Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073 (2024-10-17)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 261.073 van 17 oktober 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Varia (ruimtelijke ordening,
stedenbouw, leefmilieu) Beslissing : Vernietiging bekendmaking
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VOORZITTER VAN DE VIIe KAMER
ARREST
nr. 261.073 van 17 oktober 2024
in de zaak A. 241.564/VII-42.458
In zake :
de VZW DRYADE
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Joost Bosquet
kantoor houdend te 2650 Edegem
Mechelsesteenweg 326
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Joos Roets, Claire Buggenhoudt en Stefan Sottiaux
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Oostenstraat 38, bus 201
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
1.
Het beroep, ingesteld op 29 maart 2024, strekt tot de
nietigverklaring van de beslissing van de Vlaamse minister van Justitie en
Handhaving, Omgeving, Energie en Toerisme van 1 februari 2024 waarbij geen
startsubsidie wordt toegekend voor de periode 2024-2026.
II. Verloop van de rechtspleging
Eerste auditeur-afdelingshoofd Peter Provoost heeft op 22 april
2024 een verslag opgesteld overeenkomstig artikel 93, eerste lid, van het besluit
van de Regent van 23 augustus 1948 ‘tot regeling van de rechtspleging voor de
afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State’ (hierna: algemeen
procedurereglement).
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-1/17
De verwerende partij heeft een verzoekschrift zoals bedoeld in
artikel 93, tweede en derde lid, van het algemeen procedurereglement ingediend.
De verzoekende partij heeft daarop een antwoordnota ingediend.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Peter Provoost heeft op 17 juni
2024 een verslag opgesteld overeenkomstig artikel 93, tweede en derde lid, van het
algemeen procedurereglement.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 3 oktober 2024.
Staatsraad Peter Sourbron heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Gert Opdebeeck, die loco advocaat Joost Bosquet
verschijnt voor de verzoekende partij en advocaat Joos Roets, die verschijnt voor
de verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Peter Provoost heeft een met dit
arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Wettelijk kader en feiten
3.1.
Op grond van artikel 11 van het decreet van 29 april 1991 ‘tot
vaststelling van de algemene regelen inzake de erkenning en subsidiëring van de
milieu-, natuur-, en ruimteverenigingen’ (hierna: het decreet van 29 april 1991),
dat inmiddels werd opgeheven door artikel 50 van het decreet van 26 april 2024
‘tot ondersteuning van omgevingsverenigingen en omgevingsprojecten’, kon de
Vlaamse regering, binnen de perken van de begrotingskredieten en onder de in het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-2/17
decreet vastgestelde regels, subsidies verlenen aan milieu-, natuur- en
ruimteverenigingen en voor projecten die de leefmilieukwaliteit, de biodiversiteit
of de ruimtelijke kwaliteit bevorderen, of die bijdragen tot klimaatadaptatie of
- mitigatie. Luidens artikel 16 van het decreet van 29 april 1991 was de Vlaamse
regering gemachtigd om de nadere regels te bepalen voor het verlenen, het
handhaven en het opheffen van de erkenning en voor de subsidiëring.
3.2.
Aan voormelde bepaling werd uitvoering gegeven door het
besluit van de Vlaamse regering van 18 december 2015 ‘houdende de erkenning
en subsidiëring van milieu- en natuurverenigingen’ (hierna: het besluit van de
Vlaamse regering van 18 december 2015), besluit dat inmiddels werd opgeheven
door artikel 67 van het besluit van de Vlaamse regering van 7 juni 2024 ‘tot de
erkenning en subsidiëring van omgevingsverenigingen’.
Hoofdstuk 2 van het besluit van de Vlaamse regering van
18 december 2015 maakte een onderscheid tussen vier categorieën van milieu- en
natuurverenigingen, met name gewestelijke ledenverenigingen (afdeling 1),
regionale ledenverenigingen (afdeling 2), gewestelijke koepelverenigingen
(afdeling 3) en gewestelijke thematische verenigingen (afdeling 4). In artikel 11
van hetzelfde besluit werd die laatste categorie als volgt omschreven:
“Een gewestelijke thematische vereniging draagt er vanuit een onderbouwde
en organisatie-eigen visie toe bij om korte- en langetermijntransitiedoelen te
realiseren.
Een gewestelijke thematische vereniging is een kenniscentrum voor milieuen/of natuurgerelateerde problemen, uitdagingen en behoeften die relevant
zijn voor de regio Vlaanderen.
Een gewestelijke thematische vereniging zet activiteiten op en realiseert een
bereik, verspreid over het Vlaamse Gewest.
