Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.512 (2026-08-28)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 267.512 van 28 augustus 2026 Overheidsopdrachten en openbare
werken - Overheidsopdrachten Beslissing : Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VOORZITTER VAN DE XIIe VAKANTIEKAMER
ARREST
nr. 267.512 van 28 augustus 2026
in de zaak A. 248.769/XIV-40.246
In zake:
de BV GKW
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Stijn Maeyaert en Eline Schepens
kantoor houdend te 1000 Brussel
Koloniënstraat 18-24
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen:
de OV WATER-LINK
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Steven Van Garsse en Simon Verhoeven
kantoor houdend te 2600 Antwerpen
Prins Boudewijnlaan 18
bij wie woonplaats wordt gekozen
Tussenkomende partij:
de BV CAS-VOS
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Robin Beck
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Mechelsesteenweg 127A b1
bij wie woonplaats wordt gekozen
eveneens bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Sophie Bleux en Elisabeth Robbroeckx
kantoor houdend te 1000 Brussel
Regentschapstraat 58 b8
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van de vordering
1.
De vordering, ingesteld op 30 juli 2026, strekt tot de schorsing
bij uiterst dringende noodzakelijkheid van de tenuitvoerlegging van:
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-1/21
“- de beslissing d.d. 13 juli 2026 van Water-Link om de overheidsopdracht voor
werken met als voorwerp ‘Raamovereenkomst werken distributienetwerk’ voor
wat betreft het tweede perceel niet aan GKW BV te gunnen;
- de beslissing d.d. 13 juli 2026 van Water-Link om de overheidsopdracht voor
werken met als voorwerp ‘Raamovereenkomst werken distributienetwerk’ voor
wat betreft het tweede perceel aan CAS-VOS te gunnen;
- de beslissing d.d. 13 juli 2026 van Water-Link om de overheidsopdracht voor
werken met als voorwerp ‘Raamovereenkomst werken distributienetwerk’ voor
wat betreft het eerste perceel aan CAS-VOS te gunnen”.
II. Verloop van de rechtspleging
Bij beschikking van 31 juli 2026 werd, in samenspraak met het
aangeduide lid van het auditoraat, de procedurekalender vastgesteld.
De verwerende partij heeft een nota met opmerkingen en het
administratief dossier ingediend.
Met een verzoekschrift van 11 augustus 2026 heeft de nv CASVOS gevraagd om in het administratief kort geding te mogen tussenkomen.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 20 augustus 2026, om 14.00 uur.
Kamervoorzitter Carlo Adams heeft verslag uitgebracht.
Advocaten Stijn Maeyaert en Eline Schepens, die verschijnen
voor de verzoekende partij, advocaat Simon Verhoeven, die verschijnt voor de
verwerende partij, en advocaten Robin Beck en Elisabeth Robbroeckx, die
verschijnen voor de tussenkomende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur Thomas Maes heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-2/21
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
De verwerende partij schrijft een overheidsopdracht uit voor een
“Raamovereenkomst werken distributienetwerk”, namelijk het vernieuwen en
uitbreiden van waterleidingen in haar distributienetwerk. Het gaat om een
onderhandelingsprocedure met voorafgaande oproep tot mededinging in de
speciale sectoren. De opdracht is opgedeeld in twee percelen.
Als selectiecriteria worden de economische en financiële
draagkracht en de technische beroepsbekwaamheid aangegeven. Het bestek
voorziet in twee gunningscriteria, namelijk de prijs en het plan van aanpak
uitvoering van de werken.
3.2.
Twaalf kandidaten reageren op de oproep tot mededinging. Zij
worden effectief geselecteerd en uitgenodigd een offerte in te dienen.
Vervolgens worden zes offertes ingediend voor perceel 1,
waaronder deze van de huidige tussenkomende partij. Er worden negen offertes
ingediend voor perceel 2, waaronder deze van de huidige verzoekende en de
huidige tussenkomende partij.
Na onderhandelingen worden de definitieve offertes ingediend
en op 28 mei 2026 beslist de verwerende partij de opdrachten voor perceel 1 en
perceel 2 allebei toe te kennen aan de huidige tussenkomende partij.
3.3.
Nadat een vordering tot schorsing bij uiterst dringende
noodzakelijkheid is ingediend, trekt de verwerende partij met een beslissing van
25 juni 2026 de voormelde beslissing van 28 mei 2026 in.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-3/21
3.4.
Er volgt een nieuwe beoordeling met een verslag van nazicht van
9 juli 2026. Overeenkomstig dit verslag, kent de verwerende partij de opdrachten
voor de beide percelen opnieuw toe aan de tussenkomende partij.
IV. Tussenkomst
4.
De bv CAS-VOS blijkt voordeel te halen uit de bestreden
beslissingen en heeft er belang bij dat de vordering wordt afgewezen. Bijgevolg is
er grond om haar verzoek tot tussenkomst in te willigen.
V. Verzoek tot vertrouwelijke behandeling van bepaalde stukken
5.
Iedere partij vraagt de vertrouwelijke behandeling van bepaalde
door haar ingediende stukken. Hierover bestaat geen betwistingen tussen de
partijen, geen van hen voert gronden aan om het aangevoerde vertrouwelijk
karakter ervan, althans in deze fase van het geding, te lichten. De Raad van State
mag overigens deze stukken in zijn beoordeling betrekken.
VI. Ontvankelijkheid van de vordering
6.
Vooralsnog bestaat er geen noodzaak om uitspraak te doen over
de door de verwerende partij opgeworpen ontvankelijkheidsexceptie. Een
onderzoek van en een uitspraak over die exceptie zouden alleen nodig zijn indien
de grondvoorwaarde voor het toewijzen van de vordering tot schorsing vervuld is,
wat, zoals hierna zal blijken, niet het geval is.
