Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452 (2026-08-04)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 267.452 van 4 augustus 2026 Instellingen, Binnenlandse zaken
en lokale besturen - Polders en Wateringen Beslissing : Vernietiging Depersonalisatie
Overschrijving en verwijzing
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
IXe KAMER
ARREST
nr. 267.452 van 4 augustus 2026
in de zaak A. 243.993/IX-10.921
In zake :
- XXX
- XXX
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Rika Heijse
kantoor houdend te 9052 Gent
Dorpsstraat 1
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de ISABELLAPOLDER, thans opgeheven
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Sven Boullart
kantoor houdend te 9000 Gent
Voskenslaan 419
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het cassatieberoep, ingesteld op 20 januari 2025, strekt tot de
nietigverklaring van:
“- [h]et besluit van 19 december 2024 van de Deputatie van de provincie
Oost-Vlaanderen zetelend als administratief rechtscollege betreffende het
bezwaar dat verzoekers op 31 oktober 2024 hebben ingediend tegen de lijst
der stemgerechtigden 2024 van de Isabellapolder voor het
werkingsjaar/algemene vergadering van 2025 […]
- [d]e lijst van de stemgerechtigden die is vastgesteld voor de algemene
vergadering van 2025.”
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-1/48
II. Verloop van de rechtspleging
Het cassatieberoep is toelaatbaar verklaard bij beschikking van
26 februari 2025.
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord ingediend
en de verzoekende partijen hebben een memorie van wederantwoord ingediend.
Eerste auditeur Iris Verheven heeft een verslag opgesteld, op
grond van artikel 16 van het koninklijk besluit van 30 november 2006 ‘tot
vaststelling van de cassatie-procedure bij de Raad van State’.
De verzoekende partijen en de provincie Oost-Vlaanderen
hebben een aanvullende memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 8 juni 2026.
Staatsraad Jurgen Neuts heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Rika Heijse, die verschijnt voor de verzoekende
partijen en advocaat Daan Vaeyens, die loco advocaat Bram De Smet verschijnt
voor de provincie Oost-Vlaanderen, zijn gehoord.
Eerste auditeur Iris Verheven heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-2/48
III. Relevante regelgeving en feiten
3.1.
Naar luid van artikel 12 van de wet van 3 juni 1957 ‘betreffende
de polders’ (“polderwet”) bestaat de algemene vergadering van de polder uit de
stemgerechtigde ingelanden.
Artikel 15 van de polderwet schrijft voor dat de lijst van de
stemgerechtigden wordt opgemaakt door het polderbestuur. Ze wordt ieder jaar
vóór 1 oktober herzien en gedurende één maand ter beschikking gehouden van
belanghebbenden, die hun eventuele bezwaren bij de deputatie van de
provincieraad van de betrokken provincie moeten indienen. Zij die niet op de
vastgestelde lijst voorkomen, hebben geen recht van stemmen in de loop van het
volgende jaar.
Stemgerechtigd
in
de
algemene
vergadering
van
de
Isabellapolder voor de thans ter beoordeling voorliggende periode (werkingsjaar
2025) is iedere ingelande die in het gebied van de polder grond bezit ter grootte
van minstens vier hectaren (artikel 14, eerste lid, van de polderwet en artikel 5 van
het toen geldende huishoudelijk reglement van de Isabellapolder). Eigenaars die
afzonderlijk géén stemrecht hebben, mogen hun eigendommen groeperen tot het
minimum van vier hectaren, om gezamenlijk een afgevaardigde (stemgerechtigde)
naar de algemene vergadering te zenden (artikel 14, tweede lid, van de polderwet
en artikel 6 van het toen geldende huishoudelijk reglement van de Isabellapolder).
Daartoe moet een schriftelijke overeenkomst (‘groeperingsovereenkomst’) worden
opgesteld die vóór 1 oktober per aangetekende zending aan de dijkgraaf wordt
bezorgd.
3.2.
De verzoekers zijn ieder een stemgerechtigde ingelande van de
Isabellapolder.
Daarnaast worden zij elk als afgevaardigde vermeld in een
groeperingsovereenkomst.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-3/48
Zij dienen op 31 oktober 2024 bij de deputatie van de
provincieraad van de provincie Oost-Vlaanderen (“deputatie”) een bezwaarschrift
in tegen de lijst van stemgerechtigde leden van de algemene vergadering van de
Isabellapolder 2024, werkingsjaar van de algemene vergadering 2025.
3.3.
Op 19 december 2024 wordt het bezwaar van de verzoekers
deels onontvankelijk, deels ontvankelijk, maar ongegrond bevonden.
IV. Regelmatigheid van de rechtspleging - rechtsopvolging
Met het besluit van de Vlaamse Regering van 24 oktober 2025
‘tot opheffing van de Isabellapolder en de regeling van de gevolgen daarvan’ – en
bijgevolg ná het instellen van het cassatieberoep en ná de neerlegging van de
memorie van antwoord – heeft de Isabellapolder opgehouden te bestaan.
In hun aanvullende memories redetwisten de verzoekers en de
daartoe uitgenodigde provincie Oost-Vlaanderen erover welke bestuurlijke
overheid als de rechtsopvolger van de opgeheven Isabellapolder dient te worden
beschouwd.
De verzoekende partijen verwijzen in hoofdorde naar de
Vlaamse Regering, maar doen ook gelden dat de provincie Oost-Vlaanderen zich
“feitelijk gedraagt” als rechtsopvolger van de Isabellapolder.
De provincie Oost-Vlaanderen argumenteert wezenlijk dat
zijzelf géén (algemene) rechtsopvolger is van de betrokken polder, maar dat het de
bevoegde Vlaamse minister is, “die bevoegd is tot opvolging van de lopende
geschillen, die bepaalt wie zal optreden in de lopende rechtsgeschillen, en die
hiertoe desgevallend een mandaat ad litem verleent”. Zij gaat nog verder door te
stellen dat er “geen verplichting tot het aanduiden van een rechtsopvolger
[bestaat]”.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-4/48
Wat er ook van zij, het antwoord op die vraag vertoont voor het
lot van het voorliggende cassatieberoep geen relevantie.
7.1.
Vooreerst dient vastgesteld dat het voorliggende cassatieberoep
werd ingesteld op een ogenblik dat de Isabellapolder nog niet was opgeheven.
Terecht werd dan ook de betrokken polder als de verwerende partij aangewezen en
dezelfde polder heeft – vóór zijn opheffing – op rechtsgeldige wijze een memorie
van antwoord ingediend, het enige processtuk dat te dezen van de verwerende partij
mocht worden verwacht.
7.2.
Bovendien wordt een administratieve cassatieprocedure in
beginsel gevoerd tussen de partijen die reeds voor de bodemrechter in het geding
waren betrokken – in dit geval de verzoekers en de Isabellapolder.
Noch de Vlaamse Regering, noch de provincie Oost-Vlaanderen
was partij in het geding voor de feitenrechter.
7.3.
Zo de Raad van State het cassatieberoep verwerpt, moet het
geschil over de lijst van de stemgerechtigden voor het werkingsjaar 2025 geacht
worden definitief te zijn afgedaan door de bestreden beslissing van de deputatie
van 19 december 2024. Op dat ogenblik had de Isabellapolder nog niet opgehouden
te bestaan.
In het geval de Raad van State de voormelde beslissing van 19
december 2024 geheel of gedeeltelijk vernietigt, verwijst hij de zaak naar de
feitenrechter, die binnen de grenzen van de cassatie erover zal beslissen. Pas dán,
voor de verwijzingsrechter, zal de vraag naar de rechtsopvolging van de
Isabellapolder in het geding zijn.
7.4.
De Raad van State ziet bijgevolg geen reden om de voormelde
bestuurlijke overheden – of enige andere – in de voorliggende procedure als
(nieuwe) procespartij aan te wijzen.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-5/48
8.1.
Die conclusie noopt tot het besluit dat de provincie Oost-
Vlaanderen – die in de voorliggende procedure niet formeel als de verwerende
partij is aangewezen, maar wel de gelegenheid heeft gekregen om een aanvullende
memorie in te dienen over de problematiek van de rechtsopvolging zoals die in het
auditoraatsverslag werd voorgesteld – niet bij het voorliggende cassatieberoep
moet worden betrokken.
De door haar ingediende aanvullende memorie wordt bijgevolg
evenmin in aanmerking genomen.
8.2.
Ook de aanvullende memorie van de verzoekers blijft voorts
buiten beschouwing, aangezien daarin hoe dan ook slechts standpunt mocht
worden ingenomen over het punt van de rechtsopvolging.
V. Rechtsmacht van de Raad van State als cassatierechter
Standpunt van de partijen
In de memorie van antwoord werpt de verwerende partij op dat
de Raad van State als administratieve cassatierechter slechts bevoegd is om
uitspraak te doen over de door de administratieve rechtscolleges in laatste aanleg
gewezen beslissingen in betwiste zaken en dat hij in dat kader geen rechtsmacht
heeft
over
“bijkomende
vorderingen
die
vreemd
zijn
aan
deze
cassatiebevoegdheid”. Zij betoogt dat de lijst van de stemgerechtigden 2024 –
tweede voorwerp van het voorliggende cassatieberoep – die door haar bestuur werd
vastgesteld, geen jurisdictionele beslissing is die uitgaat van een administratief
rechtscollege, maar een administratieve rechtshandeling van een orgaan van actief
bestuur betreft.
De verzoekers doen in dat verband in de memorie van
wederantwoord gelden wat volgt:
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-6/48
“46. Verwerende partij maakt een redenering die niet spoort met de
letterlijke bewoordingen van artikel 15 van de Polderwet, dat uitdrukkelijk
stelt dat elk bezwaar tegen de herziene lijst van stemgerechtigden, zoals
opgemaakt door het polderbestuur, bij Deputatie wordt ingediend die finaal
de lijst der stemgerechtigden vaststelt:
‘Art. 15 Polderwet
Het polderbestuur is gehouden de lijst van de stemgerechtigden op
te maken.
Deze lijst wordt ieder jaar vóór 1 October herzien en, te rekenen van
die datum, gedurende één maand ter beschikking gehouden van
belanghebbenden, die gedurende die termijn en op straffe van
verval, hun eventuele bezwaren bij de bestendige deputatie moeten
indienen. Dit college beslist zonder verwijl en, in ieder geval, vóór
het einde van het jaar.
Zij die op de aldus vastgestelde lijst niet voorkomen, hebben geen
recht van stemmen in de loop van het volgende jaar.’
De Deputatie stelt, in het kader van het bezwaar, de lijst vast. De Deputatie
oordeelt alsdan in eenzelfde hoedanigheid van rechtscollege. Indien er geen
cassatieberoep wordt ingesteld tegen de beslissing van de Deputatie, dan is
de lijst der stemgerechtigden definitief vastgesteld. Als er wel een
cassatieberoep wordt in gesteld en het wordt gegrond bevonden, dan wordt
de beslissing van de Deputatie, samen met de daaruit resulterende lijst der
stemgerechtigde vernietigd en verdwijnen retroactief (ex tunc) uit het
rechtsverkeer. Pas wanneer de Deputatie na deze vernietiging de
bezwaarprocedure herneemt en een zich opnieuw uitspreekt over het
bezwaar, komt er in het rechtsverkeer een nieuwe door de Deputatie
vastgestelde lijst van stemgerechtigden tot stand (waartegen opnieuw
cassatieberoep mogelijk is).”
Beoordeling
De verzoekers vorderen blijkens hun verzoekschrift de
vernietiging van het besluit van de deputatie van 19 december 2024 waarbij hun
bezwaar deels onontvankelijk en deels ongegrond wordt verklaard én van “[d]e
lijst van de stemgerechtigden die is vastgesteld voor de algemene vergadering van
2025”.
Artikel 15 van de polderwet luidt als volgt:
“Het polderbestuur is gehouden de lijst van de stemgerechtigden op te
maken.
Deze lijst wordt ieder jaar vóór 1 October herzien en, te rekenen van die
datum, gedurende één maand ter beschikking gehouden van
belanghebbenden, die gedurende die termijn en op straffe van verval, hun
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-7/48
eventuele bezwaren bij de bestendige deputatie moeten indienen. Dit
college beslist zonder verwijl en, in ieder geval, vóór het einde van het jaar.
Zij die op de aldus vastgestelde lijst niet voorkomen, hebben geen recht van
stemmen in de loop van het volgende jaar.”
Op grond van deze bepaling valt het aan de deputatie toe om over
de bezwaren tegen de lijst van de stemgerechtigden die door het polderbestuur is
opgemaakt, te beslissen. De deputatie oefent daarbij een rechtsprekende taak uit.
Tegen de uitspraken van de deputatie staat vervolgens, op grond
van artikel 14, § 2, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State,
cassatieberoep open bij de Raad van State.
Alleen die rechterlijke uitspraak van de deputatie kan het
voorwerp uitmaken van een cassatieberoep bij de Raad van State.
14.1.
De argumentatie van de verzoekers dat de deputatie na bezwaar
de definitieve lijst van de stemgerechtigden van de algemene vergadering van de
betrokken polder vaststelt, verdient geen bijval.
Naar luid van artikel 15, derde lid, van de polderwet hebben zij
die op “de aldus vastgestelde lijst niet voorkomen” geen recht van stemmen in de
loop van het volgende jaar.
Weliswaar maakte de afdeling Wetgeving van de Raad van State
in haar advies over het ontwerp dat de polderwet is geworden, de opmerking dat
het “[i]n het laatste lid […] niet geheel duidelijk [is], wat met ‘de aldus vastgestelde
lijst’ bedoeld wordt” en vroeg zij zich af:
“Is dit de lijst zoals zij op 1 October is vastgesteld, ofwel zoals zij moet
verbeterd worden krachtens de beslissing van de bestendige deputatie die
over de bezwaren uitspraak doet? In het laatste geval moet worden bepaald,
binnen welke termijn de verbetering moet plaats hebben. Volgens de letter
van het artikel zal degene, wiens bezwaar door de bestendige deputatie is
erkend en wiens naam niet op de lijst voorkomt, niet mogen stemmen. Er
zou duidelijk moeten gezegd worden wat de Regering bedoelt. Artikel 142,
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-8/48
zevende lid, van het Kieswetboek doet voor de moeilijkheid een oplossing
aan de hand.” (Parl. St. Senaat 1953-1954, nr. 198, p.83).