Een gewestelijke thematische vereniging zet in op informeren, sensibiliseren,
educatie en/of activeren van burgers en verschillende actoren in de
samenleving omtrent milieu- en/of natuurgerelateerde problemen,
uitdagingen en behoeften.
Een gewestelijke thematische vereniging zoekt mee naar oplossingen voor
die problemen, uitdagingen en behoeften bij verschillende actoren in de
samenleving (overheden, marktactoren, burgers, onderwijs, organisaties),
onder meer door de inzet van expertise en door middel van maatschappelijke
innovatie.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-3/17
Een gewestelijke thematische vereniging beschikt over een portfolio van
relevante producten, diensten, methodieken of handelingsmodellen,
uitgevoerd in de afgelopen twee jaar met een bereik, verspreid over het
Vlaamse Gewest, met betrekking tot milieu- en/of natuurgerelateerde
problemen, uitdagingen en behoeften waarin de vereniging als
kenniscentrum fungeert.”
3.3.
Artikel 14 van het besluit van de Vlaamse regering van
18 december 2015 voorzag voor de gewestelijke thematische verenigingen, als
enige van de vier categorieën, in de mogelijkheid om aan verenigingen die nog niet
erkend waren een startsubsidie toe te kennen die hen moest toelaten zich verder te
ontwikkelen om later voor erkenning in aanmerking te komen. Voormelde
bepaling luidde op het ogenblik dat de bestreden beslissing genomen werd als
volgt:
“De minister kan, binnen de beperkingen van de begrotingskredieten en
rekening houdend met de budgettaire implicaties voor de volgende
subsidiëringsperiode, beslissen voor verenigingen die thematisch werken en
nog niet erkend zijn, binnen een bepaalde subsidiëringsperiode in een
startsubsidie te voorzien. Die bedraagt 60.000 euro (zestigduizend euro). Een
startsubsidie moet nieuwe initiatieven in staat stellen door te groeien naar een
stabiele werking als gewestelijke thematische vereniging vanaf de start van
de volgende subsidiëringsperiode.
De subsidiëring gebeurt op basis van een plan van aanpak dat de verdere
uitbouw van de vereniging beschrijft. Dat plan van aanpak bevat de
elementen, vermeld in artikel 21, § 3.”
Artikel 21 van hetzelfde besluit bepaalde over de aanvraag van
een startsubsidie:
Ҥ 1. Een aanvraag van een startsubsidie voor thematische verenigingen
wordt ingediend bij de administratie voor 1 februari van het jaar dat voorgaat
aan de start van de subsidie.
§ 2. Een aanvraag van een startsubsidie voor thematische verenigingen bevat
de volgende documenten:
1° een volledig ingevuld aanvraagformulier met de gegevens van de
vereniging. De administratie stelt dat aanvraagformulier ter beschikking;
2° een plan van aanpak tot de volgende subsidiëringsperiode;
3° een jaarplanning voor het komende kalenderjaar.
§ 3. Een plan van aanpak toont hoe een thematische vereniging die een
aanvraag indient voor een startsubsidie, in de looptijd tot aan de volgende
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-4/17
subsidiëringsperiode kan uitgroeien tot een volwaardige gewestelijke
thematische vereniging.
Een plan van aanpak:
1° is gebaseerd op de missie en visie van de vereniging;
2° formuleert de doelstellingen van de vereniging;
3° bevat de beoogde resultaten van de vereniging;
4° omschrijft de wijze en het tijdstip waarop de resultaten geëvalueerd zullen
worden;
5° geeft een beeld van de dagelijkse werking en de interne organisatie van de
vereniging;
6° bevat een beschrijving van de financiering waarin voorzien wordt;
7° beschrijft een streefbeeld en scenario voor de verdere uitbouw van
expertise, de ontwikkeling van een organisatie-eigen visie en de uitrol van de
werking over de regio Vlaanderen;
8° is goedgekeurd door het daartoe gemandateerde bestuursorgaan van de
vereniging.”
3.4.
Het departement Omgeving had als taak te onderzoeken of de
aanvraag ontvankelijk was en of de betrokken vereniging voldeed aan de algemene
erkenningsvoorwaarden van artikel 11, § 3, van het decreet van 29 april 1991
(artikel 22 van het besluit).
3.5.