VII. Herinnering aan de schorsingsvoorwaarden
7.
Krachtens artikel 17, §§ 1, 5 en 6, van de gecoördineerde wetten
op de Raad van State, gelezen in samenhang met de artikelen 15 en 31 van de wet
van 17 juni 2013 ‘betreffende de motivering, de informatie en de rechtsmiddelen
inzake overheidsopdrachten, bepaalde opdrachten voor werken, leveringen en
diensten en concessies’, moet enkel worden onderzocht of in de voorliggende
vordering tot schorsing die is ingesteld volgens de procedure bij uiterst dringende
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-4/21
noodzakelijkheid, een ernstig middel waarvan het onderzoek zich leent voor een
versnelde behandeling of een klaarblijkelijke onwettigheid wordt aangevoerd.
VIII. Ernst van de middelen
A. Eerste middel
Uiteenzetting van het middel
8.
De verzoekende partij werpt in een eerste middel de schending
op van de artikelen 84 en 153, 3°, van de wet van 17 juni 2016 ‘inzake
overheidsopdrachten’ (hierna: wet van 17 juni 2016), van de artikelen 43 en 44 van
het koninklijk besluit van 18 juni 2017 ‘plaatsing overheidsopdrachten in de
speciale sectoren’ (hierna: koninklijk besluit van 18 juni 2017), van de artikelen 2
en 3 van de wet van 29 juli 1991 ‘betreffende de uitdrukkelijke motivering van de
bestuurshandelingen’, van artikel 5, 9°, van de wet van 17 juni 2013 ‘betreffende
de motivering, de informatie en de rechtsmiddelen inzake overheidsopdrachten,
bepaalde opdrachten voor werken, leveringen en diensten en concessies’ (hierna:
wet van 17 juni 2013), van de formele- en de materiëlemotiveringsplicht en van
het zorgvuldigheidsbeginsel.
De verzoekende partij voert aan dat “de bestreden beslissing niet
toelaat te verifiëren of een daadwerkelijk en volledig prijs- en kostenonderzoek is
uitgevoerd, noch welke bevindingen daaruit desgevallend zijn voortgevloeid”,
terwijl “de aanbestedende entiteit gehouden is een zorgvuldig en toereikend prijsen kostenonderzoek te voeren op de ingediende offertes, met inbegrip van de
eenheidsprijzen” en “[d]e relevante elementen daarvan moeten kunnen worden
afgeleid uit de motivering van de gunningsbeslissing en/of het gunningsverslag”.
In de eerste plaats is de bestreden beslissing volgens de
verzoekende partij niet afdoende gemotiveerd, vermits ze met betrekking tot de
eenheidsprijzen van de finale offertes slechts de vermelding van de zin uit het
verslag van nazicht bevat dat “[n]a onderzoek blijkt dat er geen abnormale prijzen,
noch op vlak van de totaalprijzen noch op vlak van de eenheidsprijzen, werden
ingediend”. De verzoekende partij laat gelden dat een in extenso motivering is
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-5/21
vereist, nu er wel degelijk bijzondere omstandigheden zijn. Zo werd de eerdere
gunningsbeslissing door twee inschrijvers aangevochten, waarna de verwerende
partij ze heeft ingetrokken. Hierna heeft de verwerende partij de offertes opnieuw
beoordeeld, waarbij ook de beslissing inzake het prijsonderzoek werd herzien.
Volgens de verzoekende partij vormt dit geen aanbestedingsprocedure met een
regulier verloop, zodat de verwerende partij tot een meer omstandige motivering
was gehouden. Bij gebreke hieraan kan niet worden nagegaan of en op welke wijze
de verwerende partij haar wettelijke verplichting ter zake heeft nageleefd.
In de tweede plaats blijkt volgens de verzoekende partij niet dat
het door de artikelen 43 en 44 van het koninklijk besluit van 18 juni 2017 vereiste
toereikend en zorgvuldig prijs- en kostenonderzoek werd gevoerd. Noch uit de
bestreden beslissing, noch uit het administratief dossier blijkt dat de
eenheidsprijzen van de finale offertes daadwerkelijk en zorgvuldig werden
onderzocht overeenkomstig de voormelde artikelen. De verwerende partij heeft
wel toelichtingen gevraagd met betrekking tot een aantal eenheidsprijzen van de
initiële offerte van de verzoekende partij, die volgens de verwerende partij als
afwijkend kunnen worden beschouwd. Van dergelijk onderzoek met betrekking tot
de finale offertes van de verzoekende partij en de overige inschrijvers blijkt
nauwelijks iets uit de bestreden beslissing of uit enig ander stuk van het
administratief dossier, terwijl één finale totaalprijs duidelijk afwijkt van de andere
totaalprijzen. De verzoekende partij acht het het nog minder waarschijnlijk dat er
– op een veelheid aan posten – geen enkele afwijkende, en dus nader te
onderzoeken, eenheidsprijs zou zijn voorgekomen in de finale offertes.
Beoordeling
9.
Naar luid van artikel 5, 9°, van de wet van 17 juni 2013 bevat de
beslissing, naar gelang de plaatsingsprocedure en het soort beslissing, “de namen
van de gekozen inschrijver of de gekozen deelnemer of deelnemers bij de
raamovereenkomst en van de deelnemers en inschrijvers van wie de regelmatige
offerte niet werd gekozen en de juridische en feitelijke motieven, waaronder de
kenmerken en relatieve voordelen van de gekozen offerte, voor de beslissingen die
daarop betrekking hebben”. Op grond van de artikelen 2 en 3 van de wet van 29
juli 1991 ‘betreffende de uitdrukkelijke motivering van de bestuurshandelingen’
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-6/21
moet de motivering “afdoende” zijn, hetgeen betekent dat ze pertinent moet zijn,
dit wil zeggen dat ze duidelijk met de beslissing te maken moet hebben, en dat ze
draagkrachtig moet zijn, dit wil zeggen dat de aangehaalde redenen moeten
volstaan om de beslissing te dragen. De betrokkene moet in de hem aanbelangende
beslissing zelf de motieven kunnen aantreffen op grond waarvan ze werd genomen,
opdat de hij met kennis van zaken zou kunnen uitmaken of het aangewezen is de
beslissing met een annulatieberoep te bestrijden.