De wetgever heeft in de tekst van het ontwerp op dat punt geen
verduidelijking gebracht.
De Raad van State leest deze bepalingen zó dat de deputatie
slechts de bevoegdheid heeft gekregen om – zoals gezien, als administratief
rechtscollege – te beslissen over de “bezwaren” en dat haar níét de bevoegdheid is
toegekend om een eigen, definitieve lijst in de plaats van die van het polderbestuur
vast te stellen.
Ook artikel 7 van het huishoudelijk reglement van de
Isabellapolder spoort hiermee door (1) in het eerste lid te bepalen dat “[d]e lijst van
de stemgerechtigden, herzien door het bestuur van de polder vóór 1 oktober, […]
op 31 december van elk jaar definitief [wordt] afgesloten met inachtneming van de
beslissingen van de Bestendige Deputatie” en (2) in het tweede lid onder meer te
bevestigen dat “[z]ij die op de aldus vastgestelde lijst niet voorkomen […] geen
recht van stemmen [hebben] in de loop van het volgend jaar”.
14.2.
Wat voorafgaat, doet besluiten dat de vaststelling van de lijst der
stemgerechtigden van de algemene vergadering van een polder, gebeurt door het
polderbestuur, óók nadat de deputatie na bezwaar aanpassingen aan die lijst oplegt.
Het tweede voorwerp van het cassatieberoep betreft derhalve
geen uitspraak van een administratief rechtscollege; het maakt er evenmin
onlosmakelijk deel van uit.
Het beroep moet om die reden worden verworpen voor zover de
verzoekers de vernietiging vragen van “[d]e lijst van de stemgerechtigden die is
vastgesteld voor de algemene vergadering van 2025”.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-9/48
VI. Onderzoek van de middelen
A. Eerste middel
Standpunt van de partijen
In een eerste middel voeren de verzoekers de schending aan van
artikel 104bis van de Provinciewet van 30 april 1836, de artikelen 3 en 8 tot 11 van
het koninklijk besluit van 17 september 1987 ‘betreffende de procedure voor de
bestendige deputatie in de gevallen waarin deze een rechtsprekende taak vervult’
(“koninklijk besluit van 17 september 1987”), de artikelen 15 en 28 tot 39 van de
polderwet en “het verbod op rechtsweigering verwoord in artikel 5 Ger.W.”.
De verzoekers vatten het middel als volgt samen:
“Doordat de bodemrechter het beroep dat verzoekers hadden ingesteld, in
het kader van artikel 15 van de polderwet onontvankelijk verklaart voor wat
betreft:
- het bezwaar tegen het besluit van het bestuur van [de]
Isabell[a]polder houdende de opmaak van de lijst van de
stemgerechtigden 2024 voor het werkingsjaar en algemene
vergadering van 2025 (pg. 1)
- de ten bewarende titel geformuleerde grieven ten gevolge van
het gebrek aan inzage en afschrift van de gemotiveerde
beslissing houdende vaststelling van de lijst van de
stemgerechtigden 2024, werkingsjaar 2025 (pg. 21)
- de tweede grief, namelijk dat de lijst van stemgerechtigden is
vastgesteld door een niet geldig samengesteld bestuur (pgs. 21
tot en met 25).
Doordat de bodemrechter oordeelt dat zijn bevoegdheid beperkt is tot ‘als
het ware de plek innemen van het bestuur en nagaan of, voor zover
verzoekers dit vragen, de weigering van erkenning van hoedanigheid van
stemgerechtigde van de mandatarissen aangeduid door de 33
groeperingsovereenkomsten in de algemene vergadering van de
Isabellapolder van volgend jaar in overeenstemming was met de
voorwaarden die door of in uitvoering van artikel 12 tot 14 van de wet van
3 juni 1957 zijn vastgesteld.’,
Doordat de bodemrechter stelt dat artikel 15 van de polderwet de
bezwaarprocedure strak aflijnt en dat uit de materiële bevoegdheid die de
polderwet aan de bodemrechter toekent, het de bodemrechter niet toekomt
om te oordelen over heel wat middelen die verzoekers hebben opgeworpen,
Doordat de bodemrechter oordeelt dat alle middelen en bezwaren die geen
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-10/48
betrekking hebben op de erkenning of weigering van erkenning van de
hoedanigheid als stemgerechtigde in de algemene vergadering van een
polder voor het komende jaar, onontvankelijk zijn,
Terwijl, artikel 15 van de polderwet de bodemrechter bevoegd maakt om
kennis te nemen van alle bezwaren betreffende de door het polderbestuur
opgemaakte lijst van de stemgerechtigden, dat artikel 15 deze materiële
bevoegdheid van de bodemrechter aan geen enkele specifieke beperking
onderwerpt,
Terwijl, artikel 15 van de polderwet uitdrukkelijk stelt dat het polderbestuur
gehouden is om de lijst van de stemgerechtigden op te stellen en aldus
verplicht is om op een rechtsgeldige wijze, als bestuursorgaan, een
beslissing te nemen over de lijst van de stemgerechtigden;
Terwijl, de artikelen 28 tot en met 39 van de polderwet de regels vastleggen
die het polderbestuur moet naleven om rechtsgeldig te beslissen,
Terwijl artikel 40 van de polderwet, uitdrukkelijk stelt dat het
polderbestuur, naast de bevoegdheden die door bijzondere bepalingen
worden verleend, belast is met de taken die in dat artikel worden opgesomd,
Terwijl uit de praktijk blijkt dat het polderbestuur jaarlijks een formele
beslissing neemt tot vaststelling van de lijst van de stemgerechtigden op
grond van artikel 15 van de polderwet,
Zodat, verzoekers op ontvankelijke wijze grieven betreffende het gebrek
aan rechtsgeldigheid van de besluitvorming tot vaststelling van de lijst van
de stemgerechtigden kunnen opwerpen en de bodemrechter ten onrechte (i)
het bewaar tegen het besluit van het bestuur van [de] Isabellapolder
houdende opmaak van de lijst van de stemgerechtigden 2024 voor het
werkingsjaar en algemene vergadering van 2025 en (ii) de tweede grief
omtrent de vaststelling van de lijst van de stemgerechtigden door een
ongeldig samengesteld bestuur heeft verworpen.”
Toegelicht wordt dat artikel 15 van de polderwet de opmaak van
de lijst van de stemgerechtigden aan het polderbestuur opdraagt. Volgens
verzoekers was het polderbestuur dat over de thans ter discussie staande lijst van
de stemgerechtigden moest beslissen, niet geldig samengesteld. Als gevolg
daarvan stond het, volgens verzoekers, aan de deputatie als bodemrechter om de
door de ontvanger-griffier in ontwerp opgestelde lijst van de stemgerechtigden “na
te zien, te onderzoeken en mede in het licht van de andere bezwaren, de lijst van
de stemgerechtigden vast te stellen”. De bodemrechter heeft de “rechtsplicht om
de rechtsgeldigheid van de lijst te onderzoeken en om de lijst van de
stemgerechtigden vervolgens vast te stellen”. Door dat na te laten, schendt hij
artikel 15 van de polderwet.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-11/48
De deputatie beschikt over volle rechtsmacht, zo wordt betoogd,
en moet die rechtsmacht ook benutten. Een bodemrechter die weigert om een grief
die binnen zijn materiële bevoegdheid valt, te beoordelen en deze ten onrechte
onontvankelijk verklaart, doet aan rechtsweigering, menen verzoekers.
Verzoekers wijzen erop dat zij “geen vlotte inzage” kregen in de
lijst tijdens de inzageperiode. Zij hebben daarom “ten bewarende titel” aan de
deputatie de volgende grieven kenbaar gemaakt: “het bestuur heeft de […]
voorbereide lijst der stemgerechtigden ten onrechte niet gevolgd en het procesverbaal van de commissaris van de gouverneur ten onrechte niet gevolgd”, “het
bestuur heeft niet individueel per stemgerechtigde onderzocht of de voorwaarden
tot opname op de lijst van stemgerechtigden al dan niet werden voldaan”, “het
bestuur heeft de reden van schrapping van de groeperingen niet gemotiveerd,
minstens niet materieel draagkrachtig gemotiveerd” en “het bestuur heeft het
proces-verbaal van de commissaris (hiertoe aangesteld door de gouverneur) dan
wel de bediende niet gevolgd en niet individueel onderzocht en niet voldoende
gemotiveerd weerlegd in zijn besluitvorming”. Ook deze grieven werden door de
bodemrechter onontvankelijk verklaard. Daardoor heeft hij zijn materiële
bevoegdheid miskend en aan rechtsweigering gedaan, zo stellen verzoekers. Deze
grieven konden nochtans “perfect” worden onderzocht in het licht van de
neergelegde stukken; indien er stukken ontbraken, was de rechter in de
mogelijkheid om zich alle bescheiden te laten overleggen, alle dienstige
inlichtingen te vragen, aanvullende ophelderingen op te vorderen, ter plaatse alle
vaststellingen te doen of getuigen te horen. Volgens verzoekers gebeurde dat in het
verleden steeds.
In wat de verwerende partij in de memorie van antwoord zelf als
de “[s]amenvatting van het middel” benoemt, betoogt zij vooreerst dat de
verzoekers “een aantal geschonden bepalingen aanvoeren”, maar dat uit “de
[meest] welwillende lezing” van (de toelichting bij) het middel blijkt dat slechts de
schending van artikel 15 van de polderwet en van het verbod op rechtsweigering
(artikel 5 Gerechtelijk Wetboek) aan de kaak wordt gesteld.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-12/48
Vervolgens betwist de verwerende partij de ontvankelijkheid
van het middel. Zij argumenteert in dat verband als volgt (voetnoten weggelaten):
“1. Het eerste cassatiemiddel is onontvankelijk in de mate een schending
van artikel 104bis van de Provinciewet van 30 april 1836, van artikel 3 en
8 t.e.m. 11 van het Koninklijk Besluit van 17 september 1987 betreffende
de procedure voor de bestendige deputatie in de gevallen waarin deze een
rechtsprekende taak vervult en van artikel 28 tot en met 39 van de Polderwet
wordt opgeworpen.
Immers, het is vaste rechtspraak van uw Raad van State dat het
verzoekschrift in administratieve cassatie overeenkomstig artikel 3, § 2, 9°
van het Koninklijk Besluit van 30 november 2006 tot vaststelling van de
cassatieprocedure bij de Raad van State ‘een uiteenzetting van de
cassatiemiddelen (moet) bevatten’, en dat onder ‘cassatiemiddel’ een
voldoende duidelijke omschrijving van de door de bestreden jurisdictionele
beslissing geschonden rechtsregel of rechtsbeginsel moet worden begrepen,
alsook dat onder ‘uiteenzetting’ van het cassatiemiddel moet worden
begrepen, de wijze waarop die rechtsregel of dat rechtsbeginsel door de
bestreden uitspraak worden miskend.
Indien een verzoekende partij nalaat om de specifieke wijze van schending
of schendingen uiteen te zetten, dan is het administratief cassatiemiddel
onontvankelijk.
Dit geldt eveneens bij het opsommen in de aanhef van een middel van
verschillende bepalingen die door de bestreden uitspraak wordt
geschonden, waarbij dan op straffe van onontvankelijkheid moet worden
uiteengezet dat elk van deze opgesomde bepalingen geschonden wordt door
de bestreden uitspraak.
Verzoekende partijen voeren in het cassatieberoep de schending aan van
voornoemde bepalingen, maar verzuimen toe te lichten op welke wijze de
bestreden uitspraak deze bepalingen schendt.
In de mate dat verzoekende partijen nalaten om toe te lichten op welke wijze
artikel 104bis van de Provinciewet van 30 april 1836, artikel 3 en 8 t.e.m.
11 van het Koninklijk Besluit van 17 september 1987 betreffende de
procedure voor de bestendige deputatie in de gevallen waarin deze een
rechtsprekende taak vervult en artikel 28 tot en met 39 van de Polderwet
zijn geschonden, is het eerste cassatiemiddel dan ook onontvankelijk.
2. De finaliteit van een cassatieberoep bestaat erin om de vermeend
onwettige beslissing van een administratief rechtscollege teniet te doen,
waarna de zaak voor een nieuwe beoordeling aan het – anders samengesteld
– rechtscollege wordt voorgelegd zodat de verzoekende partij in cassatie
een nieuwe kans verwerft op een voor haar gunstiger beslissing van dat
rechtscollege.
Het belang bij een administratief cassatiemiddel houdt derhalve verband
met het voordeel dat het, op basis van de kritiek die het middel bevat, in
geval van cassatie zou opleveren.
Die invulling van de belangvereiste heeft betrekking op de ontvankelijkheid
van het administratief cassatiemiddel zélf en staat los van de belangvereiste
bij het administratief cassatieberoep.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-13/48
Inzake het administratief cassatieberoep en anders dan bij het klassiek
vernietigingsberoep waar zulks wél uitdrukkelijk wordt geregeld via artikel
14, § 1, tweede lid RvS-Wet, bevat artikel 14, § 2 RvS-Wet geen
uitdrukkelijke bepalingen inzake het belang bij het (administratief
cassatie)middel. Wél voorziet artikel 20, § 2 RvS-Wet dat de schending van
de opgeworpen norm in het administratief cassatiemiddel slechts aanleiding
kan geven tot cassatie indien deze schending daadwerkelijk van dien aard
is dat zij de strekking van de beslissing kan hebben beïnvloed.
Verwerende partij merkt op dat verzoekende partijen middels artikel 15 van
de Polderwet, waarin wordt bepaald dat het polderbestuur gehouden is om
de lijst van de stemgerechtigden op te stellen, kritiek uiten op de vaststelling
van de lijst van stemgerechtigden door het polderbestuur van verwerende
partij.
