Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie, 2026-04-23, ECLI:BE:CASS:2026:CONC.20260423.1N.9

Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie — ECLI:BE:CASS:2026:CONC.20260423.1N.9 (2026-04-23)

Samenvatting (NL) : De vijfjarige termijn van artikel 88, § 1, tweede lid, Wet Verzekeringen is een verjaringstermijn die vatbaar is voor stuiting of schorsing (1). (1) Zie concl. OM.

--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- C.25.0066.N Conclusie van advocaat-generaal Frederic VROMAN: Het cassatieberoep van eiseres is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Antwerpen, gewezen op 29 oktober 2024. Door de eiseres worden er twee middelen aangevoerd. I.

Situering.

De problematiek die aan het Hof wordt voorgelegd betreft enerzijds de vraag of de vijfjarige termijn bedoeld in artikel 88, § 1, tweede lid, Wet Verzekeringen in verband met rechtsvorderingen die voortvloeien uit een verzekeringsovereenkomst, al dan niet een vervaltermijn betreft die niet vatbaar is voor schorsing of stuiting en anderzijds de vraag naar de werking in de tijd van boek 8 “Bewijs” van het Burgerlijk Wetboek op een overeenkomst die dateert van voor de inwerkingtreding ervan. Volgende feitelijke situatie ligt aan de basis van het geschil: Eerste verweerster onderschreef op 20 januari 2009 bij eiseres een verzekeringspolis in eerste risico voor haar museumcollectie. Op 10 juni 2020 deed eerste verweerster aangifte van het verlies van het kunstwerk ‘rabbit’. Volgens deze aangifte had de eigenaar van dit kunstwerk, de tweede verweerder, die samen met een ander kunstwerk in langdurige bruikleen gegeven aan eerste verweerster, die dan deze werken in depot had toevertrouwd aan Katoennatie. Het andere kunstwerk werd in 2016 in bruikleen gegeven aan een museum in Los Angeles en was daarvan teruggekeerd in augustus 2018. Naar aanleiding hiervan informeerde eerste verweerster bij Katoennatie naar het kunstwerk ‘rabbit’. Katoennatie meldde op 6 september 2018 dat dit kunstwerk niet kon worden teruggevonden en bevestigde die op 13 november 2019. Op 23 oktober 2020 deelde eiseres aan eerst verweerster mee dat beide kunstwerken in 2016 in een magazijn van Katoennatie waren opgeslagen op een houten pallet in afzonderlijke kosten. De kist met het kunstwerk ‘rabbit’ was voor het laatst gezien op 15 december 2016 toen de werken in nieuwe kisten werden verpakt. De expert van eiseres vermoedt dat de kist met ‘rabbit’ samen met de oude kisten werd vernietigd. Volgens eiseres was het ontbreken van het kunstwerk ‘rabbit’ al op 22 augustus 2018 vastgesteld door eerste verweerster en bevestigd bij een controle van de inventaris in december 2018. Op 23 oktober 2020 deed eiseres een regelingsvoorstel voor de som van 30.000 euro. Dit werd afgewezen en uiteindelijk dagvaarden de verweerders op 3 juni 2022 eiseres voor de rechtbank van eerste aanleg van Antwerpen, afdeling Antwerpen. Bij vonnis van 5 mei 2023 wordt beslist dat eiseres dekking moet verlenen maar dat voor de vaststelling van de waarde van het kunstwerk de aanstelling van een deskundige noodzakelijk was. Eiseres stelde hoger beroep in tegen dit vonnis en trachtte ook de aangestelde deskundige te wraken. De wraking werd afgewezen in eerste aanleg en in hoger beroep. In het bestreden arrest werd het hoger beroep ongegrond verklaard en werd de bevolen onderzoeksmaatregel bevestigd. De zaak werd terugverwezen naar de eerste rechter. II.

Het eerste middel.

