Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie, 2026-06-18, ECLI:BE:CASS:2026:CONC.20260618.1N.10

Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie — ECLI:BE:CASS:2026:CONC.20260618.1N.10 (2026-06-18)

Sommaire (FR) : Nog niet beschikbaar

Samenvatting (NL) : Voor de bepaling van de winst die voor de vrijstelling ten behoeve van inschakelingsbedrijven in aanmerking komt, dient eerst de fiscale winst van de vennootschap overeenkomstig het WIB92 te worden berekend, om vervolgens het deel van deze fiscale winst te kunnen bepalen dat in het vermogen van de vennootschap wordt gehouden (1). (1) Zie concl. OM. Het Hof oordeelde op 18 juni 2026 in dezelfde zin in de zaak F.25.0004.N.

--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- F.25.0002.N Conclusie van advocaat-generaal J. VAN DER FRAENEN: 1.

Situering.

Het geschil betreft een aanslag in de vennootschapsbelasting die in hoofde van verweerster werd gevestigd voor het aanslagjaar 2018. Uit de vaststellingen van het bestreden arrest blijkt dat verweerster op 9 maart 2017 alle aandelen verwierf van bv Ishtar voor een bedrag van 36.000.000 euro en alle aandelen van bv Rederij Marleen voor een bedrag van 6.000.000 euro. Op 31 oktober 2017 nam verweerster bv Ishtar en bv Rederij Marleen over door middel van een geruisloze fusie door overname overeenkomstig artikel 676 W.Venn. (het huidige artikel 12:7 WVV). De discrepantie tussen de boekwaarde van de aandelen Ishtar en Rederij Marleen (samen, 42.000.000 euro) en het netto-actief binnen deze vennootschappen (13.829.521,77 euro) leidde bij verweerster tot een (boekhoudkundig) fusieverlies van 28.170.478,23 euro dat werd toegewezen aan een actiefrekening. Rekening houdend met een lagere fiscale nettowaarde, werd voor het aanslagjaar 2018 een negatieve reserve in kapitaal geboekt voor een bedrag van 28.319.828,93 euro1. De vraag die voorligt is of het boekhoudkundig geneutraliseerde fusieverlies op fiscaal vlak wel resulteert in een effectief verlies. Dit is van belang voor verweerster aangezien zij voor de periode van 6 augustus 2016 tot en met 5 augustus 2020 werd erkend als inschakelingsbedrijf. Het gevolg van deze erkenning is dat de winst die in de vennootschap wordt gehouden tijdens de betrokken belastbare tijdperken krachtens artikel 67 van de wet 26 maart 1999 (zoals van toepassing voor aanslagjaar 2018) is vrijgesteld2. Volgens eiser heeft het fusieverlies in casu tot gevolg dat er ook een negatief fiscaal resultaat is, waardoor er geen winst meer is die kan worden vrijgesteld. Verweerster benadrukt dan weer de fiscale neutraliteit van een geruisloze fusie door overname en meent dat de technische boekhoudkundige verwerkingen van de fusie geen invloed mogen hebben op het fiscaal resultaat, waardoor haar operationele winst niet geëlimineerd wordt door het fusieverlies. Er blijft volgens haar dus wel degelijk nog winst in de vennootschap over die moet worden vrijgesteld krachtens haar erkenning als inschakelingsbedrijf. Het hof van beroep te Gent oordeelde bij arrest van 17 september 2024 overeenkomstig de zienswijze van verweerster en onthief de litigieuze aanslag. Eiser komt op tegen dit arrest met één middel tot cassatie. 2. Bespreking van het enig middel. 1

Dit bedrag bestaat uit de waardevermeerdering die werd uitgedrukt in toepassing van art. 78, § 7, eerste lid, a KB/W.Venn. voor een bedrag van 28.170.478,23 euro en uit de uitgedrukte en niet verwezenlijkte meerwaarde voor een bedrag van 149.350,70 euro, die zich in het vermogen van de n.a.v. de fusie overgenomen vennootschappen bevond. 2 Wet van 26 maart 1999 betreffende het Belgisch actieplan voor de werkgelegenheid 1998 en houdende diverse bepalingen, BS 1 april 1999, 10904. 1/5 Hofvancassatie.be