Echter, in de toelichting geven verzoekende partijen aan dat zij wel degelijk
de beslissing van ongekende datum van het polderbestuur samen met de
lijst van stemgerechtigden 2024 voor het werkingsjaar 2025 aangevochten
hebben.
Er kan dan ook niet worden ingezien welk belang verzoekende partijen
hebben met het aanvoeren van een middel als zij daadwerkelijk hun
kritieken konden uiten bij de bodemrechter. Dat er op de dag van het
bezwaar nog geen formele beslissing van het polderbestuur was, maakt nog
niet dat verzoekende partijen werden belemmerd in hun
bezwaarmogelijkheid zoals voorzien in artikel 15 van de Polderwet. Dit
wordt ook logisch niet betwist door verzoekende partijen.
Het middel is dan ook onontvankelijk in de mate verzoekende partijen
aanvoeren dat een formele beslissing de vaststelling van de lijst der
stemgerechtigden ontbrak.
3. Het is vaste rechtspraak van de Raad van State dat een nieuw middel, met
name een middel dat niet of niet op ontvankelijke wijze voor de eerste
rechter is aangevoerd, niet voor het eerst kan aangevoerd worden in graad
van administratieve cassatie.
Die rechtspraak is logisch en wordt ook toegepast door het Hof van
Cassatie. De cassatierechter heeft immers tot taak om te controleren of de
bodemrechter wettelijk heeft gehandeld; om na te gaan of diens beslissing
overeenkomstig de wet werd genomen.
Specifiek m.b.t. de administratieve cassatierechter werd hierover gesteld:
‘Au contraire, le Conseil d’Etat, juge de cassation, contrôle seulement
l’exactitude juridique de la décision du juge du fond, il juge le jugement qui
lui est déféré. Pour apprécier la régularité juridique du jugement, il doit être
placé devant une situation juridique identique à celle devant laquelle le juge
du fond a pris position; il ne peut apprécier la valeur juridique de la décision
du juge du fond au vu de moyens dont ce dernier n’avait pas été saisi et
qu’il ne pouvait connaître’.
De cassatierechter zal die controle uiteraard maar kunnen uitoefenen voor
zover de partijen bij die bodemrechter hem hadden uitgenodigd om over
een bepaald punt uitspraak te doen of wanneer hij over een bepaald punt op
eigen initiatief heeft beslist.
Dit geldt evenzeer bij de administratieve cassatierechter: men kan de
administratieve bodemrechter niet verwijten niet te zijn ingegaan op
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-14/48
bepaalde elementen indien men heeft nagelaten die elementen aan deze
rechter voor te leggen.
Een nieuw middel in de administratieve cassatieprocedure zal dan ook als
onontvankelijk verworpen worden.
Verwerende partij stelt vast dat verzoekende partijen het ontbreken van een
formele beslissing houdende de vaststelling van de lijst der
stemgerechtigden 2024 voor het werkingsjaar 2025 voor het eerst opwerpen
in het cassatieberoep. In het bezwaarschrift van verzoekende partijen voor
de Deputatie als bodemrechter werd geenszins aangevoerd dat het
ontbreken van een formele beslissing houdende de vaststelling van de lijst
der stemgerechtigden een schending omvat van artikel 15 van de Polderwet.
Dat is ook logisch.
Immers, verzoekende partijen wisten wel degelijk hoe de lijst was
samengesteld en hebben ook inzage gekregen in de lijst der
stemgerechtigden. Dit wordt overigens niet betwist door verzoekende
partijen. Meer zelfs, moest het zo zijn dat verzoekende partijen geen inzage
kregen in de lijst, dan zouden zij onmogelijk in het tweede cassatiemiddel
kunnen formuleren dat er andere groeperingsovereenkomsten al dan niet
werden ondertekend door de afgevaardigden van die groepering. Zonder
die inzage zouden zij niet in de mogelijkheid geweest zijn om hun
bezwaarrecht op grond van artikel 15 van de Polderwet voor de Deputatie
uit te oefenen.
In de mate dat verzoekende partijen dit middel pas in graad van
administratieve cassatie opwerpen, is het middel dan ook onontvankelijk.
4. Het is vaste rechtspraak van de Raad van State dat deze niet in de
beoordeling van de feiten/van de zaak (zelf) vermag te treden. De Raad van
State neemt als cassatierechter geen kennis van de feiten. De Raad van State
mag de bestreden uitspraak van de administratieve bodemrechter enkel op
diens wettelijkheid toetsen en desgevallend vernietigen.
Overeenkomstig artikel 14, § 2 RvS-Wet treedt de Raad van State als
cassatierechter inderdaad niet in de beoordeling van de zaken zelf, maar
mag hij enkel nagaan of de hem voorgelegde beslissing overeenkomstig de
wet is genomen. In zover de beoordeling van het administratief
cassatiemiddel noodzaakt tot een beoordeling van de zaak, dan raakt dit de
onbevoegdheid van de Raad van State.
Een middel dat de Raad van State verplicht de feiten opnieuw te beoordelen,
is niet ontvankelijk.
Het verbod voor de administratieve cassatierechter om een feitenonderzoek
te doen, vloeit immers voort uit de aard van de bestreden beslissing
waartegen een rechtsmiddel wordt aangewend.
De beoordelingsbevoegdheid van de Raad van State als administratieve
cassatierechter werd treffend omschreven als volgt: ‘qu’outre
l’incompétence, le non-respect des procédures et des formes substantielles
ou prescrites à peine de nullité, l’erreur de droit ou de détournement de
pouvoir, il ne peut en ce qui concerne le contrôle des faits, que censurer
l’erreur dans la qualification de ceux-ci au regard des dispositions
applicables, l’erreur objective dans la relation matérielle des faits retenus
par la juridiction, et vérifier si cette dernière a bien pris en considération
ceux qui lui ont été présentés’. Over het administratief cassatieberoep werd
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-15/48
dan ook al gesteld: ‘le recours en cassation ne constitue pas une voie de
recours destinée à soumettre un litige une nouvelle fois à l’appréciation
d’un juge: il s’agit d’une voie de recours par laquelle une partie dénoncé
une méconnaissance, par le juge qui a rendu, en dernier ressort, la décision
contentieuse attaquée, d’une règle qui s’imposait à lui.’.
Het vaststellen van de feitelijke elementen behoort namelijk tot de
uitsluitende bevoegdheid van de bodemrechter en het middel dat de
beoordeling van de feiten door die bodemrechter betwist, is dan ook
onontvankelijk.
Er bestaat hieromtrent uitvoerige rechtspraak omdat verzoekende partijen
bij de administratieve cassatierechter – al dan niet bewust – veelvuldig
trachten de Raad van State te verleiden om de grond van de zaak te
beoordelen.
Die pogingen sneuvelen steevast en leiden tot de onontvankelijkheid van
het betrokken cassatiemiddel.
Zo oordeelde de Raad van State ook nog:
- dat het de Raad van State als administratieve cassatierechter evenmin
toekomt om de feitelijke toedracht van de zaak opnieuw te onderzoeken of
de beoordeling ervan over te doen, in vraag te stellen, een eigen beoordeling
van de feiten in de plaats te stellen, of de feitelijke vaststellingen die aan de
grond van de bestreden uitspraak ligt door andere te vervangen, dan wel de
opportuniteit te beoordelen van het weerhouden van een versie van de feiten
door de administratieve bodemrechter;
- dat de Raad van State als administratief cassatierechter geen gerecht is dat
in tweede instantie de beoordeling van het rechtscollege mag overdoen
maar mag hij enkel nagaan of het hem voorgelegde arrest overeenkomstig
de wet is genomen;
- dat de Raad van State niet optreedt als rechter in hoger beroep die op
aanvraag van de rechtzoekende de ware toedracht van de feiten gaat
beoordelen, en evenmin als rechter in hoger beroep die in de plaats van de
administratieve bodemrechter de aldaar opgeworpen middelen gaat
beoordelen;
- dat het de Raad van State ook niet toekomt op zijn beurt te onderzoeken
of de aangevoerde inbreuken bewezen zijn; hij kan enkel nagaan of de
feitenrechter daartoe rechtmatig heeft besloten;
- dat de Raad van State onbevoegd is om na te gaan of een middel dat werd
opgeworpen bij de bodemrechter al dan niet ontvankelijk was omdat het
niet mee gericht was tegen een dragend motief van de aldaar aangevochten
administratieve rechtshandeling.
Verwerende partij stelt vast dat verzoekende partijen op twee punten in het
eerste cassatiemiddel uw Raad uitnodigen om een feitenonderzoek te
voeren, minstens uw Raad uitnodigen tot een beoordeling van de zaak zelf.
Immers, vooreerst zetten verzoekende partijen in het cassatieberoep uiteen
dat zij een vermeende onregelmatige samenstelling van het polderbestuur
als schending hebben opgeworpen voor de Deputatie als bodemrechter. Die
vaststelling is volgens verzoekende partijen een afdoende reden om het
bezwaar van verzoekende partijen tegen de opgemaakte lijst van de
stemgerechtigden gegrond te verklaren.
Hiermee vragen zij aldus uw Raad om dat te beslissen in de plaats van de
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-16/48
administratieve bodemrechter die de Deputatie is.
Door het middel zodoende te formuleren, zal uw Raad als administratieve
cassatierechter kunnen vaststellen dat dit duidelijk een uitnodiging is van
de verzoekende partijen om deze grieven opnieuw te laten beoordelen door
uw Raad. Dit is volstrekt ontoelaatbaar!
Vervolgens stelt verwerende partij vast dat verzoekende partijen het niet
eens zijn met of minstens zich niet kunnen vinden in de beoordeling van de
Deputatie als bodemrechter over de onontvankelijkheid van een aantal ten
bewarende titel geformuleerde grieven in hun bezwaarschrift.
Dat zij het niet eens zijn met deze beoordeling van de bodemrechter maakt
nog niet dat de uitspraak onwettig is. Het niet eens zijn met de beoordeling
van de bodemrechter, kan op zich geen administratief cassatiemiddel
uitmaken. Het is dan ook niet aan uw Raad om in te gaan op de uiteenzetting
van verzoekende partijen over hoe en met behulp van welke stukken de
grieven wel onderzocht moesten worden door de Deputatie. Dit raakt
immers de onbevoegdheid van uw Raad. Verzoekende partijen nodigen
klaarblijkelijk uw Raad uit om een oordeel te vellen over de ten bewarende
titel geformuleerde grieven van verzoekende partijen.
In de mate dat verzoekende partijen op de voormelde punten uw Raad
uitnodigen om een eigen beoordeling te maken in de plaats van de Deputatie
als bodemrechter, uw Raad uitnodigen om de feiten te herbeoordelen en
vaststellingen te doen over de opportuniteit van de aangevoerde grieven bij
de bodemrechter, is het cassatiemiddel op deze punten dan ook
onontvankelijk.
5. Uw Raad zal dan ook kunnen vaststellen dat het eerste cassatiemiddel als
onontvankelijk moet worden verworpen: (1) in de mate dat verzoekende
partijen hebben nagelaten om toe te lichten op welke wijze artikel 104bis
van de Provinciewet van 30 april 1836, artikel 3 en 8 t.e.m. 11 van het
Koninklijk Besluit van 17 september 1987 betreffende de procedure voor
de bestendige deputatie in de gevallen waarin deze een rechtsprekende taak
vervult en artikel 28 tot en met 39 van de Polderwet zijn geschonden, (2) in
de mate verzoekende partijen geen belang hebben bij het aanvoeren dat een
formele beslissing houdende de vaststelling van de lijst der
stemgerechtigden 2024 ontbrak, terwijl zij hun bezwaarrecht hebben
uitgeoefend bij de bodemrechter tegen de lijst der stemgerechtigden 2024
voor het werkingsjaar 2025, (3) in de mate verzoekende partijen pas in het
administratief cassatieberoep een nieuw middel opwerpen dat een formele
beslissing van het polderbestuur ontbrak, en (4) in de mate dat het
cassatiemiddel uw Raad als administratieve cassatierechter uitnodigt om
over de feiten te oordelen in de plaats van de Deputatie.”
Wat de grond van het middel betreft, voert de verwerende partij
aan wat volgt (met weglating van één voetnoot):
“1. Verzoekende partijen werpen op dat de Deputatie als bodemrechter over
de volle rechtsmacht beschikt en deze ook dient te benutten. Wanneer de
bodemrechter zou weigeren om een grief die binnen zijn bevoegdheid valt
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-17/48
te beoordelen en deze onontvankelijk zou verklaren, doet de bodemrechter
volgens verzoekende partijen aan rechtsweigering.
Verzoekende partijen hebben het dan meer specifiek over de ten bewarende
titel aangevoerde grieven, waarbij deze door de bodemrechter als
onontvankelijk werden verworpen in de bestreden uitspraak.
Die ten bewarende titel aangevoerde grieven verwijten verzoekende
partijen aan het gegeven dat zij geen vlotte inzage in de lijst zouden
gekregen hebben tijdens de inzageperiode, niet alle gevraagde stukken te
zien kregen en evenmin een afschrift ontvingen van de gemotiveerde
beslissing van het polderbestuur houdende de vaststelling van de lijst der
stemgerechtigden 2024 voor het werkingsjaar 2025.
2. In hoofdorde dient te worden vastgesteld dat de bodemrechter in de
bestreden uitspraak duidelijk gevolg heeft gegeven aan dit bezwaar van
verzoekende partijen. In de bestreden uitspraak, onder subtitel ‘Over de
procedure: ontvankelijkheid van de middelen’, schrijft de Deputatie een
gehele uiteenzetting neer met verwijzing naar de rechtspraak van uw Raad
en neemt zij een duidelijk beredeneerde aanloop om vervolgens te oordelen
dat ‘een bezwaarprocedure op basis van artikel 15 van de polderwet met
andere woorden strak (is) afgelijnd’.
De Deputatie is aldus van oordeel dat wanneer zij die lijnen te buiten gaat
en zich toch zou uitspreken over de ten bewarende titel aangevoerde grieven
van verzoekende partijen zij de complexe juridische architectuur die de
Polderwe[t] opbouwt en bijkomstig ook de bevoegdheid van
toezichthoudende en andere rechtscolleges zou miskennen.
