Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.937 (2024-10-07)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 260.937 van 7 oktober 2024 Economische zaken - Landbouw en visserij
Beslissing : Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
XIVe KAMER
ARREST
nr. 260.937 van 7 oktober 2024
in de zaak A. 239.581/XIV-39.613
In zake :
de NV BIOLURIT
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Jo Goethals
kantoor houdend te 8800 Roeselare
Kwadestraat 151B/41
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de NV VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Pieter Dewaele
kantoor houdend te 8500 Kortrijk
Groeningestraat 33
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingesteld op 10 juli 2023, strekt tot de
nietigverklaring van de beslissing van “het afdelingshoofd van de Mestbank van
12 januari 2023 waarbij het bezwaar van [de] verzoekende partij tegen de haar
opgelegde administratieve geldboete […] verworpen werd alsmede [van] de
boete zelf die op 23 juli 2022 werd opgelegd.”
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en de verzoekende partij heeft een memorie van wederantwoord
ingediend.
Auditeur Benny De Sutter heeft een verslag opgesteld.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.938
XIV-39.613-1/9
De verzoekende partij heeft een verzoek tot voortzetting van
het geding en een laatste memorie ingediend. De verwerende partij heeft een
laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 4 september 2024.
Kamervoorzitter Geert Debersaques heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Elliott Missault, die loco advocaat Jo Goethals
verschijnt voor de verzoekende partij, en advocaat Luna Ghekiere, die loco
advocaat Pieter Dewaele verschijnt voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Auditeur Benny De Sutter heeft een met dit arrest eensluidend
advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
De verzoekende partij exploiteert een mestverwerkingsbedrijf.
3.2.
Op 23 juni 2022 legt het afdelingshoofd van de Mestbank aan
de verzoekende partij een administratieve geldboete op omdat bij de controle van
de vervoersdocumenten en de doorgestuurde gegevens in het kader van de
debietmeterplicht is vastgesteld dat er voor haar exploitatie gegevens ontbreken
voor de maand mei (artikel 63, § 10, 3°, van het Mestdecreet).
3.3.
De verzoekende partij vraagt op 22 juli 2022 de kwijtschelding
van de opgelegde geldboete, minstens de vermindering ervan.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.938
XIV-39.613-2/9
3.4.
Op 12 januari 2023 beslist het afdelingshoofd van de Mestbank
dat de administratieve geldboete behouden blijft.
Dit is de bestreden beslissing, “samen met de boete zelf als
zijnde een voorbeslissing.”
3.5.
Door de leidend ambtenaar van de Mestbank wordt op 30 maart
2023 een dwangbevel tot betaling van de administratieve geldboete geviseerd en
uitvoerbaar verklaard. Het dwangbevel wordt op 14 april 2023 aan de
verzoekende partij betekend.
IV. Regelmatigheid van de rechtspleging
Ter terechtzitting vraagt de raadsman van de verzoekende partij
om de voorliggende zaak sine die uit te stellen omwille van “een cassatieberoep
waarin kortelings uitspraak zou worden gedaan.”
Deze niet met stukken onderbouwde bewering, is geen
afdoende reden om het gevraagde uitstel te verlenen van een zaak die in staat is
voor terechtzitting. Op het verzoek wordt niet ingegaan.
De zaak wordt behandeld en partijen hebben ter terechtzitting
de volle mogelijkheid genoten en tevens benut om hun argumenten in de zaak
uiteen te zetten, met inbegrip van de onderstaande exceptie.
V. Rechtsmacht van de Raad van State
Standpunt van de partijen
Verwijzend naar rechtspraak van de Raad van State, voert de
verwerende partij in haar laatste memorie aan dat, nu aan de verzoekende partij
met toepassing van artikel 68, § 2, van het Mestdecreet een dwangbevel werd
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.938
XIV-39.613-3/9
betekend voor de invordering van de administratieve geldboete die het voorwerp
uitmaakt van de bestreden beslissing, de Raad van State niet langer over de
vereiste rechtsmacht beschikt om het voorliggende beroep tot nietigverklaring te
beoordelen.
De verzoekende partij beperkt zich ter terechtzitting tot het
formuleren van het voormeld verzoek tot uitstel van de terechtzitting.