Wat het prijsonderzoek betreft, vermeldt het gunningsverslag dat
na onderzoek geen abnormale prijzen werden vastgesteld, noch wat de
totaalprijzen, noch wat de eenheidsprijzen betreft. Al lijkt deze motivering
summier te zijn, de weergave van het prijsonderzoek in het gunningsverslag mag
beknopt zijn als er daarbij geen bijzondere problemen zijn gerezen. Anders dan de
verzoekende partij voorhoudt, lijken er te dezen inderdaad geen bijzondere
problemen te zijn gerezen. Het enkele gegeven dat een eerdere gunningsbeslissing
werd aangevochten en vervolgens werd ingetrokken, waarna de offertes opnieuw
werden beoordeeld, kan op zich niet worden beschouwd als een bijzondere
omstandigheid op grond waarvan de verwerende partij in de bestreden beslissing
in extenso zou moeten uiteenzetten op welke wijze zij alle totaal- en
eenheidsprijzen heeft onderzocht. De eerdere gunningsbeslissing werd immers niet
ingetrokken omwille van een gebrekkig prijsonderzoek, maar wel omwille van een
mogelijk motiveringsprobleem inzake de kwalitatieve selectie. Uit de
omstandigheid dat de verzoekende partij naar aanleiding van de eerdere
gunningsbeslissing reeds kritiek had geuit op het gevoerde prijsonderzoek, volgt
evenmin een verzwaarde formelemotiveringsplicht in hoofde van de verwerende
partij. Die kritiek was immers identiek aan de thans voorliggende. De door de
verzoekende partij aangevoerde bepalingen inzake de formelemotiveringsplicht
zijn prima facie niet geschonden.
10.
De
materiëlemotiveringsplicht
houdt
in
dat
iedere
administratieve rechtshandeling moet steunen op motieven waarvan het feitelijk
bestaan naar behoren is bewezen en die in rechte ter verantwoording van die
handeling in aanmerking kunnen worden genomen. Bij de beoordeling van de
naleving van de materiëlemotiveringsplicht is de Raad van State niet bevoegd om
zijn oordeel omtrent de feiten in de plaats te stellen van het oordeel van de
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-7/21
administratieve overheid. Hij is enkel bevoegd om desgevraagd na te gaan of de
administratieve overheid is uitgegaan van de juiste feitelijke gegevens, of zij die
correct heeft beoordeeld en of zij op grond daarvan binnen de perken van de
redelijkheid tot haar besluit is kunnen komen. Voorts mag enkel met de formeel
uitgedrukte motieven rekening worden gehouden.
Het zorgvuldigheidsbeginsel houdt in dat het bestuur zijn
beslissing op zorgvuldige wijze moet voorbereiden. Dit impliceert dat de beslissing
dient te steunen op werkelijk bestaande en concrete feiten die met de vereiste
zorgvuldigheid werden vastgesteld. De overheid is onder meer verplicht om
zorgvuldig te werk te gaan bij de voorbereiding van de beslissing en de feitelijke
en juridische aspecten van het dossier deugdelijk te onderzoeken, zodat zij met
kennis van zaken kan beslissen.
Te dezen blijkt uit de onderliggende beoordelingstabellen en de
verslagen van de onderhandelingsgesprekken op het eerste gezicht dat de
verwerende partij de aangeboden prijzen daadwerkelijk heeft onderzocht, zowel
wat de totaalprijzen betreft als de eenheidsprijzen. Binnen de perken van het
algemeen prijsonderzoek heeft de verwerende partij bepaalde prijzen nader
onderzocht en, waar zij daartoe aanleiding zag, bijkomende toelichtingen gevraagd
aan de betrokken inschrijvers. Het gegeven dat uit de bestreden beslissing zelf of
het gunningsverslag niet voor elke eenheidsprijs afzonderlijk zou blijken welke
concrete onderzoeksverrichtingen er werden gesteld, doet prima facie geen afbreuk
aan het bestaan en de zorgvuldigheid van het algemeen prijsonderzoek op zich.
Ook de verwijzing van de verzoekende partij naar de onderlinge
verschillen tussen de finale totaalprijzen kan prima facie niet tot een ander besluit
leiden. Een blik op de tabel met de finale totaalprijzen voor perceel 2 leert op het
eerste gezicht dat deze zes prijzen binnen een kennelijk niet abnormale prijsvork
liggen tussen enerzijds (afgegrond) 14,97 miljoen euro en anderzijds 19,80 miljoen
euro, telkens BTW inbegrepen. Op het eerste gezicht waren er voor een normaal
zorgvuldige aanbestedende overheid geen gronden om op basis daarvan te
besluiten dat bepaalde totaalprijzen een schijnbaar abnormaal karakter vertoonden
en bijgevolg nader dienden te worden onderzocht, noch dat daaromtrent een
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-8/21
bijzondere motivering in het gunningsverslag of de gunningsbeslissing diende te
worden opgenomen.
