist de hogere tuchtoverheid om toepassing
te maken van artikel 56, tweede lid, van de wet van 13 mei 1999 ‘houdende het
tuchtstatuut van de personeelsleden van de politiediensten’ (hierna: de tuchtwet).
3.8.
Op 1 december 2021 bezorgt het parket een afschrift van de twee
strafdossiers aan de afgevaardigde van de hogere tuchtoverheid. Op 3 maart 2022
deelt het parket mee dat het strafdossier wat verzoeker betreft zonder gevolg wordt
gerangschikt wegens voorrang aan de tuchtrechtelijke afhandeling.
3.9.
Op 29 april 2022 stelt de hogere tuchtoverheid het inleidend
verslag op met daarin het voornemen om de tuchtstraf van de terugzetting in
weddeschaal op te leggen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-3/16
3.10.
Op 2 juni 2022 dient verzoeker zijn schriftelijk verweer in en op
3 juni 2022 wordt hij gehoord.
3.11.
Op 28 juli 2022 formuleert de hogere tuchtoverheid het voorstel
om verzoeker de zware tuchtstraf van de terugzetting in weddeschaal op te leggen.
Tegen dat voorstel dient verzoeker een verzoek tot heroverweging in bij de
Tuchtraad.
3.12.
Op 21 december 2022 adviseert de Tuchtraad als volgt:
“In hoofdorde:
Dat het gepast voorkomt voor de tuchtoverheid af te zien een straf op te
leggen wegens schending van de rechten van verdediging van de verzoeker
tijdens de tuchtprocedure;
In ondergeschikte orde: in zoverre de tuchtoverheid de schending van de
rechten van verdediging van verzoeker niet volgt:
dat de tuchtvordering voor de ten laste gelegde feiten sub 1 en 4.1., zoals
heromschreven in punt 5.1., vervallen is door verjaring;
dat de overige ten laste gelegde feiten sub 2, 3 en 4.2., zoals heromschreven
in punt 5.1., bewezen zijn en aan verzoeker dienen te worden toegerekend;
dat deze bewezen voormelde feiten sub 2, 3 en 4.2 geen tuchtinbreuk
uitmaken in de zin van art. 3 van de wet van 13 mei 1999 houdende het
tuchtstatuut van de personeelsleden van de politiediensten;
dat het dus gepast voorkomt voor de tuchtoverheid af te zien een straf op te
leggen;
In meer ondergeschikte orde: in zoverre de tuchtoverheid de verjaring voor
de feiten sub 1 en 4.1. niet volgt:
Dat de voorgestelde straf van de terugzetting in weddeschaal voor de
tenlasteleggingen sub 1 en 4.1, zoals heromschreven in punt 5.1., een gepaste
straf is.”
3.13.
Op 30 maart 2023 formuleert de hogere tuchtoverheid het
voornemen om gedeeltelijk af te wijken van het advies van de Tuchtraad met het
voorstel om de tuchtstraf van de blaam op te leggen.
3.14.
Nadat verzoeker op 13 april 2023 een schriftelijk verweer heeft
ingediend, beslist de hogere tuchtoverheid op 10 mei 2023 om verzoeker de lichte
tuchtstraf van de blaam op te leggen.
Dit is de bestreden beslissing.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-4/16
In de bestreden beslissing worden de ten laste gelegde feiten als
tuchtvergrijpen zoals bedoeld in artikel 3 van de tuchtwet gekwalificeerd op grond
van de volgende formele motivering:
“’Als personeelslid van de Federale Politie tekort te zijn gekomen aan zijn
beroepsplichten, meer bepaald de integriteitsplicht, de voorbeeldfunctie en
de plicht om de wetten en reglementen na te leven, in casu de Wet op het
politieambt en de Deontologische code, door, zoals u zelf verklaart, getuige
te zijn geweest van het opzettelijk toebrengen van twee slagen met de vuist
door een collega op de rug van de gedetineerde […], tijdens het instappen in
de celwagen aan de garage van het gerechtsgebouw te [...].