In haar verzoekschrift heeft zij evenwel reeds geanticipeerd op
de vraag tot welke rechter zij zich kan richten. Zij voert terzake aan dat het
Mestdecreet, noch het VLAREME van 28 oktober 2016 expliciet een rechter
aanwijzen die kan of dient te worden geadieerd indien een rechtszoekende de
beslissing omtrent de administratieve geldboete aan een rechterlijk oordeel wenst
te onderwerpen. Artikel 68, § 2, van het Mestdecreet dat voorziet in een verzet
tegen het dwangbevel, biedt volgens haar niet de mogelijkheid om de beslissing
omtrent het administratief beroep samen met de beslissing tot het opleggen van
een administratieve geldboete en de daaraan voorafgaande beslissingen aan te
vechten. Er wordt voorzien in een verzet tegen het dwangbevel, waarover artikel
69, § 1, van het Mestdecreet stelt dat op het dwangbevel de bepalingen van deel
V van het Gerechtelijk Wetboek houdende bewarend beslag en middelen tot
tenuitvoerlegging van toepassing zijn. Volgens de verzoekende partij gaat het dus
over de uitvoering van definitieve beslissingen waarvoor expliciet de
beslagrechter (die niet bevoegd is om over de grond te oordelen), als bevoegde
rechter wordt aangeduid. De letterlijke lezing van deze bepaling leert dan ook dat
men zich tot “de Rechtbank van eerste aanleg” (waartoe ook de beslagrechter
behoort) dient te wenden om zich te verzetten tegen het dwangbevel, zijnde het
middel tot de tenuitvoerlegging van de beslissingen, waarmee niet is bepaald dat
“de Rechtbank van eerste aanleg” over de saisine beschikt om zich uit te spreken
over de administratieve geldboete zelf. Enkel een verzet “tegen het dwangbevel”,
zijnde de uitvoering ervan, is mogelijk. Het werkelijk en rechtstreeks voorwerp
van de vordering is dus te dezen niet het dwangbevel, maar wel de beslissing van
het orgaan van actief bestuur/de administratieve overheid dat/die niet alleen
beslist heeft om een administratieve geldboete op te leggen, maar bovendien de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.938
XIV-39.613-4/9
discretionaire bevoegdheid had om die boete kwijt te schelden of te verminderen
dan wel uitstel te verlenen, doch op dat verzoek is niet ingegaan. Het voornoemde
artikel 69 is volgens de verzoekende partij niet duidelijk wat maakt dat zij is
overgeleverd aan een onzekerheid. De verzoekende partij besluit, na een analyse
van de artikelen 144 en 145 van de Grondwet, van de rechtspraak van het Hof
van Cassatie en van rechtsleer, dat de Raad van State bevoegd is.
Beoordeling
Het beroep tot nietigverklaring is gericht tegen de beslissing
van het afdelingshoofd van de Mestbank van 12 januari 2023 dat het
administratief beroep van de verzoekende partij tegen een administratieve
geldboete in de zin van artikel 64 van het Mestdecreet verwerpt. Het beroep
wordt, naar de verzoekende partij stelt, ook gericht tegen de “boete zelf” zoals die
werd opgelegd bij beslissing van 23 juli 2022. Zonder dat moet worden
onderzocht welke de aard is van de laatstgenoemde “beslissing”, betreft het in elk
geval een handeling die aan de bestreden beslissing is voorafgegaan – door de
verzoekende partij zelf overigens als een “voorbeslissing” betiteld –, en die dus
het lot volgt van de bestreden (eind)beslissing.
Krachtens artikel 14, § 1, 1°, van de gecoördineerde wetten op
de Raad van State doet de afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State,
indien het geschil niet door de wet aan een ander rechtscollege wordt toegekend,
bij wijze van arresten uitspraak over de beroepen tot nietigverklaring wegens
overtreding
van
hetzij
substantiële,
hetzij
op
straffe
van
nietigheid
voorgeschreven vormen, overschrijding of afwending van macht, ingesteld tegen
de akten en reglementen van de onderscheiden administratieve overheden.
Hieruit volgt dat de Raad van State zonder rechtsmacht is om
kennis te nemen van een beroep tot nietigverklaring van een handeling van een
administratieve overheid wanneer de wet de kennisname van het geschil aan de
hoven en rechtbanken heeft toegewezen (Cass. (V.K.) 27 november 2020, nr.
C.17.0303.N, ECLI:BE:CASS:2020:ARR.20201127.REUN.3).
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.938
XIV-39.613-5/9
Onderzocht wordt of de wet de kennisname van het
voorliggende geschil aan de hoven en rechtbanken heeft toegewezen.