De aanvraag moest vervolgens worden voorgelegd aan een
adviescommissie van onafhankelijke deskundigen, teneinde te worden beoordeeld
op basis van “onder meer […] de volgende evaluatiecriteria” (artikel 23):
“1° de volledigheid van het meerjarenplan of het plan van aanpak;
2° de mate waarin de werking van de vereniging een toetsing aan
respectievelijk artikel 2, 8 of 11 doorstaat;
3° de coherentie tussen de verschillende elementen van het meerjarenplan of
het plan van aanpak;
4° de vooropgestelde ambitie van het meerjarenplan of het plan van aanpak;
5° de haalbaarheid van het meerjarenplan of het plan van aanpak;
6° de legitimiteit en transparantie van beslissingsstructuren binnen de
vereniging.”
3.6.
Artikel 24 van het besluit van de Vlaamse regering van
18 december 2015 bepaalde:
“De gemotiveerde beslissing van het hoofd van de administratie, gebaseerd
op het advies van de adviescommissie, over de erkenning en/of subsidiëring
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-5/17
of de weigering tot erkenning wordt voor 1 juli van het jaar dat voorafgaat
aan de volgende subsidiëringsperiode, met een beveiligde zending aan de
vereniging bezorgd.”
3.7.
Op 9 juni 2022 ontvangt de verzoekende partij een e-mail van
het departement Omgeving waarin wordt gemeld dat de Vlaamse minister heeft
beslist “een oproep te lanceren voor startsubsidies voor nieuwe gewestelijke
thematische verenigingen”.
3.8.
Zij dient op 30 januari 2023 een aanvraag in voor het verkrijgen
van een startsubsidie. Daarbij benadrukt de verzoekende partij:
“Binnen de organisatie worden twee financiële stromen strikt gescheiden:
enerzijds de startsubsidie en anderzijds de fondsen uit sponsoring, giften en
diensten. De startsubsidie wordt ingezet voor personeels- en werkingskosten
met betrekking tot kennisopbouw en -verspreiding, empowerment van de
partnerorganisaties en beleidsadvies. Initiatieven op het vlak van toepassing
en handhaving (vb. personeelsinzet voor procedures en kosten voor
advocaten, gerechtsdeurwaarders, rolrechten,…) worden niet met deze
middelen gefinancierd. De fondsen uit sponsoring, giften en diensten kunnen
voor alle activiteiten ingezet worden. Om de nodige transparantie te
garanderen worden de oorsprong en inzet van deze budgetten geoormerkt en
kunnen ze boekhoudkundig getraceerd worden.”
3.9.
Op 9 februari 2023 deelt de administratie aan de verzoekende
partij mee dat de aanvraag volledig en ontvankelijk werd bevonden. Vervolgens
stelt de adviescommissie voor om de gevraagde startsubsidie toe te kennen.
3.10.
De secretaris-generaal van het departement Omgeving neemt op
23 juni 2023 de volgende beslissing:
“Uw vereniging diende een aanvraag in voor het bekomen van een
startsubsidie voor de periode 2024-2026 op basis van het besluit van de
Vlaamse Regering houdende de erkenning- en subsidiëring van milieu- en
natuurverenigingen van 18 december 2015. Met deze startsubsidie wenst uw
vereniging door te groeien naar een stabiele werking als gewestelijke
thematische vereniging.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-6/17
Uw aanvraag werd door de adviescommissie op basis van artikel 23 §2 van
hogervermeld besluit positief geadviseerd met volgende dwingende
aanbevelingen en suggestie ter verbetering:
Dwingende aanbevelingen:
Klaar uit hoe je je ambitie zult waarmaken (stappenplan, afbakenen
prioriteiten) zowel wat de verwachtingen bij de partnerorganisaties betreft
als het voorzien in de nodige financiering om de personeelsgroei te
realiseren.
Verduidelijk en concretiseer de werking naar het brede publiek.
Suggestie ter verbetering:
Verduidelijk de besluitvorming en de verhouding en rolverdeling tussen de
bestuursorganen. Koppel de rol van operationeel directeur/coördinator los
van een bestuursfunctie.
Op basis van dit advies beslis ik dat uw vereniging in aanmerking komt voor
een startsubsidie.
Als bijlage vindt u het advies van de adviescommissie.
De subsidiëring gaat in op 1 januari 2024 en eindigt op 31 december 2026.
De jaarlijkse subsidie bedraagt 60.000 € per jaar en zal jaarlijks binnen de
beschikbare begrotingskredieten worden toegekend. De eerste uitbetaling
vindt plaats in het voorjaar van 2025 na ontvangst van het eerste
voortgangsrapport betreffende het werkingsjaar 2024.