A) u op 4 januari 2021 tegenover de lokale politie […] een
niet-waarheidsgetrouwe verklaring van de concrete gebeurtenissen heeft
gegeven en zodoende de waarheid te hebben verzwegen, in casu door te
hebben verklaard dat collega […] de gedetineerde […] bij de arm heeft
genomen om hem te begeleiden naar het voertuig, dat collega […] in het
voertuig stond om de celdeur te openen en, ik citeer: “wat er precies gaande
was, weet ik enkel van het vertellen van mijn collega’s. Zelf heb ik het niet
zien gebeuren”, waardoor de integriteit, dat onder meer te maken heeft met
vertrouwen en geloofwaardigheid, wordt geschonden en het Openbaar
Ministerie niet over de correcte informatie beschikte die van belang is voor
de uitoefening van de strafvordering;
B) u, in het raam van het proces-verbaal met notitienummer […] aan de
Federale Gerechtelijke Politie te […], op 22 april 2021, heeft verklaard dat u
duidelijk zicht had op hoe […] de gedetineerde […] naar de celwagen
begeleidde en ik citeer: “een duw of zo” heeft gezien van […] aan de
gedetineerde […] tijdens het instappen van de celwagen, doch bij
confrontatie met de camerabeelden (waarop te zien zou zijn dat u in de
richting keek en de gebeurtenissen wel kon aanschouwen en enige tijd later
met het hoofd heen en weer schudde), daarop zelf verklaarde deze slagen niet
te kunnen goedkeuren daar het geweld niet proportioneel was en als gevolg
hiervan blijk te hebben gegeven van een vorm van willekeur en afbreuk te
hebben gedaan aan de onpartijdigheid die de burgers van een personeelslid
van de Federale Politie verwachten;
C) Uw verklaringen ertoe hebben geleid dat er onrechtmatig beroep werd
gedaan op het ambt en de medewerkers van het Openbaar Ministerie en de
Lokale en Federale Politie, waarvoor zij bijgevolg een opportuniteitsverlies
hebben geleden en zodoende de politionele en gerechtelijke diensten hun
beperkte middelen en tijd niet kon aanwenden voor andere gerechtelijke
activiteiten, en waarbij u belangrijke informatie heeft achtergehouden die
van belang is gebleken voor de uitoefening van de strafvordering, waardoor
het vertrouwen werd geschonden dat de bevolking, de leden van het
Openbaar Ministerie, de hiërarchie en de collega’s dienen te hebben in een
politieambtenaar, en waardoor de waardigheid van het ambt in het gedrang
werd gebracht.’
Voornoemde feiten maken een tekortkoming uit aan de onderstaande
professionele en deontologische verplichtingen:
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-5/16
Art. 130 WGP
[…]
Artikel 130 benadrukt de eis tot integriteit. Integriteit heeft onder meer te
maken met vertrouwen en geloofwaardigheid. Integriteit kan gerust als basis
voor het politiewerk aanzien worden, waarbij alle handelingen van
individuele personeelsleden de toetsing aan de integriteit moeten kunnen
doorstaan. Het achterhouden van de waarheid in uw verklaringen als
slachtoffer en als betrokkene maakt een inbreuk uit op artikel 130 WGP.
Art. 132 WGP juncto punt 28 van de Deontologische code
[…]
Artikel 132 juncto punt 28 benadrukt de eis tot het stellen van gedrag dat de
waardigheid van het ambt te allen tijde en in alle omstandigheden strikt
waarborgt. Het gaat hier om handelingen en houdingen die
politiefunctionarissen en het politieambt in opspraak brengen doordat ze
raken aan de voorbeeldrol. Het nalaten de waarheid te vermelden in uw
verklaringen als slachtoffer en als betrokkene maakt een inbreuk uit op
artikel 130 WGP en punt 28 van de Deontologische code.
Punt 32 van de Deontologische code
[…]
Het onthouden van de waarheid in uw verklaring als slachtoffer en als
betrokkene maakt een inbreuk uit op punt 32 van de Deontologische code.”
Als formele motivering waarom op dit punt wordt afgeweken
van het advies van de Tuchtraad vermeldt de bestreden beslissing:
“Ik verwacht van elk personeelslid dat gevraagd wordt om een verklaring af
te leggen, ongeacht in welke hoedanigheid, dat het deze verklaring aflegt op
een loyale wijze en er zich met andere woorden van onthoudt de waarheid te
verdraaien of te verzwijgen en als gevolg daarvan capaciteitsverlies te
veroorzaken bij het Openbaar Ministerie en de lokale en de Federale Politie.”