De verwijzing door de verzoekende partij naar één hoger
liggende totaalprijs doet er in de huidige stand van het geding niet noodzakelijk toe
besluiten dat zich binnen de veelheid aan onderliggende posten één of meer
abnormale eenheidsprijzen moesten bevinden, noch dat daaromtrent te dezen een
bijzondere motivering moest worden opgenomen in het gunningsverslag. Het
middel lijkt op dit punt overigens onontvankelijk te zijn bij gebrek aan belang, nu
dit deel van de argumentatie betrekking heeft op de offerte van de inschrijver die
als laatste werd gerangschikt. Zelfs indien zou moeten worden besloten dat de
offerte van deze inschrijver als abnormaal hoog had moeten worden geweerd, blijkt
op het eerste gezicht niet welk concreet voordeel de verzoekende partij uit die
vaststelling zou kunnen halen.
De omstandigheid dat bij de initiële offertes toelichtingen
werden gevraagd met betrekking tot bepaalde eenheidsprijzen, terwijl dit bij de
finale offertes niet of slechts in mindere mate gebeurde, lijkt evenmin te volstaan
om tot een gebrek aan zorgvuldig prijsonderzoek te besluiten. De verplichting om
een prijs nader te onderzoeken ontstaat immers niet uit het enkele gegeven dat een
prijs in een eerdere fase van de procedure aanleiding heeft gegeven tot vragen,
maar indien de uiteindelijk aangeboden prijs een schijnbaar abnormaal karakter
vertoont. Er blijkt op het eerste gezicht niet dat de finale offertes dergelijke prijzen
bevatten die door de verwerende partij ten onrechte niet nader werden onderzocht.
De kritiek van de verzoekende partij berust in zoverre
hoofdzakelijk op de gevolgtrekking dat een toereikend prijsonderzoek niet zou
hebben plaatsgevonden omdat uit de bestreden beslissing niet omstandig blijkt
welke onderzoeksverrichtingen voor iedere finale eenheidsprijs werden gesteld.
Die gevolgtrekking wordt op het eerste gezicht evenwel tegengesproken door de
stukken van het administratief dossier waarvan de Raad van State kennis kon
nemen.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-9/21
Er is in de huidige stand van het geding geen grond om te
besluiten tot een gebrek in het wettig verloop van de plaatsingsprocedure met
betrekking tot het prijsonderzoek.
11.
Het eerste middel is niet ernstig.
B. Tweede middel
Uiteenzetting van het middel
12.
De verzoekende partij werpt in een tweede middel de schending
op van de artikelen 81 en 153 van de wet van 17 juni 2016, van artikel 5, 9°, van
de wet van 17 juni 2013 en van de formelemotiveringsplicht.
De verzoekende partij voert aan dat de verwerende partij voor het
tweede gunningscriterium “plan van aanpak uitvoering van de werken”
beoordelingselementen heeft gehanteerd die geen verband houden met het
voorwerp van de opdracht, dan wel uitvoeringsvoorwaarden zijn. Nochtans mogen
geen beoordelingselementen worden gehanteerd die geen uitstaan hebben met het
voorwerp van de opdracht, enkel slaan op de persoon van de inschrijver zelf of
uitvoeringsvoorwaarden zijn. De verzoekende partij licht concreet toe dat bij het
tweede gunningscriterium voor de tussenkomende partij wordt verwezen naar
algemene kenmerken van de onderneming, zoals groene energiecontracten,
duurzaamheidsrapportering en een ISO 14001-certificaat, zonder dat uit het
gunningsverslag blijkt welke concrete meerwaarde deze elementen zouden
opleveren voor de uitvoering van de betrokken opdracht. Zij vervolgt dat de
verwerende partij het kennelijk een meerwaarde acht dat de tussenkomende partij
de nodige sociale voorzieningen treft voor haar medewerkers en belang hecht aan
hygiënisch en veilig werk, doch dit vormt geen meerwaarde nu artikel 7 van de wet
van 17 juni 2016 de naleving van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht oplegt aan
elke ondernemer. Verder wordt als positief element voor de beoordeling van de
offerte van de tussenkomende partij ook de preventie van stofhinder en
stofontwikkeling vermeld door het gebruik van stofschermen en geluidsarme
machines. Het gebruik hiervan vormt volgens de verzoekende partij echter veeleer
de concretisering van bestaande voorschriften dan een afzonderlijke meerwaarde
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-10/21
van de offerte van de tussenkomende partij. Tot slot vormt ook het door de
tussenkomende partij voorgehouden vermijden van bodemverstoring geen
afzonderlijke positieve meerwaarde, maar gaat het volgens de verzoekende partij
om verplichtingen waaraan elke inschrijver reeds wordt geacht te voldoen.
Beoordeling
13.
In de mate dat de kritieken van de verzoekende partij bijna
uitsluitend betrekking hebben op de beoordeling door de verwerende partij van de
offerte van de als eerste gerangschikte tussenkomende partij, moet worden
opgemerkt dat de verzoekende partij slechts als derde werd gerangschikt. De
verzoekende partij richt echter geen kritiek tegen de beoordeling van de als tweede
gerangschikte offerte. Deze laatste heeft voor het tweede gunningscriterium 28/35
behaald, waar de verzoekende partij 23,1/35 heeft behaald. De verzoekende partij
richt geen enkele kritiek tegen de beoordeling van de als tweede gerangschikte
offerte in de zin dat deze te hoog zou zijn gequoteerd, noch zet zij uiteen dat en in
welke mate haar eigen offerte te laag zou zijn gequoteerd wat het tweede
gunningscriterium betreft. Bijgevolg zouden de kritieken die enkel zijn gericht
tegen de beoordeling van de offerte van de tussenkomende partij, weliswaar tot een
herbeoordeling en een eventuele lagere quotering van de offerte van de
tussenkomende partij kunnen leiden, doch dit zou de beoordeling van de thans als
tweede gerangschikte offerte, vóór deze van de verzoekende partij, onverlet laten.