Neem het advies grondig door. De werking van uw vereniging zal opgevolgd
worden aan de hand van de jaarlijkse voortgangsrapportering en van de
evaluatie door de begeleidingscommissie in 2025. Dwingende aanbevelingen
zijn verplichte bijsturingen in de loop van de subsidieperiode. U zal via de
jaarlijkse voortgangsrapporten moeten aangeven hoe uw vereniging deze
aanbevelingen opvolgt. Suggesties ter verbetering zijn vrijblijvende
verbeterpunten. Ook voor deze suggestie ter verbetering is het aangewezen
dat u via de jaarlijkse voortgangsrapportering aangeeft of en hoe uw
vereniging daarop inspeelt.
Ik wens u veel succes bij de uitvoering van uw plan van aanpak in de
komende beleidsperiode. […].”
3.11.
Tijdens de vergadering in het Vlaams Parlement van de
commissie voor Leefmilieu, Natuur, Ruimtelijke Ordening en Energie van
17 oktober 2023 wordt kritiek geuit op het verlenen van subsidies aan “een
activistische vzw […], het inmiddels al beruchte Dryade”, die “met Vlaams
belastinggeld rechtszaken start tegen de Vlaamse overheid en die dezelfde overheid
met dure procedures op kosten jaagt’, en die “procedeert bij wijze van spreken
tegen alles wat beweegt, tegen elke ondernemer klein en groot die een vergunning
krijgt” (Vraag om uitleg, Vl. Parl. Comm. Leefmilieu, Natuur, Ruimtelijke
Ordening en Energie, nr. 182 (2023-2024)). Een bepaald parlementslid oppert bij
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-7/17
die gelegenheid zelfs de bedenking dat “ernstig werk” moet worden gemaakt van
een “uitzuivering” van de subsidies.
De Vlaamse minister van Justitie en Handhaving, Omgeving,
Energie en Toerisme verstrekt over deze kwestie het volgende antwoord:
“[…] Dryade krijgt op dit moment geen subsidies. De acties die Dryade
heden onderneemt, zijn dan ook niet met subsidiemiddelen gefinancierd. De
vereniging heeft wel een startsubsidie aangevraagd om in aanmerking te
komen om in de toekomst subsidies te krijgen. […] Door mijn administratie
werd een beslissing genomen over de ingediende startsubsidieaanvragen. De
aanvraag van vijftien verenigingen, waaronder Dryade, werd door de
administratie gunstig beoordeeld, waardoor zij eventueel in aanmerking
komen. Dan begint het onderzoek naar het dossier, of zij voldoen aan ik weet
niet welke voorwaarden.
De secretaris-generaal besliste in uitvoering van artikel 24 van het besluit,
gemotiveerd op basis van het advies van de adviescommissie, binnen het
beschikbare juridische kader van het besluit en op basis van de argumenten
die hem zijn aangereikt, dat Dryade in aanmerking komt voor een
startsubsidie. De effectieve jaarlijkse startsubsidie dient echter op basis van
artikel 13 [lees: 14] van het besluit toegekend te worden bij ministerieel
besluit. Er werd tot op heden nog geen ministerieel besluit genomen met
betrekking tot de toekenning van de subsidies, dus ook niet aan Dryade.
Je hebt dus de administratie en je hebt de minister. Ik zal dan ook het dossier,
op het moment dat het dossier mij zal worden voorgelegd door mijn
administratie, ten gronde bekijken, om te zien of er al dan niet een subsidie
wordt toegekend. […] Ik denk niet dat je juridisch-wettelijk kunt stellen dat
wie subsidies krijgt niet meer mag procederen […]. Men zegt mij dat dat niet
gaat. Maar in elk geval heeft Dryade nog geen subsidies. Het dossier wordt
voorbereid. De aanvraag wordt ingediend, en vervolgens komt dat bij de
minister, die daarover moet beslissen. De dag dat ik beslis, zal ik dat ook
meedelen.
[…]
Nogmaals, ik zal niet vooruitlopen op de dossiers en op de vraag wie al dan
niet zal worden erkend en of Dryade daar bij zit of niet, of ze voldoen aan de
criteria van het Minadecreet (Milieu- en Natuur). Ik stel voor dat de
parlementsleden het Minadecreet, dat ze hebben gestemd, bekijken. Daar
zitten de criteria in. U kunt deze uiteraard altijd wijzigen.