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-6/16
IV. Onderzoek van het tweede middel
Standpunt van de partijen
In het verzoekschrift voert verzoeker de schending aan van
artikel 3 van de tuchtwet, van het recht van verdediging en van de
materiëlemotiveringsplicht.
Het lid van het auditoraat vat de essentie van het middel, zoals
uiteengezet in het verzoekschrift, als volgt samen in zijn verslag:
“In een tweede middel werpen de verzoekende partij[…] bij verzoekschrift
de schending op van artikel 3 van de Tuchtwet, van de rechten van
verdediging (zwijgrecht) en van de materiëlemotiveringsplicht. De
Tuchtraad heeft er in zijn advies van 21 december 2022 terecht op gewezen
dat de niet-verjaarde ten laste gelegde feiten niet kunnen worden
gekwalificeerd als een tuchtvergrijp, aangezien een dergelijke kwalificatie
een miskenning inhoudt van de rechten van verdediging, met name het
zwijgrecht. Het – door de verzoeker geciteerde – standpunt van de Tuchtraad
wordt onderschreven. De verzoeker beschikt over het recht om te zwijgen,
stil te zitten, de feiten of de kwalificatie ervan als (tucht)vergrijp te
ontkennen en zijn onschuld voor te houden of om de feiten op een andere
manier voor te stellen, dit desgevallend tegen de gegevens van de zaak in. De
wijze van uitoefening van dit recht mag geenszins worden beschouwd als
een tuchtrechtelijk strafbaar feit. De motivering van de hogere tuchtoverheid
om ter zake af te wijken van het advies van de Tuchtraad gaat voorbij aan het
bestaan en de toepasselijkheid van het zwijgrecht als onderdeel van de
rechten van verdediging en dit zowel in het strafrecht als in het tuchtrecht,
door ten onrechte te poneren dat van een personeelslid mag worden
verwacht, wanneer hem wordt gevraagd om een verklaring af te leggen – in
welke hoedanigheid dan ook, dus ook als beschuldigde – hij er zich steeds
van moet onthouden om de waarheid te verdraaien of te verzwijgen.”
5.
Het lid van het auditoraat vat de essentie van het antwoord van
de verwerende partij in de memorie van antwoord als volgt samen in zijn verslag:
“Bij memorie van antwoord citeert de verwerende partij vooreerst de
kwalificatie van het begane tuchtvergrijp uit de bestreden beslissing evenals
de uiteindelijke beslissing om de lichte tuchtstraf ‘de blaam’ op te leggen.
Daarmee wordt verwezen naar artikel 3 van de Tuchtwet, dat de voor een
personeelslid van de politiediensten geldende laakbare handelingen
definieert die tuchtrechtelijk kunnen worden gesanctioneerd. In deze staat
onbetwistbaar vast dat de verzoeker rond het incident dat zich op 20
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-7/16
november 2020 heeft afgespeeld, verklaringen heeft afgelegd die niet
stroken met de realiteit. Deze verklaringen leidden ertoe dat Parket en
politiediensten een strafrechtelijk onderzoek hebben opgestart en hieraan –
door de verzoeker op het verkeerde been gezet – tijd en middelen werden
gespendeerd. Dergelijke gedragingen kunnen wel degelijk worden
gekwalificeerd als tuchtvergrijp. Dit onrechtmatig handelen wordt blijkens
de stukken van het dossier door de verzoeker ook niet betwist en zelfs
toegegeven. Er dient een onderscheid te worden gemaakt tussen de
verklaringen die de verzoeker aflegt in het kader van de aan hem verweten
feiten (tuchtrechtelijk dan wel anderszins), en de verklaringen die hij aflegt
als getuige, als personeelslid van het operationeel kader die (strafrechtelijke)
feiten vaststelt en hiervan melding maakt. Personeelsleden van het
operationeel kader dienen zich op integere en loyale wijze van de uitoefening
van de opdrachten kwijten. Wanneer men als personeelslid van het
operationeel kader getuige is van bepaalde feiten, dan is men verplicht