De Deputatie als bodemrechter oordeelt dan ook duidelijk dat voor zover
de middelen niet de erkenning of de weigering van erkenning van de
hoedanigheid als stemgerechtigde in de algemene vergadering van een
polder voor het komende jaar betreffen, zij onontvankelijk zijn.
Dat verzoekende partijen van mening zijn dat de Deputatie als
bodemrechter, ondanks een gehele uiteenzetting over waarom de ten
bewarende titel aangevoerde grieven als onontvankelijk dienen verworpen
te worden, aan rechtsweigering zou doen, is het middel ongegrond. Immers,
uw Raad, wederom als administratieve cassatierechter, werd in o.a. de zaak
met arrest nr. 222.316 van 20 januari 2013 eveneens geconfronteerd met
het middel waarbij de rechtsweigering werd opgeworpen. Daarbij
oordeelde uw Raad als volgt:
‘Met het bestreden arrest is evenmin rechtsweigering gepleegd. De
Raad voor Vreemdelingenbetwistingen heeft niet geweigerd
uitspraak over het geschil te doen, hij heeft omstandig overwogen
waarom hij meent de aanvankelijk bestreden beslissing niet te
moeten vernietigen. Dat de verzoekster het met die beoordeling niet
eens is, betekent niet dat rechtsweigering werd gepleegd. Het enige
middel is ook in die mate gegrond.’ […]
Het is in casu niet anders.
Dat verzoekende partijen zich niet kunnen vinden in de uitvoerige
beoordeling van de bodemrechter, maakt nog niet dat er rechtsweigering
werd gepleegd. De Deputatie als bodemrechter heeft dan ook duidelijk
gebruik gemaakt van haar bevoegdheid als administratieve bodemrechter
zoals bepaald in als artikel 15 van de Polderwet en een oordeel geveld over
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-18/48
de ten bewarende titel geformuleerde grieven van verzoekende partijen.
3. Ondergeschikt voor wat betreft de grieven die verzoekende partijen
onder bewarende titel formuleren, in de mate dat zij geen inzage en geen
afschrift kregen van de gemotiveerde beslissing houdende vaststelling van
de lijst der stemgerechtigden 2024 voor het werkingsjaar 2025, dient er op
het volgende gewezen te worden. Geen enkele bepaling van de Polderwet
noch het huishoudelijk reglement biedt aan verzoekende partijen de
mogelijkheid om inzage te krijgen in en/of een afschrift te ontvangen van
het bestuursverslag van verwerende partij. Verzoekende partijen maken
evenmin duidelijk op welke rechtsgronden precies zij deze formulering
steunen. Die bewering van verzoekende partijen mist dan ook in ieder geval
wettelijke grondslag en dient verworpen te worden als ongegrond.”
18.
Met betrekking tot de ontvankelijkheid van het middel,
repliceren de verzoekers in de memorie van wederantwoord als volgt:
“48. Deze exceptie van onontvankelijkheid is ongegrond omdat uit de
toelichting wel degelijk blijkt dat de schending van de voornoemde
wettelijke en reglementaire bepalingen wordt verduidelijkt.
Artikel 104bis Provinciewet beschrijft de procedurele vereisten van de
juridisdictionele procedure bij de Deputatie, waaronder de verplichting om
iedere tussen- of eindbeslissing met redenen te omkleden. Onder ten
zevende van artikel 104bis Provinciewet wordt uitdrukkelijk gesteld dat de
Deputatie […] iedere tussen- of eindbeslissing met redenen moet omkleden
en dat die beslissing de naam van de verslaggever en van de aanwezige
leden moet vermelden.
Het is in het licht van deze rechtsmacht en deze verplichting dat de
aangevoerde tekortkoming van de Deputatie om elke grief van
verzoekster met ernst en diepgang te onderzoeken en een
tussenbeslissing te nemen en met pertinente en materieel
draagkrachtige redenen te omkleden, te kaderen is.
Artikel 3 van het KB 17.09.1987 bepaalt de vormvereisten van het
bezwaar bij de Deputatie en vereist dat in het bezwaar de feiten en
de middelen worden uiteengezet. In de toelichting wordt duidelijk
aangegeven dat verzoekers op passende wijze alle grieven hebben
uiteengezet, zodat de Deputatie verplicht was om deze te
onderzoeken en voor elke grief een behoorlijk gemotiveerde
beslissing te nemen.
Artikel 8 tot en met 11 KB 17.09.1987 beschrijven de
onderzoeksmaatregelen en getuigenverhoren die de Deputatie kan
bevelen in het kader van het jurisdictioneel beroep. Aldus houden
deze artikelen verband met de grieven dat de Deputatie heeft
nagelaten om een eigen onderzoek te voeren naar de 40
groeperingsovereenkomsten, de nodige stukken op te vragen en de
kadastrale legger op te vragen en zodoende op basis van een eigen
analyse beslissen of elk van de 40 groeperingen individueel in
aanmerking komt om op de lijst der stemgerechtigden te worden
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-19/48
opgenomen.
49. De verwijzing naar de artikelen van de polderwet zijn ook toegelicht in
de mate dat de individuele schendingen van het besluitvormingsproces die
het polderbestuur heeft gemaakt, ook als grieven tegen de beslissing tot
opmaak van de lijst der stemgerechtigden zijn uiteengezet in de toelichting.
Ook deze artikelen zijn ontvankelijk in de mate dat aan [tweede] verzoeker
[…] de inzage in de besluitvorming van het polderbestuur is ontzegd en hij
dus geen concrete kritieken kon formuleren tegen de motivering van de
beslissing van 25.09.2024 van het bestuur van de Isabellapolder. De grieven
zijn dan ook ten bewarende titel geformuleerd in het bezwaarschrift bij de
Deputatie en de gebrekkige motivering van de Deputatie in antwoord op
deze grieven kan dan ook op ontvankelijke wijze voor uw Raad worden
aangevoerd.
50. Tot slot vragen verzoekers uw Raad niet om een feitenonderzoek te
voeren, maar wel om vertrekkende van de feitelijke elementen en de
gebrekkige motivering van de beslissing van de Deputatie vast te stellen dat
de Deputatie heeft nagelaten om een concreet onderzoek te verrichten van
de 40 groeperingsovereenkomsten, van de kadastrale legger en heeft
nagelaten om een behoorlijke gemotiveerde beslissing te nemen over de
aangevoerde grieven in de bezwaarprocedure.”
Beoordeling
a. ontvankelijkheid van het middel
19.1.
De verzoekers voeren in hun verzoekschrift de schending aan
van artikel 104bis van de Provinciewet van 30 april 1836, de artikelen 3 en 8 tot
11 van het koninklijk besluit van 17 september 1987, de artikelen 15 en 28 tot 39
van de polderwet en “het verbod op rechtsweigering verwoord in artikel 5 Ger.W.”.
19.2.
In de samenvatting van het middel en de daaropvolgende
toelichting brengen de verzoekers artikel 104bis van de Provinciewet en artikel 3
van het koninklijk besluit van 17 september 1987 niet meer ter sprake en
verduidelijken zij evenmin waarin de schending van deze bepalingen zou zijn
gelegen.
Pogingen in de memorie van wederantwoord om dat euvel recht
te zetten, zijn tevergeefs; het middel moet in het verzoekschrift op ontvankelijke
wijze worden aangebracht.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-20/48
In die mate is de exceptie van de verwerende partij gegrond; in
dezelfde mate is het middel onontvankelijk.
19.3.
De verzoekers vermelden de artikelen 28 tot 39 van de polderwet
nog wel in hun samenvatting van het middel, maar zij doen in dat verband alleen
gelden dat deze bepalingen “de regels vastleggen die het polderbestuur moet
naleven om rechtsgeldig te beslissen”.
In de toelichting maken de verzoekers niet duidelijk hoe de
bodemrechter deze bepalingen heeft geschonden. Zoals gezien, kan dat niet in de
memorie van wederantwoord worden goedgemaakt.
Ook in die mate is de exceptie van de verwerende partij gegrond
en het middel onontvankelijk.
19.4.
Met betrekking tot de artikelen 8 tot 11 van het koninklijk besluit
van 17 september 1987 voeren de verzoekers in hun verzoekschrift aan wat volgt:
“De bodemrechter heeft […] deze grieven onontvankelijk verklaard. Door
zulks te doen heeft de bodemrechter zijn materiële bevoegdheid miskend
en aan rechtsweigering gedaan. De grieven konden perfect worden
onderzocht in het licht van de neergelegde stukken. Indien er stukken uit
het administratief dossier van het polderbestuur ontbraken om deze grieven
te kunnen beoordelen, was de bodemrechter in de mogelijkheid om zich
alle bescheiden te laten overleggen en om alle dienstige inlichtingen te
vragen of alle aanvullende ophelderingen op te vorderen, op grond van
artikel 8 van het KB van 17 september 1987 […]. Dit gebeurde in het
verleden steeds. Op grond van artikel 10 van het voormelde KB kon de
bodemrechter zelfs ter plaatse alle vaststellingen doen op grond van artikel
9 en 11 van het voormelde KB personen of getuigen horen.”
Daarmee geven de verzoekers wel inzicht in de wijze waarop zij
de voormelde bepalingen geschonden achten.
In zoverre is de exceptie van de verwerende partij ongegrond.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-21/48
De verwerende partij werpt vervolgens op dat het middel
onontvankelijk is in de mate dat de verzoekers aanvoeren dat een formele
beslissing van het polderbestuur over de vaststelling van de lijst van de
stemgerechtigden ontbreekt.
Een dergelijke kritiek leest de Raad van State niet in het middel,
waarmee de verzoekers níét de beslissing van het polderbestuur, maar wél deze van
de deputatie willen vernietigd zien omdat de deputatie (1) ten onrechte bepaalde
van hun bezwaren als onontvankelijk heeft afgedaan en (2) “in geval van bezwaar
tegen de opgemaakte lijst de rechtsplicht [heeft] om de rechtsgeldigheid van de lijst
te onderzoeken en om de lijst van de stemgerechtigden vervolgens vast te stellen”.
Deze exceptie wordt verworpen.
Om dezelfde reden wordt ook de exceptie dat de verzoekers een
‘nieuw middel’ zouden aanvoeren dat zij niet voor de bodemrechter hebben doen
gelden, namelijk “het ontbreken van een formele beslissing houdende de
vaststelling van de lijst der stemgerechtigden 2024 voor het werkingsjaar 2025”,
verworpen. Immers, de grief van het ontbreken van een formele beslissing van het
polderbestuur, vindt de Raad van State niet in het middel terug.
22.1.
Vervolgens doet de verwerende partij gelden dat de verzoekers
“op twee punten [de] Raad uitnodigen om een feitenonderzoek te voeren, minstens
[de] Raad uitnodigen tot een beoordeling van de zaak zelf”.
22.2.
Vooreerst meent de verwerende partij dat zulks het geval is waar
de verzoekers stellen dat “[d]e vaststelling dat het bestuur niet rechtsgeldig is
samengesteld […] een afdoende reden [is] om het bezwaar tegen de opgemaakte
lijst van de stemgerechtigden gegrond te verklaren”.
Die zienswijze valt de Raad van State niet bij.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-22/48
Immers, de verzoekers gaan voort door daaruit te concluderen
dat “[d]e deputatie […] vervolgens verplicht [was] om de door de tijdelijke
ontvanger-griffier in ontwerp opgestelde lijst van de stemgerechtigden na te zien,
te onderzoeken en mede in het licht van de andere bezwaren, de lijst van de
stemgerechtigden vast te stellen”.
Deze wettigheidskritiek noopt de Raad van State geenszins tot
een eigen onderzoek van de bezwaren die de verzoekers aan de deputatie hebben
voorgelegd. Voor dit middel kan de Raad van State ermee volstaan na te gaan (1)
of de deputatie op goede gronden heeft beslist om bepaalde bezwaren van de
verzoekers onontvankelijk te verklaren en (2) of de deputatie, ingeval van bezwaar
tegen de lijst van de stemgerechtigden van de algemene vergadering van een
polder, de rechtsplicht heeft om de rechtsgeldigheid van deze lijst zelf te
onderzoeken en de lijst vervolgens definitief vast te stellen.
22.3.
Vervolgens betoogt de verwerende partij dat de verzoekers
aangeven “het niet eens [te] zijn met of minstens zich niet [te] kunnen vinden in de
beoordeling van de Deputatie als bodemrechter over de onontvankelijkheid van
een aantal ten bewarende titel geformuleerde grieven in hun bezwaarschrift”, maar
dat “maakt […] de uitspraak [nog niet] onwettig”. Het valt volgens de verwerende
partij niet aan de Raad toe om “in te gaan op de uiteenzetting van verzoekende
partijen over hoe en met behulp van welke stukken de grieven wel onderzocht
moesten worden door de Deputatie”. Daarmee “nodigen [de verzoekers]
klaarblijkelijk [de] Raad uit om een oordeel over de ten bewarende titel
geformuleerde grieven”.
Andermaal leest de Raad van State niet in het verzoekschrift dat
de verzoekers erop zouden aansturen dat de Raad een eigen feitenonderzoek voert.
Integendeel, de kritiek van de verzoekers is net (1) dat “artikel 15 van de polderwet
de bodemrechter bevoegd maakt om kennis te nemen van alle bezwaren
betreffende de door het polderbestuur opgemaakte lijst van de stemgerechtigden,
dat artikel 15 deze materiële bevoegdheid van de bodemrechter aan geen enkele
specifieke beperking onderwerpt” en (2) dat de deputatie géén onderzoek heeft
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-23/48
gevoerd, hoewel zij daartoe verplicht was met alle middelen die het koninklijk
besluit van 17 september 1987 – althans in de artikelen 8 tot 11 – haar daartoe ter
beschikking stelt.
22.4.
