Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie, 2026-05-07, ECLI:BE:CASS:2026:CONC.20260507.1N.3

Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie — ECLI:BE:CASS:2026:CONC.20260507.1N.3 (2026-05-07)

Samenvatting (NL) : Het huwelijk is een privaatrechtelijke instelling gebaseerd op een vormelijk contract waarmee twee natuurlijke personen een duurzame levensgemeenschap aangaan en zich ertoe verbinden om daarbij onder meer de regels na te leven die in de artikelen 212 tot en met 224 Oud Burgerlijk Wetboek zijn neergelegd (1).  (1) Zie concl. OM.

--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- C.25.0065.N Conclusie van advocaat-generaal Frederic VROMAN: De voorziening in cassatie is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Antwerpen van 17 september 20241. In het verzoekschrift worden er drie middelen aangevoerd. I. Situering. De problematiek die aan het Hof wordt voorgelegd betreft de vraag of en in welke mate een buitencontractuele aansprakelijkheidsvordering tussen ex-echtgenoten mogelijk is na succesvolle betwisting van de afstamming. De feiten die aan de basis liggen zoals die uit het bestreden arrest en de vonnissen van de eerste rechter blijken zijn de volgende: Partijen huwden in 2007. Tijdens het huwelijk werden er twee kinderen geboren nl. op 26 mei 2009 en 2 oktober 2010. Zij hadden de verweerder ingevolge het vermoeden van vaderschap van de echtgenoot als vader. Sinds 1 februari 2014 leefden de partijen feitelijk gescheiden. Bij vonnis van 13 november 2014 werd de echtscheiding door onderlinge toestemming tussen partijen uitgesproken. Naar aanleiding van het opstellen van zijn stamboom via een website rees het vermoeden bij eiser dat hij niet de biologische vader van zijn twee kinderen is. Een door hemzelf gevraagd DNA-onderzoek, met stalen afgenomen door de eiser, zou dit bevestigen. Bij dagvaarding van 6 december 2021 startte de verweerder een procedure om zijn vaderschap over de kinderen te betwisten. Bij (tussen)vonnis van 15 juli 2022 van de familierechtbank oordeelde de eerste rechter dat er in hoofde van de verweerder bezit van staat is ten aanzien van beide kinderen maar dat het in het belang van de kinderen is om de biologische werkelijkheid te achterhalen zodat de vordering van verweerder ontvankelijk moet worden verklaard. Er werd in hetzelfde vonnis een DNA-onderzoek bevolen. Na uitvoering van dit onderzoek besluit de deskundige dat verweerder niet de biologische vader is van de kinderen. Bij vonnis van 17 oktober 2023 van de familierechtbank oordeelde de eerste rechter dat het bezit van staat ook geen hinderpaal vormt voor de gegrondverklaring van de vordering tot betwisting van het vaderschap. De vordering van verweerder tot (terug)betaling van 83.516,02 euro voor materiële of morele schadevergoeding dan wel voor een onverschuldigde betaling werd afgewezen als ongegrond. Tegen de beslissing tot afwijzing van zijn vordering tot schadevergoeding werd door verweerder hoger beroep ingesteld.

1

Dit arrest werd reeds gepubliceerd nl. HvB Antwerpen 17 september 2024 Limb.Rechtsl. 2025/1, 40; RW 20242025/35, 1444 en besproken in BOONE I., “Schadevergoeding na succesvolle betwisting van de afstamming”, RW 2024-2025, 1226. Het arrest kreeg ook uitgebreide weerklank in de gewone media (vb. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/10/10/schadevergoeding-kinderen/) 1/16 Courdecassation.be

In het bestreden arrest beslissen de appelrechters het hoger beroep ontvankelijk te verklaren en gedeeltelijk gegrond. Eiseres wordt veroordeeld tot betaling aan de verweerder van een schadevergoeding van 13.650 euro voor de materiële schade, meer de vergoedende interesten aan de wettelijke interestvoet vanaf 15 november 2017 tot datum van algehele betaling en een schadevergoeding van 10.000 euro voor morele schade, meer de vergoedende interesten aan de wettelijke interestvoet vanaf 30 augustus 2021 tot datum van algehele betaling. II. Algemene inleiding bij de drie middelen. De benadering van overspel en zijn gevolgen kende door heen de loop van de tijden een opmerkelijke geschiedenis in België. Hoewel dit irrelevant zou kunnen lijken in het licht van het beantwoorden van de cassatiemiddelen, meen ik in deze dat dit een verklaring zou kunnen bieden waarom er pas relatief recent rechtspraak is ontstaan waarbij schadevergoedingen worden toegekend door de familiekamers van minstens drie hoven van beroep bij een succesvolle betwisting van de afstamming. In het Strafwetboek bestonden er eerst twee vormen van overspel nl. vrouwelijk overspel 2 en mannelijk overspel3. Het eerste werd zwaarder bestraft (maximum twee jaar gevangenzitting) dan het tweede (maximum één jaar gevangenzitting). Voor het mannelijk overspel was vereist dat hij zijn bijzit in de echtelijke woning onderhield4. Er was enkel medeplichtigheid bij vrouwelijk overspel als misdrijf voor degene die wist dat hij overspel pleegde met een gehuwde vrouw. In 1974 werd medeplichtigheid aan overspel gedepenaliseerd en de bestraffing voor overspel werd voor de man en de echtgenote op hetzelfde niveau gezet nl. een maximale geldboete van 100 frank5. Met dezelfde wet werd er ook een genderneutrale grond van echtscheiding wegens overspel ingevoerd in artikel 229 Oud Burgerlijk Wetboek. De wetgever wou een gelijke behandeling van de echtgenoten ter zake van overspel zowel ten opzichte van het strafrecht als van het burgerlijk recht, nl. als grond tot echtscheiding6. In 1987 werd overspel volledig gedepenaliseerd7. De discriminatie van buitenechtelijke kinderen verdween8 en uiteindelijk verdween ook overspel als reden voor echtscheiding in 20079. De

2

Vroeger artikel 387 Strafwetboek. Vroeger artikel 389 Strafwetboek. 4 Met onderhouden bedoelde men dat de echtgenoot op onderhoudende wijze seksuele betrekkingen had met een andere vrouw dan zijn echtgenote waarbij deze andere vrouw haar intrede deed in het huishouden van de man (NYPELS J.-S.G., Législation criminelle de la Belgique ou commentaire et complément du Code pénal belge, Brussel, Bruylant-Christophe 1868, 28). 5 Wet 28 oktober 1974 tot wijziging van de artikelen 387, 388 en 389 van het Strafwetboek, van de artikelen 229 en 230 van het Burgerlijk Wetboek en van artikel 1269 van het Gerechtelijk Wetboek, BS 29 november 1974. 6 Wetsvoorstel (M. DE RIEMAECKER-LEGOT e.a.) tot wijziging van de artikelen 387, 388 en 389 van Strafwetboek en van de artikelen 229 en 230 van het Burgerlijk Wetboek, Kamer 1969-1970, 28 april 1970, nr. 661/1-2; Verslag namens de commissie voor Justitie, Kamer 1970-71, 24 juni 1971, nr. 661/3, 2. 7 Door de Wet van 20 mei 1987 tot opheffing van de artikelen 387 en 390 van het Strafwetboek inzake overspel (BS 12 juni 1987). Deze wet voerde als compensatie de vaststelling bij gerechtsdeurwaarder in. (zie hierover vb. HIERNAUX G., “Loi du 20 mai 1987 abrogeant les articles 387 et 390 du code pénal en matière d'adultère”, Rev.trim.dr.fam. 1987, 172-183.) 8 Onder invloed van het EHRM met het baanbrekende arrest EHRM (voltallige k.) nr. 6833/74, 13 juni 1979 (Marckx), Publ. Eur. Court H.R. 1979, Serie A, nr. 31; RW 1979-1980, 947-959; Rev.trim.dr.fam. 1979, 227. 9 Zie over evolutie ALOFS E., “Het Belgische echtscheidingsrecht en -risico in historisch perspectief” in X, Een leven van inzet. Liber amicorum Michel Magits, Kluwer 2012, 77-117; Wet van 24 april 2007 betreffende de hervorming van de echtscheiding, BS 7 juni 2007. 3

