Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617 (2026-09-14)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 267.617 van 14 september 2026 Onderwijs en cultuur - Examens
(onderwijs) Beslissing : Verwerping Depersonalisatie
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VOORZITTER VAN DE IXe KAMER
ARREST
nr. 267.617 van 14 september 2026
in de zaak A. 249.086/IX-11.059
In zake:
XXXX
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Christophe Vangeel
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Lange Lozanastraat 24
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen:
de VLAAMSE GEMEENSCHAP
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Sofie Logie en Niels Lemaire
kantoor houdend te 8500 Kortrijk
Beneluxpark 27B
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van de vordering
De vordering, ingesteld op 3 september 2026, strekt tot de
schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid van de tenuitvoerlegging van de
beslissing van de interne beroepsinstantie van het toelatingsexamen arts, tandarts
en dierenarts van 25 augustus 2026, waarbij het beroep van verzoekster tegen de
beslissing van de examencommissie, ingevolge waarvan zij niet gunstig wordt
gerangschikt voor het toelatingsexamen arts, wordt verworpen.
Verzoekster vraagt tevens om een voorlopige maatregel.
II. Verloop van de rechtspleging
Bij
beschikking
van
4
september
2026
werd
de
procedurekalender vastgesteld.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-1/19
De verwerende partij heeft een nota met opmerkingen en een
administratief dossier ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 10 september 2026, om 10.00 uur.
Staatsraad Jim Deridder heeft verslag uitgebracht.
De moeder van de verzoekende partij, advocaat Christophe
Vangeel, die verschijnt voor de verzoekende partij en advocaat Sofie Logie, die
verschijnt voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur Iris Verheven heeft een met dit arrest eensluidend
advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Regelgeving en feiten
3.1.
De Vlaamse regering organiseert jaarlijks een toelatingsexamen
voor de opleiding tot arts (artikel II.187, § 6, 1° en 3°, van de Codex Hoger
Onderwijs en artikel 19 van het besluit van de Vlaamse regering van 27 januari
2023 ‘over de organisatie van het toelatingsexamen arts, het toelatingsexamen
tandarts en het toelatingsexamen dierenarts’ (“organisatiebesluit”)).
Dat toelatingsexamen beoogt het toetsen van de bekwaamheid
van de studenten om een geneeskundige opleiding met succes af te ronden. Een
gunstige rangschikking op grond van dit examen geldt als een “bijkomende
toelatingsvoorwaarde” voor inschrijving in een bacheloropleiding in het
studiegebied Geneeskunde (artikel II.187, § 1, van de Codex Hoger Onderwijs).
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-2/19
Het examen bestaat uit twee onderdelen: vooreerst een onderdeel
‘wetenschappelijke kennis en inzicht in de vakken biologie, fysica, chemie en
wiskunde’ (“KIW”) en voorts een onderdeel ‘generieke competenties die
aansluiten bij themata uit de beroepspraktijk van artsen’ (“GC”) (artikel II.187, § 5,
eerste lid, van de Codex Hoger Onderwijs en artikel 22, eerste lid, van het
organisatiebesluit). Deze twee onderdelen van het examen hebben hetzelfde
gewicht (artikel 27, eerste lid, van het organisatiebesluit).
Het examen is vergelijkend van aard. De kandidaten die ten
minste de helft van de bepaalde punten behalen op alle onderdelen van het examen
zijn geslaagd. De geslaagde kandidaten worden gerangschikt in volgorde van de
behaalde numerieke score. De geslaagde kandidaten met de hoogste behaalde
scores worden gunstig gerangschikt, rekening houdend met het vooropgestelde
quotum, dat thans 1878 bedraagt (besluit van de Vlaamse regering van 8 mei 2026
‘tot vastlegging van het startquotum voor de opleiding geneeskunde en voor de
opleiding tandheelkunde’). Is het aantal geslaagde kandidaten hoger dan het
vooropgestelde quotum, dan wordt een cesuur getrokken. Dit gebeurt principieel
tussen de kandidaten met een verschillend examenresultaat, waardoor het
startquotum overschreden kan worden (artikel II.187, §§ 3 en 4, van de Codex
Hoger Onderwijs).
Alle vragen van het toelatingsexamen zijn meerkeuzevragen met
vier antwoordmogelijkheden per vraag. Slechts één antwoordmogelijkheid per
vraag is juist. Een juist antwoord levert positieve punten op, een fout antwoord
levert negatieve punten op en geen antwoord levert nul punten op (artikel 27, vierde
lid, 1° en 2°, van het organisatiebesluit).
3.2.
Nadere voorschriften met betrekking tot het toelatingsexamen
georganiseerd in 2026 zijn door de examencommissie vastgesteld in het
‘Werkings- en examenreglement – Toelatingsexamens arts, tandarts en dierenarts
2026’ (“WER”).
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-3/19
Luidens
artikel
27
van
dat
reglement
bestaat
het
examenonderdeel GC uit twee toetsen: EMCO en VAARDIG. EMCO staat voor
“Empathie en Communicatie”. Deze proef toetst “de intrinsieke empathie en
communicatie van de deelnemers”.
VAARDIG staat voor “Verbinden, AnAlyseren, ReDeneren,
InteGreren”. De kandidaten krijgen “vragen over een korte wetenschappelijke tekst
met bijhorende figuren over een gezondheidsthema”.