2 Eiseres verwijt de appelrechter artikel 88 Wet Verzekeringen te hebben geschonden door te beslissen dat de verjaringstermijn bedoeld in artikel 88, § 1 Wet Verzekeringen niet verstreken was ten tijde van de dagvaarding van 3 juni 2022 terwijl hij oordeelt dat de vernieling van het schilderij heeft plaatsgevonden in december 2016 en er dus meer dan vijf jaar verlopen zijn en deze absolute vervaltermijn niet vatbaar is voor schorsing of stuiting. II.1 Bespreking. Artikel 88. § 1, Wet Verzekeringen bepaalt: “De verjaringstermijn voor elke rechtsvordering voortvloeiend uit een verzekeringsovereenkomst bedraagt drie jaar. In de levensverzekering bedraagt de termijn dertig jaar voor wat betreft de rechtsvordering aangaande de reserve die op de datum van opzegging of op de einddatum gevormd is door de betaalde premies, onder aftrek van de verbruikte sommen. De termijn begint te lopen vanaf de dag van het voorval dat het vorderingsrecht doet ontslaan. Wanneer degene aan wie de rechtsvordering toekomt, bewijst dat hij pas op een later tijdstip van het voorval kennis heeft gekregen, begint de termijn te lopen vanaf dat tijdstip, maar hij verstrijkt in elk geval vijf jaar na het voorval, behoudens bedrog. In de aansprakelijkheidsverzekering begint de termijn, wat de regresvordering van de verzekerde tegen de verzekeraar betreft, te lopen vanaf het instellen van de rechtsvordering door de benadeelde, onverschillig of het gaat om een oorspronkelijke eis tot schadeloosstelling dan wel om een latere eis naar aanleiding van een verzwaring van de schade of van het ontslaan van een nieuwe schade. In de persoonsverzekering begint de termijn, wat de rechtsvordering van de begunstigde betreft, te lopen vanaf de dag waarop deze tegelijk kennis heeft van het bestaan van de overeenkomst, van zijn hoedanigheid van begunstigde en van het voorval dat de verzekeringsprestaties opeisbaar doet worden”. Artikel 89, § 3, Wet Verzekeringen bepaalt: “Indien het schadegeval tijdig is aangemeld, wordt de verjaring gestuit tot op het ogenblik dat de verzekeraar aan de wederpartij schriftelijk kennis heeft gegeven van zijn beslissing”. Rechtsvorderingen voortvloeiend uit een verzekeringsovereenkomst verjaren dus na drie jaar. Deze termijn begint te lopen vanaf de dag van het voorval dat het vorderingsrecht doet ontstaan. Dit startpunt kan echter worden verschoven wanneer degene aan wie de rechtsvordering toekomst bewijst dat hij op een later tijdstip van het voorval heeft kennisgenomen. De verjaring loopt dan maar vanaf dat tijdstip. De verjaringstermijn verstrijkt in elk geval vijf jaar naar het voorval (behoudens bedrog). Volgens de eiseres is deze vijfjarige termijn bedoeld in artikel 88, § 1, tweede lid, Wet Verzekeringen een absolute vervaltermijn die niet vatbaar is voor schorsing of stuiting. Dit standpunt kan niet worden gevolgd. In de rechtsleer wordt terecht unaniem gesteld dat de rechtspraak van het Hof in het kader van artikel 88, § 2, Wet Verzekeringen (eigenlijk met betrekking tot diens rechtsvoorganger nl. artikel 34, § 2, Wet Landverzekeringsovereenkomst), waarin beslist werd dat die termijn

3 vatbaar is voor schorsing en stuiting1, ook geldt voor de zogenaamde absolute termijn van 5 jaar van artikel 88, §1, tweede lid, Wet Verzekeringen, gelet op de gelijkaardige bewoordingen2. Een minderheid levert mijns inziens ten onrechte kritiek op de rechtspraak van het Hof3. Het eerste middel dat uitgaat van de stelling dat de termijn bedoeld in artikel 88, §1, tweede lid, Wet Verzekeringen een vervaltermijn is die niet kan worden gestuit of geschorst, faalt naar recht. III.