hiervan melding te maken. Deze melding dient waarheidsgetrouw te zijn,
wat impliceert dat men geen feiten mag verklaren waarvan men aangeeft
getuige te zijn geweest, terwijl dit niet het geval is. In het dossier met
notitienummer […] trad de verzoeker op als vaststeller van feiten, getuige en
slachtoffer van vermeende handelingen gesteld door de betrokken
gedetineerde. De verzoeker stond zelf niet terecht en er werd hem in dit
dossier niets ten laste gelegd, noch tuchtrechtelijk, noch strafrechtelijk. De
verzoeker kan zich in deze geenszins beroepen op zijn zwijgrecht of op de
door hem aangevoerde rechten om de feiten op een andere manier voor te
stellen en dit desgevallend tegen alle gegevens van de zaak in. Wel
integendeel heeft hij net de wettelijke verplichting om te spreken, op een
waarheidsgetrouwe, integere en loyale wijze. Een getuigenis mag ook niet
vals zijn, en het afleggen van een valse getuigenis of verklaring is zelfs
strafbaar. De door de bestreden beslissing aan de verzoeker verweten
onrechtmatige handelingen en verklaringen zijn door de verzoeker zonder
meer en meermaals toegegeven. Het gaat niet op bekentenissen en
verklaringen af te leggen om zich vervolgens op het zwijgrecht te beroepen,
teneinde de tuchtoverheid de mogelijkheid te ontzeggen deze bekentenissen
en verklaringen te gebruiken. Voorafgaand aan deze bekennende
verklaringen is ook steeds uitdrukkelijk gewezen op zijn rechten, zowel in
het strafrecht als in het tuchtrecht, zodat deze verklaringen zijn afgelegd met
de volle kennis van zijn rechten. Het zwijgrecht en de vrije keuze van de
wijze waarop men zich in rechte wenst te verdedigen is ook geen absoluut
rechtsbeginsel. Het advies van de Tuchtraad kan niet worden gevolgd, en de
hogere tuchtoverheid heeft in de punten waarin wordt afgeweken van het
advies zijn beslissing wel degelijk deugdelijk gemotiveerd.”
In de laatste memorie verwijst de verwerende partij vooreerst
naar de memorie van antwoord. Zij herhaalt dat het onderscheid tussen de
verklaringen van verzoeker in het kader van de aan hem verweten feiten en de
verklaringen van verzoeker als getuige wel degelijk pertinent is om het recht van
verdediging met inbegrip van het zwijgrecht en het verbod tot zelfincriminatie te
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-8/16
beoordelen. De verwerende partij voegt hieraan toe dat het auditoraatsverslag
voorbij gaat aan het feit dat het in verzoekers verhoor van 4 januari 2021 niet gaat
om zelfincriminatie, maar om incriminatie van een ander, met name de betrokken
gedetineerde. Tijdens het verhoor van 4 januari 2021 werd verzoeker niets ten laste
gelegd.
Beoordeling
Het auditoraat heeft het tweede middel zoals uiteengezet in het
verzoekschrift en het verweer van de verwerende partij in de memorie van
antwoord, weergegeven in de zin als hiervoor (zie supra, punten 4 en 5). Partijen
hadden in hun navolgende processtukken geen kritiek op deze samenvattende
analyse. De beoordeling van het middel wordt daarom aan de hand van deze
analyse, aangevuld met de laatste memorie van de verwerende partij, verricht.
Artikel 3 van de tuchtwet luidt:
“Elke handeling of gedraging, zelfs buiten de uitoefening van het ambt, die
een tekortkoming aan de beroepsplichten uitmaakt of die van aard is de
waardigheid van het ambt in het gedrang te brengen, is een tuchtvergrijp en
kan aanleiding geven tot het opleggen van een tuchtstraf.”
De
tuchtoverheid
heeft
bij
de
uitoefening
van
haar
tuchtbevoegdheid een discretionaire beoordelingsbevoegdheid op het vlak van de
tuchtrechtelijke kwalificatie van de ten laste gelegde feiten. De tuchtoverheid
beoordeelt aldus discretionair of zij feiten en onachtzaamheden gepleegd door
politieambtenaren als tuchtrechtelijk strafbare vergrijpen aanmerkt.