Voor beide toetsen geldt dat voor elke examenvraag vier
antwoordmogelijkheden worden geboden en slechts één antwoordmogelijkheid
correct is.
3.3.
Naar luid van artikel 36 van dat reglement duiden de deelnemers
de volgens hen correcte antwoorden aan op hun antwoordblad. Het antwoordblad
van de toelatingsexamens bestaat uit drie kolommen per vraag. In de eerste kolom
staat het nummer van de vraag. In de tweede kolom is er ruimte om een
kladantwoord neer te schrijven. In de derde kolom staan vier bolletjes, die staan
voor de vier antwoordmogelijkheden per vraag. De deelnemers kleuren het juist
geachte bolletje in. Het ingekleurde bolletje is het definitieve antwoord.
Enkel de antwoorden die worden ingekleurd in de bolletjes in de
derde kolom, tellen mee om het resultaat van de deelnemer te bepalen. De
kladantwoorden uit de tweede kolom worden niet in rekening gebracht. Hierop
worden geen uitzonderingen gemaakt.
3.4.
Verzoekster neemt op 2 juli 2026 deel aan het toelatingsexamen
voor de opleiding tot arts. Zij behaalt, met deelscores van 68/120 voor KIW en
54/120 voor GC, een totale score van 122/240 en wordt niet gunstig gerangschikt.
3.5.
Verzoekster stelt een verzoek tot heroverweging in bij de interne
beroepsinstantie.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-4/19
Op 25 augustus 2026 beslist de interne beroepsinstantie van het
toelatingsexamen arts, verzoekster gehoord, om het beroep van verzoekster
ontvankelijk, doch ongegrond te verklaren. De motivering luidt:
“Middel 1
U stelt dat uw cliënte getroffen werd door een migraine tijdens het
namiddaggedeelte van het onderdeel Generieke Competenties (GC), wat haar
concentratie- en focusvermogen aantastte. U stelt dat er een schending van
artikel 51 § 3 van het Werkings- en Examenreglement 2026 (WER)
plaatsvond de examencommissie de bijzondere omstandigheden, nl. de
migraine-aanval, van de cliënte niet erkende als een bijzondere
omstandigheid om het resultaat ervan aan te passen. U vraagt om de
gezondheidstoestand te erkennen als ‘technische of andere problemen’ en
bijgevolg om een compensatie volgens datzelfde artikel.
De Interne Beroepsinstantie merkt allereerst op dat volgens de getuigenis van
de arts die wordt aangeleverd de problematiek van migraine een blijkbaar
gekend, frequent voorkomend probleem zou zijn bij uw cliënte. Zij herinnert
eraan dat in voorkomend geval er de mogelijkheid was geweest om op
voorhand bepaalde ondersteunende maatregelen aan te vragen, waardoor
remediëring achteraf minder aan de orde was geweest. Uw cliënte heeft dit
niet gedaan, waardoor het examen effectief moest afgelegd worden zonder
dat ter zitting nog bijkomende ondersteunende maatregelen konden of
mochten toegekend worden. De Interne Beroepsinstantie kan niet anders dan
vaststellen dat het examen dan ook is afgenomen onder de vooraf bepaalde
en correcte vorm.
Ten tweede strekt artikel 51, § 3 van het WER ertoe ernstige inconveniënten
in de organisatie van het examen te remediëren. Met ‘technische of andere
problemen’ was en is het niet de bedoeling om individuele medische
problematieken van deelnemers te adresseren. De ‘andere’ slaat op andere
organisatorische aspecten die niet louter technisch van aard te benoemen zijn.
Indien de examencommissie ook individuele medische problemen van
deelnemers onder deze noemer zou moeten behandelen, kan zij onmogelijk
een gelijke behandeling van deelnemers garanderen. Ziek zijn tijdens het
toelatingsexamen kan geen aanleiding geven tot een individuele
compensatie, temeer andere deelnemers dit argument in meerdere of mindere
mate ook zouden kunnen laten gelden voor hun deelname. Een uitbreidende
interpretatie van het begrip ‘andere’ strijdt bijgevolg met de rest van de
bepaling van art. 51 § 3.
Daarenboven toont u niet aan dat de door u aangehaalde medische toestand
er rechtstreeks toe geleid heeft dat u niet in staat was om de definitieve
antwoordkolom in te vullen. Daar waar u stelt dat de hoofdpijn geleidelijk
aan toenam, is moeilijk in te zien dat dit er enkel zou toe leiden dat u niet in
staat was definitieve antwoorden van het onderdeel EMCO over te nemen.
De Interne Beroepsinstantie beslist bijgevolg dat de verergende migraine niet
kan gezien worden als een plots opgedoken feit dat moet erkend worden in
de zin van art. 51 § 3 als een bijzondere omstandigheid om een
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-5/19
examenresultaat aan te passen. De examencommissie miskende in deze dan
ook niet de haar in art. 51 § 3 van het WER toegewezen bevoegdheid.
De compensatie die u vraagt baseert zich op een individuele omstandigheid
en betreft in se dus een verzoek tot individuele deliberatie.
Artikel 21 van het werkings- en examenreglement 2026 (WER) stelt het
volgende:
‘Het is op geen enkele manier mogelijk om een vrijstelling te verkrijgen voor
het toelatingsexamen of een deel van het toelatingsexamen, ook niet op basis
van een reeds gevolgde opleiding, specifieke werkervaring of resultaten van
een vorige deelname aan het toelatingsexamen.’