De verzoekende partij kan derhalve geen voordeel putten uit haar uitsluitend tegen
de offerte van de tussenkomende partij gerichte kritiek.
14.
De concrete kritiek in het middel waarin de verzoekende partij
aanvoert dat de verwerende partij ten onrechte bij de toetsing van alle offertes
rekening heeft gehouden met de randvoorwaarden van de opdracht, zou
daarentegen wel kunnen leiden tot de vaststelling dat de beoordeling van alle
offertes voor het tweede gunningscriterium op kennelijk onwettige wijze zou zijn
gebeurd.
Het tweede gunningscriterium wordt in het bestek onder meer als
volgt beschreven:
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-11/21
“Plan van aanpak uitvoering van de werken
De inschrijver beschrijft hoe hij de uitvoering van de opdracht zal aanpakken in elk
van de verschillende fases van het project, en dit binnen de gestelde termijnen.
Bij het beoordelen van dit criterium zal de aanbestedende entiteit onder meer
rekening houden me volgende beoordelingselementen:
Globaal plan van aanpak (GPA):
Het GPA overloopt gestructureerd (bv. chronologisch) en in grote lijnen hoe de
inschrijver de uitvoering van de diverse grote fases en types van werken samen met
zijn onderaannemers wenst te organiseren voor deze specifieke werf.
Uit het GPA moet duidelijk zijn dat de inschrijver rekening houdt met de
voornaamste randvoorwaarden, moeilijkheden en bezorgdheden betreffende de
planning, fasering, veiligheid, techniciteit, milieu en CO2 reductie, hygiënisch
werken … die de opdrachtgever schets in het aanbestedingsdossier (plannen, bestek,
VGP).”
In het gunningsverslag wordt bij alle offertes inderdaad
opgemerkt dat “uit de beschrijving in de offerte blijkt dat de inschrijver rekening
heeft gehouden met de voornaamste randvoorwaarden”. Indien de kwaliteit van
een plan van aanpak wordt onderzocht, lijkt het echter vrij vanzelfsprekend dat
wordt nagegaan of dat plan realistisch en bruikbaar is in het licht van de
contractuele, technische en praktische randvoorwaarden van de opdracht. Daarmee
worden die randvoorwaarden op het eerste gezicht nog niet zelf tot gunningscriteria
verheven. Met de betrokken opmerking lijken in het gunningsverslag immers niet
de randvoorwaarden zelf te worden geëvalueerd – deze zijn in beginsel voor elke
inschrijver dezelfde – maar wel de kwaliteit en de geloofwaardigheid van de wijze
waarop de inschrijver voorstelt zijn uitvoering van de opdracht binnen die
randvoorwaarden te organiseren.
Op dit punt blijkt prima facie geen onwettigheid in het verloop
van de toetsing van de offertes, dermate dat zich een schorsing van de uitvoering
van de bestreden beslissing zou opdringen.
15.
Het tweede middel is niet ernstig.
C. Derde middel
Uiteenzetting van het middel
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-12/21
De verzoekende partij werpt in een derde middel de schending
op van “het mededingingsbeginsel, dat van openbare orde is, zoals vermeld in
artikel 4 van de [wet van 17 juni 2016] en Richtlijn RL/2014/25/EU”, van artikel
81 van de wet van 17 juni 2016, van artikel 68, § 4, 6°, van het koninklijk besluit
van 18 juni 2017 en van het beginsel patere legem quam ipse fecisti.
In een eerste middelonderdeel voert de verzoekende partij aan
dat de organisatie, kwalificatie en ervaring van het personeel worden aangewend
als gunningscriteria, terwijl dit slechts kan onder strikte voorwaarden die te dezen
niet zijn vervuld.
In een tweede middelonderdeel voert de verzoekende partij aan
dat het tweede gunningscriterium leidt tot een “onbeperkte keuzevrijheid” voor de
aanbesteder door de vermelding van “een onuitputtelijke lijst van potentiële
beoordelingselementen, gecombineerd met een globale beoordeling”. Het moet
voor de inschrijvers echter duidelijk zijn welke elementen meer of minder gewicht
in de schaal leggen bij de beoordeling van hun offerte. De verzoekende partij acht
daarom artikel 4 van de wet van 17 juni 2016 en artikel 81 van de wet van 17 juni
2016 geschonden.
In een derde middelonderdeel voert de verzoekende partij aan dat
het relatieve gewicht van de gunningscriteria prijs en kwaliteit werd aangepast in
de loop van de plaatsingsprocedure. In de aankondiging was dit bepaald op 85
punten voor de prijs en 15 punten voor de kwaliteit, doch bij de mededeling van
het bestek was dit bijgesteld tot 65 punten voor de prijs en 35 punten voor de
kwaliteit. Volgens de verzoekende partij werd de mededinging aldus vertekend en
werden het mededingingsbeginsel, het beginsel patere legem quam ipse fecisti en
het in artikel 4 van de wet van 17 juni 2016 en richtlijn RL/2014/25/EU vermelde
gelijkheids- en transparantiebeginsel geschonden. De verzoekende partij vraagt in
ondergeschikte orde hierover prejudiciële vragen te stellen aan het Hof van Justitie
van de Europese Unie.
Beoordeling
Eerste onderdeel van het derde middel
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-13/21
Artikel 81, § 2, 3º, b), Wet Overheidsopdrachten 2016 luidt:
Ҥ 2. De economisch meest voordelige offerte uit het oogpunt van de aanbestedende
overheid wordt, naar keuze, vastgesteld:
[…]
3° rekening houdend met de beste prijs-kwaliteitsverhouding die bepaald wordt op
basis van de prijs of de kosten alsook criteria waaronder kwalitatieve, milieu- en/of
sociale aspecten, die verband houden met het voorwerp van de betrokken opdracht.