Het komt aan de Raad van State binnen het raam van zijn
wettigheidstoezicht niet toe om zelf een beoordeling te maken van, te dezen, de
kwalificatie van de aan verzoeker ten laste gelegde feiten als tuchtvergrijpen in de
zin van artikel 3 van de tuchtwet. De Raad van State is enkel bevoegd om
desgevraagd na te gaan of de tuchtoverheid is uitgegaan van de juiste feitelijke
gegevens, of zij die correct heeft beoordeeld en of zij op grond daarvan binnen de
perken van de redelijkheid tot haar besluit is gekomen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-9/16
Het algemeen rechtsbeginsel houdende eerbiediging van het
recht van verdediging dat zowel geldt in strafzaken als in tuchtzaken, houdt te
dezen in dat de tuchtrechtelijk vervolgde persoon het recht heeft om vrij zijn
verdediging te organiseren zoals hij dat verkiest. Hij beschikt aldus in het bijzonder
over het recht te zwijgen en stil te zitten in de eigen zaak (Arbitragehof 25 januari
2001, nr. 4/2001, punt B.5.5., ECLI:BE:GHCC:2001:ARR.4), alsook over het
recht om de feiten of de kwalificatie ervan als tuchtvergrijp te ontkennen en om
zijn onschuld vol te houden, of om de feiten op een andere manier voor te stellen en
dit desgevallend tegen alle gegevens van de zaak in. De wijze van de uitoefening
van dit recht mag niet worden beschouwd als een tuchtrechtelijk strafbaar feit op
zich, noch mag die bij het bepalen van de strafmaat aan de tuchtrechtelijk
vervolgde persoon worden toegerekend. De tuchtoverheid die de strafmaat mede
bepaalt door de wijze waarop de tuchtrechtelijk vervolgde persoon zich voor haar
heeft verdedigd, schendt derhalve dan ook het recht van verdediging van deze. Het
verbod om de bestraffing (mede) te laten beïnvloeden door de wijze waarop een
tuchtrechtelijk vervolgde persoon zich verdedigt, geldt evenwel niet (meer)
wanneer de verdediging van de tuchtrechtelijk vervolgde persoon precies de
grenzen van het recht van verdediging overschrijdt.
De
materiëlemotiveringsplicht
houdt
in
dat
iedere
administratieve rechtshandeling moet steunen op motieven waarvan het feitelijk
bestaan naar behoren is bewezen en die in rechte ter verantwoording van die
handeling in aanmerking kunnen worden genomen. Bij de beoordeling van de
naleving van de materiëlemotiveringsplicht is de Raad van State niet bevoegd om
zijn oordeel omtrent de feiten in de plaats te stellen van het oordeel van de
administratieve overheid. Hij is enkel bevoegd om desgevraagd na te gaan of de
administratieve overheid is uitgegaan van de juiste feitelijke gegevens, of zij die
correct heeft beoordeeld en of zij op grond daarvan binnen de perken van de
redelijkheid tot haar besluit is kunnen komen. Voorts mag enkel met de formeel
uitgedrukte motieven rekening worden gehouden.
Verzoeker voert in essentie aan dat de hogere tuchtoverheid
volledig voorbijgaat aan het zwijgrecht dat een onderdeel is van het recht van
verdediging zowel in het strafrecht als in het tuchtrecht. Dit blijkt volgens
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-10/16
verzoeker uit het standpunt dat van een personeelslid mag worden verwacht,
wanneer het wordt gevraagd om een verklaring af te leggen – in welke
hoedanigheid dan ook, dus ook als beschuldigde – dat het zich er steeds van
onthoudt om de waarheid te verdraaien of te verzwijgen.