De Interne Beroepsinstantie heeft volgens de Codex Hoger Onderwijs, net
zoals de Examencommissie, de bevoegdheid om individuele resultaten op
examenvragen en bijgevolg het totale examenresultaat aan te passen,
wanneer er gegronde redenen zijn te twijfelen aan de voldoende
betrouwbaarheid van een examenvraag of de correcte beoordeling van een
antwoord. Een gunstig resultaat op dit vergelijkend toelatingsexamen houdt
verder in dat de deelnemer ten minste de helft van de punten behaalt op ieder
onderdeel én vervolgens bij de hoogst behaalde scores wordt gerangschikt
(art. II. 187 § 3 Codex Hoger Onderwijs).
De Interne Beroepsinstantie kan en wil niet afwijken van het principe dat, na
eventuele correctie van een deelresultaat, de basisregel – zoals vastgelegd in
het wettelijk kader en door elke deelnemer aanvaard bij inschrijving – blijft
dat men moet slagen voor elk van de beide examengedeelten apart. De
Interne Beroepsinstantie ziet geen reden om individuele resultaten van u aan
te passen, voor zover dit al door u zou gevraagd zijn, en kan dus niet anders
dan vaststellen dat u niet op beide examengedeelten geslaagd bent. Zij moet
de beslissing van de Examencommissie bijgevolg handhaven.
Het eerste middel is ongegrond.
Middel 2
U stelt dat het niet in rekening brengen van de kladantwoorden van uw cliënte
een schending is van het redelijkheidsbeginsel gezien de bijzondere
omstandigheden van de migraine-aanval;
De Interne Beroepsinstantie herinnert eraan dat, volgens artikel 36 van het
Werkings- en Examenreglement 2026 (WER), enkel de door de deelnemer
correct ingevulde antwoorden meetellen om het resultaat te bepalen. De
kladantwoorden uit de tweede kolom en notities uit de werkboeken en
informatiebundels kunnen niet in rekening worden gebracht voor de bepaling
van de resultaten. Het WER haalt expliciet aan dat hier geen uitzonderingen
op kunnen worden toegestaan.
De Interne Beroepsinstantie moet vaststellen dat de examentijd voor alle
deelnemers gelijk is. Zoals in het vorig middel uiteengezet kan de
aangehaalde individuele omstandigheid ook geen argument vormen voor een
individuele compensatie. Bij deelnemers op het toelatingsexamen
kunstmatig de tijd rekken door rekening te houden met bijvoorbeeld hun
ontwerpantwoorden op kladdocumenten creëert bijgevolg een nieuwe
ongelijkheid ten nadele van deelnemers die wel degelijk tijdig de door hen
relevant geachte antwoorden op de finale antwoorddocumenten hebben
overgebracht.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-6/19
Daarnaast waren de regels rond het overbrengen van de definitieve
antwoorden van kladdocumenten op het definitieve antwoordformulier op
meerdere wijzen duidelijk kenbaar gemaakt, zowel op voorhand (het
werkingsreglement, de website, de infomails) als op de examendag zelf
(schermen, afgeprinte instructies op tafel van de deelnemers, mondeling
afgeroepen instructies, op het antwoordblad zelf). Ook de tijdsaanduidingen
waren ten allen tijden duidelijk zichtbaar. Het behoorde bijgevolg aan elke
deelnemer om zelf het nodige time management in acht te nemen om tijdig
de door hem als finaal geachte antwoorden over te brengen op de definitieve
antwoorddocumenten. De Interne Beroepsinstantie kan hierop geen
afwijking toestaan.
Ten derde en ten overvloede moet de Beroepsinstantie ook nog meegeven
dat de kladdocumenten niet noodzakelijkerwijze de antwoorden weergeven
die een deelnemer finaliter op het antwoorddocument wenste in te vullen
omdat die tot aan het moment van de overdracht op het definitieve
antwoorddocument kan twijfelen en/of van mening kan veranderen. De
Interne Beroepsinstantie kan ook om die reden geen rekening houden met
documenten die niet noodzakelijkerwijze de finale mening van een
deelnemer en dus zijn/haar kennisniveau weergeven.
Dit is niet onredelijk in het perspectief dat ook andere deelnemers om allerlei
andere motieven hun onachtzaamheid zouden kunnen inroepen om alsnog te
slagen of gunstig gerangschikt te worden ten nadele van deelnemers die wel
alle formaliteiten respecteerden. Zoals in het vorig middel uiteengezet kan
de individuele omstandigheid geen aanleiding geven tot een individuele
compensatie.
Het tweede middel is ongegrond.”
Dat is de bestreden beslissing.
IV. Herinnering aan de schorsingsvoorwaarden
Krachtens artikel 17, § 1, derde lid, van de gecoördineerde wetten
op de Raad van State kan tot schorsing van de tenuitvoerlegging bij uiterst
dringende noodzakelijkheid slechts worden besloten onder de dubbele voorwaarde
dat de zaak te spoedeisend is voor een behandeling ervan in een beroep tot
nietigverklaring en indien minstens één ernstig middel wordt aangevoerd waarvan
het onderzoek zich leent voor een versnelde behandeling en waarmee de
nietigverklaring van de bestreden beslissing prima facie kan worden verantwoord.