2/16 Courdecassation.be

onderhoudsuitkering na echtscheiding verloor ook zijn indemnitair karakter en heeft thans enkel nog een alimentair karakter10. Ook het afstammingsrecht kende een grondige evolutie onder invloed van een wetenschappelijke evolutie nl. het DNA-onderzoek. Door het DNA-onderzoek werd het een stuk gemakkelijker om na te gaan voor de bedrogen echtgenoot/partner of zijn kind wel zijn biologisch kind was of omgekeerd voor een kind of zijn vader wel de biologische vader was (daarvoor was bloedonderzoek op basis van bloedgroep reeds mogelijk)11. De commercialisering van DNA-testen via het internet laat vaders en kinderen bovendien toe om buiten ieder gerechtelijk kader op zoek te gaan naar de biologische werkelijkheid/waarheid omtrent het vaderschap. Het bezit van staat als absolute grond van onontvankelijkheid voor een afstammingsbetwisting kwam daardoor onder druk te staan. Het Grondwettelijk Hof vereist thans een rechterlijke belangenafweging in concreto waarbij de socio-affectieve werkelijkheid en de biologische werkelijkheid worden afgewogen met elkaar12. Ook het Hof vereist dit13. Deze belangenafweging kan zowel bij de beoordeling van ontvankelijkheid als bij de beoordeling van de gegrondheid van de afstammingsvordering gebeuren. Omgekeerd evenredig met deze evoluties is er een evolutie in de rechtspraak van de feitenrechters om meer belang te hechten aan schadevergoeding voor de bedrogen echtgenoot/partner door het overspel en zijn gevolgen en gewoon om ook meer schadevergoeding toe te kennen voor overspel en zijn gevolgen. Dit is in het bijzonder het geval wanneer er kinderen uit het overspel werden geboren. Toen overspel nog strafbaar was, werd er door de strafrechters maar zelden een burgerrechtelijke vordering werd toegekend die groter was dan 1 frank morele schadevergoeding14. Bij gebrek aan DNA-onderzoek en gelet op het absoluut karakter van het bezit van staat waren schadevergoedingen voor door overspel verwekte kinderen moeilijk haalbaar. Daarbij kwam nog dat de onderhoudsuitkering aan de exechtgenoot een vergoedend karakter had. Sinds de depenalisering van het overspel werden er gedurende een lange tijd geen schadeclaims voor de burgerlijke rechter ingesteld voor overspel15 noch voor de gevolgen ervan. Pas in het eerste decennium van deze eeuw werden er door enkele rechtbanken van eerste aanleg naar aanleiding van een succesvolle betwisting van het vaderschap/erkenning schadevergoedingen toegekend aan de bedrogen echtgenoot of 10

BROUWERS S., ‘Hoofdstuk 3. De uitkering na echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting) artikel 301 oud BW’, in BROUWERS S. (ed.), Bestendig Handboek Echtscheiding, Wolters Kluwer Belgium 2025, (119) 121. 11 Zie vb. VLIETINCK R. en VAN DEN BERGHE H., “Deel VIII – Genetisch ouderschapsonderzoek principes en wetenschappelijk bewijs”, in SENAEVE P., Het nieuwe afstammingsrecht, Acco 1987, 360. 12 GwH 3 februari 2011, nr. 20/2011; GwH 7 juli 2011, nr. 122/2011 (oud recht); GwH 7 maart 2013, nr. 29/2013; GwH 9 juli 2013, nrs. 96/2013 en 105/2013; GwH 19 september 2014, nr. 127/2014; GwH 12 maart 2015, nr. 35/2015; GwH 26 november 2015, nr. 168/2015 en GwH 3 februari 2016, nr. 18/2016. 13 Cass. 7 april 2017, AR C.15.0379.N, AC 2017, nr. 252, ECLI:BE:CASS:2017:ARR.20170407.1 met concl. van advocaat-generaal VAN INGELGEM, ECLI:BE:CASS:2017:CONC.20170407.1 Rev.trim.dr.fam. 2018, afl. 3, 558, noot G.M.; RW 2017-2018, afl. 24, 940 met, noot SALOMEZ L.; T.Fam. 2021/3, 77 met noot VAN DRIESSCHE L.; Cass. 7 april 2022, AR C.21.0460.N, ECLI:BE:CASS:2022:ARR.20220407.1N.3; T.Fam. 2023/1, 12 met noot VAN DRIESSCHE L.; Cass. 26 mei 2023, AR C.22.0456.N, ECLI:BE:CASS:2023:ARR.20230526.1N.4 met concl. van advocaat-generaal met opdracht DECONYNCK, ECLI:BE:CASS:2023:CONC.20230526.1N.4. 14 DE WILDE L., Overspel en Onderhoud van een Bijzit., APR, Larcier 1967, 109-112; Deze auteur merkt op dat er slechts zelden materiële schadevergoeding werd toegekend in de rechtspraak en wat morele schade betreft was de vaststaande rechtspraak dat er één frank werd toegekend. 15 BOONE I., “Familie- en aansprakelijkheidsrecht: koele minnaars” in KRUITHOF M. (ed.), Inzichten in actueel aansprakelijkheidsrecht en verzekeringsrecht, Antwerpen, Intersentia 2018, 105, nr. 37. 3/16 Courdecassation.be

erkenner omwille van het verzwijgen van overspel terwijl de vrouw wist of had moeten weten dat het kind niet door de echtgenoot of partner was verwerkt16. Dit stemt min of meer overeen met de evolutie in de rechtspraak over het niet-absolute karakter van de ontvankelijkheidsvereiste van het bezit van staat. Sindsdien hebben de hoven van beroep van Brussel, Gent en Antwerpen ook dergelijke schadevergoedingen toegekend17. De principiële toepasselijkheid van de regels van buitencontractuele aansprakelijkheid in het kader van het gezin/familie wordt door de voorziening (terecht) niet in vraag gesteld. Hiermee volgt de eiseres het actuele standpunt dat in de rechtsleer wordt verdedigd18. Dit vormt ook het standpunt van het Hof19. Het principe dat er schadevergoeding kan verschuldigd zijn tussen echtgenoten blijkt trouwens reeds bijvoorbeeld uit artikel 224, § 1, Oud Burgerlijk Wetboek. Dit artikel bepaalt dat de beschermde echtgenoot een schadevergoeding kan vorderen, overeenkomstig het gemeen recht, zowel ingeval er geen nietigverklaring is, als ingeval de nietigheid wel uitgesproken is maar de benadeling hierdoor nog niet volledig ongedaan gemaakt werd. Er is dus m.a.w. een cumul van de sancties mogelijk20. De wetgever heeft wat betreft het huwelijk rekening gehouden met het feit dat het voor gehuwden niet evident is om gedurende het huwelijk in rechte te treden om de verjaring van hun wederzijdse schuldvorderingen te vermijden en bepaalt daarom in artikel 2253 dat de verjaring niet loopt tussen echtgenoten. Het Grondwettelijk Hof zag daar geen discriminatie in ten aanzien van niet gehuwde koppels21. De hoven van beroep van Antwerpen, Brussel en Gent volgen met het toekennen van schadevergoedingen naar aanleiding van een succesvolle afstammingsbetwisting de evolutie in de rechtspraak die in Frankrijk reeds langer plaatsvond. Daar zijn vorderingen tot schadevergoeding tussen ex-partners en tussen kinderen en hun moeder/overspelige partner en 16