Ook deze exceptie faalt.
b. gegrondheid van het middel
Gelet op wat voorafgaat, dient de Raad van State de gegrondheid
van het middel te onderzoeken wat de aangevoerde schending betreft van artikel
15 van de polderwet, de artikelen 8 tot 11 van het koninklijk besluit van 17
september 1987 en “het verbod op rechtsweigering verwoord in artikel 5 Ger. W.”.
i. de oorspronkelijke grieven en het oordeel van de bodemrechter
In hun bezwaarschrift voor de eerste rechter hebben de
verzoekers twee grieven aangevoerd: (1) “de schrapping van de groeperingen is
strijdig met artikel 13 en 14 Polderwet en artikel 4 en 5 en 6 van het huishoudelijk
reglement van Isabellapolder en niet afdoende gemotiveerd” en (2) “de lijst van
stemgerechtigden is vastgesteld door een niet geldig samengesteld bestuur”.
Bij die eerste grief deden de verzoekers tevens gelden wat volgt:
“38. In de mate dat verzoekers geen inzage en geen afschrift kregen van de
gemotiveerde beslissing houdende vaststelling van de lijst van
stemgerechtigden 2024, werkingsjaar 2025, formuleren verzoekers dan ook ten
bewarende titel volgende grieven:
- het bestuur heeft de door de bediende / commissaris / eventueel
vervangende ontvanger-griffier voorbereide lijst der stemgerechtigden
ten onrechte niet gevolgd en het proces-verbaal van de commissaris van
de gouverneur ten onrechte niet gevolgd,
- het bestuur heeft niet individueel per stemgerechtigde onderzocht of de
voorwaarden tot opname op de lijst van stemgerechtigden al dan niet
werden voldaan,
- het bestuur heeft de reden van schrapping van de groeperingen niet
gemotiveerd, minstens niet materieel draagkrachtig gemotiveerd,
- het bestuur heeft het proces-verbaal van de commissaris (hiertoe
aangesteld door de gouverneur) dan wel de bediende niet gevolgd en
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-24/48
niet individueel onderzocht en niet voldoende gemotiveerd weerlegd in
zijn besluitvorming.
Bezwaarindieners hebben geen inzage gekregen in de onderliggende leggers
ter gelegenheid van de inzage van de opgemaakte lijst AV 2025.”
Wat de tweede grief betreft, werd geargumenteerd dat “[d]e
benoemingsbeslissingen op grond waarvan het huidige polderbestuur is
samengesteld en zetelt, […] elk op zich onwettig [zijn] en gebaseerd op niet
rechtsgeldig vastgestelde lijsten van stemgerechtigden”. Meer in het bijzonder
werd, vooreerst, gesteld dat op 27 februari 2022 de mandaten van vijf
‘gezworenen’ – naar luid van artikel 28, eerste lid, bestaat het polderbestuur uit een
dijkgraaf, een adjunct-dijkgraaf en gezworenen, wier aantal wordt bepaald door het
(huishoudelijk) reglement – waren komen te vervallen, dat die mandaten
vervolgens door de algemene vergadering van de polder van 28 juni 2023 opnieuw
werden ingevuld, maar dat die algemene vergadering – als gevolg van ’s Raads
arrest nr. 259.789 van 21 mei 2024, waarbij de beslissing van de deputatie van de
provincieraad van de provincie Oost-Vlaanderen van 9 maart 2023 om het bezwaar
van huidige verzoekers tegen de lijst van de stemgerechtigden 2022 van de
Isabellapolder onontvankelijk wordt verklaard, wordt vernietigd – “op een
onregelmatig opgestelde lijst van stemgerechtigden voor het werkingsjaar 2022”
steunt.
Vervolgens werd door verzoekers aangevoerd wat volgt:
“45. De huidige bestuurders [ME], [PhD], [DC] en [LA] zijn benoemd in
de algemene vergadering van 28 november 2023 (voor het werkingsjaar
2023). De lijst van stemgerechtigden voor het werkingsjaar 2023 is evenwel
met onregelmatigheden behept.
46. De beslissing van 9.08.2023 tot vaststelling van de lijst met
stemgerechtigden voor het werkingsjaar 2023 (AV van 28.11.2023) is
goedgekeurd door een polderbestuur dat als volgt was samengesteld (zie
stuk 15):
Aanwezig:
dijkgraaf [VB]
adjunct-dijkgraaf [ME]
bestuursleden: [NN], [WDP], [SL], [DC], Burgemeester [Dr.
PhDC], [DDW]
bediende [MDS]
mevr. [KC], commissaris aangeduid door de Gouverneur
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-25/48
Advocaat [C], raadsman van de commissaris aangeduid door de
Gouverneur.
In de mate dat het mandaat van de bestuurders [ME] en [DC] en [WDP]
sinds 15.02.2023 was vervallen, konden zij niet wettig zetelen […].
In de mate dat de bestuurders [DDW] en [PhDC] nog geen eed bij de
Gouverneur hadden afgelegd, konden zij niet zetelen in de
bestuursvergadering. Zij konden ook niet ter informatieve titel aanwezig
zijn omdat de bestuursvergadering een besloten vergadering is.
Indien de bestuurders [ME] en [DC] en [WDP] rechtsgeldig zouden kunnen
zetelen dan dienden ook bestuurders [RVdV] en [DVW] te worden
uitgenodigd om te zetelen, wat echter door de commissaris werd geweigerd
[…].
Binnen de op 28 juni 2023 verkozen nieuwe bestuursploeg zijn er twee
bestuurders die de eed nog niet hadden afgelegd in handen van de
gouverneur: de heer [DDW] en burgemeester [PhDC].
Artikel 34 van de wet van 3 juni 1957 betreffende de polders, vereist dat
alle bestuurders de eed hebben afgelegd in de handen van de Gouverneur
of zijn gemachtigde. Vooraleer de eed te hebben afgelegd, mag het
bestuurslid zijn ambt niet uitoefenen.
Bijgevolg is het bestuur dat de beslissing nam op 9.8.2023 tot vaststelling
van de lijst van stemgerechtigden voor de AV van 2023 d.d. 28.11.2023
niet regelmatig samengesteld omdat vijf leden niet over een geldig
bestuursmandaat beschikten.
Bijgevolg is de beslissing van 9.8.2023 houdende vaststelling van de lijst
van stemgerechtigden voor AV 2023 onwettig.
De Raad van State heeft bij arrest van 15 oktober 2024 de beslissing van de
Deputatie over de vaststelling van de lijst van stemgerechtigden voor het
werkingsjaar 2023 (AV 28.11.2023) vernietigd.
De besluitvorming van de algemene vergadering van 28.11.2023 is nietig,
omdat er geen geldig vastgestelde lijst van stemgerechtigden voor het
werkingsjaar 2023 is. Als er geen geldige lijst is, kan de AV geen geldige
beslissingen nemen. In het bijzonder is nietig de verkiezing van de verkozen
bestuursleden op deze algemene vergadering van 28.11.2023.
Op heden is er dus geen geldige lijst van stemgerechtigde leden voor de AV
2023. Bijgevolg is de verkiezing van de bestuurders [ME], [PhD], [DC] en
[LA] zonder geldige grondslag.
Een vernietiging van de lijst der stemgerechtigden 2023 heeft daarenboven
gevolgen op de rechtsgeldigheid van de samenstelling van het
bestuursorgaan van de polder en haar genomen beslissingen na 28.11.2023
zoals deze met betrekking tot haar voorbereidende bestuursbeslissingen
(agenda, voorbereiding dossiers algemene vergadering, lijst der
stemgerechtigden 2024 en 2025) alsook met betrekking tot de opgemaakte
lijst van 2024 voor AV 2025 (waarover huidig bezwaar handelt).
Tegen de AV van 28.06.2023 en 28.11.2023 is er ook beroep ingediend bij
de minister door bezwaarindieners en bij de Raad van State tegen de
verwerpingsbeslissing van de minister.”
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-26/48
Daarop heeft de deputatie in het bestreden besluit als volgt
geantwoord:
“Over de procedure: ontvankelijkheid van middelen
De Raad van State oordeelde bij arrest nr. 63.420 op 4 december 1996 dat
de deputatie in het kader van een bezwaar tegen de lijst van de
stemgerechtigden ingelanden van de polder voor het komende jaar in het
kader van artikel 15, tweede lid van de polderwet moet beschouwd worden
als rechtsprekend orgaan. Concreet wil dat zeggen dat zij een uitsluitend op
het recht steunende beslissing nemen en die gezag van gewijsde heeft. Het
geschil dat aan de beslissing voorafgaat is de erkenning of de weigering van
erkenning van de hoedanigheid van stemgerechtigde in de algemene
vergadering van een polder voor het komende jaar op grond van de
voorwaarden die door of in uitvoering van artikel 12 tot 14 van de wet van
3 juni 1957 zijn vastgesteld.
In het kader van dergelijke beslissing kan de deputatie beroep doen op de
onderzoeksmogelijkheden die het artikel 104bis van de provinciewet en het
K.B. van 17 september 1987 haar toekent. De deputatie moet als het ware
de plek innemen van het bestuur en nagaan of, voor zover verzoekers dit
vragen, de weigering van erkenning van hoedanigheid van stemgerechtigde
van de mandatarissen aangeduid door de 33 groeperingsovereenkomsten in
de algemene vergadering van de Isabellapolder van volgend jaar in
overeenstemming was met de voorwaarden die door of in uitvoering van
artikel 12 tot 14 van de wet van 3 juni 1957 zijn vastgesteld.
Een bezwaarprocedure op basis van artikel 15 van de polderwet is met
andere woorden strak afgelijnd. Uit de materiële bevoegdheid die de
polderwet toekent aan de deputatie vloeit dus ook voort dat het de deputatie
niet toekomt om te oordelen over heel wat middelen die verzoekende partij
in verzoekschrift opwerpt.
Wanneer de deputatie zich hier wel over zou uitspreken, miskent het de
complexe juridische architectuur die de polderwet opbouwt en bijkomstig
ook de bevoegdheid [van] toezichthoudende overheden en andere
rechtscolleges. Voor zover de middelen niet de erkenning of weigering van
erkenning van de hoedanigheid als stemgerechtigde in de algemene
vergadering van een polder voor het komende jaar betreft, zijn de middelen
en bezwaren in het kader van deze procedure onontvankelijk.
Zijn onontvankelijk in het kader van artikel 15 van de polderwet:
- het bezwaar tegen het besluit van het bestuur van Isabell[a]polder
houdende de opmaak van de lijst van de stemgerechtigden 2024
voor het werkingsjaar en algemene vergadering van 2025 (pg. 1)
- de ten bewarende titel geformuleerde grieven ten gevolge van het
gebrek aan inzage en afschrift van de gemotiveerde beslissing
houdende vaststelling van de lijst van de stemgerechtigden 2024,
werkingsjaar 2025 (pg. 21)
- de tweede grief, namelijk dat de lijst van stemgerechtigden is
vastgesteld door een niet geldig samengesteld bestuur (pgs. 21 tot
en met 25).”
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-27/48
ii. wat het verbod tot rechtsweigering betreft
Rechtsweigering is het geval waarin de rechter – onder gelijk
welk voorwendsel – weigert recht te spreken. Daarvan is géén sprake wanneer de
rechter alleen maar één of meer bezwaren of grieven, waarvan hij op gemotiveerde
wijze aangeeft dat hij niet erover mag oordelen, terzijde laat.
Te dezen heeft de deputatie geoordeeld dat het haar niet toevalt
om te oordelen over welbepaalde grieven van de verzoekers en zij heeft
daaromtrent ook de redenen uiteengezet waarom zij van die overtuiging is.
Bijgevolg is er geen sprake van rechtsweigering.
In die mate is het middel niet gegrond.
iii. wat de artikelen 8 tot 11 van het koninklijk besluit van 17 september 1987
betreft
De bepalingen van de artikelen 8 tot 11 van het koninklijk besluit
van 17 september 1987 ressorteren onder ‘hoofdstuk II. Onderzoek’ van dat
koninklijk besluit en regelen de onderzoeksmaatregelen van de deputatie (eerste
afdeling) en het getuigenverhoor ter terechtzitting (tweede afdeling). Ze luiden als
volgt:
“Art. 8. De bestendige deputatie of degene die zij onder haar leden aanwijst,
kan rechtstreeks briefwisseling voeren met alle overheden en deze alle
dienstige inlichtingen vragen.
Zij zijn ertoe gerechtigd zich door de administratieve overheden alle
bescheiden te doen overleggen.
Zij kunnen van de partijen en dezer advocaten alle aanvullende
ophelderingen vorderen.
Art. 9. De bestendige deputatie of degene die zijn onder haar leden aanwijst,
kunnen de partijen en alle andere personen horen.
Het proces-verbaal van verhoor wordt getekend door de voorzitter of het
lid van de bestendige deputatie, de griffier en de gehoorde persoon.
Art. 10. De bestendige deputatie of degene die zij onder haar leden aanwijst,
kan ter plaatse overgaan tot alle vaststellingen.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-28/48
De partijen en hun advocaten worden opgeroepen.
Art. 11. In geval van getuigenverhoor ter terechtzitting worden de partijen
en hun advocaten opgeroepen.
Het proces-verbaal van verhoor wordt getekend door de voorzitter, de
griffier en de gehoorde persoon.”
29.
Een schending van deze bepalingen en dus van de
onderzoeksmogelijkheden die aan de bodemrechter ter beschikking staan, achten
de verzoekers zelf maar aan de orde “[i]ndien er stukken uit het administratief
dossier van het polderbestuur ontbraken om deze grieven te kunnen beoordelen”.
Echter, uit het bestreden besluit blijkt dat niet het ontbreken van
stukken eraan ten grondslag ligt, maar wel de overtuiging van de bodemrechter dat
deze welbepaalde grieven door hem niet mogen worden beoordeeld omdat ze niet
tot zijn “materiële bevoegdheid” behoren.
Die vaststelling alleen al doet besluiten dat het middel ook in die
mate ongegrond is.
iv. wat artikel 15 van de polderwet betreft
Artikel 15 van de polderwet – het zij herhaald – luidt als volgt:
“Het polderbestuur is gehouden de lijst van de stemgerechtigden op te
maken.