Overeenkomstig paragraaf 5 van datzelfde artikel wordt de zaak behandeld bij
uiterst dringende noodzakelijkheid en derhalve binnen een termijn van vijftien
dagen of minder, wanneer zulks in het opschrift wordt vermeld.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-7/19
V. Spoedeisendheid bij uiterst dringende noodzakelijkheid
De verwerende partij betwist terecht niet de uiterst dringende
noodzakelijkheid die door verzoekster wordt ingeroepen.
Deze schorsingsvoorwaarde is vervuld.
VI. Ernst van de middelen
A. Eerste middel
Uiteenzetting van het middel
In een eerste middel beroept verzoekster zich op een schending
van artikel 51, § 3, WER, gelezen in samenhang met artikel 36 WER, het
gelijkheidsbeginsel en het non-discriminatiebeginsel.
Zij zet dit middel als volgt uiteen:
“Artikel 51, § 3, WER verleent een correctiebevoegdheid ten aanzien van
‘een deelnemer of van een bepaalde groep van deelnemers’ die ‘ernstige
technische of andere problemen’ hebben ondervonden die ‘niet tijdens het
toelatingsexamen konden worden geremedieerd of gecompenseerd’ en die
‘redelijkerwijze impact hebben gehad op het examenresultaat’.
1.1. Het individuele en niet tot organisatorische oorzaken beperkte karakter.
De bestreden beslissing oordeelt dat ‘de ‘andere’ slaat op andere
organisatorische aspecten die niet louter technisch van aard te benoemen
zijn’, en dat individuele medische problematieken niet onder de bepaling
vallen. Daarmee voegt zij twee voorwaarden toe die de tekst niet bevat.
Vooreerst voorziet de bepaling uitdrukkelijk in een aanpassing voor ‘een
deelnemer’, en dus voor een louter individuele situatie; de beperking tot
collectieve situaties vindt geen steun in de tekst.
Vervolgens beperken de woorden ‘technische of andere problemen’ zich niet
tot organisatorische oorzaken: zij omvatten elk ernstig probleem dat niet
louter technisch is. Een acute migraine die de fysieke afwerking van het
examen bemoeilijkt, is zulk een ‘ander probleem’.
Door aan artikel 51, § 3, de niet-geschreven voorwaarden ‘collectief’ en
‘organisatorisch’ toe te voegen, schendt de beslissing die bepaling.
1.2. De voorwaarde van niet-remedieerbaarheid tijdens het examen is
vervuld.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-8/19
Artikel 51, § 3, viseert problemen die niet tijdens het toelatingsexamen
konden worden geremedieerd of gecompenseerd. Dat is hier het geval. De
aanval was acuut en onvoorzien en kon niet ter plaatse worden verholpen.
De enige ondersteunende maatregel die het reglement voor
hoofdpijnklachten voorziet – het gebruik van een passieve, geluidsdempende
hoofdtelefoon – (Stuk 6) kon de aanval noch voorkomen noch verhelpen, en
verzoekster beschikte hoe dan ook reeds over de door de organisatie
verstrekte oordoppen, die zij ook gebruikte. (stuk 3)
Het verwijt van de beslissing dat verzoekster ‘vooraf ondersteunende
maatregelen had kunnen aanvragen’, mist dan ook doel: geen enkele vooraf
aan te vragen maatregel had de acute aanval kunnen ondervangen. Aan de
voorwaarde van niet-remedieerbaarheid tijdens het examen is bijgevolg
voldaan. Tevens blijkt uit de stukken die ter inzage werden voorgelegd dat
[verzoekster] niet kon weten of er eventueel een medische hulppost aanwezig
was.
1.3. Miskenning van het gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel.
In datzelfde examen heeft de examencommissie wél toepassing gemaakt van
haar correctiebevoegdheid wegens een onvoorziene omstandigheid: wegens
een onduidelijkheid over de rekenmachines werden de vragen VAA16 en
VAA21 voor alle deelnemers geneutraliseerd.
De beslissing aanvaardt dus dat een onvoorziene omstandigheid die het
examenverloop verstoort, tot herstel leidt – zij het bij een organisatorische
oorzaak. Door een medische overmacht met een vergelijkbaar effect – de
bemoeilijking van de administratieve afwerking – van datzelfde herstel uit te
sluiten, maakt de beslissing een onderscheid dat niet redelijk verantwoord is:
gelijkaardige situaties (onvoorziene omstandigheden met impact op het
resultaat) worden ongelijk behandeld naargelang de oorzaak organisatorisch
dan wel medisch is. Dat is onverenigbaar met het gelijkheidsbeginsel.
1.4. De verhouding tot artikel 36 WER (lex specialis).
De beslissing steunt tevens op artikel 36 WER (enkel ingekleurde bolletjes
tellen; ‘geen uitzonderingen’). Die algemene regel beheerst evenwel de
reguliere verwerking van de resultaten.
Artikel 51, § 3, voorziet daarnaast in een bijzondere correctiebevoegdheid
voor uitzonderlijke situaties waarin ernstige problemen het normale
examenverloop hebben verstoord.
Als bijzondere regeling (lex specialis derogat legi generali) kan artikel 51,
§ 3, niet worden uitgesloten door de algemene regel van artikel 36; beide
bepalingen moeten systematisch samen worden gelezen.
Door artikel 36 als een absolute grendel te hanteren, ontneemt de beslissing
aan artikel 51, § 3, elk nuttig effect.