Uit de bestreden beslissing (zie supra, nr. 3.14) blijkt dat
verzoeker in wezen tuchtrechtelijk wordt verweten 1) getuige te zijn geweest van
het opzettelijk toebrengen van twee slagen met de vuist door een collega op de rug
van een gedetineerde en daarover op 4 januari 2021 tegenover de lokale politie een
niet-waarheidsgetrouwe verklaring te hebben afgelegd en zodoende de waarheid te
hebben verzwegen (feit A), 2) aan de Federale Gerechtelijke politie op 22 april
2021 een welbepaalde niet-waarheidsgetrouwe verklaring te hebben afgelegd en
als gevolg hiervan “blijk te hebben gegeven van een vorm van willekeur en afbreuk
te hebben gedaan aan de onpartijdigheid die de burgers van een personeelslid van
de Federale politie verwachten” (feit B), en 3) samengevat, een onrechtmatig
beroep op de beperkte middelen en tijd van de politionele en gerechtelijke diensten
te hebben veroorzaakt door belangrijke informatie achter te houden die van belang
is gebleken voor de uitoefening van de strafvordering (feit C). Uit de bestreden
beslissing blijkt dat zowel de verklaring van 4 januari 2021 als de verklaring van
22 april 2021 als “een niet-waarheidsgetrouwe verklaring” worden gekwalificeerd
en dat deze beide verklaringen – “uw verklaringen als slachtoffer en als
betrokkene” – als een inbreuk op welbepaalde professionele en deontologische
verplichtingen worden gekwalificeerd. Van verzoeker wordt verwacht dat hij
“ongeacht in welke hoedanigheid” zich ervan onthoudt “de waarheid te verdraaien
of te verzwijgen”.
In het licht van het aangevoerde middel rijst bijgevolg de vraag
of de hogere tuchtoverheid deze ten laste gelegde feiten als tuchtvergrijpen in de
zin van artikel 3 van de tuchtwet kon kwalificeren, in acht nemend het recht van
verdediging.
Door zonder meer het afleggen van een niet-waarheidsgetrouwe
verklaring of het verzwijgen van de waarheid op 4 januari 2021 – met andere
woorden na het initiële administratief verslag opgesteld door verzoeker en zijn
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-11/16
collega’s over het incident van 20 november 2020 – als een tuchtvergrijp te
kwalificeren (tuchtfeit A), miskent de hogere tuchtoverheid het zwijgrecht en het
recht van het personeelslid om zijn verweer te voeren zoals hij meent dat te moeten
voeren. Van verzoeker verlangen dat hij op 4 januari 2021 de waarheid spreekt en
niets verdraait of verzwijgt, komt immers neer op de verplichting om zichzelf te
incrimineren, nu uit die “waarheid” zou blijken dat het administratief verslag over
het incident van 20 november 2020 niet waarheidsgetrouw was, waarmee
verzoeker zich mogelijk blootstelt aan hetzij een strafrechtelijke vervolging, hetzij
een tuchtrechtelijke vervolging, hetzij beide. Dezelfde vaststelling geldt voor
verzoekers verklaring afgelegd op 22 april 2021 (tuchtfeit B), daar
niettegenstaande de omschrijving als “blijk te hebben gegeven van een vorm van
willekeur en afbreuk te hebben gedaan aan de onpartijdigheid die de burgers van
een personeelslid van de Federale politie verwachten”, uit de bestreden beslissing
(zie supra, nr. 3.14) onmiskenbaar blijkt dat ook die verklaring als een
tuchtvergrijp wordt gekwalificeerd omdat het een niet-waarheidsgetrouwe
verklaring is die daardoor welbepaalde deontologische plichten schendt. Het
“onrechtmatig beroep” op de politionele en gerechtelijke diensten als gevolg van
de niet-waarheidsgetrouwe verklaringen (tuchtfeit C) kan bijgevolg evenmin als
een tuchtvergrijp worden gekwalificeerd, omdat dit eveneens zou neerkomen op
het bestraffen van het voeren door het personeelslid van zijn verweer op de wijze
zoals hij meent dat te moeten voeren, noch daargelaten of dit feit C wel als een
zelfstandig tuchtvergrijp kan worden gekwalificeerd en niet eerder een gevolg is
van de feiten A en B.
Door deze drie feiten te kwalificeren als een tuchtvergrijp zoals
bedoeld in artikel 3 van de tuchtwet, miskent de hogere tuchtoverheid deze
bepaling, alsook het algemeen rechtsbeginsel van het recht van verdediging.
De verwerende partij benadrukt in haar verweer dat het
onmiskenbaar vaststaat dat verzoeker over het incident op 20 november 2020
verklaringen heeft afgelegd die niet stroken met de waarheid, dat verzoeker dat ook
uitdrukkelijk erkent en dat de feiten dus vaststaan.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-12/16
Met dit verweer gaat de verwerende partij eraan voorbij dat het
middel niet het bestaan of het bewijs van de (materiële) tuchtfeiten betreft, maar
wel de kwalificatie van de bewezen feiten als een tuchtvergrijp zoals bedoeld in
artikel 3 van de tuchtwet. Om een tuchtstraf te kunnen opleggen volstaat het niet
dat de feiten bewezen zijn. De (bewezen) feiten moeten ook naar recht en
redelijkheid als tuchtvergrijpen zoals bedoeld in artikel 3 van de tuchtwet kunnen
worden gekwalificeerd. Dit verweer doet daarom niet anders oordelen.