Deze lijst wordt ieder jaar vóór 1 October herzien en, te rekenen van die
datum, gedurende één maand ter beschikking gehouden van
belanghebbenden, die gedurende die termijn en op straffe van verval, hun
eventuele bezwaren bij de bestendige deputatie moeten indienen. Dit
college beslist zonder verwijl en, in ieder geval, vóór het einde van het jaar.
Zij die op de aldus vastgestelde lijst niet voorkomen, hebben geen recht van
stemmen in de loop van het volgende jaar.”
31.
Deze bepaling draagt aan de deputatie op om uitspraak te doen
over de bezwaren die worden ingediend tegen de lijst van de stemgerechtigden van
de algemene vergadering die door het polderbestuur is opgemaakt.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-29/48
Zoals hiervóór sub 14.1 en 14.2 reeds is geoordeeld en anders
dan de verzoekers het zien, vermag de deputatie niet een eigen, definitieve lijst in
de plaats van die van het polderbestuur vast te stellen.
Met de kritiek van de verzoekers dat de lijst van de
stemgerechtigden is vastgesteld door een niet geldig samengesteld bestuur,
betwisten de verzoekers wezenlijk de regelmatigheid van íédere erkenning van de
hoedanigheid van stemgerechtigde van de algemene vergadering.
Overeenkomstig artikel 15 van de polderwet is de deputatie ertoe
gehouden over een dergelijke grief uitspraak te doen.
Door er anders over te oordelen, heeft de bodemrechter artikel
15 van de polderwet miskend.
Hetzelfde geldt voor de “ten bewarende titel geformuleerde
grieven”. Anders dan de verwerende partij doet uitschijnen, is de strekking van die
bezwaren niet om alsnog inzage te krijgen, maar beklagen de verzoekers zich
erover – zonder over de stukken te kunnen beschikken – dat “het bestuur […] de
door de bediende / commissaris / eventueel vervangende ontvanger-griffier
voorbereide lijst der stemgerechtigden ten onrechte niet [heeft] gevolgd en het
proces-verbaal van de commissaris van de gouverneur ten onrechte niet [heeft]
gevolgd”, “het bestuur […] niet individueel per stemgerechtigde [heeft] onderzocht
of de voorwaarden tot opname op de lijst van stemgerechtigden al dan niet werden
voldaan” en “het bestuur […] het proces-verbaal van de commissaris (hiertoe
aangesteld door de gouverneur) dan wel de bediende niet [heeft] gevolgd en niet
individueel onderzocht en niet voldoende gemotiveerd weerlegd in zijn
besluitvorming”.
Met deze grieven klagen de verzoekers wezenlijk aan dat de lijst
niet juist is samengesteld, omdat ze (ongemotiveerd) afwijkt van het voorontwerp,
omdat er geen onderzoek is verricht naar het voldoen aan de voorwaarden om op
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-30/48
de lijst te worden opgenomen of omdat op ongemotiveerde of niet-draagkrachtige
wijze een aantal groeperingsovereenkomsten is geschrapt.
Ook dat zijn grieven waarvoor artikel 15 van de polderwet de
deputatie de bevoegdheid geeft erover uitspraak te doen.
Anders is het evenwel, wat de “ten bewarende titel”
geformuleerde grief dat “het bestuur […] de reden van schrapping van de
groeperingen niet [heeft] gemotiveerd, minstens niet materieel draagkrachtig
gemotiveerd”. Immers, de deputatie blijkt deze grief wél te hebben beantwoord –
dat antwoord van de deputatie bestrijden de verzoekers overigens met het tweede
cassatiemiddel; aldaar zal ook worden vastgesteld dat de kritiek van de verzoekers
dat de deputatie niet álle groeperingsovereenkomsten heeft onderzocht, geen steun
vindt in het bestreden besluit. De deputatie heeft uiteengezet waarom deze kritiek
haar niet overtuigt en bijgevolg de schrapping uit de lijst van stemgerechtigden
blijft gehandhaafd.
Bijgevolg kennen de verzoekers thans de reden van schrapping
van deze groeperingen, zodat zij zonder belang zijn bij hun kritiek dat die grief
“onontvankelijk” werd verklaard.
Voor zover, tot slot, de verzoekers zich nog erover beklagen dat
ook hun “bezwaar tegen het besluit van het bestuur van Isabell[a]polder houdende
opmaak van de lijst van de stemgerechtigden 2024 voor het werkingsjaar en
algemene vergadering 2025” onontvankelijk is verklaard, dient erop gewezen dat
de beslissing van het polderbestuur om de lijst van de stemgerechtigden van de
algemene vergadering voor het werkingsjaar 2025 vast te stellen en deze lijst zelf,
wezenlijk materieel samenvallen. Onwettigheden die kleven aan de onderliggende
beslissing van het polderbestuur en die afkleuren op de lijst zelf, moeten derhalve
eveneens door de deputatie worden behandeld.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-31/48
c. besluit
Het middel is deels onontvankelijk, deels ongegrond en in de
hiervóór aangegeven mate gegrond.
B. Tweede middel
Standpunt van de partijen
Een tweede middel is geput uit de schending van artikel 104bis
van de Provinciewet van 30 april 1836, artikel 3 van het koninklijk besluit van 17
september 1987, de artikelen 14 en 15 van de polderwet, artikel 6 van het
huishoudelijk reglement van de Isabellapolder, “artikel 1984 en 1985 Oud BW”,
de bewijskracht van de groeperingsovereenkomsten waarbij de verzoekers als
afgevaardigden zijn aangesteld, het verbod op machtsoverschrijding en
machtsafwending, de beginselen van behoorlijk bestuur, in het bijzonder het
zorgvuldigheidsbeginsel, het rechtszekerheidsbeginsel en het beginsel patere
legem quam ipse fecisti, het gelijkheidsbeginsel, het non-discriminatiebeginsel en
de artikelen 10 en 11 van de Grondwet.
De verzoekers vatten dit middel samen als volgt:
“Doordat de bodemrechter het bezwaar dat verzoekers hadden ingediend
ongegrond verklaart wegens (i) gebrek aan bewijskracht van de
groeperingsovereenkomsten
die
hen
aanstellen
als
afgevaardigde/gemachtigde van een groepering doordat niet blijkt dat de
groepering ook effectief bestaat omdat de handtekening van de verzoekers,
in hun hoedanigheid van afgevaardigde, op die overeenkomst ontbreekt en
wegens (ii) de niet-naleving van de vormvereiste dat de eigenareningelanden zelf de groeperingsovereenkomst via een aangetekend schrijven
aan de dijkgraaf moeten laten geworden,
Terwijl de bodemrechter een voorwaarde toevoegt aan de bepalingen van
artikel 14 polderwet en artikel 6 van het huishoudelijk reglement in de zin
dat deze bepalingen nergens formele voorvereisten opleggen inzake de
vorm, inhoud en ondertekening van de groeperingsovereenkomst,
Terwijl, de bodemrechter de bepalingen van artikel 1108 Oud BW inzake
de geldigheidsvoorwaarden van een overeenkomst miskent doordat de
groepering wel degelijk bestaat als de wilsovereenstemming tot groepering
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-32/48
blijkt uit de overeenkomst die tussen de eigenaren-ingelanden wordt
gesloten,
Terwijl de bodemrechter de bepalingen van artikel 1984 en 1985 Oud BW
inzake de lastgeving miskent doordat de lastgeving wel degelijk tot stand
komt door de ondertekening van de volmacht door de lastgever; dat de
ondertekening door de lasthebber niet noodzakelijk is voor de
totstandkoming van de lastgeving; dat uit het handelen en formele optreden
van verzoekers in hun hoedanigheid van afgevaardigde van hun groepering
wel degelijk blijkt dat zij de lastgeving hebben aanvaard.
Terwijl artikel 6 van het huishoudelijk reglement van Isabellapolder enkel
bepaalt dat de groeperingsovereenkomst bij ter post aangetekende zending
voor 1 oktober aan de dijkgraaf moet worden overgemaakt, dat er niet
uitdrukkelijk is bepaald dat de eigenaar zelf persoonlijk deze overeenkomst
per aangetekende post [moet] verzenden; dat er daarenboven geen enkele
sanctie is beschreven in artikel 6 van het huishoudelijk reglement indien
deze zending per aangetekende brief door een derde zou gebeuren,
Zodat de motieven die de bodemrechter inroept om het beroep van
verzoekers ongegrond te verklaren, strijdig zijn met de aangehaalde
wettelijke en reglementaire bepalingen en de bewijskracht van de
bewoordingen van de overeenkomsten tot groepering miskennen.
Zodat de bodemrechter ten onrechte voorwaarden toevoegt aan
aangehaalde wettelijke en reglementaire bepalingen.”
Vervolgens lichten zij toe dat twee zaken moeten worden
onderscheiden, namelijk enerzijds de wilsovereenstemming van eigenareningelanden om een groepering op te richten en om een bepaalde persoon als
afgevaardigde of vertegenwoordiger aan te wijzen, en anderzijds de aanvaarding
van de lastgeving om als zo’n afgevaardigde op te treden. De wilsovereenstemming
tot het oprichten van de groepering en tot aanwijzing van de verzoekers als
afgevaardigde van de respectieve groeperingen, blijkt volgens de verzoekers
duidelijk uit de overeenkomsten die zij als stukken 7 en 8 bij de bodemrechter
hebben neergelegd. Deze overeenkomsten zijn alle ondertekend door álle leden van
de betrokken groeperingen. Ze vermelden ook duidelijk de naam van de
afgevaardigde en bevatten aldus tevens het bewijs van de volmacht die aan de
afgevaardigde wordt gegeven. Meer is volgens de verzoekers niet vereist op grond
van artikel 6 van het huishoudelijk reglement van de Isabellapolder. Wanneer de
bodemrechter eist dat er een bewijs van lastgevingsovereenkomst tussen de
lastgever en de lasthebber moet worden geleverd, voegt hij een eis toe aan de
voormelde bepaling van het huishoudelijk reglement. Er moet immers een
onderscheid worden gemaakt tussen het bewijs van het lastgevingscontract tussen
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-33/48
partijen en het bewijs van de vertegenwoordigingsbevoegdheid van de lasthebber
in de verhouding tot de derde met wie de lasthebber handelt. Tegen een derde of
door een derde moet de vertegenwoordigingsbevoegdheid van de lasthebber
worden bewezen, maar niet noodzakelijk het bestaan van het lastgevingscontract,
zo betogen de verzoekers. Noch artikel 14 van de polderwet, noch artikel 6 van het
huishoudelijk reglement van de betrokken polder vereisen dat de groepering ook
het bewijs levert van een lastgevingsovereenkomst met de lasthebber. De
verzoekers
besluiten
dat
de
schriftelijke
volmacht
die
in
de
groeperingsovereenkomst wordt gegeven door de formele aanwijzing van de
vertegenwoordiger
van
de
groepering
volstaat
als
bewijs
van
de
vertegenwoordigingsbevoegdheid van de afgevaardigde.
Bovendien, zo gaan de verzoekers voort, is de lastgeving een
consensueel contract dat tot stand komt door de loutere wilsovereenstemming van
de partijen. In de regel moet voor het geldig bestaan ervan geen enkele formaliteit
in acht worden genomen. Een lastgeving kan schriftelijk of mondeling worden
gesloten en kan zelfs stilzwijgend tot stand komen en, bijvoorbeeld, blijken uit de
uitvoering door de lasthebber. De verzoekers argumenteren dat artikel 14 van de
polderwet in elk geval niet vereist dat, opdat ingelanden zich zouden kunnen
groeperen, zij een wederkerige overeenkomst houdende lastgeving zouden moeten
sluiten met een mandataris. Zulks voorhouden, betekent dat de deputatie aan de
polderwet een voorwaarde toevoegt. Ook het huishoudelijk reglement stelt geen
zo’n voorwaarde. Integendeel, dat reglement bepaalt dat er enkel een volmacht
moet worden gegeven aan de afgevaardigde. Bijgevolg is een mede-ondertekening
van de groeperingsovereenkomst door de afgevaardigde niet vereist opdat de
groepering rechtsgeldig tot stand komt. De deputatie kan, zo stellen de verzoekers
nog, evenmin een voorwaarde toevoegen aan het huishoudelijk reglement van de
Isabellapolder.
Voorts stellen de verzoekers vast dat de overeenkomsten van
twee groeperingen die wel op de lijst van de stemgerechtigden zijn opgenomen,
evenmin door de afgevaardigden zijn ondertekend. De verzoekers zien niet in
waarom er ten aanzien van hen strengere eisen worden gesteld. Daarin zien zij een
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-34/48
schending van het gelijkheidsbeginsel en het non-discriminatiebeginsel, alsmede
van de artikelen 10 en 11 van de Grondwet gelegen.
De verzoekers doen tevens gelden dat artikel 6 van het
huishoudelijk reglement van de betrokken polder niet bepaalt dat de eigenaarsingelanden zélf de groeperingsovereenkomst per aangetekende zending aan de
dijkgraaf moeten overmaken. De enige eis die deze bepaling stelt is dat de
overeenkomst per aangetekende brief vóór 1 oktober aan de dijkgraaf wordt
overgemaakt, en dit om aan deze handeling vaste datum te geven. De verzoekers
besluiten dat de bodemrechter ook op dat punt een voorwaarde aan artikel 6 van
het huishoudelijk reglement toevoegt. Aldus schendt de bodemrechter tevens het
verbod op machtsoverschrijding en machtsafwending en handelt hij in strijd met
het zorgvuldigheidsbeginsel, het rechtszekerheidsbeginsel en het beginsel patere
legem quam ipse fecisti.
Tot slot stellen de verzoekers nog dat de bodemrechter zijn
onderzoek lijkt te hebben beperkt tot de twee groeperingen waarvan de verzoekers
afgevaardigde zijn. Ten onrechte heeft de eerste rechter nagelaten om álle
groeperingsovereenkomsten te onderzoeken en op gemotiveerde wijze de
rechtsgeldigheid ervan te beoordelen en te motiveren in de bestreden beslissing.