Het tweede middel.

(…) De overige grieven kunnen niet tot een ruimere cassatie leiden. Conclusie: Cassatie (met uitzondering van de beslissing dat de rechtsvordering tegen eiseres niet is verjaard en het eigendomsrecht van de tweede verweerder over het kunstwerk ‘rabbit’

1

Cass. 7 oktober 2005, AR C.04.0471.F, AC 2005, nr. 490, ECLI:BE:CASS:2005:ARR.20051007.7; NjW 2006, afl. 135, 74 met noot JOCQUE G.; TBH 2006, afl. 7, 752 met noot VAN SCHOUBROECK C.; T.Verz. 2007, afl. 1, 33, met noot FONTAINE P.; Cass. 6 april 2006, AR C.05.0040.N, AC 2006, nr. 207, ECLI:BE:CASS:2006:ARR.20060406.3, met concl. in hoofdzaak van advocaat-generaal met opdracht CORNELIS; Zie hierover vb. VANSWEEVELT T. en WEYTS B., “De verjaring van de rechtstreekse vordering in het verzekeringsrecht”, in CARETTE N. en WEYTS B. (eds.), Verantwoord aansprakelijkheidsrecht - Liber amicorum Aloïs Van Oevelen, Intersentia 20017, (611), 620-621. 2 BOREQUE M., “Le point sur la prescription en droit des assurances”, JT 2024 6975, 183, nr. 11 BOREQUE M., “La prescription en droit des assurances à la lumière de la jurisprudence récente”, RGAR 2023/1 - 15929, (1) 4, nr. 43; PARIS C., Manuel de droit des assurances, Larcier 2021, 348, nr. 350. ACOLTY A., “La prescription des actions dérivant du contrat d’assurance”, in DEVOET C., FAGNART J.-L. en PARIS C., La prescription en assurances et en responsabilité, Coll. Droit des assurances, Limal 2019, (93), 102, nr. 21; VERHEES W., De landverzekeringsovereenkomst, Wolters Kluwer 2018, 459, nr. 17. VANWEEVELT T. en WETYS B., Handboek Verzekeringsrecht, Intersentia 2016, 944-945, nr. 1496 VAN SWEEVELT T., “Commentaar bij art. 88 wet 4 april 2014”, in VAN SCHOUBROECK C. (ed.), Verzekeringsrecht. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, Wolters Kluwer Belgium 2016,(1) 34, nr. 51; SCHUERMANS L. en VAN SCHOUBROECK C., Grondslagen van het Belgische verzekeringsrecht – derde editie, Intersentia 2015,866, nr. 1124; FONTAINE M., Verzekeringsrecht – derde editie, Larcier 2017, 461-462, voetnoot 1431; DUBUISSON en CALLEWAERT V., “La prescription en droit des assurances”, RGAR 2011/1 -14702, 6; REGOUT M. “Quelques arrêts récents en matière de prescription de l’action directe de la personne lésée contre l’assureur de la responsabilité”, in X, Liber amicorum Jean-Luc Fagnart, Anthemis 2008, (239) 247. In oudere rechtsleer werd vaak gesteld dat deze termijn van vijf jaar beschouwd wordt als een vervaltermijn (voor een overzicht van de auteurs zie vb. VAN SWEEVELT T., “Commentaar bij art. 88 wet 4 april 2014”, in VAN SCHOUBROECK C. (ed.), Verzekeringsrecht. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, Wolters Kluwer Belgium 2016, (1) 34, nr. 51, voetnoot 2 en 3. 3 BOREQUE M., “Le point sur la prescription en droit des assurances”, JT 2024 6975, 183, nr. 11 BOREQUE M., “La prescription en droit des assurances à la lumière de la jurisprudence récente”, RGAR 2023/1 - 15929, (1) 4, nr. 43, DUBUISSON en CALLEWAERT V., “La prescription en droit des assurances’, RGAR 2011/1 -14702, 6.