Het kan onder meer gaan om de volgende criteria:
[…]
b) de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de
uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een aanzienlijke
invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de opdracht.”
Op grond van artikel 70 van het koninklijk besluit van 18 juni
2017 zijn de artikelen 65 tot 69 en 72 van het koninklijk besluit van 18 april 2017
‘plaatsing overheidsopdrachten in de klassieke sectoren’ van toepassing. Artikel
68, § 4, 6°, van dit laatste koninklijk besluit bepaalt dat “de studie- en
beroepskwalificaties van de dienstverlener of de aannemer of die van het
leidinggevend personeel van de onderneming, mits zij niet als een
gunningscriterium worden gehanteerd”, bewijsmiddelen van de technische
bekwaamheid van de ondernemer zijn.
18.
De mogelijkheid om ‘de organisatie, de kwalificatie en de
ervaring van het personeel’ in aanmerking te nemen als gunningscriterium, geldt
wel degelijk ook bij opdrachten voor werken.
Uit de opdrachtdocumenten en de algemene context van de
opdracht kan op het eerste gezicht worden afgeleid dat de ervaring en de
kwalificaties van het personeel een aanzienlijke invloed kunnen hebben op de
kwaliteit van de uitvoering van de werken. De uitvoering van nutswerken
veronderstelt immers niet louter het ter beschikking stellen van voldoende
arbeidskrachten, maar vereist tevens een adequate organisatie en coördinatie van
de verschillende ploegen en de inzet van personeel dat beschikt over de nodige
technische kennis en ervaring om de concrete werkzaamheden op een veilige,
efficiënte en kwalitatief behoorlijke wijze uit te voeren. Dit geldt des te meer
wanneer de werken worden uitgevoerd aan of in de nabijheid van bestaande
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-14/21
nutsinfrastructuur en de concrete uitvoeringsomstandigheden van de verschillende
deelopdrachten binnen de raamovereenkomst kunnen variëren.
De omstandigheid dat het om een raamovereenkomst gaat, lijkt
hieraan geen afbreuk te doen. Een raamovereenkomst strekt er juist toe gedurende
een bepaalde periode concrete opdrachten onder vooraf vastgestelde voorwaarden
te laten uitvoeren. De wijze waarop de opdrachtnemer zijn personeel organiseert
en de kwalificatie en ervaring van de personen die daadwerkelijk bij die uitvoering
worden ingezet, kunnen dan ook van wezenlijk belang zijn voor de kwaliteit
waarmee die opeenvolgende opdrachten worden uitgevoerd. Het gaat daarbij niet
noodzakelijk om een beoordeling van de algemene geschiktheid of ervaring van de
onderneming als zodanig, maar om de kwaliteit van het personeel dat voor de
uitvoering van de betrokken opdracht wordt ingezet en de wijze waarop dit
personeel wordt georganiseerd.
Voor zover de verwerende partij aldus niet opnieuw de algemene
technische of beroepsbekwaamheid van de inschrijvers heeft beoordeeld, maar de
organisatie, kwalificatie en ervaring van het daadwerkelijk voor de uitvoering van
de opdracht ingezette personeel heeft gewaardeerd wegens de invloed daarvan op
het verwachte uitvoeringsniveau, blijkt in de huidige stand van het geding niet
waarom dergelijke elementen naar hun aard niet als kwalitatief gunningscriterium
in aanmerking zouden mogen worden genomen.
19.
Verder bestaat op het eerste gezicht geen ongeoorloofde overlap
met de selectiecriteria. In het kader van de kwalitatieve selectie wordt immers
gepeild naar de technische en beroepsbekwaamheid van de inschrijver als
onderneming in haar geheel en wordt aldus beoordeeld of deze over de vereiste
algemene geschiktheid beschikt om de betrokken opdracht naar behoren uit te
voeren. Te dezen wordt in de gunningsfase daarentegen niet opnieuw die algemene
bekwaamheid van de inschrijver beoordeeld, maar wel de ervaring en kwalificaties
van het specifieke personeel dat voor de uitvoering van de opdracht zal worden
ingezet, in het bijzonder de ploegleiders.
Beide beoordelingen hebben aldus een verschillend voorwerp en
een verschillende finaliteit. Dat bij de kwalitatieve selectie reeds rekening werd
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-15/21
gehouden met elementen die verband houden met de technische en
beroepsbekwaamheid van de inschrijver, staat er op het eerste gezicht niet aan in
de weg dat bij de gunning vervolgens wordt beoordeeld in welke mate de concrete
personele invulling die in de offerte voor de uitvoering van de opdracht wordt
voorgesteld, bijdraagt tot een hoger niveau van uitvoering. Hierbij wordt niet
langer de vraag beantwoord of de inschrijver voldoende bekwaam is om tot de
plaatsingsprocedure te worden toegelaten, maar wel welke van de geselecteerde
inschrijvers, gelet op onder meer de kwalificaties en ervaring van de daadwerkelijk
ingezette ploegleiders, de kwalitatief meest voordelige offerte heeft ingediend.
De enkele omstandigheid dat zowel in de selectie- als in de
gunningsfase begrippen als ervaring, bekwaamheid of kwalificaties aan bod
komen, volstaat dan ook niet om tot een ongeoorloofde dubbele beoordeling te
besluiten. Doorslaggevend is veeleer het voorwerp waarop die beoordeling
concreet betrekking heeft. Nu de selectiecriteria de bekwaamheid van de
onderneming als zodanig betreffen, terwijl het betrokken gunningscriterium
betrekking heeft op de kwaliteit van welbepaalde personeelsleden die bij de
uitvoering van de opdracht een specifieke rol zullen vervullen, lijkt de door de
verzoekende partij aangevoerde overlapping op het eerste gezicht niet te bestaan.