Rb. Hasselt, 17 december 2002, Limb.Rechtsl. 2003, 146 (in deze zaak werd er een schadevergoeding toegekend van 9122, 48 euro voor onderhoudsbijdragen die de ex-echtgenoot gedurende meer dan 15 jaar had betaald); Rb. Gent 7 oktober 2004, NJW 2005, 741, noot G. VERSCHELDEN (in deze zaak werd er 1 euro morele schadevergoeding toegekend aan de bedrogen erkenner). 17 HvB Brussel 24 oktober 2017, TBBR 2023/5, noot MAKOW, V.; T.Fam. 2018/3, 73, noot WETYS B. (in deze zaak kende het hof een schadevergoeding van 3000 euro materiële schade toe en 5000 euro morele schadevergoeding); HvB Gent 21 januari 2021, TBBR 2023/5, 225, noot MAKOW V.; Juristenkrant 2023 nr. 444, 1-2; Juristenkrant 2022, afl. 448, 17 (in deze zaak kende het hof 5000 euro morele schadevergoeding toe en 4.433,63 euro materiële schadevergoeding voor de bijdragen in de kosten van het kind); HvB Antwerpen 1 september 2024 Limb.Rechtsl. 2025/1, 40; RW 2024-2025/35, 1444, Juristenkrant 2024 nr. 495, 1 en 3 (in deze zaak kende het hof een morele schadevergoeding toe van 5000 euro per kind (totaal 10.000 euro) en 13.650 euro voor materiële schade). 18 Vb. BOONE I., “Schadevergoeding na succesvolle betwisting van de afstamming”, RW 2024-2025, 1227-1228; WEYT B., “Foutaansprakelijkheid tussen (ex-) echtgenoten: meer dan een doekje voor het bloeden”, TBBR 2017/1, 53-56; SWENNEN F. en WEYTS B., “Fouten tussen echtgenoten. Een tocht doorheen het echtscheidings- en aansprakelijkheidsrecht”, in VERSCHELDEN G.(ed.), XXXVIste Postuniversitaire Cyclus Willy Delva. Echtscheiding 2009-2010, Kluwer 2010, (88) 108, nr. 32; BOONE I., “Familie- en aansprakelijkheidsrecht: koele minnaars” in KRUITHOF M. (ed.), Inzichten in actueel aansprakelijkheidsrecht en verzekeringsrecht, Antwerpen, Intersentia 2018, 94, nr. 5. 19 Zie bijvoorbeeld Cass. 10 oktober 1972, AC 1973, 146, ECLI:BE:CASS:1972:ARR.19721010.1; RW 19721973, 718 en JT 1973, 163, noot A. TUNC; Cass. 21 november 1979, AC 1979, nr. 190, ECLI:BE:CASS:1979:ARR.19791121.3; Cass. 20 januari 2000, AR C.96.0161.N, AC 2000, nr. 53, ECLI:BE:CASS:2000:ARR.20000120.6; T.Verz. 2001, 248, noot M. HOUBEN; Cass.12 januari 2004, AR C.03.0327.F, AC 2004 nr. 13, ECLI:BE:CASS:2004:ARR.20040112.22, met concl. van eerste advocaat-generaal LECLERCQ; T.Verz. 2006, 103, RW 2005-2006/21 821, noot B. WEYTS. 20 TOBBACK K., “Art. 224 B.W.” in Personen- en familierecht. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, titel IV. Schadevergoeding. 21 GwH 14 september 2006, nr. 140/2006, ECLI:BE:GHCC:2006:ARR.140. 4/16 Courdecassation.be

de persoon met wie er overspel werd gepleegd naar aanleiding van afstammingsvorderingen reeds lang ingeburgerd22. In Nederland daarentegen is er (nog?) geen dergelijke evolutie waar te nemen. De Hoge Raad der Nederlanden moest zich nog niet uitspreken over deze problematiek. Er is slechts één arrest van het Gerechtshof te Arnhem die de vordering tot schadevergoeding uitgaande van de man tegen zijn echtgenote omwille van een buiten het huwelijk verwekt kind afwijst23. Het Gerechtshof te Arnhem stelde zich terughoudend op omdat het meende dat het aan de wetgever is om normerend op te treden op het vlak van de intieme, seksuele aspecten van de relatie tussen echtgenoten. De redenen voor deze beslissing zijn de volgende:

• Algemeen wordt aangenomen naar Nederlands recht dat de wettelijke getrouwheidsplicht (artikel 1:81 Nederlands Burgerlijk Wetboek) slechts een ideële in rechte niet afdwingbare plicht is zodat er geen sprake kan zijn van een onrechtmatig handelen van de vrouw omdat een ander opvatting zou meebrengen dat artikel 1:81 Nederlands Burgerlijk Wetboek via de weg van de onrechtmatige daad alsnog een afdwingbare bepaling zou worden;
• de keuze die de vrouw moest maken om te spreken of te zwijgen over de mogelijkheid dat het kind niet de biologische zoon zou kunnen zijn van de man, niet alleen een afweging van morele aard, waarbij de belangen van alle drie de betrokken personen een rol spelen, maar ook een inschatting van de situatie dat, indien zij zou spreken, een risico bestond dat de man het huwelijk en daarmee het gezinsleven zou beëindigen en dat, indien zij dat niet zou doen, het huwelijk en het gezinsleven in stand zouden blijven. De keuze waarvoor de vrouw stond kon zij naar de aard van de zaak niet bespreken met de man en zij moest aldus zelf de afweging maken of spreken dan wel zwijgen meer of juist minder nadelen, ook andere dan in financiële zin, voor de man en/of het kind zouden opleveren. Dat de vrouw zonder kennisneming van de man van het dilemma waarvoor zij stond, tevens een keuze heeft gemaakt voor de inrichting van zijn (gezins)leven, waarbij hij de zorg voor het kind op zich heeft genomen en niet de relatie heeft kunnen verbreken, is hieraan inherent. Gegeven deze belangen die de vrouw moest afwegen zonder daarover met de man te kunnen overleggen, en mede gelet op wat het hof in rechtsoverweging 4.4 heeft overwogen, acht het hof haar keuze om te zwijgen niet maatschappelijk onzorgvuldig in de zin van art. 6:162 lid 2 BW. Er zijn door de man geen bijzondere omstandigheden gesteld of gebleken die dit oordeel anders maken. In het bijzonder zijn gezinswens en de wens nazaten te verwekken die zijn naam zouden dragen waardoor tevens sprake zou zijn van een gezin (memorie van grieven sub 49), kunnen niet als zodanig gelden. Of de man in staat zou zijn geweest om zelf nazaten te verwekken, hetgeen de vrouw betwist en waarbij het hof in ogenschouw neemt dat zij na de geboorte van [kind] nog zeven jaar kinderloos zijn gebleven, kan in het midden blijven nu de man (tevens) heeft aangegeven dat ook als hij geen nakomelingen had kunnen verwekken, hij wel de keuze had gehad om zijn privéleven naar eigen inzicht in te richten (pleitnota p. 4) en op welk moment dan ook de relatie te verbreken (memorie van grieven sub 29).

22

Zie BOONE I., “Schadevergoeding na succesvolle betwisting van de afstamming”, RW 2024-2025, 1227 (voetnoot 15 voor verwijzingen naar de Franse rechtsleer), 1233; vb. Cass. fr. 16 november 2022, 21-15.936, ECLI:FR:CASS:2022:C100799. 23 Gerechtshof Arnhem 8 februari 2011, ECLI:NL:GHARN:2011:BP6211. 5/16 Courdecassation.be

In de Nederlandse doctrine worden de rechtsregels in het voormelde arrest niet in vraag gesteld24. Thans krijgt het Hof de gelegenheid om de richting te bepalen hoe in België deze problematiek verder moet worden aangepakt. III. Het eerste middel. In het eerste middel verwijt eiseres de appelrechters artikel 3 Kinderrechtenverdrag, artikel 22bis Grondwet, artikelen 143, 146, 203, 203bis, 212-214, 229, 231, 301, 1134, 1146-1151, 1382 en 1383 Oud Burgerlijk Wetboek (de artikelen 1134 en 1146-1151 zoals van kracht voor de opheffing er van bij wet van 28 april 2022 en de artikelen 1382 en 1383 zoals van kracht voor de opheffing ervan bij wet van 7 februari 2024) en voor zoveel als nodig de artikelen 229231 en 295-307bis Oud Burgerlijk Wetboek door:

• te beslissen dat eiseres een fout heeft begaan door de getrouwheidsplicht zoals vervat in artikel 213 Oud Burgerlijk Wetboek miskend te hebben zonder vast te stellen dat deze fout, die een tekortkoming aan een van de huwelijksverplichtingen uitmaakt, ook een tekortkoming uitmaakt op de algemene zorgvuldigheidsnorm en door te beslissen dat eiseres een fout heeft begaan door te zwijgen en dat deze fout een tekortkoming uitmaakt aan de algemene zorgvuldigheidsnorm zonder daarbij in concreto na te gaan of deze fout een andere schade heeft veroorzaakt dan de schade die te wijten is aan de slechte uitvoering van de overeenkomst/instituut van het huwelijk (eerste onderdeel – schending van de artikelen 143, 146, 203, 203bis, 221-224, 1134, 1146-1151, 1382 en 1383 Oud Burgerlijk Wetboek)
• te beslissen dat de eiseres een fout heeft begaan door de getrouwheidsplicht zoals vervat in artikel 213 Oud Burgerlijk Wetboek te hebben geschonden en door niet aan verweerder te hebben laten weten dat zij twijfels had over zijn vaderschap van de kinderen en het gedrag van eiseres te kwalificeren als een buitencontractuele fout in de zin van de artikelen 1382 en 1383 Oud Burgerlijk Wetboek en zo het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht toe te passen op de niet-nakoming van de huwelijksverplichtingen en de daarmee nauw samenhangende fouten terwijl dit in strijd is met de bedoeling van de wetgever zoals geuit bij de totstandkoming van de Wet van 27 april 2007 (tweede onderdeel – schending artikelen 212, 213, 229, § 1, 231, 301, 1382 en 1383 Oud Burgerlijk Wetboek en voor zoveel als nodig, de artikelen 229-231 en 295 en 307bis Oud Burgerlijk Wetboek, zoals van kracht voor de wijziging ervan bij wet van 27 april 2007.
• te beslissen dat eiseres een fout heeft begaan door de getrouwheidsplicht, zoals vervat in artikel 213 Oud Burgerlijk Wetboek, te schenden en door aan verweerder niet te hebben meegedeeld dat zij twijfels had over zijn vaderschap over de kinderen en haar te veroordelen tot vergoeding van de schade die door deze fouten werd veroorzaakt, waaronder de bijdrage in natura die verweerder voor de kinderen heeft afgeleverd en daarbij nalaten acht te slaan op de belangen van de kinderen (in het bijzonder door na te laten te onderzoeken welke impact een dergelijk veroordeling tot betaling van een schadevergoeding voor de bijdrage in natura die verweerder voor de kinderen heeft geleverd, zou hebben op de kinderen (derde onderdeel – schending van artikel 22bis Grondwet, artikel 3 Kinderrechtenverdrag en voor zoveel als nodig artikelen 1382 en 1383 Oud Burgerlijk Wetboek). 24

Vb. NUYTINCK A.J.M., “Samenlevingsovereenkomst vernietigbaar op grond van dwaling?”, 2014, 7-8 met verwijzing naar J. de Boer in zijn bewerking van Mr. C. Assers Handleiding tot de beoefening van het Nederlands burgerlijk recht. Personen- en familierecht, Asser/De Boer, Deventer: Kluwer 2010, nr. 186. 6/16 Courdecassation.be

III.1. Eerste onderdeel. In het eerste onderdeel verwijt eiseres de appelrechters de regels in verband met het samenloopverbod tussen de contractuele en extracontractuele aansprakelijkheid te hebben geschonden. Dit samenloopverbod wordt als volgt verwoord in de rechtspraak van het Hof: “Een contractant kan door zijn medecontractant in de regel slechts buitencontractueel aansprakelijk gesteld worden indien de hem ten laste gelegde fout een tekortkoming uitmaakt niet alleen aan de contractuele verbintenis, maar ook aan de algemene zorgvuldigheidsnorm die op hem rust en indien deze fout andere dan aan de slechte uitvoering te wijten schade heeft veroorzaakt”25. De achterliggende gedachte van dit samenloopverbod wordt door het Hof als volgt verwoord: “De principiële onmogelijkheid voor contractspartijen om zich in het raam van hun contractuele verhouding op de regels van de buitencontractuele aansprakelijkheid te beroepen vloeit voort uit de onderstelling dat contractspartijen hun contractuele rechtsverhouding en een in dit raam begane wanprestatie, behoudens andersluidend beding, uitsluitend door de regels van de contractuele aansprakelijkheid willen laten beheersen”26. Het Hof besliste reeds dat deze onderstelling ontbreekt in geval de rechtsverhouding, de verlening van een openbare dienst betreft, derhalve niet van contractuele maar van reglementaire aard is en beheerst wordt door een publiekrechtelijk reglement; behoudens andersluidend beding, sluit een tekortkoming begaan in het raam van dit reglement, buitencontractuele aansprakelijkheid niet uit27. SWENNEN en WEYTS verdedigden reeds dat de schending van de getrouwheidsplicht tussen echtgenoten, zoals vastgelegd in artikel 213 Oud Burgerlijk Wetboek, zou kunnen worden beschouwd als een contractuele tekortkoming met een contractuele 28 aansprakelijkheidsvordering tot gevolg . Zij suggereren in wezen dat een vordering op basis van artikel 1382/1383 Oud Burgerlijk Wetboek dan niet mogelijk zou zijn gelet op het samenloopverbod. Ook BOONE verdedigt dit standpunt29. Deze stelling kan volgens mij niet worden gevolgd. Het Oud Burgerlijk Wetboek bevat geen definitie van het begrip huwelijk.

25

Cass. 17 maart 2017, AR C.16.0283.N, AC 2017, nr. 194, ECLI:BE:CASS:2017:ARR.20170317.1; Cass. 29 september 2006, AR, C.03.0502.N, AC 2006, nr. 447, ECLI:BE:CASS:2006:ARR.20060929.9. 26 Cass. 27 november 2006, AR C.05.0310.N, AC 2006, nr. 600, ECLI:BE:CASS:2006:ARR.20061127.4; zie ook bijv. VANSWEEVELT Th. en WEYTS B., Handboek Buitencontractueel Aansprakelijkheidsrecht (tweede editie), Larcier-Intersentia 2025, 125. 27 Cass. 27 november 2006; AR C.05.0310.N, AC 2006, nr. 600, ECLI:BE:CASS:2006:ARR.20061127.4. 28 SWENNEN F. en WEYTS B., “Fouten tussen echtgenoten. Een tocht doorheen het echtscheidings- en aansprakelijkheidsrecht”, in VERSCHELDEN G.(ed.), XXXVIste Postuniversitaire Cyclus Willy Delva. Echtscheiding 2009-2010, Kluwer 2010, (88) 136-137, nr. 71 en 72. 29 BOONE I., “Familie- en aansprakelijkheidsrecht: koele minnaars” in KRUITHOF M. (ed.), Inzichten in actueel aansprakelijkheidsrecht en verzekeringsrecht, Antwerpen, Intersentia 2018, 95-96, nr. 8. 7/16 Courdecassation.be

VERSCHELDEN omschrijft het huwelijk als een instituut waartoe twee personen uit vrije wil toetreden door middel van een vormgebonden overeenkomst, met als kern het tot stand brengen een duurzame levensgemeenschap30. SWENNEN omschrijft het huwelijk als de algehele levensgemeenschap (‘consortium omnis vitae’) tussen twee natuurlijke personen, die bij plechtige overeenkomst wordt aangegaan en waarvan de interne en externe werking als instituut is georganiseerd31. In DE PAGE wordt het huwelijk gedefinieerd als de rechtshandeling waarbij twee personen, ongeacht of zij van hetzelfde of van verschillend geslacht zijn, met wederzijds goedvinden een door de wet beschermde levensgemeenschap tot stand brengen, welke zij niet naar eigen goeddunken kunnen ontbinden32. LELEU definieert het huwelijk als een privaatrechtelijk instituut die een affectieve levensgemeenschap regelt en die toegankelijk is via een plechtig contract33. Het Grondwettelijk Hof is van oordeel dat de wetgever het huwelijk voortaan beschouwt als een instituut met als voornaamste doel het creëren van een duurzame levensgemeenschap, tussen twee personen, waarvan de gevolgen bij wet worden geregeld34. Het gevolg van de organisatie van het huwelijk als een instituut is dat de invulling van de levensgemeenschap in principe aan de contractvrijheid van de gehuwden is onttrokken en in die zin bepaalt het huwelijk op abstracte wijze de rechtstoestand van de gehuwden, zodat het een verhouding van staat is35. Volgens artikel 6, § 2, Oud Burgerlijk Wetboek is de staat van een persoon het geheel van bepaalde hoedanigheden van een persoon die zijn rechtspositie in de familie en in de maatschappij bepalen en die hem onderscheiden van de andere personen wat betreft het bezit en de uitoefening van bepaalde rechten betreft. Met het huwelijk als instituut had de wetgever geenszins de bedoeling om de toepassing van artikel 1382/1383 Oud Burgerlijk Wetboek tussen echtgenoten uit te sluiten en enkel vorderingen tussen echtgenoten toe te laten op basis van de verplichtingen van de echtgenoten opgenomen in het Oud Burgerlijk Wetboek en in het huwelijkscontract36. Het samenloopverbod tussen contractuele aansprakelijkheid en buitencontractuele aansprakelijkheid is volgens mij dan ook niet van toepassing op het instituut van het huwelijk. Het eerste onderdeel dat van een andere rechtsopvatting uitgaat, faalt naar recht. III.2 Tweede onderdeel. Met het tweede onderdeel verwijt eiseres de appelrechters de bedoeling van de wetgever met de “schuldloze” echtscheiding te ondergraven door de discussie over de fout terug binnen te loodsen via het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht. 30