Vooreerst werpt de verwerende partij op dat de kritiek van de
verzoekers in de bezwaarprocedure voor de deputatie slechts betrekking had op de
discussie dat de schrapping van de eigen (vermeende) groeperingen niet rechtmatig
was. In hun cassatieberoep buigen zij dat middel om naar het gegeven dat hun
groeperingsovereenkomsten wél zouden voldoen aan de voorwaarden in artikel 6
van het huishoudelijk reglement van de betrokken polder. Dat is, volgens de
verwerende partij, een ‘nieuw middel’, dat als onontvankelijk moet worden
verworpen.
In een tweede exceptie werpt de verwerende partij op dat de
verzoekers hebben nagelaten om toe te lichten op welke wijze artikel 104bis van
de Provinciewet, artikel 3 van het koninklijk besluit van 17 september 1987 en
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-35/48
artikel 15 van de polderwet zijn geschonden en acht zij het middel in die mate
onontvankelijk.
Het middel is volgens de verwerende partij eveneens
onontvankelijk voor zover de schending van het verbod op machtsoverschrijding
en machtsafwending, het zorgvuldigheidsbeginsel, het rechtszekerheidsbeginsel,
het beginsel patere legem quam ipse fecisti, het gelijkheidsbeginsel, het nondiscriminatiebeginsel en de artikelen 10 en 11 van de Grondwet wordt aangevoerd.
De verwerende partij meent dat die beginselen en artikelen niet tot een rechter zijn
gericht.
De verwerende partij stelt voorts vast dat de verzoekers van de
bevoegdheid van de Raad van State als administratieve cassatierechter trachten
gebruik te maken als was hij een rechterlijke instantie in hoger beroep. De
verzoekers zijn het niet eens met de beoordeling door de bodemrechter van de
groeperingsovereenkomsten die de verzoekers als afgevaardigde aanwijzen, maar
zij kunnen de Raad van State niet aanspreken om nog eens te oordelen over de
geldigheid van de lastgeving die door de groeperingsovereenkomsten tot stand zou
moeten komen. Door dit wél te doen, betwisten de verzoekers de door de
bodemrechter vastgestelde feiten en nodigen zij de Raad van State uit tot een
nieuwe beoordeling van deze feiten. Ook om die reden acht de verwerende partij
het middel onontvankelijk.
Voor zover de verzoekers aanvoeren dat de deputatie zich alleen
heeft uitgesproken over de twee groeperingen waarvan zij de afgevaardigde zouden
zijn en nagelaten zou hebben om álle groeperingsovereenkomsten te onderzoeken
en erover te motiveren, betoogt de verwerende partij dat geen geschonden geachte
rechtsregel of geschonden geacht beginsel wordt vermeld. In die mate is het middel
eveneens onontvankelijk, argumenteert de verwerende partij.
Zij merkt tevens op dat de verzoekers nalaten om aan te geven
op welke wijze de bewoordingen van de betrokken groeperingsovereenkomsten
zouden zijn miskend. Een verzoekende partij kan niet ermee volstaan om louter de
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-36/48
schending van de bewijskracht van de akten in te roepen; zij moet preciseren
waarin de miskenning van de betrokken akte bestaat. Ook in die mate acht de
verwerende partij het middel onontvankelijk. Bovendien, zo stelt zij, heeft het
bestreden besluit het over de bewijswaarde van de groeperingsovereenkomsten,
wat losstaat van de bewijskracht van de akten. De bewijskracht en de bewijswaarde
van de akten zijn twee te onderscheiden juridische begrippen. De bewijswaarde
betreft de overtuigingskracht van een bewijsmiddel; de bewijskracht is niet zozeer
een bewijsregel, maar veeleer een interpretatieregel, ze vormt de uiterste grens
waarmee de rechter rekening moet houden bij de interpretatie van een akte.
Andermaal ziet de verwerende partij er een reden in om het middel in die mate als
onontvankelijk te beschouwen.
Tot slot, doet de verwerende partij nog gelden dat de deputatie
met haar oordeel over het bewijs van een groeperingsovereenkomst oordeelt “in
het licht van het gemeen recht”. Zij voegt daarmee géén voorwaarde toe aan de
bepalingen van artikel 14 van de polderwet of artikel 6 van het huishoudelijk
reglement van de Isabellapolder, zodat het middel feitelijke grondslag mist.
Bovendien, zo gaat de verwerende partij voort, trachten de verzoekers de
beoordeling van de deputatie te weerleggen door in het middel uiteen te zetten hoe
een lastgeving in het gemeen recht in zijn werk gaat en hoe deze moet worden
geïnterpreteerd. Daarmee nodigen zij de Raad van State uit om als cassatierechter
een oordeel te vellen als rechter in tweede aanleg. Dat de verzoekers het niet eens
zijn met de beoordeling van de bodemrechter, maakt die uitspraak niet onwettig.
Het is niet aan de Raad van State om zich in de plaats te stellen van de
bodemrechter en een nieuwe beoordeling te maken van de feiten die door de
bodemrechter werden vastgesteld. De verzoekers koppelen hun toelichting
overigens aan een vermeende schending van de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur, wat in ieder geval de onontvankelijkheid van het middel met
zich brengt, zo besluit de verwerende partij.
Ten gronde argumenteert de verwerende partij dat de deputatie
“in het licht van het gemeen recht” heeft geoordeeld over de wijze waarop
groeperingsovereenkomsten moeten worden bewezen. Daarmee voegt zij geen
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-37/48
voorwaarde toe aan artikel 14 van de polderwet of artikel 6 van het huishoudelijk
reglement van de Isabellapolder. Een groeperingsovereenkomst is een
lastgevingsovereenkomst. De gemeenrechtelijke regels inzake overeenkomsten en
lastgeving zijn van toepassing, voor zover de polderwet of het huishoudelijk
reglement niet ervan afwijken. De verwerende partij wijst op artikel 10, tweede lid,
van het huishoudelijk reglement, waaruit zij afleidt dat wordt afgeweken van het
beginsel dat een lastgeving mondeling kan bestaan. Er wordt door de voormelde
bepaling een handtekening- en identificatievereiste opgelegd. Bijgevolg kan dus
worden vereist, zoals de deputatie heeft geoordeeld, dat de afgevaardigde van de
groepering kan worden geïdentificeerd middels een handtekening. Voor het
overige wijken de polderwet en het huishoudelijk reglement van de betrokken
polder niet af van de gemeenrechtelijke regels inzake bewijsvoering. Ze moeten
volgens de verwerende partij daarom strikt worden nageleefd en “hij die zich
beroept op een bepaalde zaak […] dient [zulks] te bewijzen”.
Wat artikel 6 van het huishoudelijk reglement betreft, meent de
verwerende partij dat het “duidelijk [mag] zijn” dat de ingelanden hun
eigendommen groeperen en dat “zij die van dit recht wensen gebruik te maken”
hun overeenkomst schriftelijk dienen op te stellen en deze bij ter post aangetekende
zending vóór 1 oktober moeten overmaken aan de dijkgraaf van de polder. Het
staat volgens de verwerende partij niet aan de afgevaardigde om dit te doen –
artikel 6 van het huishoudelijk reglement houdt een “uitdrukkelijke beperking van
de bevoegdheid van de afgevaardigde van de groeperingsovereenkomst” in.
In de memorie van wederantwoord repliceren de verzoekers dat
de uiteenzetting van het tweede middel inhoudelijk samenvalt met de eerste grief
van hun bezwaarschrift, zodat het geen nieuw middel betreft.
Voorts zou de verwerende partij volgens de verzoekers “het
zonlicht [ontkennen]” in de mate dat zij beweert dat de schending van zekere
bepalingen niet zouden zijn toegelicht.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-38/48
De verzoekers wijzen voorts erop dat zij de Raad van State niet
vragen om een feitenonderzoek te voeren, maar wel om vanuit de feitelijke
elementen en de gebrekkige motivering van de beslissing van de deputatie vast te
stellen dat de wettelijke bepalingen inzake de opmaak en de mededeling van
groeperingsovereenkomsten zijn geschonden, alsook de wettelijke bepalingen
inzake de bewijswaarde en bewijskracht van een groeperingsovereenkomst.
Beoordeling
a. ontvankelijkheid van het middel
De verzoekers maken wel gewag van een schending van artikel
104bis van de Provinciewet van 30 april 1836 en artikel 3 van het koninklijk besluit
van 17 september 1987, maar zetten in hun verzoekschrift in genen dele uiteen op
welke wijze de bodemrechter deze bepalingen schendt. Dat euvel kan in een
memorie van wederantwoord niet worden rechtgezet.
In die mate is het middel onontvankelijk.
Of het verzoekschrift in afdoende mate duidelijk maakt waarin
de schending van de bewijskracht van de groeperingsovereenkomsten waarbij de
verzoekers als afgevaardigden zijn aangesteld, is gelegen, mag onbesproken
blijven.
Zoals hierna zal blijken, behoeft het middel in die mate geen
nadere beoordeling.
De kritiek dat “[d]e bodemrechter heeft […] nagelaten om alle
groeperingsovereenkomsten te onderzoeken en op gemotiveerde wijze de
rechtsgeldigheid ervan te beoordelen en te motiveren in de bestreden beslissing”
gaat duidelijk terug op artikel 15 van de polderwet dat de deputatie de bevoegdheid
– maar ook de plicht – verleent om uitspraak te doen over de bezwaren – álle
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-39/48
bezwaren – die haar over de lijst van de stemgerechtigden van de algemene
vergadering van een polder worden voorgelegd.
In die mate faalt de exceptie van de verwerende partij; in
dezelfde mate is het middel ontvankelijk.
Het verbod van machtsafwending, het zorgvuldigheidsbeginsel,
het rechtszekerheidsbeginsel en het beginsel patere legem quam ipse fecisti zijn
beginselen die zich richten tot de organen van actief bestuur en niet tot de rechter
zelf.
In de mate dat de verzoekers de bodemrechter verwijten die
beginselen te hebben overtreden “[d]oor een voorwaarde toe te voegen aan de wet
of reglementaire besluiten”, en dus niet door aan die beginselen een uitleg te geven
die met het recht onverenigbaar is, is het middel onontvankelijk.
Machtsoverschrijding door de rechter is een overtreding van de
wet en kan bijgevolg als een middel tegen een jurisdictionele beslissing van een
administratief rechtscollege worden aangevoerd, mits voor het overige aan de
ontvankelijkheidsvoorwaarden van een middel is voldaan.
In die mate faalt de exceptie van de verwerende partij.
De verzoekers voeren voorts de schending aan van het
gelijkheidsbeginsel en het non-discriminatiebeginsel en van de artikelen 10 en 11
van de Grondwet omdat de deputatie voor een ander werkjaar zou hebben beslist
dat twee groeperingsovereenkomsten wél op de lijst van stemgerechtigde leden van
de algemene vergadering van de Isabellapolder moesten worden opgenomen, ook
al waren die overeenkomsten evenmin ondertekend door de afgevaardigden, terwijl
ten aanzien van de verzoekers die eis in het voorliggende werkingsjaar wél wordt
gesteld.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-40/48
Daargelaten of de voormelde beginselen en artikelen ook de
(administratieve) rechter betreffen, noopt een onderzoek van deze kritiek de Raad
van State tot een beoordeling van de zaak zelf.
Alleen al om die reden is het middel in die mate onontvankelijk.
De verzoekers voeren in het middel onder meer aan dat de
bodemrechter aan artikel 14 van de polderwet en artikel 6 van het huishoudelijk
reglement van de Isabellapolder een voorwaarde toevoegt door te eisen dat het
bewijs van een lastgevingsovereenkomst wordt overgelegd en dat de bewijskracht
van de betrokken groeperingsovereenkomsten is geschonden.
Dat middel is gericht tegen de beoordeling door de bodemrechter
van de vóór hem aangevoerde eerste grief, waarin de verzoekers aan de door het
polderbestuur opgestelde lijst verwijten dat “de schrapping van de groeperingen
[…] strijdig [is] met artikel 13 en 14 Polderwet en artikel 4 en 5 en 6 van het
huishoudelijk reglement van Isabellapolder”.
Een dergelijk cassatiemiddel is niet ‘nieuw’. De exceptie van de
verwerende partij faalt in die mate.
Het middel, zoals sub 46 omschreven, voert een grief in rechte
aan en nodigt de Raad van State geenszins uit om in de beoordeling van de feiten
te treden of de zaak als rechter in hoger beroep over te doen.
De excepties van de verwerende partij in die zin falen.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-41/48
b. gegrondheid van het middel
i. de oorspronkelijke grief en het oordeel van de bodemrechter
Het middel heeft betrekking op de door de verzoekers voor de
deputatie eerste aangevoerde grief, die in het bestreden besluit wordt samengevat
als volgt:
“Concreet vragen verzoekers om de 33 geschrapte groeperingen die
volgens hen voldoen aan de voorwaarden beschreven in de polderwet en
het huishoudelijk reglement op te nemen in de lijst van de stemgerechtigden
2024 voor de algemene vergadering van het jaar 2025.”
49.
Daarover doet de bodemrechter als volgt uitspraak:
“Een polder en een watering zijn in de eerste plaats een
belangengemeenschap van gronden en niet van personen. De gronden, die
allen samen wegens hun ligging bijeen horen en dezelfde belangen te
verdedigen hebben inzake waterbeheersing, vormen een gemeenschap.
De kwestie van het toekennen van stemrecht kan worden teruggeleid tot
twee beginselen die vervat zitten in artikel 14 van de polderwet:
a. De polderwet stelt zelf een oppervlakte vast, afhankelijk van de
grootte van de polder in kwestie, waaraan een huishoudelijk
regelement op zijn minst verplicht is stemrecht toe te kennen.
b. De kleine eigenaars-ingelanden die oppervlakte niet individueel
halen kunnen zich groeperen om zo alsnog een stem te bekomen in
de algemene vergadering.
In het kader van dergelijke groepering moet erop gewezen worden dat die
kleine ingelanden daartoe dienen overeen te komen. Niemand kan hen ertoe
verplichten om zich met een andere of meerdere ingelanden te groeperen.