De verenigingen moeten ten eerste natuurlijk voldoen aan de criteria van het
decreet. Dat moeten ze dan jaarlijks rapporteren. Op die manier kunnen ze
60.000 euro per jaar krijgen. Er moet sowieso altijd een rapport zijn, met de
activiteiten en wat ze hebben gedaan met die centen. Zodra de dossiers zijn
ingediend en volledig zijn - want de administratie vraagt nu bijkomende
informatie op -, zal ik dat zeer kritisch bekijken.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-8/17
Uiteraard willen wij partners die niet tegen ons procederen, maar die de
leefomgeving aangenamer maken en die meehelpen aan de doelstellingen die
we vanuit Vlaanderen onderschrijven. Dat is, denk ik, de inzet. Ik zal dus alle
dossiers zeer gedetailleerd bekijken vooraleer er iets wordt goedgekeurd.”
3.12.
Per e-mail van 1 februari 2024 deelt het departement Omgeving
aan de verzoekende partij het volgende mee:
“Begin 2023 diende uw vereniging een aanvraag in voor een startsubsidie als
bedoeld in artikel 14 van het Besluit van de Vlaamse Regering van
18 december 2015 houdende de erkenning en subsidiëring van milieu- en
natuurverenigingen. Na een gunstig advies van de adviescommissie ontving
u in juni [2023] een bericht van het Departement Omgeving dat uw
vereniging in aanmerking komt voor een startsubsidie.
Minister Demir heeft het dossier en het advies van de adviescommissie
grondig onderzocht. Ze heeft beslist om uw vereniging voor de periode 20242026 geen startsubsidie toe te kennen. In bijlage vindt u de beslissing van de
minister en een uitgebreide motivering van haar beslissing.”
In de met voorliggend beroep bestreden beslissing van de
Vlaamse minister van Justitie en Handhaving, Omgeving, Energie en Toerisme
wordt het volgende gesteld:
“Begin 2023 diende uw vereniging een aanvraag in voor een startsubsidie als
bedoeld in artikel 14 van het Besluit van de Vlaamse Regering van
18 december 2015, houdende de erkenning en subsidiëring van milieu- en
natuurverenigingen (verder hieronder ‘het BvR’). Na een gunstig advies van
de adviescommissie ontving u in juni [2023] een bericht van het Departement
Omgeving dat uw vereniging in aanmerking komt voor een startsubsidie. Ik
kan u meedelen dat ik het advies van de adviescommissie aandachtig heb
gelezen, heb besproken in de commissie van het Vlaams Parlement en uw
dossier grondig onderzocht.
Uit mijn onderzoek concludeer ik dat de huidige werking van uw vereniging
en de toekomstige werking, die u vooropstelt in uw dossier om in de periode
2024-2026 uit te rollen, niet voldoen aan de opdracht die verwacht wordt van
een gewestelijke thematische vereniging, zoals bepaald in artikel 11 van het
BvR.
Het streefbeeld en groeiscenario, de doelstellingen en het financieel plan, die
uitgewerkt zijn in uw dossier, overtuigen me niet dat uw vereniging de
startsubsidie zal aanwenden om tegen 2026 uit te groeien tot een volwaardige
gewestelijke thematische vereniging, wat de bedoeling is van deze subsidie.
Daarom volg ik de beoordeling en het advies dat daaruit voortvloeit van de
adviescommissie en de beslissing van de secretaris-generaal van het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-9/17
Departement Omgeving niet. Ook met de gevraagde aanvullingen door de
secretaris-generaal ben ik van mening dat uw organisatie niet voldoet.
Ik beslis dan ook in uitvoering van artikel 14 van het Besluit van de Vlaamse
Regering, om uw vereniging voor de periode 2024-2026 geen startsubsidie
toe te kennen. […].”
IV. Regelmatigheid van de rechtspleging
Indien blijkt dat het beroep tot nietigverklaring doelloos is of dat
het slechts korte debatten vereist, brengt het lid van het auditoraat daarvan, luidens
artikel 93, eerste lid, van het algemeen procedurereglement, onverwijld verslag uit
aan de voorzitter van de kamer belast met de zaak. Behoudens een gemotiveerd
verzoekschrift en de schriftelijke opmerkingen overeenkomstig artikel 93, tweede
en derde lid, van het algemeen procedurereglement, voorziet deze bepaling er niet
in dat de partijen na het verslag van de auditeur nog andere procedurestukken
kunnen indienen.
Het door de verwerende partij ingediende verzoekschrift wordt
uit het debat geweerd in de mate het strekt “tot toepassing van art. 93, zesde lid,
van het Procedurereglement”. Hetzelfde geldt voor de “antwoordnota in toepassing
van art. 93 PR” van de verzoekende partij in de mate in die nota wordt gerepliceerd
op het uit het debat gehouden schriftelijk standpunt van de verwerende partij over
de toepassing van de procedure korte debatten.