VERSCHELDEN G., Handboek Belgisch Personen, familie- en relatievermogensrecht, die Keure 2025, 665. SWENNEN F., Het personen- en familierecht (achtste, herziene uitgave), Intersentia 2023, 290, nr. 442. 32 DE PAGE, Traité de droit civile belge – Tome I – Les personnes. Volume 1 et 2, Larcier 2015, 323, nr. 314. 33 LELEU Y.-H., Droit des personnes et des familles, Larcier 2020, 316, nr. 314. 34 GwH 20 oktober 2004, nr. 159/2004. ECLI:BE:GHCC:2004:ARR.159, overweg. B.4.7. 35 SWENNEN F., Het personen- en familierecht (achtste, herziene uitgave), Intersentia 2023, 290, nr. 442. 36 Zie ook naar wat ik daaromtrent schreef onder titel II van deze conclusie. 31

8/16 Courdecassation.be

Dit onderdeel doet denken aan wat het Gerechtshof te Arnhem daaromtrent besliste nl. de getrouwheidsplicht tussen echtgenoten is een ideële verplichting en dit kan niet worden omzeild via de weg van de onrechtmatige daad. Deze redenering kan echter in België niet worden gevolgd wanneer men de doelstellingen van de wet 27 april 2007 betreffende de hervorming van de echtscheiding onderzoekt. Het was de bedoeling van de wetgever om met de wet van 27 april 2007 het bewijs op grond van artikel 229, § 1 in fine Oud Burgerlijk Wetboek (echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting) volledig los te koppelen van de schuldvraag37. De fout mag niet meer centraal staan bij de echtscheiding. De echtscheiding moet worden uitgesproken van zodra de scheiding onvermijdelijk is. Men wou echter ook niet dat het debat over de fout totaal moest worden uitgesloten. Bij een fout kan de procedure worden versneld en de echtgenoot die een zware fout begaat heeft geen recht op een uitkering tot levensonderhoud na de echtscheiding38. Het onderdeel faalt dan ook naar recht aangezien de wetgever met de Wet van 27 april 2007 geenszins de bedoeling had om de toepassing van de regels inzake buitencontractuele aansprakelijkheid tussen echtgenoten uit te sluiten. III.3. Derde onderdeel. Het staat inderdaad vast dat een veroordeling tot de betaling schadevergoeding van 23.650 euro meer interesten een impact zal hebben op de kinderen van eiseres. Dit geldt echter voor iedere veroordeling van een ouder tot betaling van een belangrijke geldsom. Het belang van het kind is an sich geen reden om een schadevergoeding te milderen. Dit zou een ongerechtvaardigde ongelijkheid creëren tussen mensen met kinderen en mensen zonder kinderen. Het zou ook andere fundamentele rechten in het gedrang brengen vb. het handelsverkeer en het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht. Bovendien moet in deze zaak worden vastgesteld dat met de vaststellingen en het oordeel onder tweede tot en met vijfde alinea op pagina 9 van het bestreden arrest, de appelrechters wel degelijk het belang van het kind mede in overweging hebben genomen bij de veroordeling tot schadevergoeding. Dit onderdeel berust op dus op een onjuiste lezing van het bestreden arrest en mist feitelijke grondslag. IV. TWEEDE MIDDEL. (…) V. DERDE MIDDEL. In het derde middel verwijt eiseres de appelrechters artikel 3 Kinderrechtenverdrag, artikel 22bis Grondwet, de artikelen 203, 203bis 213, 221, 373, 376, 384, 386, 1382 en 1383 Oud Burgerlijk Wetboek (voor deze laatste twee artikelen zoals van kracht voor de opheffing ervan

37

Zie bv. VERSTRAETE K., “Hervorming echtscheidingsrecht. Wet van 27 april 2007 betreffende de hervorming van de echtscheiding”, NjW 2007, afl. 167, 627. 38 Mvt bij het wetsontwerp betreffende de hervorming van de echtscheiding, KAMER 2005-2006, 15 maart 2006, 51-2341/001, 8, 9-10. 9/16 Courdecassation.be

bij Wet van 7 februari 2024) en het algemeen rechtsbeginsel dat rechtsmisbruik verbiedt, te hebben geschonden door:

• eiseres te veroordelen tot betaling aan verweerder van een schadevergoeding van 13.650 euro voor materiële schade die ertoe strekt verweerder te vergoeden voor de uitgaven die hij voor de kinderen heeft verricht tijdens een periode waarin de afstammingsband tussen verweerder en de kinderen nog vaststond en verweerder zijn rol als ouder daadwerkelijk heeft opgenomen terwijl de uitgaven die verweerder als ouder heeft verricht ten behoeve van de kinderen, definitief voor zijn rekening moeten blijven omdat de uitoefening van deze rechten en verplichtingen uit de afstammingsband onmogelijk retroactief ongedaan kunnen worden gemaakt wanneer de afstammingsband wordt vernietigd en de vernietiging van de afstammingsband geen aanleiding geeft tot terugbetaling van de prestaties verricht in kader van de opvoeding en opleiding van de kinderen aangezien deze zijn verricht in het kader van de daadwerkelijke uitoefening van het ouderschap en deze het gevolg zijn van keuzes die de toenmalige ouders samen hebben genomen en dus moeten ze definitief ten laste blijven van de ouder die ze heeft verricht en omdat deze visie het best aansluit bij de belangen van het kind (eerste onderdeel – schending van de artikelen 203, 203bis, 373, 376, 384, 386, 1382 en 1383 Oud Burgerlijk Wetboek evenals de artikelen 22bis, vierde lid Grondwet en artikel 3 IVRK))
• door te beslissen dat de hulp- en bijdrageplicht tussen echtgenoten eindigt op het ogenblik van de feitelijke scheiding en op grond daarvan te beslissen dat verweerder aanspraak kan maken op de vergoeding van materiële schade voor de periode vanaf 1 februari 2014 (datum feitelijke scheiding) verantwoorden de appelrechters hun beslissing niet naar recht (tweede onderdeel – schending van de artikelen 213, 221, 1382 en 1383 Oud Burgerlijk Wetboek)
• door met de motieven onder randnummer 12 van het bestreden arrest te beslissen dat de door verweerder gevorderde schadevergoeding niet wegens rechtsmisbruik kan worden beperkt, zonder daarbij in concreto te onderzoeken welke de financiële weerslag is van het toekennen van de vordering van verweerder op de toestand van de kinderen en of het toekennen van deze vordering een disproportioneel nadeel zou berokkenen aan de kinderen dat buiten alle verhouding staat tot het voordeel dat verweerder hieruit kan krijgen (derde onderdeel – schending van het algemeen rechtsbeginsel dat rechtsmisbruik verbiedt en de artikelen 22bis Grondwet en 3 Kinderrechtenverdrag)
• door eiseres te veroordelen tot betaling van een schadevergoeding van 5000 euro per kind voor morele schade omwille van het feit dat verweerder wordt geconfronteerd met het verlies van twee kinderen voor wie hij jarenlang heeft gezorgd en met wie hij een emotionele band heeft opgebouwd, kennen de appelrechters een vergoeding toe voor niet geleden schade omdat het verbreken van de contacten met de kinderen volgens de vaststellingen van de appelrechters een door verweerder gekozen wijze van herstel van de schade uitmaakt dan een element van de schade zelf en verantwoorden zij hun beslissing niet naar recht (vierde onderdeel – schending van de artikelen 1382 en 1383 Oud Burgerlijk Wetboek). V.1 Eerste onderdeel. Dit onderdeel vecht de beslissing van de appelrechters aan om een schadevergoeding van 13.650 euro voor materiële schade, die bestaat uit de door vader betaalde kosten voor de kinderen, toe te kennen als gevolg van de in het tweede onderdeel tevergeefs betwiste fout.