1.5. Verkeerde toepassing van artikel 21 WER.
De beslissing herkwalificeert het verzoek ten slotte als ‘een verzoek tot
individuele deliberatie’ en verwijst naar het verbod op vrijstellingen van
artikel 21 WER. Die kwalificatie is onjuist. Verzoekster vraagt geen
vrijstelling – zij legde het onderdeel EMCO volledig af – en evenmin een
gunst of een milde beoordeling.
Zij vraagt de toepassing van de in artikel 51, § 3, voorziene
correctiebevoegdheid op de door haar op het officiële formulier genoteerde
antwoorden. Artikel 21, dat vrijstellingen op grond van vooropleiding,
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-9/19
werkervaring of een vorige deelname viseert, is te dezen niet pertinent. Door
haar beslissing mede te steunen op een niet-toepasselijke bepaling, schendt
zij artikel 21 WER en de motiveringsplicht.”
Beoordeling
De paragrafen 1 tot en met 3 van artikel 36 WER luiden als volgt:
Ҥ 1 De deelnemers duiden de volgens hen correcte antwoorden aan op hun
antwoordblad. Het antwoordblad van de toelatingsexamens bestaat uit drie
kolommen per vraag. In de eerste kolom staat het nummer van de vraag. In
de tweede kolom is er ruimte om een kladantwoord neer te schrijven. In de
derde kolom staan vier bolletjes, die staan voor de vier
antwoordmogelijkheden per vraag. De deelnemers kleuren het juist geachte
bolletje in. Het ingekleurde bolletje is het definitieve antwoord.
§ 2 Enkel de antwoorden die worden ingekleurd in de bolletjes in de derde
kolom, tellen mee om het resultaat van de deelnemer te bepalen. De
kladantwoorden uit de tweede kolom worden niet in rekening gebracht.
Hierop worden geen uitzonderingen gemaakt.
§ 3 Deelnemers die een antwoord op hun antwoordblad wensen te wijzigen,
kunnen gebruik maken van een witte correctiesticker. Iedere deelnemer krijgt
een aantal correctiestickers, en het is steeds mogelijk om bijkomende stickers
te vragen aan de toezichters. De correctiesticker moet volledig over het
betreffende bolletje vastgekleefd worden, zodat dat niet meer zichtbaar is.
De deelnemer is zelf verantwoordelijk voor het goed vastkleven van de
correctiesticker.”
Deze voorschriften zijn duidelijk: enkel de antwoorden die
worden ingekleurd in de bolletjes in de derde kolom zijn geldig en de
kladantwoorden uit de tweede kolom worden – zonder uitzondering – niet in
rekening gebracht.
Verzoeksters betoog dat zij de mondelinge mededelingen bij
aanvang van het toelatingsexamen niet heeft gehoord – wat zij in het kader van het
tweede en het derde middel aanvoert – doet prima facie geen afbreuk aan de
vaststelling dat zij hoe dan ook geacht moet worden van de praktische
voorschriften inzake het examenverloop op de hoogte te zijn.
Artikel 17, § 4, WER luidt immers:
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-10/19
“Door zich in te schrijven voor het toelatingsexamen verklaart de deelnemer
kennis te hebben genomen van dit werkings- en examenreglement.”
9.
Verzoekster voert aan dat de interne beroepsinstantie ten
onrechte geen toepassing heeft gemaakt van artikel 51, § 3, WER om op grond van
die bepaling – die verzoekster een lex specialis noemt – het examenresultaat aan te
passen.
Deze bepaling luidt als volgt:
“Artikel 51 – Aanpassing van examenresultaten
[…]
§ 3 De examencommissie kan op een beraadslagingsvergadering beslissen
tot aanpassing van het examenresultaat van een deelnemer of van een
bepaalde groep van deelnemers. De examencommissie kan hiertoe overgaan,
indien zij van oordeel is dat de betrokken deelnemer(s) ernstige technische
of andere problemen ondervond(en) die niet tijdens het toelatingsexamen
konden worden geremedieerd of gecompenseerd en die redelijkerwijze
impact hebben gehad op het examenresultaat van de betrokken deelnemer(s).
In dergelijk geval kan de examencommissie het examenresultaat voor de
betrokken deelnemer(s) op gemotiveerde wijze aanpassen, rekening houdend
met de gelijkheid tussen de deelnemers en de doelstelling van het
toelatingsexamen.”
Het standpunt van verzoekster kan prima facie niet worden
bijgevallen.
In de huidige stand van de procedure is de Raad van State van
oordeel dat artikel 51, § 3, WER géén lex specialis is ten aanzien van
artikel 36 WER en dat de eerst vermelde bepaling enkel ziet op de aanpassing van
het algemeen examenresultaat als zodanig, wat op het eerste gezicht is te
onderscheiden van het wijzigen van de al dan niet gegeven antwoorden zoals
verzoekster beoogt te verkrijgen.
Alsdan hoeft, zo lijkt, ook niet te worden onderzocht of het door
verzoekster aangevoerde medisch probleem een “ander probleem” is in de zin van
artikel 51, § 3, WER en evenmin of wat zich heeft voorgedaan niet tijdens het
toelatingsexamen kon worden geremedieerd of gecompenseerd.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-11/19
In dat opzicht is het middel niet ernstig.
Voor zover verzoekster betoogt dat het gelijkheidsbeginsel wordt
geschonden, moet prima facie worden besloten dat het neutraliseren van een
examenvraag omwille van – mogelijk aan de instructies van het bestuur te wijten
– onduidelijkheid over de te gebruiken rekenmachines niet kan worden vergeleken
met het bij één specifieke deelnemer wijzigen van antwoorden zoals ze zijn
ingediend.