V. Onderzoek van het eerste middel
Uiteenzetting van het middel
In een eerste middel wordt de schending aangevoerd van de
artikelen 11, 14, 22, 23, 24 en 25 van het besluit van de Vlaamse regering van
18 december 2015, van de artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991 ‘betreffende
de
uitdrukkelijke
motivering
van
de
bestuurshandelingen’,
van
het
legaliteitsbeginsel, van het rechtszekerheids- en het vertrouwensbeginsel, van de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-10/17
materiëlemotiveringsplicht en van het zorgvuldigheidsbeginsel. Tevens wordt
gesteld dat voor de bestreden beslissing de rechtens vereiste feitelijke en juridische
grondslag ontbreekt.
Het middel wordt als volgt uiteengezet:
“Doordat, verwerende partij in de bestreden beslissing bepaalt dat
verzoekende partij in uitvoering van artikel 14 van het Besluit 2015 niet in
aanmerking komt voor een startsubsidie, omdat verzoekende partij niet
voldoet aan de opdracht die verwacht wordt van een gewestelijke
thematische vereniging, zoals bepaald in artikel 11 van het Besluit 2015 en
dit vervolgens verder motiveert op basis van (i) een onderzoek van de actuele
werking en (ii) een onderzoek van het plan van aanpak voor een startsubsidie;
Terwijl, de secretaris-generaal van het Departement Omgeving op basis van
een positief advies van de adviescommissie had beslist dat verzoekende partij
in aanmerking komt voor de startsubsidie;
Dat, overeenkomstig het legaliteitsbeginsel als algemeen beginsel van
behoorlijk bestuur de overheid gebonden is door het recht en dus enkel die
instrumenten kan inzetten die binnen haar bevoegdheid vallen; dat het
legaliteitsbeginsel bovendien bestendigd dat de organen van de uitvoerende
macht enkel die bevoegdheden hebben dewelke hen uitdrukkelijk door de
wet zijn toegekend, en zij bij delegatie van enkele uitvoeringsaspecten de
door hen zelf in de reglementering voorgeschreven bevoegdheden dienen te
respecteren;
Dat, overeenkomstig het rechtszekerheidsbeginsel en vertrouwensbeginsel
als algemene beginselen van behoorlijk bestuur rechtssubjecten moeten
kunnen vertrouwen op het handelen van de overheid conform haar eigen
richtlijnen; dat de rechtssubjecten moeten kunnen voortgaan op het
gerechtvaardigd vertrouwen gecreëerd door het rechtskader en de
beslissingen die hierbinnen conform dat kader worden getroffen, zodat
getroffen beslissingen niet los van enig administratief toezicht of een zuivere
legaliteitscontrole kunnen worden teniet gedaan.
Dat, overeenkomstig de materiële motiveringsplicht als algemeen beginsel
van behoorlijk bestuur iedere bestuurshandeling moet steunen op motieven
die juridisch relevant zijn en een correcte wettelijke basis hebben, een juiste
toepassing maken van die basis en draagkrachtig zijn voor de getroffen
beslissing;
Dat, overeenkomstig het zorgvuldigheidsbeginsel als algemeen beginsel van
behoorlijk bestuur, het bestuur bij het nemen van haar beslissingen rekening
dient te houden met alle relevante elementen, haar beslissing steunt op
deugdelijke argumenten en bij de feitengaring slechts na een zorgvuldig
onderzoek en met kennis van alle relevante gegevens een beslissing neemt;
Dat het Besluit 2015 in Hoofdstuk 4 onder ‘Onderafdeling 2. Beoordeling
van de aanvraag’ een specifieke procedure (m.i.v. specifieke
evaluatiecriteria) bevat voor de beoordeling van een aanvraag tot
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-11/17
(start)subsidie, waarbij de aanvraag wordt voorgelegd aan een
adviescommissie en de finale beslissing over de subsidiëring wordt genomen
door het hoofd van de administratie, gebaseerd op het advies van de
adviescommissie en de toepassing van evaluatiecriteria;
Dat artikel 11 het Besluit 2015, waarop het bestreden besluit is gebaseerd,
deel uitmaakt van het ‘Hoofdstuk 2. Categorieën van milieu- en
natuurverenigingen’ en louter een beschrijving bevat van gewestelijke
thematische verenigingen en dus geen wettige grondslag is om het advies van
de adviescommissie en de beslissing van de secretaris-generaal te herzien, en
net die criteria beschrijft waarnaar als opstartende vereniging naartoe wordt
gewerkt zonder dat deze reeds als voldaan dienen te worden beschouwd;
Dat artikel 14 van het Besluit 2015, waarin aan de Vlaamse minister van
Justitie en Handhaving, Omgeving, Energie en Toerisme, de organisatorische
bevoegdheid wordt verleend om binnen de beperkingen van de
begrotingskredieten en rekening houdend met de budgettaire implicaties
voor de volgende subsidiëringsperiode, te (kunnen) voorzien in een
startsubsidie, geen wettige grondslag is om het advies van de
adviescommissie en de beslissing van de secretaris-generaal te herzien;
Zodat, de bestreden beslissing door het advies van de adviescommissie en de
beslissing van de secretaris-generaal te herzien met toepassing en verwijzing
naar de artikelen 11 en 14 van het Besluit 2015 de in het middel opgenomen
wettelijke bepalingen en beginselen schendt.”