10/16 Courdecassation.be

Volgens artikel 203, § 1, Oud Burgerlijk Wetboek dienen de ouders naar evenredigheid van hun middelen te zorgen voor de huisvesting, het levensonderhoud, de gezondheid, het toezicht, de opvoeding, de opleiding en de ontplooiing van hun kinderen en loopt deze verplichting door na de meerderjarigheid van het kind indien de opleiding niet is voltooid. Deze onderhoudsverplichting is van openbare orde39. Volgens artikel 203bis, § 1, Oud Burgerlijk Wetboek draagt elke ouder bij in de kosten die voortvloeien uit de bij artikel 203, § 1, bepaalde verplichting in verhouding tot zijn respectieve aandeel in de samengevoegde middelen. De vraag rijst of deze verplichting retroactief verdwijnt door de vernietiging van de afstammingsband met de kinderen. De beslissing van de appelrechters impliceert dat deze retroactieve verdwijning effectief het geval zou zijn. De gevolgen van deze beslissing zijn toch niet bijzonder vrouwvriendelijk. Een man die overspel pleegt en verzwijgt aan zijn partner dat hij een kind bij een andere vrouw heeft verwekt, zal in de regel geen schadevergoeding voor materiële schade moeten vrezen wanneer hij dit verzwijgt. Hij kan immers geen kind “onderschuiven” bij zijn partner. Hoewel men zou kunnen zeggen dat het gaat om niet vergelijkbare situaties, is de loutere vaststelling wel op zijn minst wat wrang te noemen wanneer men kijkt naar de hogervermelde beweegredenen van de wetgever bij het “egaliseren” en vervolgens het depenaliseren van het overspel. Vrouwen riskeren bij overspel waaruit een kind geboren wordt meer schadevergoeding te moeten betalen dan mannen. Zoals onder de algemene bespreking reeds aangegeven kan de nieuwe ontwikkeling bij de feitenrechters om schadevergoedingen toe te kennen bij succesvolle afstammingsbetwistingen verklaard worden door de evolutie in de rechtspraak over het bezit van staat. Zonder succes bij de afstammingsbetwisting kan het betalen van onderhoudsgeld voor kinderen die niet de biologische kinderen blijken te zijn, in ieder geval geen vergoedbare schade uitmaken omdat de onderhoudsverplichting in ieder geval blijft bestaan voor en na het instellen van de vordering tot betwisting van de afstamming. Bij een niet-succesvolle afstammingsbetwisting is de onderhoudsplicht dus een wettelijke bepaling die volgens de inhoud of de strekking ervan tot gevolg heeft dat de te verrichten uitgave definitief voor rekening moet blijven van diegene die ze ingevolge de wet moet verrichten40. Bij een succesvolle afstammingsbetwisting zou dit dan niet het geval zijn en zou de bedrogen en belogen echtgenoot de betaalde onderhoudsgelden 39

Cass. 3 juni 2010, AR C.09.0125.N, AC 2010, nr. 392, ECLI:BE:CASS:2010:ARR.20100603.5 met concl. van advocaat-generaal DUBRULLE, ECLI:BE:CASS:2010:CONC.20100603.5. 40 De loondoorbetalingsarresten: Cass. 19 februari 2001, AR C.99.0014.N, AC 2001, nr. 97, ECLI:BE:CASS:2001:ARR.20010219.6; Cass. 19 februari 2001, AR C.99.0183, AC 2001 nr. 98 ECLI:BE:CASS:2001:ARR.20010219.7; Cass. 19 februari 2001 AR C.99.0228.N, AC 2001, nr. 99, ECLI:BE:CASS:2001:ARR.20010219.8; Cass. 19 februari 2001, AR C.00.0242.N, AC 2001, nr. 100, ECLI:BE:CASS:2001:ARR.20010219.9; Cass. 20 februari 2001, AR P.98.1629.N, AC 2001, nr. 101, ECLI:BE:CASS:2001:ARR.20010220.3 daarna bevestigt in talloze arresten vb. Cass. 18 februari 2019, AR C.18.0325.N, AC 2019, nr. 98, ECLI:BE:CASS:2019:ARR.20190218.1; Cass. 24 september 2002, AR P.01.0455.N, AC 2002, nr. 471, ECLI:BE:CASS:2002:ARR.20020924.9; Cass. 10 december 2001, AR C.98.0270.N, AC 2001, nr. 684, ECLI:BE:CASS:2001:ARR.20011210.8, nr. 101; Zie hierover vb. VANSWEEVELT T. en WEYTS B., Handboek Buitencontractueel Aansprakelijkheidsrecht, Larcier-Intersentia 2025, 918-930. De leer van de doorbraak van het causaal verband door het bestaan van een wettelijke verplichting werd met deze arresten verlaten door het Hof (zie vb. BOONE I. en WYLLEMAN B., “De vergoeding van afgeleide schade in het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht”, in VUYE H. en LEMENSE Y., Springlevend aansprakelijkheidsrecht, Intersentia 2011, 203, nr. 63.

11/16 Courdecassation.be

niet voor zijn rekening moeten blijven nemen. Volgens mij lijkt een dergelijk verschil niet te verantwoorden in het licht van het gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel. Dergelijke beslissingen lijken voort te spruiten uit een volgens mij te ruime invulling van de retroactieve werking van het declaratief karakter van een vonnis dat een afstammingsband tenietdoet. Afhankelijk van het dan niet succesvol zijn van het instellen van een vordering tot betwisting van de afstamming, zou het betalen van onderhoudsgeld voor een kind (of zelfs het bijdragen van de kosten voor het kind tijdens de samenwoning) met andere woorden al dan niet vergoedbare schade uitmaken. Dit kan volgens mij niet logisch zijn of compatibel zijn met de principes die het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht beheersen en met name met het schadebegrip. Eenzelfde fout (nl. het onterecht verzwijgen van de mogelijkheid dat de wettelijke vader niet de biologische vader van zijn kinderen is) zou al dan niet tot recht op schadevergoeding, bestaande uit vermogensrechtelijke aantasting die gelijk is aan het betalen van onderhoudsgeld voor de kinderen, leiden afhankelijk van het succesvol zijn van een afstammingsbetwisting en dus van de in concreto belangenafweging die de familierechter die moet maken omtrent het bezit van staat bij de beoordeling van de ontvankelijkheid en gegrondheid van de betwisting van het vaderschap. Het is immers perfect mogelijk dat nadat de vordering tot betwisting van het vaderschap ontvankelijk werd verklaard, er een deskundigenonderzoek wordt bevolen dat na uitvoering ervan als conclusie heeft dat de echtgenoot of de erkenner niet de biologische vader is van zijn kind, maar dat de familierechter bij de belangenafweging tot het oordeel komt dat de socio-affectieve werkelijkheid voorrang krijgt op de biologische werkelijkheid en de vordering alsnog ongegrond wordt verklaard. Dit oordeel van de familierechter omtrent de belangenafweging maakt de fout van de vrouw niet meer of minder erg en zou volgens mij ook niet tot gevolg mogen hebben dat er al dan niet recht op schadevergoeding ontstaat die gelijk is aan de kosten voor het onderhoud en opvoeding voor de kinderen. Het oordeel van een rechter zou moeten en is volgens mij vreemd zijn aan het ontstaan van het recht op schadevergoeding. Het gegrond verklaren van een vordering betrekking tot betwisting van de afstamming lijdt volgens mij dan ook niet tot een recht op schadevergoeding. Wanneer dit wel het geval zou zijn, zouden er ook kinderen kunnen worden veroordeeld tot schadevergoeding bestaande uit een schadevergoeding gelijk aan de hen betaalde onderhoudsgelden door hun voormalige vader. Van een normaal zorgvuldige echtgenote en moeder kan worden verwacht dat zij haar echtgenoot verwittigt wanneer zij gerede twijfels over zijn vaderschap van de kinderen heeft, zoals de appelrechters het uitdrukken in het bestreden arrest. Mag men dan bijvoorbeeld ook hetzelfde niet verwachten van een kind dat weet dat zijn vader zijn vader niet is omdat zijn moeder hem dat vertelt en een DNA-onderzoek uitwees dat dit inderdaad het geval is, dat het kind zijn vader verwittigt dat het twijfels heeft over het vaderschap vooraleer het onderhoudsgeld vordert na de meerderjarigheid? Als dit inderdaad als een fout zou worden beschouwd, rijst de vraag of de vader na een succesvolle betwisting van zijn vaderschap dan geen schadevergoeding zou kunnen vragen van zijn voormalig kind. Als men de rechtspraak van de hoven van beroep volgt dan zou dit dan inderdaad de conclusie moeten zijn. Het Hof besliste reeds dat de familierechter die het bezit van staat ten aanzien van de echtgenoot van de moeder van het kind vaststelt, bij zijn beoordeling van hetzij de ontvankelijkheid, hetzij de gegrondheid van de vordering een belangenafweging kan maken in het licht van de socioaffectieve werkelijkheid en de biologische werkelijkheid41. 41