20.
De verwijzing door de verzoekende partij naar de reglementering
inzake de erkenning van aannemers doet niet anders besluiten. De erkenning strekt
ertoe vast te stellen of een aannemer, gelet op onder meer zijn technische
bekwaamheid en beroepsbekwaamheid, in algemene zin geschikt kan worden
geacht om werken van een bepaalde aard en omvang uit te voeren. Ze beantwoordt
aldus een andere vraag dan de beoordeling, in het kader van een kwalitatief
gunningscriterium, van de organisatie, kwalificatie en ervaring van het personeel
dat concreet voor de uitvoering van de betrokken opdracht zal worden ingezet.
Dat bepaalde elementen die relevant zijn voor de erkenning van
een aannemer tevens verband kunnen houden met de kwalificatie of ervaring van
het personeel, brengt prima facie dan ook niet met zich mee dat met deze laatste
elementen geen rekening meer zou mogen worden gehouden bij de beoordeling
van de kwaliteit van een door de aannemer opgestelde offerte, voor zover deze
elementen in die context worden beoordeeld wegens hun invloed op het verwachte
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-16/21
niveau van uitvoering van de opdracht. De verzoekende partij lijkt aldus ten
onrechte uit een zekere feitelijke samenhang tussen beide beoordelingen af te
leiden dat er sprake zou zijn van een ongeoorloofde dubbele beoordeling.
21.
Het eerste middelonderdeel is niet ernstig.
Tweede onderdeel van het derde middel
In de eerste plaats dient het onderscheid te worden gemaakt
tussen enerzijds gunningscriteria en eventuele subcriteria, en anderzijds de
concrete beoordelingselementen die de aanbestedende overheid bij de toepassing
van een kwalitatief gunningscriterium in aanmerking neemt.
Niet elk element dat de aanbestedende overheid betrekt bij de
inhoudelijke beoordeling van een offerte, vormt noodzakelijk een afzonderlijk
subgunningscriterium dat als zodanig vooraf in de opdrachtdocumenten moet
worden bekendgemaakt. Een aanbestedende overheid moet bij de concrete
beoordeling van een kwalitatief gunningscriterium immers beschikken over een
zekere beoordelingsruimte om de inhoud van de ingediende offertes te
onderzoeken en de daarin aangetroffen sterke en zwakke punten te waarderen, voor
zover zij daarbij binnen de grenzen van het vooraf bekendgemaakte
gunningscriterium blijft en geen nieuwe criteria of subcriteria toepast die de
voorbereiding van de offertes hadden kunnen beïnvloeden.
23.
Het gegeven dat de verwerende partij in het bestek zelf reeds een
niet-limitatieve opsomming heeft opgenomen van elementen die bij de beoordeling
van het tweede gunningscriterium in aanmerking konden worden genomen, leidt
niet tot een ander besluit. Een dergelijke opsomming lijkt er integendeel toe te
strekken de inschrijvers nader inzicht te verschaffen in de wijze waarop de
aanbestedende overheid het betrokken gunningscriterium inhoudelijk opvat en
welke aspecten zij daarbij relevant acht. Uit het uitdrukkelijk niet-limitatieve
karakter ervan konden de inschrijvers evenwel niet afleiden dat uitsluitend de
opgesomde elementen bij de beoordeling in aanmerking zouden mogen worden
genomen.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-17/21
Het vooraf verstrekken van dergelijke bijkomende informatie
kan er op het eerste gezicht evenmin toe leiden dat elk aldus vermeld
beoordelingselement
daardoor
het
karakter
van
een
afzonderlijk
subgunningscriterium verkrijgt en dat de beoordelingsruimte waarover de
aanbestedende overheid bij de concrete toepassing van het gunningscriterium
beschikt, dienovereenkomstig wordt beperkt. Anders zou hierover slechts kunnen
worden geoordeeld indien bepaalde beoordelingselementen in werkelijkheid als
zelfstandige subcriteria werden gehanteerd, dan wel indien door de wijze waarop
zij werden toegepast de draagwijdte of het relatieve gewicht van het vooraf
bekendgemaakte gunningscriterium werd gewijzigd. Dat dit te dezen het geval zou
zijn, blijkt op het eerste gezicht niet uit het betoog van de verzoekende partij.
Het enkele gegeven dat de opsomming van mogelijke
beoordelingselementen niet limitatief was en dat vervolgens een globale
beoordeling van het gunningscriterium plaatsvond, volstaat bijgevolg niet om aan
te nemen dat de verwerende partij over een onbeperkte keuzevrijheid beschikte.
Haar beoordelingsvrijheid bleef op het eerste gezicht begrensd door de inhoud en
draagwijdte van het vooraf bekendgemaakte gunningscriterium en door de
beginselen van gelijke behandeling en transparantie.
24.
Het tweede middelonderdeel is niet ernstig.
Derde onderdeel van het derde middel
De verwerende partij erkent in de nota met opmerkingen en ter
terechtzitting dat in de aankondiging inderdaad een relatieve weging van 85/15 van
de gunningscriteria werd vermeld, terwijl in het bestek een weging van 65/35 is
opgenomen. Zij omschrijft de vermelding in de aankondiging als een louter
materiële vergissing.
26.