Voorts werpt de verwerende partij in de memorie van antwoord
op dat een onderscheid moet worden gemaakt tussen de verklaringen die verzoeker
heeft afgelegd in het kader van de aan hem verweten feiten en de verklaringen die
verzoeker heeft afgelegd als getuige en als personeelslid dat (strafbare) feiten
vaststelt en hiervan melding maakt. Nadat de verwerende partij daarover in het
auditoraatsverslag kan lezen dat dit onderscheid niet goed kan worden begrepen,
daar de bestreden beslissing dit onderscheid niet maakt, verduidelijkt de
verwerende partij in de laatste memorie dat het in het verhoor van 4 januari 2021
(tuchtfeit A) niet gaat om zelfincriminatie, maar om de incriminatie van de
gedetineerde en dat verzoeker met dit verhoor “niet zelf terecht stond” en hem in
dat dossier op dat ogenblik niets ten laste werd gelegd.
Ook dit verweer wordt niet bijgevallen. Daargelaten dat de
bestreden beslissing een dergelijk onderscheid niet maakt – de beide verklaringen,
niet enkel die van 4 januari 2021 maar ook die van 22 april 2021, worden immers
als niet-waarheidsgetrouw bestempeld en in strijd met de deontologische plichten
geacht – is dit onderscheid niet pertinent. Zoals hiervoor werd vastgesteld (zie
supra, nr. 10) miskent de hogere tuchtoverheid het zwijgrecht en het recht van het
personeelslid om zijn verweer te voeren zoals hij meent dat te moeten voeren ook
reeds door verzoekers verklaringen op 4 januari 2021 als een tuchtvergrijp te
kwalificeren.
De verwerende partij voert nog aan dat een personeelslid zich op
een integere en loyale wijze van zijn opdrachten moet kwijten en dat het
personeelslid dat getuige is van bepaalde feiten, verplicht is hiervan melding te
maken op een waarheidsgetrouwe wijze.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-13/16
In de mate dat de verwerende partij hiermee verwijst naar het
niet-waarheidsgetrouw opstellen van het initiële feitenverslag naar aanleiding van
het incident op 20 november 2020, wordt opgemerkt dat dit feit in navolging van
het advies van de Tuchtraad in de bestreden beslissing niet langer als een
tuchtvergrijp in aanmerking wordt genomen.
In de mate dat de verwerende partij dit verweer betrekt op
verzoekers verklaring van 4 januari 2021 en herhaalt dat het verwijt dat die
verklaring niet waarheidsgetrouw was niet wordt betwist, alsook dat verzoeker in
dat dossier niets ten laste werd gelegd, wordt verwezen naar wat hiervoor reeds
werd geoordeeld (zie supra, nr. 10 en 14). De verwerende partij wordt dan ook niet
gevolgd in het standpunt dat verzoeker zich in de geschetste omstandigheden niet
kan beroepen op het zwijgrecht en dat hij op 4 juli 2021 op een waarheidsgetrouwe,
integere en loyale wijze een verklaring had moeten afleggen.
De verwerende partij werpt verder nog op dat een getuigenis niet
vals mag zijn en verwijst daarbij naar artikel 215 e.v. van het Strafwetboek.
Daargelaten dat in de bestreden beslissing geheel niet wordt verwezen naar deze
bepaling uit het Strafwetboek om de ten laste gelegde feiten als tuchtvergrijpen te
kwalificeren, wordt vastgesteld dat de verwerende partij geenszins uiteenzet, laat
staan aannemelijk maakt, dat de door de hogere tuchtoverheid geviseerde
verklaringen valse getuigenissen zouden zijn die onder de toepassing vallen van
artikel 215 e.v. van het Strafwetboek.