De te dezen relevante bepalingen van de artikelen 64, 66, 67,
68 en 69 van het Mestdecreet, zoals van toepassing in het voorliggende geding,
luiden als volgt:
“Artikel 64. § 1. De administratieve geldboetes, vermeld in dit decreet, worden
opgelegd door de door de Vlaamse Regering aangewezen ambtenaren. De
administratieve geldboetes, vermeld in artikel 63, § 5, § 7 tot en met § 10, § 12 en
§ 13, worden opgelegd voor 31 december van het jaar volgend op het
productiejaar waarin de overtreding werd vastgesteld als de betrokken
aangifteplichtige zijn aangifte als vermeld in artikel 23 tijdig en correct heeft
ingediend voor het productiejaar waarop de overtreding betrekking heeft.
[…]
Artikel 66. De ambtenaren daartoe aangewezen door de Vlaamse Regering
beslissen over de gemotiveerde verzoeken om kwijtschelding, vermindering of
uitstel van betaling van de in dit decreet bedoelde administratieve geldboeten die
de betrokkene per beveiligde zending tot hen richt.
Artikel 67. § 1. De in artikel 66 bedoelde verzoeken dienen gericht te worden aan
de daartoe door de Vlaamse Regering aangewezen ambtenaren binnen een termijn
van dertig kalenderdagen vanaf de kennisgeving van de administratieve geldboete,
via de beveiligde zending, vermeld in artikel 64, § 1, tweede lid.
§ 2. De door de Vlaamse Regering aangewezen ambtenaren nemen een beslissing
binnen zes maanden, te rekenen vanaf de kennisgeving van het verzoek, via de
beveiligde zending, vermeld in paragraaf 1.
De beslissing van de bevoegde ambtenaren wordt bij beveiligde zending ter kennis
gebracht van de indiener van het verzoekschrift.
[…]
Artikel 68. § 1. Bij gebreke aan voldoening van de administratieve geldboete en
toebehoren, wordt door de met de invordering belaste ambtenaar een dwangbevel
uitgevaardigd.
Dit dwangbevel wordt geviseerd en uitvoerbaar verklaard door de daartoe door de
Vlaamse Regering aangewezen ambtenaar.
§ 2. De betekening van het dwangbevel gebeurt bij gerechtsdeurwaardersexploot
of bij beveiligde zending.
Artikel 69. § 1. Op het dwangbevel zijn de bepalingen toepasselijk van deel V van
het Gerechtelijk Wetboek houdende bewarend beslag en middelen tot
tenuitvoerlegging.
§ 2. Binnen een termijn van 30 dagen na betekening van het dwangbevel kan de
betrokkene bij gerechtsdeurwaardersexploot een met redenen omkleed verzet
doen, houdende dagvaarding van het Vlaamse Gewest, bij de rechtbank van eerste
aanleg van het arrondissement van de standplaats van de ambtenaar die het
dwangbevel heeft uitgevaardigd.
Hiertoe kiest het Vlaamse Gewest woonplaats bij de Mestbank.
§ 3. Dit verzet schorst de tenuitvoerlegging van het dwangbevel.
§ 4. De met de invordering belaste ambtenaar kan, vóór de definitieve beslechting
van het geschil bedoeld in § 2, een procedure in kortgeding inleiden bij de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.938
XIV-39.613-6/9
voorzitter van de rechtbank waar dit geschil in eerste aanleg aanhangig wordt
gemaakt, teneinde betrokkene te doen veroordelen tot betaling van een provisie op
het bij dwangbevel gevorderde bedrag.”
De decreetgever heeft zich voor de regeling van artikel 69 van
het Mestdecreet geïnspireerd op de identieke regeling van oud artikel 29 van het
decreet van 23 januari 1991 ‘inzake de bescherming van het leefmilieu tegen de
verontreiniging door meststoffen’, en andere gelijkaardige regelingen, zoals ook
oud artikel 6.1.50, § 3 en § 4, van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening,
waarover in de parlementaire voorbereiding wat volgt wordt gesteld (Parl.St. Vl.
Parl. 1998-99, nr. 1332/8, 13):
“De rechtbank van eerste aanleg oefent een controle met volle rechtsmacht uit op
de administratieve geldboete. De administratie heeft de mogelijkheid om de
omvang van de sanctie te moduleren en de rechtbank kan een volledige controle
uitoefenen op alles wat onder de beoordeling van de administratie valt. Een
rechterlijke controle met volle rechtsmacht garandeert dat het systeem van
administratieve geldboeten in overeenstemming is met [de] artikelen 10 en 11 van
de Grondwet, zoals onlangs nog in een arrest van het Arbitragehof over de
BTW-geldboeten bevestigd werd.”
Het is aldus de bedoeling van de decreetgever om te voorzien
in een rechtsbescherming bij de burgerlijke rechter, die met volle rechtsmacht
oordeelt over de administratieve geldboete.