Ook in dat opzicht mist het middel ernst.
Tot slot betoogt verzoekster dat de interne beroepsinstantie het
beroep ten onrechte “herkwalificeert” als een verzoek tot een individuele
deliberatie, terwijl zij enkel om de toepassing van artikel 51, § 3, WER heeft
verzocht.
Daar de interne beroepsinstantie, zoals hiervóór gezien,
verzoeksters argumenten met betrekking tot artikel 51, § 3, WER in ogenschouw
heeft genomen en heeft beantwoord, lijkt verzoekster zich met haar kritiek inzake
de herkwalificatie te richten tot een overtollig motief van de bestreden beslissing.
In dat opzicht is het middel evenmin ernstig.
13.
Het eerste middel is in zijn geheel niet ernstig.
B. Tweede middel
Uiteenzetting van het middel
Verzoekster voert in een tweede middel de schending aan van de
formelemotiveringsplicht,
de
materiëlemotiveringsplicht
en
het
zorgvuldigheidsbeginsel.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-12/19
Verzoekster doet gelden wat volgt:
“2.1. Onjuiste feitelijke premisse (‘frequent voorkomend probleem’).
De beslissing steunt op de premisse dat migraine bij verzoekster een
‘blijkbaar gekend, frequent voorkomend probleem’ zou zijn.
Het medisch attest draagt die kwalificatie niet: het vermeldt enkel dat
verzoekster ‘gekend (is) in onze praktijk met hoofdpijnklachten. Vaak door
stress verergerend.’ Het woord ‘vaak’ heeft daarin betrekking op de
omstandigheid dat de klachten door stress verergeren, niet op de frequentie
van de aanvallen.
De beslissing leidt uit het attest dus een feit af dat het niet bevat, en bouwt
daarop haar verwijt dat verzoekster vooraf maatregelen had kunnen
aanvragen (zie reeds onderdeel 1.2). De materiële motiveringsplicht is aldus
geschonden.
2.2. Gebrekkig onderzoek en ontoereikende motivering van de causaliteit.
De beslissing oordeelt dat verzoekster niet aantoont dat de medische toestand
er rechtstreeks toe heeft geleid dat zij de bolletjes niet invulde.
Artikel 51, § 3, vereist evenwel niet het strikte bewijs van een cognitief
mechanisme, doch enkel dat het probleem ‘redelijkerwijze impact heeft
gehad op het examenresultaat’ – een aannemelijkheidstoets.
Die aannemelijkheid volgt uit een samenhangend geheel van objectieve
gegevens dat de beslissing niet in haar beoordeling heeft betrokken: (i) het
attest bevestigt dat de klachten ‘van invloed (kunnen) zijn op haar cognitief
functioneren en concentratie’; (ii) verzoekster verklaarde, blijkens het
proces-verbaal, dat zij ‘door het gebruik van oordopjes en (haar) sterke focus’
de mondelinge mededeling over het inkleuren niet heeft gehoord (stuk 3);
(iii) zij bracht haar hoofdpijn reeds op de examendag en op 4 juli 2026 ter
sprake bij derden, ruim vóór de bekendmaking van de resultaten, zodat van
een post factum geconstrueerde verklaring geen sprake is (stuk 2 – bijlage 7);
en (iv) voor het wél verwerkte onderdeel VAARDIG stemmen kladkolom en
bolletjes voor 100 % overeen (zie het derde middel), wat aantoont dat ze bij
beperkt cognitief functioneren de vragen zelfs niet heroverweegt. Door dit
samenhangende geheel niet te onderzoeken, schendt de beslissing de
zorgvuldigheids- en de materiële motiveringsplicht.
Door uitsluitend te oordelen dat het rechtstreekse causale verband niet is
aangetoond, heeft de beroepsinstantie het bestaan van de medische
problematiek niet ter discussie gesteld.
2.3. Onbeantwoord middel: de proportionaliteit.
Op de hoorzitting werd uitdrukkelijk aangevoerd dat een niet-toelating voor
verzoekster onevenredig zware gevolgen heeft, met name ‘mogelijks een
wachttijd van twee jaar’ bij Defensie (stuk 4,5). De bestreden beslissing –
waarvan het proces-verbaal blijkens haar eigen bewoordingen integraal deel
uitmaakt – gaat op dit middel op geen enkele wijze in. De verplichting om te
antwoorden op de aangevoerde middelen (artikel 21, § 2, van het
werkingsreglement van de interne beroepsinstantie) is aldus geschonden.
2.4. Miskenning van het uitdrukkelijk geformuleerde verzoek.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-13/19
De beslissing overweegt dat zij geen reden ziet de resultaten aan te passen
‘voor zover dit al door u zou gevraagd zijn’. Verzoekster had die aanpassing
nochtans uitdrukkelijk gevorderd: het beroepsschrift strekte er met zoveel
woorden toe het examenresultaat, met toepassing van artikel 51, § 3, aan te
passen met inachtneming van de op het formulier genoteerde EMCOantwoorden, en verzoekster gunstig te rangschikken. Door te suggereren dat
dit niet zou zijn gevraagd, berust de beslissing op een onjuiste lezing van het
beroepsschrift en schendt zij de zorgvuldigheids- en de motiveringsplicht.”