De verwerende partij herhaalt voorts dat verzoeker meermaals
de hem ten laste gelegde feiten heeft toegegeven en dat het niet opgaat
bekentenissen en verklaringen af te leggen om zich vervolgens op het zwijgrecht te
beroepen om de tuchtoverheid de mogelijkheid te ontzeggen die bekentenissen en
verklaringen te gebruiken.
Dit standpunt faalt. Vooreerst wordt verwezen naar wat hiervoor
werd uiteengezet inzake het onderscheid tussen het bewijs van de feiten en de
kwalificatie van de feiten als tuchtvergrijpen (zie supra, nr. 12). Verder zet de
verwerende partij niet uiteen – zij acht dit “vanzelfsprekend” – waarom verzoeker
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-14/16
zich na zijn “bekentenissen” niet op het zwijgrecht zou kunnen beroepen. Hiervoor
(zie supra, nr. 10) werd reeds uiteengezet dat verzoeker, op het ogenblik waarop
hij de twee tuchtrechtelijk verweten verklaringen aflegde, zich in de situatie
bevond waarin hij door “de waarheid” te spreken zichzelf zou incrimineren en
mogelijk blootstellen aan strafrechtelijke en/of tuchtrechtelijke vervolging. De
verwerende partij zet niet uiteen waarom het loutere gegeven dat verzoeker
achteraf heeft toegegeven dat die twee verklaringen niet geheel in
overeenstemming waren met de waarheid, een afbreuk zou doen aan de vaststelling
dat op het moment zelf van die verklaringen verzoeker krachtens het algemeen
rechtsbeginsel van het recht van verdediging – daarin inbegrepen het zwijgrecht en
het verbod van zelfincriminatie – de waarheid kon en mocht verzwijgen of
verdraaien. Het is immers precies deze vaststelling die belet dat de ten laste
gelegde feiten als tuchtvergrijpen worden gekwalificeerd.
Het standpunt van de verwerende partij dat verzoeker
voorafgaand aan zijn “bekennende verklaringen” uitdrukkelijk op zijn rechten
werd gewezen, doet niet anders oordelen. Het gegeven dat verzoeker voorafgaand
aan zijn “bekennende verklaringen” op zijn recht van verdediging, waaronder het
zwijgrecht en het verbod van zelfincriminatie, werd gewezen, brengt immers niet
met zich dat datzelfde recht van verdediging op het ogenblik van – de in de tijd
eerder te situeren – tuchtrechtelijk verweten verklaringen niet langer zou gelden of
als het ware – zoals de verwerende partij lijkt te suggereren – met terugwerkende
kracht ongedaan zou worden gemaakt. Overigens maken de latere bekentenissen
van verzoeker dat de tuchtrechtelijk ten laste gelegde verklaringen niet geheel
waarheidsgetrouw waren, evenzeer deel uit van het recht van verdediging en het
recht zijn verweer te voeren zoals hij meent het te moeten voeren.
Tot slot zet de verwerende partij uiteen dat het zwijgrecht en de
vrije keuze van de wijze waarop men zich in rechte wenst te verdedigen geen
absoluut rechtsbeginsel is. Zij verwijst hiervoor in het algemeen naar haar eerdere
argumentatie in verband met het loyauteitsbeginsel en het Strafwetboek, alsook
naar een arrest van het Hof van Cassatie. De verwerende partij zet echter geenszins
uiteen hoe haar standpunt moet worden betrokken op de bestreden beslissing,
zodat het niet wordt bijgevallen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-15/16
Het tweede middel is in de aangegeven mate gegrond.
BESLISSING
-
De Raad van State vernietigt de beslissing van de hogere tuchtoverheid van
10 mei 2023 waarbij aan XXXX de lichte tuchtstraf “de blaam” wordt
opgelegd.
-
De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van het beroep tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 200 euro, een bijdrage van
24 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 154,00 euro, die verschuldigd is
aan verzoeker.
-
Bij de publicatie van dit arrest door de Raad van State wordt de identiteit
van de verzoekende partij niet bekendgemaakt.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op vier oktober tweeduizend vierentwintig,
door de Raad van State, XIIe kamer, samengesteld uit:
Chantal Bamps,
kamervoorzitter,
Ann Coolsaet,
staatsraad,
Frédéric Vanneste,
staatsraad,
bijgestaan door
Silja Doms,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Silja Doms
Chantal Bamps
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.917
XII-9543-16/16