Beoordeling
In de bestreden beslissing geeft de Vlaamse minister aan dat zij
handelt “in uitvoering” van artikel 14 van het besluit van de Vlaamse regering van
18 december 2015. Op grond van deze, op voorliggend geding nog toepasselijke
bepaling, kan de minister “binnen de beperkingen van de begrotingskredieten en
rekening
houdend
met
de
budgettaire
implicaties
voor
de
volgende
subsidiëringsperiode”, beslissen om binnen een bepaalde subsidiëringsperiode in
een startsubsidie te voorzien voor thematische verenigingen die nog niet erkend
zijn.
Met voormelde bepaling is aan de minister de bevoegdheid
toevertrouwd om, binnen het kader van de gestelde budgettaire restricties, het
stelsel van startsubsidies voor thematische verenigingen op algemene wijze te
initiëren.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-12/17
Blijkens de duidelijke tekst van artikel 24 van het besluit van de
Vlaamse regering van 18 december 2015 komt het aan het hoofd van de
administratie toe om bij “gemotiveerde beslissing” uitspraak te doen over de
aanvragen tot subsidiëring van milieu- en natuurverenigingen, met inbegrip van de
aanvragen van niet erkende thematische verenigingen voor het verkrijgen van een
startsubsidie als bedoeld in artikel 21, § 1, van hetzelfde besluit. Artikel 14 van het
besluit van de Vlaamse regering van 18 december 2015 biedt geen rechtsbasis voor
de opvatting dat de minister zijn of haar zienswijze over de toekenning van een
startsubsidie aan een bepaalde vereniging in de plaats zou kunnen stellen van de
beslissing van de secretaris-generaal van het departement Omgeving.
Het eerste middel is gegrond.
De beslechting van het geschil ten gronde kan worden afgedaan
in korte debatten, in de zin van artikel 93 van het algemeen procedurereglement.
VI. Verzoek tot toepassing van artikel 36, § 1, eerste lid, van de gecoördineerde
wetten op de Raad van State
De verzoekende partij acht het aangewezen om de Vlaamse
minister, bevoegd voor leefmilieu, te verplichten “binnen een termijn van
drie maanden na de betekening van [het] arrest een nieuwe beslissing te nemen
over de toekenning van de startsubsidie 2024-2026”.
Beoordeling
De vernietiging van de bestreden beslissing op grond van de
vaststelling dat de Vlaamse minister van Omgeving niet bevoegd was om uitspraak
te doen over de toekenning van een startsubsidie aan de verzoekende partij, brengt
mee dat op het verzoek tot toepassing van artikel 36, § 1, eerste lid, van de
gecoördineerde wetten op de Raad van State niet moet worden ingegaan. Door de
vernietiging van de bestreden beslissing herleeft trouwens de rechtsverlenende
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-13/17
beslissing van de secretaris-generaal van het departement Omgeving van 23 juni
2023 waarbij de gevraagde startsubsidie voor de periode 2024-2026 aan de
verzoekende partij werd toegekend.
VII. Toepassing van artikel 38 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State
De verwerende partij vraagt dat zij in de gelegenheid wordt
gesteld om een herstelbeslissing te nemen overeenkomstig de procedure die in
artikel 38 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State is uitgewerkt.
Beoordeling
Alleen al op grond van de vaststelling dat het voorwerp van
voorliggend beroep niet behoort tot een van de in artikel 65/1 van het algemeen
procedurereglement vermelde categorieën van geschillen die in uitvoering van
artikel 38, § 10, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State door de Koning
zijn aangeduid als administratieve rechtshandelingen die voor een herstelprocedure
in aanmerking komen, kan op de vraag van de verwerende partij niet worden
ingegaan.