Cass. 26 mei 2023, AR C.22.0456.N, ECLI:BE:CASS:2023:ARR.20230526.1N.4, met concl. van advocaatgeneraal met opdracht M. DECONYNCK, ECLI:BE:CASS:2023:CONC.20230526.1N.4; T.Fam. 2024/7, 205, met

12/16 Courdecassation.be

Als familiale banden geen beletsel vormen voor de toepassing van het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht, zou het in het licht van het gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel zoals geconsacreerd in de artikelen 10 en 11 van de Grondwet volgens mij geen verschil mogen uitmaken of de afstammingsband tussen de wettelijke vader en zijn kinderen nu al dan niet verbroken wordt opdat het betalen van onderhoudsgelden/bijdragen in de kosten voor de kinderen al dan niet materiële schade zou kunnen uitmaken van een fout die bestaat uit het onterecht verzwijgen van de mogelijkheid dat de wettelijke vader niet de biologische vader van zijn kinderen is. De grondslag van de onderhoudsverplichting van artikel 203 Oud Burgerlijk Wetboek is volgens de rechtsleer de afstamming en niet het huwelijk of het ouderlijk gezag. Als reden maakt men gewag van het adagium “qui fait l’enfant, le doit nourrir’ als regel van zuiver natuurrecht42. Dit houdt echter volgens mij nog niet in dat wanneer de afstammingsband wordt tenietgedaan, de onderhoudsverplichting retroactief zou verdwijnen voor degene die als ouder heeft ingestaan voor de kosten van de opvoeding van hun voormalig kind. Een gerechtelijke uitspraak waarbij de vaderschapsbetwisting gegrond wordt verklaard, is niet constitutief maar declaratief van aard waardoor zij in de regel retroactief terugwerkt tot op het moment van de geboorte en zelfs, wanneer dit relevant zou zijn, tot op het ogenblik van de verwekking43. Op de retroactieve werking zijn er echter volgens mij uitzonderingen. De meest recente uitzondering, ingevoegd onder invloed van de rechtspraak van het Grondwettelijk Hof44, vindt men terug in artikel 334quater, Oud Burgerlijk Wetboek. In geval van (onder meer) betwisting van de afstamming die leidt tot de vernietiging van de afstammingsband ten aanzien van een Belgische ouder moet de rechter zich uitspreken over het eventuele behoud van de Belgische nationaliteit van het kind. In geval van een succesvolle betwisting van het vaderschap op basis van artikel 318 Oud Burgerlijk Wetboek wordt de echtgenoot dus geacht nooit de vader te zijn geweest. Hiermee is echter nog niet gezegd dat de echtgenoot nooit geacht wordt de ouder van zijn voormalige kinderen te zijn geweest. Het ouderschap houdt niet retroactief op te bestaan door het tenietdoen van de afstamming. Het ouderschap, zoals het blijkt uit het bezit van staat, zoals bedoeld in artikel 331nonies, Oud Burgerlijk Wetboek45 is een erg belangrijk element bij de noot VAN DRIESSCHE L; Zie ook Cass. 7 april 2017, AR C.15.0379.N, AC 2017, nr. 252 ECLI:BE:CASS:2017:ARR.20170407.1 en Cass. 7 april 2022, AR C.21.0460.N, ECLI:BE:CASS:2022:ARR.20220407.1N.3. 42 BROUWERS S., Alimentatie, APR, 2009, 174, nr. 302 met verwijzing naar GERLO J., Onderhoudsgelden in Recht en Praktijk nr. 11, Kluwer Rechtswetenschappen België 1994, 110, nr. 161, met verwijzing naar DELVA W., “Ouderlijke verplichtingen en rechten”, TPR 1975, 270, nr. 4 en DABIN J., noot onder Cass. 13 februari 1947, RCJB, 1950, 176; BROUWERS S., “De verplichting van de ouders hun kinderen levensonderhoud, opvoeding en opleiding te verschaffen (art. 203 § 1 B.W.)”, TPR 2007/1, 504-505, nr. 520; Zie ook GwH 12 mei 2004, 81/2004, overw. B.7.1. Over de historiek van de regel dat de grondslag van de onderhoudsplicht enkel de afstamming zou zijn (terwijl oorspronkelijk ook het ouderlijk gezag mede als grondslag werd gezien): zie SENAEVE P., “Art. 203 BW.”, in X., Personen- en familierecht. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, 1-2. 43 VERSCHELDEN G., Handboek Belgisch Personen, familie- en relatievermogensrecht – Deel 1, die Keure 2025, 139, nr. 284. 44 GwH 19 januari 2023, 12/2023. 45 Artikel 331nonies, Oud Burgerlijk Wetboek luidt als volgt: “Het bezit van staat moet voortdurend zijn. Het wordt bewezen door feiten die te samen of afzonderlijk de betrekking van afstamming aantonen.

13/16 Courdecassation.be

beoordeling van de ontvankelijkheid en gegrondheid van de vordering tot betwisting van de afstamming. Het ouderschap kan bij de in concreto belangenafweging leiden tot de onontvankelijkheid van de vordering of de ongegrondheid van de vordering. Het bezit van staat en dus ook het ouderschap wordt door het tenietdoen van de afstamming niet retroactief ongedaan gemaakt. Zo zal de ouder wiens afstammingsband vernietigd werd nog steeds overeenkomstig artikel 379, Oud Burgerlijk Wetboek rekening en verantwoording verschuldigd zijn aan zijn voormalig kind. Artikel 203, Oud Burgerlijk Wetboek is volgens mij dus ook bij een succesvolle betwisting van de afstamming een wettelijke bepaling die in relatie met de andere ouder en het kind volgens de inhoud of de strekking ervan tot gevolg heeft dat de te verrichten uitgave of prestatie definitief voor rekening moet blijven van diegene die ze ingevolge wet moet verrichten46. Deze oplossing heeft volgens mij als voordeel dat een gelijke behandeling tussen mannen en vrouwen wat betreft de eventuele schadevergoeding voor materiële schade wegens overspel/ontrouw is gegarandeerd en dit ongeacht de relatievorm huwelijk/wettelijke samenwoonst/feitelijke samenwoning. Voor de gevallen waar er geen bezit van staat bestaat tussen het kind en de ouder maar waarbij deze ouder wel onderhoudsgeld betaalt /bijdraagt in de kosten voor dat kind, zal in geval van vernietiging van de afstamming, mogelijk wel een recht op schadevergoeding kunnen ontstaan voor materiële schade. Zoals uit de stukken blijkt waarop het Hof acht kan slaan nl. het beroepen vonnis van de rechtbank van eerste aanleg Limburg, afdeling Hasselt van 17 oktober 2023 en het nietberoepen tussenvonnis van de rechtbank van eerste aanleg Limburg, afdeling Hasselt van 15 juli 2022 blijkt dat er een voortdurend bezit van staat werd aangenomen in hoofde van de verweerder, zelfs tijdens de afstammingsprocedure. De appelrechters verantwoorden met de motivering op pagina 11, 12 en onderrandnummer 13 op pagina 14 en 15 volgens mij dan ook hun beslissing om een materiële schadevergoeding toe te kennen niet naar recht. Het onderdeel is gegrond. V.2 Tweede onderdeel. Wanneer het Hof zou overgaan tot vernietiging op basis van het eerste onderdeel, kan het tweede onderdeel niet tot een ruimere cassatie leiden.