Artikel 6 van het huishoudelijk reglement van de Isabellapolder stelt een
aantal
bijkomende
voorwaarden
waaraan
dergelijke
groeperingsovereenkomst moet voldoen om te worden aanvaard opdat die
groepering een stem bekomt op de algemene vergadering door middel van
afvaardiging. In eerste instantie is de opmaak van de lijst der
stemgerechtigden een opdracht van de ontvanger-griffier en het bestuur van
de polder. Zij moeten nagaan wie stemgerechtigd is op de algemene
vergadering van het jaar daaropvolgend op basis van de voorwaarden die
door of in uitvoering van artikel 12 tot 14 van de wet van 3 juni 1957 zijn
vastgesteld. De lijst ter discussie is bijgevolg die die voor het werkingsjaar
2025 werd opgemaakt en bekrachtigd door het bestuur. De gedateerde
versie die verzoekers aandragen is gedateerd.
- Wat betreft de groeperingsovereenkomst als lastgeving
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-42/48
De groeperingsovereenkomsten die in deze zaak centraal staan hebben in
rechte twee voorwerpen. Enerzijds is het een overeenkomst waarbij kleine
ingelanden zich groeperen om de nodige 4 hectare te behalen, en waarbij
zij zich tegenover elkaar verbinden om de eigen eigendom aan de
groepering toe voegen. Het huishoudelijk reglement lijst in artikel 6 lid 4
een aantal toetsingselementen op waaraan die samenvoeging blijvend moet
voldoen.
Anderzijds vervat dergelijke groeperingsovereenkomst een component
waarbij een persoon wordt aangesteld om het stemrecht – dat verworven
wordt op basis van de eigendommen die de kleine ingelande eigenaren
samenvoegen – uit te oefenen op de algemene vergadering. Het
huishoudelijk reglement laat toe dat die afgevaardigde/gemachtigde een
mede kleine ingelande eigenaar uit de overeenkomst is, dan wel een derde.
Of die derde nu een ingelande is of niet, maakt op zich ook niks uit.
In
rechte
betreft
de
afvaardiging
of
machtiging
een
lastgevingsovereenkomst. De afgevaardigde/gemachtigde wordt immers de
opdracht toegekend om in naam en voor rekening van de groepering een
rechtshandeling te stellen, nl. stemmen op de algemene vergadering. Op
dergelijke overeenkomsten zijn de gemeenrechtelijke regels ook van
toepassing, voor zover de polderwet en het huishoudelijk reglement er niet
van afwijken.
Wat de bewijswaarde van dergelijke groeperingsovereenkomst betreft voor
zover het de lastgevingsovereenkomst tussen kleine eigenaren-ingelanden
en de afgevaardigde/gemachtigde betreft, kan worden gesteld dat de
groeperingsovereenkomst
waarbij
de
handtekening
van
de
gemachtigde/afgevaardigde ontbreekt, op zichzelf niet bewijst dat de
lastgevingsovereenkomst ook effectief bestaat, aangezien niet kan worden
afgeleid uit de voorgelegde overeenkomsten dat de lastgeving ook effectief
door die gemachtigde/afgevaardigde werd aanvaard. Het bewijs van de
lastgeving moet immers geleverd worden door hij die zich erop beroept.
2. Wat betreft de modaliteiten van artikel 6 van het huishoudelijk reglement
Ook moet er op gewezen worden dat alle veertig groeperingen ter kennis
werden gesteld aan de polder door één persoon, nl. [eerste verzoeker], die
werd aangesteld als gemachtigde in één van de veertig
groeperingsovereenkomsten. Daar waar artikel 6 lid 2 van het huishoudelijk
reglement duidelijk stelt dat:
Zij die van dit recht wensen gebruik te maken (om hun eigendommen
samen te voegen) dienen hun overeenkomst schriftelijk op te stellen en deze
bij ter post aangetekende zending voor 1 oktober aan de dijkgraaf te laten
geworden.
Dat artikel schrijft een verdere specificering en vormvereiste in, die in casu
ook niet is nageleefd. Het zijn de eigenaren-ingelanden van een
groeperingsovereenkomst die die overeenkomst aan de dijkgraaf moeten
laten geworden.”
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-43/48
ii. wat artikel 14 van de polderwet en artikel 6 van het huishoudelijk reglement
betreft – de bewijswaarde van de groeperingsovereenkomst
Artikel 14 van de polderwet luidt als volgt:
“Het reglement van elke polder moet, in billijke mate, de
vertegenwoordiging van de kleine eigendommen verzekeren. Het moet, ten
minste, stemrecht waarborgen aan iedere ingelande die, in het gebied van
de polder, grond bezit ter grootte van:
1/2 hectare in een gebied van minder dan 100 hectaren;
1 hectare in een gebied van 100 tot 499 hectaren;
2 hectaren in een gebied van 500 tot 999 hectaren;
3 hectaren in een gebied van 1.000 tot 4.999 hectaren;
4 hectaren in een gebied van 5.000 tot 9.999 hectaren;
5 hectaren in een gebied van 10.000 hectaren en meer.
Eigenaars die afzonderlijk geen stemrecht hebben, kunnen hun
eigendommen groeperen tot het in het reglement vastgestelde minimum,
om gezamenlijk een afgevaardigde naar de algemene vergadering te
zenden.
Elk lid van de algemene vergadering beschikt slechts over één stem.”
Artikel 6 van het huishoudelijk reglement van de Isabellapolder
bepaalt wat volgt:
“Ingelanden die afzonderlijk geen stemrecht hebben kunnen hun
eigendommen, zonder fractionnering, tot het in artikel 5 bepaalde minimum
groeperen om gezamenlijk een stemgerechtigde voor de algemene
vergaderingen aan te stellen.
Zij die van dit recht wensen gebruik te maken dienen hun overeenkomst
schriftelijk op te stellen en deze bij ter post aangetekende zending vóór 1
oktober aan de dijkgraaf te laten geworden.
De aangeduide stemgerechtigde kan zich slechts door een volmachtdrager
laten vertegenwoordigen wanneer dit uitdrukkelijk in de overeenkomst is
bepaald.
Deze groeperingen worden, behoudens tegenstrijdig beding in de
overeenkomst, geacht een onbepaalde duur te hebben. Aldus zullen zij
jaarlijks bij het herzien van de lijst der stemgerechtigden op de lijst
gehandhaafd worden, tenzij op dat ogenblik wordt vastgesteld:
a) dat de vereiste gezamenlijke oppervlakte van minimum vier hectare volle
eigendom niet meer wordt bereikt;
b) of dat één of meer der gegroepeerde afzonderlijk stemrecht zou gekregen
hebben daarin begrepen de verkrijging van stemrecht zoals bepaald in
artikel 31, tweede alinea van de wet van 3 juni 1957;
c) of dat één of meer der gegroepeerde ingelanden is overleden. Voor de
handhaving van de groepering met de erfgenamen, die aan de wettelijke
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-44/48
voorwaarden tot groepering zouden voldoen, is ten aanzien van de polder
een nieuwe overeenkomst noodzakelijk;
d) of dat één of meer der gegroepeerden bij aangetekend schrijven aan de
dijkgraaf zijn of hun beslissing hebben te kennen gegeven een einde aan de
groepering te stellen, hetgeen tegenover de polder enkel geldig uitwerking
zal hebben indien de overeenkomst van onbepaalde duur is en bedoeld
aangetekend schrijven vóór 31 augustus aan de dijkgraaf wordt verzonden;
e) of dat de in de overeenkomst bepaalde duur is verstreken;
f) of dat aan de overeenkomst met bepaalde duur vroegtijdig een einde is
gesteld, hetzij bij minnelijke overeenkomst van al de gegroepeerden, hetzij
bij verbreking in rechte door een in kracht van gewijsde gegane beslissing,
die vroegtijdig einde tegenover de polder enkel geldig uitwerking zal
hebben mits kennisgeving er van per aangetekend schrijven aan de
dijkgraaf vóór 31 augustus vergezeld van ter zake bewijskrachtige
stukken.”
51.
Uit deze bepalingen volgt dat ingelanden die, ieder op zich, geen
stemrecht hebben omwille van de omvang van hun eigendom, zich mogen
groeperen tot het in het huishoudelijk reglement van de betrokken polder
vastgestelde minimum, om gezamenlijk een afgevaardigde naar de algemene
vergadering te zenden. De ingelanden die op die manier aan de algemene
vergadering willen deelnemen, moeten daartoe een schriftelijke overeenkomst
maken en deze aangetekend per post vóór 1 oktober aan de dijkgraaf laten
bezorgen.
Uit niets blijkt dat met die overeenkomst méér wordt bedoeld
dan het akkoord tussen bepaalde ingelanden om een groepering te vormen teneinde
een stem te verwerven in de algemene vergadering van de betrokken polder.
Die zienswijze spoort met de bepalingen van artikel 6, vierde lid,
van het huishoudelijk reglement van de Isabellapolder, naar luid waarvan deze
groeperingen worden geacht van onbepaalde duur te zijn – tenzij een beding in de
overeenkomst anders bepaalt. Dezelfde bepaling vervolgt door te stellen dat
“[a]ldus” “zij” – waarmee slechts zinvol kan worden verwezen naar “[d]eze
groeperingen” uit de daaraan voorafgaande zin – jaarlijks bij het herzien van de
lijst van de stemgerechtigden op de lijst worden gehandhaafd. Dit doet aannemen
dat niet de “aangeduide stemgerechtigde” of afgevaardigde op de lijst van de
stemgerechtigden wordt ingeschreven, maar de groepering zelf.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-45/48
Uit geen van de hiervóór aangehaalde bepalingen volgt dat de
overeenkomst tussen de ingelanden reeds de aanstelling van een afgevaardigde
moet bevatten. Integendeel, deze bepalingen laten de mogelijkheid open om voor
elke algemene vergadering een andere afgevaardigde aan te stellen. Dat rijmt dan
weer met het beginsel dat de overeenkomst wordt geacht van onbepaalde duur te
zijn.
Uit die vaststellingen volgt dat de bodemrechter de bepalingen
van artikel 14 van de polderwet en artikel 6 van het huishoudelijk reglement van
de Isabellapolder miskent door de inschrijving van een groepering op de lijst van
de stemgerechtigden in de algemene vergadering van de betrokken polder,
afhankelijk te maken van het bewijs van de aanvaarding van de lastgeving door de
afgevaardigde.
“artikel
Een beoordeling van het middel in de mate dat de schending van
1984
en
1985
Oud
BW”
en
“de
bewijskracht
van
de
groeperingsovereenkomst waarbij verzoekers als afgevaardigden zijn aangesteld”,
wordt aangevoerd, is bijgevolg niet aan de orde. Immers, daartoe is vereist dat de
lastgeving door de bodemrechter mocht worden beoordeeld. Dat is, zoals hiervóór
gezien, niet het geval.
iii. wat artikel 6 van het huishoudelijk reglement betreft – de verzending van de
overeenkomst aan de dijkgraaf
Het hiervóór aangehaalde artikel 6, tweede lid, van het
huishoudelijk reglement van de Isabellapolder, bepaalt dat “[z]ij die van dit recht
[lees: het recht om zich te groeperen om zo stemrecht in de algemene vergadering
te verwerven] wensen gebruik te maken” hun schriftelijke overeenkomst “bij ter
post aangetekende zending vóór 1 oktober aan de dijkgraaf [dienen] te laten
geworden”.
Uit deze bepaling volgt slechts dat de overeenkomsten vóór
1 oktober aan de dijkgraaf moeten zijn overgemaakt, maar daarin leest de Raad van
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-46/48
State niet dat slechts de betrokken ingelanden dit zelf mogen, op straffe van
ongeldigverklaring of schrapping van de groepering. Zij moeten die overeenkomst
“laten geworden”, wat volgens de spraakgebruikelijke betekenis van deze woorden
betekent: “doen toekomen” – wat niet kan worden verengd tot “zelf bezorgen”.
Door te oordelen dat artikel 6 van het voormelde huishoudelijk
reglement een vormvereiste inhoudt dat alleen de eigenaren-ingelanden van een
groepering de hun betreffende overeenkomst aan de dijkgraaf mogen bezorgen,
schendt de bodemrechter deze bepalingen van artikel 6 van het huishoudelijk
reglement.
iv. wat artikel 15 van de polderwet betreft – de beoordeling van álle
groeperingsovereenkomsten
Anders dan de verzoekers het zien, blijkt uit de bewoordingen
van het bestreden besluit niet dat de bodemrechter zich ertoe heeft beperkt alleen
de groeperingsovereenkomsten waarin zij als afgevaardigde worden vermeld, te
onderzoeken.
In die mate mist het middel feitelijke grondslag.
c. conclusie
Het middel is deels onontvankelijk, deels ongegrond en in de
aangegeven mate gegrond.
BESLISSING
- De Raad van State vernietigt het besluit van de deputatie van de
provincieraad van de provincie Oost-Vlaanderen van 19 december 2024
waarbij het bezwaar van XXX en XXX deels onontvankelijk en deels
ongegrond wordt verklaard.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-47/48
De Raad van State verwerpt het cassatieberoep voor het overige.
-
Dit arrest dient te worden overgeschreven in de registers van de deputatie
van de provincieraad van de provincie Oost-Vlaanderen en melding ervan
moet worden gemaakt op de kant van het vernietigde besluit.
-
De zaak wordt verwezen naar de deputatie van de provincieraad van de
provincie Oost-Vlaanderen.
-
De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van het cassatieberoep,
begroot op een rolrecht van 400 euro, een bijdrage van 24 euro en een
rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die verschuldigd is aan de
verzoekende partijen gezamenlijk.
-
Bij de publicatie van dit arrest door de Raad van State wordt de identiteit
van de verzoekende partijen niet bekendgemaakt.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op vier augustus tweeduizend zesentwintig,
door de Raad van State, IXe kamer, samengesteld uit:
Geert Van Haegendoren,
kamervoorzitter,
Jurgen Neuts,
staatsraad,
Jim Deridder,
staatsraad,
bijgestaan door
Frank Bontinck,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Frank Bontinck
Geert Van Haegendoren
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.452
IX-10.921-48/48