De rechtbank van eerste aanleg kan daarbij de wettigheid
beoordelen, zowel van de boete en de onderliggende bevindingen op grond
waarvan de boete werd opgelegd, als van de beslissing om de boete niet geheel of
gedeeltelijk kwijt te schelden. Zij kan in voorkomend geval het dwangbevel
vernietigen en zeggen voor recht dat de administratieve geldboete niet
verschuldigd is wegens de onwettigheid van de beslissing tot het (verwerpen van
het bestuurlijk beroep tegen de beslissing tot het) opleggen van de geldboete.
Uit de omstandigheid dat artikel 69, § 1, van het Mestdecreet
bepaalt dat de bepalingen van deel V van het Gerechtelijk Wetboek houdende
bewarend beslag en middelen tot tenuitvoerlegging van toepassing zijn op het
dwangbevel, volgt niet dat de bevoegdheid die artikel 69, § 2, van het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.938
XIV-39.613-7/9
Mestdecreet opdraagt aan de rechtbank van eerste aanleg, beperkt zou zijn tot de
geschillen die betrekking hebben op de tenuitvoerlegging van het dwangbevel.
De beslagrechter vindt immers reeds in artikel 69, § 1, van het Mestdecreet,
gelezen in samenhang met de artikelen 1395 en 1498 (deel uitmakend van deel
V) van het Gerechtelijk Wetboek, een voldoende rechtsgrond om op te treden in
geschillen die betrekking hebben op de tenuitvoerlegging van het dwangbevel,
zodat de bevoegdheid die aan de rechtbank van eerste aanleg wordt opgedragen
door artikel 69, § 2, van het Mestdecreet ruimer moet worden opgevat.
Uit het voorgaande volgt dat de decreetgever aan de rechtbank
van eerste aanleg de bevoegdheid heeft opgedragen om, vanaf de betekening van
het dwangbevel, met volle rechtsmacht kennis te nemen van de geschillen met
betrekking tot deze geldboeten. Vanaf die betekening heeft de Raad van State dan
ook geen rechtsmacht meer om uitspraak te doen over de beroepen tot
nietigverklaring die worden gericht tegen de beslissing tot het (verwerpen van het
bestuurlijk beroep tegen de beslissing tot het) opleggen van de geldboete. Artikel
69, § 2, van het Mestdecreet kwalificeert als een wet die het geschil aan een ander
rechtscollege toekent, in de zin van artikel 14, § 1, van de gecoördineerde wetten
op de Raad van State.
Zolang er geen dwangbevel wordt betekend met toepassing van
artikel 68, § 2, van het Mestdecreet, beschikt(e) de Raad van State, in het licht
van de op het voorliggende geschil toepasselijke regelgeving, echter wel nog over
de rechtsmacht om kennis te nemen van beroepen die gericht worden tegen de
beslissingen tot het opleggen van een geldboete. De wettigheidscontrole die de
Raad van State in dergelijk geval uitoefent, verschilt niet van de
wettigheidscontrole die de rechtbank kan uitoefenen wanneer deze kennisneemt
van een verzet op grond van artikel 69, § 2, van het Mestdecreet. Er bestaat dan
ook op het vlak van de aanspraken op wettigheidscontrole geen wezenlijk
verschil in behandeling van de personen aan wie een boete wordt opgelegd
naargelang zij spontaan overgaan tot betaling dan wel het dwangbevel afwachten.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.938
XIV-39.613-8/9
Op het ogenblik van het indienen van het voorliggende beroep
was reeds aan de verzoekende partij een dwangbevel betekend voor de
invordering van de administratieve geldboete die het voorwerp uitmaakt van de
bestreden beslissing. Reeds bij het inleiden van het voorliggende beroep,
beschikte de Raad van State derhalve niet (langer) over de vereiste rechtsmacht
om het beroep tot nietigverklaring te beoordelen.
De exceptie is in de aangegeven mate gegrond.
BESLISSING
-
De Raad van State verwerpt het beroep.
-
De verzoekende partij wordt verwezen in de kosten van het beroep tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 200 euro, een bijdrage van
24 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die verschuldigd is
aan de verwerende partij.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op zeven oktober tweeduizend vierentwintig,
door de Raad van State, XIVe kamer, samengesteld uit:
Geert Debersaques,
kamervoorzitter,
Kaat Leus,
staatsraad,
Inge Vos,
staatsraad,
bijgestaan door
Joris Casneuf,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Joris Casneuf
Geert Debersaques
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.938
XIV-39.613-9/9