Betreffende de vraag of de verwerende partij tijdens de
beoordeling van de offertes de weging van de gunningscriteria heeft gewijzigd,
dient te worden opgemerkt dat de plaatsingsprocedure te dezen verliep in twee
onderscheiden fasen. De aankondiging van de opdracht, waarin een verhouding
van 85/15 tussen prijs en kwaliteit werd vermeld, had betrekking op de fase waarin
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-18/21
belangstellende ondernemingen zich kandidaat konden stellen. Pas na de
selectiefase werd aan de geselecteerde kandidaten het bestek bezorgd, waarin de
gunningscriteria en hun weging op 65/35 werden vastgesteld met het oog op het
opstellen en indienen van de offertes.
Er dient dan ook een onderscheid te worden gemaakt tussen de
voorwaarden waaronder ondernemingen zich kandidaat hebben gesteld en de
voorwaarden waaronder de geselecteerde kandidaten vervolgens met elkaar in
mededinging zijn getreden voor de gunning van de opdracht. Alle geselecteerde
kandidaten beschikten vóór het opstellen en indienen van hun offerte over dezelfde
informatie omtrent de daadwerkelijk gehanteerde weging van de gunningscriteria.
Er blijkt niet dat de in het bestek vastgestelde verhouding van 65/35 nadien nog
werd gewijzigd of dat bij de beoordeling van de offertes een andere verhouding
werd toegepast.
In die omstandigheden lijkt de discrepantie tussen de
aankondiging en het bestek de gelijke behandeling van de geselecteerde
inschrijvers bij het opstellen en beoordelen van hun offertes niet te hebben
aangetast. De verzoekende partij voert niet aan en toont a fortiori evenmin aan dat
zij haar offerte heeft moeten voorbereiden op basis van de aanvankelijk
aangekondigde verhouding van 85/15, noch dat zij, indien zij eerder kennis had
gehad van de verhouding van 65/35, haar offerte op een andere wijze zou hebben
opgesteld. Zij kende de uiteindelijk toegepaste weging immers vóór zij haar offerte
diende op te stellen en in te dienen.
27.
Al kan niet zonder meer worden uitgesloten dat de in de
aankondiging vermelde weging van de gunningscriteria relevant kon zijn voor de
beslissing van potentiële gegadigden om al dan niet een aanvraag tot deelneming
in te dienen, daaruit volgt evenwel niet zonder meer dat de mededinging te dezen
daadwerkelijk en dermate werd vertekend dat de verzoekende partij er zich nuttig
op zou kunnen beroepen. Zij heeft immers zelf een aanvraag tot deelneming
ingediend, werd geselecteerd en heeft vervolgens, met volledige kennis van de in
het bestek vastgestelde verhouding van 65/35, aan de gunningsfase deelgenomen.
Zij maakt op het eerste gezicht niet concreet aannemelijk dat de discrepantie tussen
85/15 en 65/35 de wijze waarop zij haar offerte heeft kunnen voorbereiden, dan
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-19/21
wel haar positie ten opzichte van de overige geselecteerde inschrijvers nadelig
heeft beïnvloed.
Gelet op het tweefasige verloop van de procedure en bij gebrek
aan enige concrete aanwijzing dat de aangevoerde discrepantie een weerslag heeft
gehad op de eigen deelname van de verzoekende partij aan de procedure of haar
mededingingspositie, kan derhalve in de huidige stand van het geding niet worden
besloten dat de mededinging noodzakelijkerwijs werd vertekend en de beginselen
van gelijkheid en transparantie werden geschonden. Minstens lijkt de verzoekende
partij niet aan te tonen welk concreet eigen nadeel zij heeft geleden door de
betwiste discrepantie.
28.
De verzoekende partij vraagt in ondergeschikte orde nog om drie
prejudiciële vragen te stellen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie.
Er kan worden volstaan met de vaststelling dat een prejudiciële
vraagstelling kennelijk niet verenigbaar is met de aard van een kort geding
procedure bij uiterst dringende noodzakelijkheid. Het Hof van Justitie van de
Europese Unie heeft zelf reeds in zijn arrest van 24 mei 1977 in de zaak C-107/76
geoordeeld dat een prejudiciële vraagstelling aan het Hof niet verplicht is in het
kader van “summiere en spoedeisende procedures […], die voorlopige
rechtsbescherming beogen te bieden”, zolang “elke […] voorlopig besliste
rechtsvraag in een gewone procedure ten gronde aan een hernieuwd onderzoek kan
worden onderworpen, ongeacht of deze procedure steeds dan wel alleen op
verlangen van de in het ongelijk gestelde partij moet worden ingeleid”. Dit is te
dezen duidelijk het geval. Ook het Grondwettelijk Hof heeft in zijn arrest nr.
156/2024 van 19 december 2024 specifiek over de rechtspleging voor de
Raad van State geoordeeld “dat de Raad van State in kortgedingprocedures niet
ertoe gehouden is een prejudiciële vraag aan het Hof van Justitie te stellen omdat
de verplichting tot het stellen van een dergelijke vraag blijft gelden in de procedure
ten gronde en de in kortgeding beoordeelde rechtspunten opnieuw ten gronde
worden beoordeeld door de Raad van State”. Bijgevolg worden de voorgestelde
prejudiciële vragen niet gesteld.
29.
Het derde middelonderdeel is niet ernstig.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-20/21
Het derde middel is in geen van zijn onderdelen ernstig.
IX. Besluit
31.
Er blijkt geen ernstig middel te zijn aangevoerd. De vordering tot
schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid wordt derhalve verworpen.
BESLISSING
- De Raad van State verwerpt de vordering.
- De tussenkomende partij wordt verwezen in de kosten van de tussenkomst,
begroot op 150 euro.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op achtentwintig augustus tweeduizend
zesentwintig, door de Raad van State, XIIe vakantiekamer, samengesteld uit:
Carlo Adams,
kamervoorzitter,
bijgestaan door
Joris Casneuf,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Joris Casneuf
Carlo Adams
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR. 267.512
XIV-40.246-21/21