VIII. Toepassing van artikel 14ter van de gecoördineerde wetten op de Raad van
State
In “uiterst ondergeschikte orde” stuurt de verwerende partij aan
op de handhaving van de gevolgen van de bestreden beslissing gedurende een
periode van zes maanden. Dit moet volgens haar vermijden dat de bevoegde
Vlaamse minister, die er hoe dan ook toe gehouden is om binnen de vastgestelde
begrotingskredieten te blijven, “noodgrepen moet uitoefenen die nadelig zijn voor
andere projecten of verenigingen”, te meer omdat andere subsidiebeslissingen “op
losse schroeven” zouden komen te staan. De tijdelijke handhaving van de gevolgen
van de bestreden beslissing zou de minister toelaten de budgettaire implicaties van
de vernietiging te bestuderen en desgevallend de nodige budgetten vrij te maken.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-14/17
Beoordeling
Artikel 14ter van de gecoördineerde wetten op de Raad van State
bepaalt:
“Op verzoek van een verwerende of tussenkomende partij, en als de afdeling
bestuursrechtspraak het nodig oordeelt, wijst ze die gevolgen van de
vernietigde individuele akten of, bij wege van algemene beschikking, die
gevolgen van de vernietigde reglementen aan, die als definitief moeten
worden beschouwd of voorlopig gehandhaafd worden voor de termijn die ze
vaststelt.
De in het eerste lid bedoelde maatregel kan enkel worden bevolen om
uitzonderlijke redenen die een aantasting van het legaliteitsbeginsel
rechtvaardigen, bij een met bijzondere redenen omklede beslissing en na een
tegensprekelijk debat. Deze beslissing kan rekening houden met de belangen
van derden.”
De partij die vraagt om de gevolgen van een akte van individuele
strekking, zoals de thans bestreden beslissing, te behouden, moet aannemelijk
maken dat de nadelige gevolgen van de nietigverklaring van de bestreden akte
kennelijk zwaarder wegen dan het rechtsherstel dat verbonden is aan de
nietigverklaring van dezelfde akte.
Er moet meer bepaald bewezen worden dat de vernietiging,
specifiek vanuit het oogpunt van de rechtszekerheid, onaanvaardbare gevolgen zal
hebben en dat, om uitzonderlijke redenen, weliswaar een tempering kan worden
gerechtvaardigd van een onvoorwaardelijke nietigverklaring door de uitwerking
ervan in de tijd te moduleren. Het kan echter niet worden aanvaard dat, via het
voormelde artikel 14ter, de gevolgen van de nietigverklaring volledig teniet
worden gedaan en het arrest dat de nietigverklaring uitspreekt, volledig wordt
uitgehold.
Anders dan de verwerende partij het klaarblijkelijk ziet, sorteert
de vernietiging van de beslissing tot weigering van een startsubsidie aan de
verzoekende partij geen effecten voor andere thematische verenigingen die voor
dezelfde periode 2024-2026 wel een startsubsidie hebben verkregen. Het definitief
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-15/17
karakter van deze rechtsverlenende handelingen wordt immers niet aangetast
doordat ook aan de verzoekende partij dergelijke subsidie wordt verleend. Voor
het overige worden de budgettaire besognes die gebeurlijk gepaard gaan met de
uitvoering van het vernietigingsarrest niet in aanmerking genomen als
uitzonderlijke reden die een aantasting van het legaliteitsbeginsel zou kunnen
rechtvaardigen.
Het verzoek om de gevolgen van de vernietigde beslissing te
handhaven wordt verworpen.
BESLISSING
-
De Raad van State vernietigt de beslissing van de Vlaamse minister van
Justitie en Handhaving, Omgeving, Energie en Toerisme van 1 februari 2024
waarbij geen startsubsidie wordt toegekend voor de periode 2024-2026.
-
Dit arrest dient bij uittreksel te worden bekendgemaakt op dezelfde wijze
als de vernietigde beslissing.
-
De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van het beroep tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 200 euro, een bijdrage van
24 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die verschuldigd is aan
de verzoekende partij.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-16/17
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op zeventien oktober tweeduizend
vierentwintig, door de Raad van State, VIIe kamer, samengesteld uit:
Peter Sourbron,
staatsraad, waarnemend voorzitter,
bijgestaan door
Elisabeth Impens,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Elisabeth Impens
Peter Sourbron
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.261.073
‡BHKYKBIDH-BFIFEET‡
VII-42.458-17/17