Beoordeling
Bij de beoordeling van het eerste middel is in de huidige stand
van de procedure overwogen dat uit artikel 36, §§ 1 en 2, WER volgt dat enkel de
antwoorden die in de bolletjes in de derde kolom worden ingekleurd in aanmerking
worden genomen om het resultaat van de deelnemer te bepalen en dat er geen
uitzondering mogelijk is op de regel dat de kladantwoorden in de tweede kolom
níét in rekening worden gebracht.
De interne beroepsinstantie beschikt wat dat betreft, zo lijkt, niet
over enige discretionaire bevoegdheid.
Die vaststelling doet vooralsnog besluiten dat de beoordeling van
de interne beroepsinstantie of (i) verzoeksters migraine al dan niet frequent
voorkomt, (ii) de medische toestand in verband staat met het niet invullen van de
antwoorden op het antwoordblad en (iii) de niet-toelating evenredig is met de
gevolgen ervan voor verzoekster, zonder invloed is op de regelmatigheid van de
beslissing in de mate dat zij is gegrond op artikel 36 WER.
De beweerde verkeerde lezing van het beroep door de interne
beroepsinstantie zoals door verzoekster aangevoerd, doet prima facie niet anders
besluiten.
Het tweede middel is niet ernstig.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-14/19
C. Derde middel
Uiteenzetting van het middel
In een derde middel beroept verzoekster zich op een schending
van het redelijkheidsbeginsel, het evenredigheidsbeginsel en “het verbod van
kennelijk onredelijk handelen”.
Verzoekster zet het middel uiteen als volgt:
“3.1. De feitelijk onjuiste premisse ‘klad ≠ definitieve wil’.
De beslissing overweegt, ten overvloede, dat ‘de kladdocumenten niet
noodzakelijkerwijze de antwoorden weergeven die een deelnemer finaliter
op het antwoorddocument wenste in te vullen’. Die premisse is in casu
weerlegd. Vooreerst berust zij op een verwarring: de antwoorden van
verzoekster stonden niet op een los kladblaadje of in een werkboek, maar in
de kladkolom van het officiële, door de scanner verwerkte antwoordblad
(stuk 2 – bijlage 3). Vervolgens blijkt uit datzelfde antwoordblad dat voor
het onderdeel VAARDIG de in de kladkolom genoteerde antwoorden voor
100 % overeenstemmen met de ingekleurde bolletjes; dat levert het
objectieve bewijs dat de kladkolom van verzoekster haar definitieve keuze
weergaf.
Ten slotte is het volledig blanco laten van één afgebakend blok van vijftien
vragen – anders dan het openlaten van enkele vragen, wat een bewuste
giscorrectie-keuze kan zijn – manifest onvrijwillig. De tegengestelde
premisse is dan ook kennelijk onredelijk.
3.2. Miskenning van het begrip overmacht (‘time management’).
De beslissing verwijt verzoekster dat het aan elke deelnemer toekwam het
nodige time management in acht te nemen. Die maatstaf miskent dat
verzoekster werd getroffen door een acute migraine met misselijkheid en
wazig zicht. Van een deelnemer in die toestand kan redelijkerwijze geen
normaal time management worden verwacht. De niet-overdracht was geen
onachtzaamheid of slechte planning, maar een gevolg van de aanval, zoals
ook blijkt uit het feit dat verzoekster de mondelinge herinnering niet heeft
gehoord (stuk 3). Het onverkort toepassen van de gewone
zorgvuldigheidsmaatstaf op een persoon in een toestand van overmacht is
kennelijk onredelijk.
3.3. De vrees voor precedenten is kennelijk onredelijk.
De beslissing rechtvaardigt haar weigering met de overweging dat ook
andere deelnemers hun onachtzaamheid zouden kunnen inroepen. Die vrees
mist grondslag: de situatie van verzoekster is objectief en strikt afbakenbaar
tot een uiterst beperkte populatie die cumulatief voldoet aan de voorwaarden
dat (i) een volledig blok niet is ingekleurd, (ii) de antwoorden wél volledig
in de kladkolom van het officiële antwoordblad staan, (iii) er 100 %
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-15/19
consistentie is tussen kladkolom en bolletjes voor het andere onderdeel, (iv)
de betrokkene bij meerekening gunstig zou zijn gerangschikt, en (v) er een
geobjectiveerde acute medische reden voorligt. Het aangevoerde risico op
misbruik is dan ook feitelijk onbestaande.
3.4. Het argument van de gelijke examentijd.
De beslissing meent dat het meerekenen van de kladantwoorden de gelijke
examentijd zou schenden en verzoekster kunstmatig zou bevoordelen. Ook
dat is onredelijk. Het inkleuren van vijftien bolletjes vergt in normale
omstandigheden minder dan één minuut, hetzij minder dan 1,1 % van de
examentijd van het namiddaggedeelte, zodat van enig concurrentieel
voordeel geen sprake is. Verzoekster heeft door de reeds vermelde
onduidelijkheid over de rekenmachines feitelijk zelfs minder effectieve tijd
gehad, doordat zij bepaalde berekeningen manueel diende uit te voeren; de
premisse dat zij ‘meer tijd’ zou hebben gehad, is dus feitelijk onjuist.