Die feiten zijn onder meer: – dat het kind altijd de naam heeft gedragen van degene van wie wordt gezegd dat het afstamt; – dat laatstgenoemde het als zijn kind heeft behandeld; – dat die persoon als vader of moeder in zijn onderhoud en opvoeding heeft voorzien; – dat het kind die persoon heeft behandeld als zijn vader, moeder of meemoeder; – dat het als zijn kind wordt erkend door de familie en in de maatschappij; – dat de openbare overheid het als zodanig beschouwt”. 46 De onderhoudsplicht tussen familieleden verbiedt daarentegen het verhaal van derde-betalers niet. Zie SWENNEN F. en WEYTS B., “Fouten tussen echtgenoten. Een tocht doorheen het echtscheidings- en aansprakelijkheidsrecht”, in ” in VERSCHELDEN G.(ed.), XXXVIste Postuniversitaire Cyclus Willy Delva. Echtscheiding 2009-2010, Kluwer 2010, (88) 110, nr. 37; Cass. 12 januari 2004, AR C.03.0327.F, AC 2004, nr. 13, ECLI:BE:CASS:2004:ARR.20040112.22, met concl. van eerste advocaat-generaal LECLERCQ; T.Verz. 2006, 103, RW 2005-2006/21 821, noot B. WEYTS. 14/16 Courdecassation.be

Wanneer het Hof het eerste onderdeel zou verwerpen, moet er wel nog uitspraak worden gedaan over het tweede onderdeel dat gericht is tegen de beslissing van de appelrechters om een schadevergoeding voor de uitgaven voor de kinderen in de periode van 1 februari 2014 (datum feitelijke scheiding) tot 13 november 2014 (datum vonnis echtscheiding EOT) toe te kennen. Volgens artikel 213 Oud Burgerlijk Wetboek zijn echtgenoten jegens elkaar tot samenwoning verplicht en zijn zij elkaar getrouwheid, hulp en bijstand verschuldigd. Volgens artikel 221, eerste lid, Oud Burgerlijk Wetboek draag iedere echtgenoot naar zijn vermogen bij in de lasten van het huwelijk. De vraag rijst opnieuw of deze verplichting retroactief verdwijnt door de vernietiging van de afstammingsband met de kinderen. BOONE, MAKOW en VERSCHELDEN verdedigen een maximalistische visie met betrekking tot de begroting van de schadevergoeding naar aanleiding van een succesvolle afstammingsbetwisting. Zij suggereren op zijn minst dat er geen redenen zijn te vinden waarom uit de verplichting om bij te dragen in de lasten van het huwelijk volgt dat de uitgaven die een echtgenoot heeft gedaan ter vervulling van die wettelijke plicht, definitief ten laste moeten blijven van die echtgenoot en daarom geen vergoedbare schade zouden kunnen uitmaken47. Wanneer het Hof dit standpunt zou volgen, dan volgt daaruit niet alleen ook de verwerping van dit onderdeel maar ook dat wanneer de verweerder cassatieberoep had ingesteld tegen de beslissing van de appelrechters dat de financiële tussenkomst van de verweerder tijdens het huwelijks samenleven ten behoeve van de kinderen die deel van het gezin uitmaken – ook al is nadien gebleken dat het niet om zijn biologische kinderen gaat, kadert in de meer algemene plicht tot bijdrage in de lasten van het huwelijk in de zin van artikel 221 Oud Burgerlijk Wetboek omdat de ene echtgenoot niet gerechtigd is om van de andere echtgenoot enige terugbetaling te vragen voor de door hem gedragen lasten voor zover de andere echtgenoot zijn verplichting tot bijdrage (in evenredigheid tot zijn mogelijkheden) naar behoren is nagekomen en dat uitgaven voor de kinderen tijdens het huwelijks samenleven geen vergoedbare schade uitmaken, ook tot cassatie zou moeten leiden en dus tot een nog grotere schadevergoeding. Dit standpunt kan volgens mij niet gevolgd worden. De vernietiging van de afstammingsband kan geen enkele invloed hebben op de huwelijksband. Het huwelijk duurt tot de echtscheiding. De bijstandsverplichting en de plicht om bij te dragen in de lasten van het huwelijk blijft bestaan zolang het huwelijk bestaat en dus ook tijdens de echtscheidingsprocedure48. De artikelen 213 en 221, eerste lid, Oud Burgerlijk Wetboek vormen dan ook bij een succesvolle betwisting van de afstamming (zoals ze dit onbetwist vormen bij een niet-succesvolle betwisting van de afstamming) een wettelijke bepaling die in de relatie met de andere ouder of het kind volgens de inhoud of de strekking ervan tot gevolg heeft dat de te verrichten uitgave of prestatie definitief voor rekening moet blijven van diegene die ze ingevolge wet moet verrichten. 47

BOONE I., “Schadevergoeding na succesvolle betwisting van de afstamming”, RW 2024-2025, 1235-1236; MAKOW, “Quand le droit de la filiation rencontre le droit de la responsabilité” (noot onder HvB Brussel 24 oktober 2017 en HvB Gent 21 januari 2021), TBBR 2023/5, 232; VERSCHELDEN G., “Bedrogen echtgenoot krijgt schadevergoeding na verzwegen overspel”, Juristenkrant 2024, afl. 495, 3. 48 Cass. 13 maart 1975, AC 1975, 785, ECLI:BE:CASS:1975:ARR.19750313.3; VERSCHELDEN. G., Handboek Belgisch Personen, familie- en relatievermogensrecht – Deel 1, die Keure 2025, 736, nr. 1498. 15/16 Courdecassation.be

Vermits de gerechtelijke uitspraak waarbij de vaderschapsbetwisting gegrond wordt verklaard niet constitutief, maar declaratief van aard is, werkt zij in de regel retroactief terug tot op het moment van de geboorte en zelfs, wanneer dit relevant zou zijn, tot op het ogenblik van de verwekking49. De echtgenoot wordt dus geacht van nooit de vader te zijn geweest. Zoals reeds onder het eerste onderdeel werd verdedigd is hier mee echter nog niet gezegd dat de echtgenoot nooit geacht werd de ouder van zijn voormalige kinderen te zijn geweest. Noch het ouderschap noch bijstandsverplichting/het bijdragen in de lasten van het huwelijk wordt geacht retroactief ophouden te bestaan door de gegrondverklaring van de betwistingsvordering. Het bezit van staat en de bijstandsverplichting/het bijdragen in de lasten van het huwelijk worden door het gegrond verklaren van de betwistingsvordering niet retroactief ongedaan verklaard of tenietgedaan. Zoals uit de stukken blijkt waarop het Hof acht kan slaan nl. het beroepen vonnis van de rechtbank van eerste aanleg Limburg, afdeling Hasselt van 17 oktober 2023 en het niet-beroepen tussenvonnis van de rechtbank van eerste aanleg Limburg, afdeling Hasselt van 15 juli 2022 blijkt dat er een voortdurend bezit van staat werd aangenomen in hoofde van de verweerder, zelfs tijdens de afstammingsprocedure. Wanneer het Hof deze visie zou volgen, ontstaat er wel een ongelijkheid tussen gehuwden/wettelijk samenwonenden50 enerzijds en feitelijke samenwonenden of een erkenner die niet samenwoont met de moeder anderzijds. De personen van deze laatste categorie zouden dan wel schadevergoeding voor materiële schade bestaande in de betaling van de kosten die de vader deed ten behoeve van het kind, kunnen vragen van de moeder. Dergelijk verschil in behandeling lijkt echter gegrond te zijn op verschillende situaties zodat ze ook verschillend mogen behandeld worden. Personen van de eerste categorie kozen er immers vrijwillig voor om te huwen of om wettelijk samen te wonen. De appelrechters verantwoorden volgens mij dan ook hun beslissing niet naar recht. Het onderdeel is gegrond. V.3 Derde onderdeel. (…) V.4 Vierde onderdeel. (…) Conclusie: Cassatie in zoverre er uitspraak werd gedaan over de materiële schadevergoeding voor het bijdragen in de kosten van de kinderen.

49

VERSCHELDEN. G., Handboek Belgisch Personen, familie- en relatievermogensrecht – Deel 1, die Keure 2025, 139; SENAEVE P., “De afstamming langs vaderszijde binnen het huwelijk”, in SENAEVE P., Het nieuwe afstammingsrecht, Acco 1987, 121, nr. 145. 50 Overeenkomstig artikel 1477, § 3, Oud Burgerlijk Wetboek dragen ook wettelijk samenwonenden immers bij in de lasten van het samenleven naar evenredigheid van hun mogelijkheden. 16/16 Courdecassation.be