3.5. Kennelijke wanverhouding.
Het gevolg van de bestreden beslissing – 0 op 45 in plaats van 33 op 45, met
verlies van de rangschikking, van een academiejaar en, gelet op artikel 8, 5°,
van de wet van 28 februari 2007, van twee loopbaanjaren bij Defensie, wat
neerkomt op een inkomstenverlies van minimaal 41796 € (stuk 7) – staat in
een kennelijke wanverhouding tot de aard van de tekortkoming, namelijk het
niet-voltooien van een administratieve handeling van minder dan één minuut,
terwijl de kennis en de bekwaamheid van verzoekster op het officiële
formulier zwart-op-wit vaststaan. Door die wanverhouding niet in haar
afweging te betrekken, schendt de bestreden beslissing het redelijkheids- en
het evenredigheidsbeginsel.”
Beoordeling
In de huidige stand van de procedure oordeelt de Raad van State
ook met betrekking tot het derde middel dat de door de examencommissie
vastgelegde voorschriften van artikel 36 WER duidelijk zijn, dat zij geen
uitzonderingen toestaan en dat de interne beroepsinstantie ertoe is gehouden de
bepalingen van het WER toe te passen.
Verzoekster voert niet de onwettigheid van het WER zelf aan.
De wél door verzoekster ingeroepen beginselen van behoorlijk
bestuur kunnen niet contra legem werken.
20.1.
Verzoekster stelt tot slot dat zij overmacht heeft ingeroepen en
dat de interne beroepsinstantie in haar beoordeling dat begrip heeft miskend.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-16/19
20.2.
De Raad van State moet op het eerste gezicht vaststellen dat
verzoekster in haar intern beroep de term ‘overmacht’ nergens vermeldt en dat de
bestreden beslissing zulks evenmin doet. Het mag worden aangestipt dat
verzoekster de Raad vraagt om uitspraak te doen bij uiterst dringende
noodzakelijkheid – een uitzonderlijke procedure waarin de mogelijkheden tot
onderzoek van de zaak tot een strikt minimum zijn beperkt – en dat verzoekster
wordt bijgestaan door een raadsman; het staat in die omstandigheden niet aan de
Raad om de middelen van een verzoekende partij te interpreteren of te hertalen
teneinde te achterhalen of een bepaalde rechtsfiguur al dan niet impliciet ter sprake
is gebracht.
20.3.
Overigens – voor zover de Raad toch tot een onderzoek naar de
toepassing van overmacht kan worden gebracht – herleidt verzoekster prima facie
de overwegingen van de interne beroepsinstantie met betrekking tot de
aangevoerde medische toestand ten onrechte tot wat de interne beroepsinstantie in
de bespreking van ‘middel 2’ overweegt met betrekking tot de examentijd en het
timemanagement.
Verzoekster beroept zich doorheen haar intern beroep op
eenzelfde feitelijke omstandigheid, namelijk dat zij werd getroffen door een
migraineaanval en dat zulks als een “ander probleem” in de zin van artikel 51, § 3,
WER moet worden beschouwd. Daarop, zo lijkt, heeft de interne beroepsinstantie
onder het kopje ‘middel 1’ eveneens geantwoord dat verzoekster voorafgaand aan
het toelatingsexamen op de hoogte was van haar medische toestand
(migraineaanvallen), dat verzoekster heeft nagelaten om op grond daarvan
ondersteunende maatregelen te vragen en dat niet wordt aangenomen dat er een
rechtstreeks oorzakelijk verband bestaat tussen deze medische toestand en de wijze
waarop de definitieve antwoordkolom werd ingevuld.
De Raad van State is in de huidige stand van de procedure niet
ervan overtuigd dat de interne beroepsinstantie daardoor het begrip ‘overmacht’
heeft miskend.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-17/19
Ook het derde middel is niet ernstig.
VII. Conclusie
Er is derhalve niet voldaan aan één van de voorwaarden gesteld
in artikel 17, § 1, derde lid, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State,
die cumulatief vervuld moeten zijn opdat een vordering tot schorsing bij uiterst
dringende noodzakelijkheid zou kunnen worden ingewilligd.
VIII. Voorlopige maatregel
Verzoek
In het beschikkend gedeelte van het verzoekschrift vraagt
verzoekster:
“bij wijze van voorlopige maatregel de verwerende partij te bevelen om
binnen 8 dagen, en uiterlijk vóór 21 september 2026, opnieuw over het intern
beroep van verzoekster te beslissen met inachtneming van het te wijzen arrest
en dit te communiceren aan verzoekers.”
Beoordeling
Aangezien hiervóór is vastgesteld dat de cumulatieve
voorwaarden voor het uitspreken van een schorsing bij uiterst dringende
noodzakelijkheid niet zijn voldaan, moet de vraag tot het opleggen van een
voorlopige maatregel, waarvoor dezelfde grondvoorwaarden gelden, eveneens
worden verworpen.
BESLISSING
- De Raad van State verwerpt de vordering.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-18/19
-
De verzoekende partij wordt verwezen in de kosten van de vordering tot
schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid, begroot op een rolrecht van
200 euro, een bijdrage van 26 euro en een rechtsplegingsvergoeding van
770 euro, die verschuldigd is aan de verwerende partij.
-
Bij de publicatie van dit arrest door de Raad van State wordt de identiteit
van de verzoekende partij niet bekendgemaakt.
Dit arrest is uitgesproken op veertien september tweeduizend zesentwintig, door
de Raad van State, IXe kamer, samengesteld uit:
Jim Deridder,
staatsraad, waarnemend voorzitter,
bijgestaan door
Tiny Temmerman,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Tiny Temmerman
Jim Deridder
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.617
IX-11.059-19/19