Parquet

Eerste onderdeel. 2.1. Volgens eiser kon de appelrechter niet naar recht oordelen dat met de afname van de belaste reserves in kapitaal geen rekening moet worden gehouden voor de bepaling van de fiscale winst die in het vermogen van de vennootschap wordt gehouden, aangezien de boeking van een negatieve belaste reserve tot gevolg heeft dat het bedrag van de in de vennootschap gereserveerde winst verminderd is en dus ook het bedrag dat in aanmerking komt voor de vrijstelling t.b.v. inschakelingsbedrijven. (Schending van artikel 67 van de wet van 26 maart 1999 en van artikel 74 KB/WIB92) 2.2. Inschakelingsbedrijven zijn rechtspersonen die als doel hebben om moeilijk te plaatsen werklozen (d.i. personen die al minstens twaalf maanden ingeschreven zijn als werkzoekende en geen diploma van hoger secundair onderwijs hebben) professioneel te activeren3. Bij wijze van fiscale incentive heeft de wetgever ervoor gekozen om de winst die deze bedrijven in hun vermogen houden, vrij te stellen van de vennootschapsbelasting. Artikel 26 van de wet van 26 maart 1999 betreffende het Belgisch actieplan voor de werkgelegenheid 1998 en houdende diverse bepalingen van toepassing van aanslagjaar 1999 tot en met aanslagjaar 20184, bepaalde dan ook: “Voor inschakelingsbedrijven zoals bedoeld in uitvoering van artikel 7, § 1, derde lid, m, van de besluitwet van 28 december 1944 betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders, wordt de winst die in het vermogen van de vennootschap wordt gehouden voor het of de belastbare tijdperken die zijn afgesloten in de loop van het tijdperk waarvoor zij erkend is door de minister van Tewerkstelling en Arbeid om te kunnen genieten van de vrijstellingen van de werkgeversbijdragen inzake sociale zekerheid uit de in vennootschapsbelasting belastbare winst gesloten. De vrijstelling van de winst die in het vermogen van de vennootschap wordt gehouden wordt slechts verleend en behouden indien: 1° de vrijgestelde winst op een afzonderlijke rekening van het passief van de balans geboekt is en blijft; 2° de vrijgestelde winst niet tot grondslag dient voor de berekening van de jaarlijkse dotatie aan de wettelijke reserve of van enige beloning of toekenning. Indien die vereisten tijdens enig boekjaar niet langer worden nageleefd, wordt de vroeger vrijgestelde winst beschouwd als winst van dat boekjaar. Voor zover daarvan niet wordt afgeweken, zijn de bepalingen van het Wetboek van de inkomstenbelastingen 1992 van toepassing op dit artikel. Dit artikel treedt in werking vanaf het aanslagjaar 1999”. De appelrechter stelt terecht dat de winst bedoeld in dit artikel de fiscale winst is: “Als fiscale maatregel dient het begrip ‘winst’ zoals gehanteerd in het eerste lid van voormeld artikel 67 als fiscale winst te worden begrepen, en niet als boekhoudkundige winst. Het betreft immers 3

MvT wetsontwerp betreffende het Belgisch actief plan voor de werkgelegenheid 1998 en houdende diverse bepalingen, SENAAT, 1998-1999, 6 januari 1999, nr. 1912/1, 34. 4 Thans art. 193quater WIB92. 2/5 Hofvancassatie.be

Parquet

een fiscale vrijstelling waarbij de in de vennootschap behouden winst tijdens een fiscaal (belastbaar) tijdperk waarvoor de erkenning geldt uit de in de vennootschapsbelasting belastbare winst wordt gesloten. Om uit de in de vennootschapsbelasting belastbare winst te worden uitgesloten, moet deze winst erin zijn opgenomen. […] Dit uit zich ook in de verwijzing in voormeld artikel 67 naar de toepassing van de bepalingen van het WIB92, dat geen gelijkschakeling voorziet van de fiscale winst met de boekhoudkundige winst.” (p. 7, nr. 4.1 van het bestreden arrest). Dit gegeven was in casu ook niet betwist tussen de partijen. Voor de toepassing van de vrijstelling voor inschakelingsbedrijven, dient dus eerst de fiscale winst van de vennootschap te worden berekend, alvorens het vrijstelbare bedrag, nl. dat gedeelte van de fiscale winst dat in de vennootschap is gehouden, te kunnen bepalen. 2.3. Naar aanleiding van de omzetting van de Fusierichtlijn 90/434/EEG van 23 juli 19905 bij de wet van 11 december 2008 heeft de Belgische wetgever het principe van fiscale neutraliteit van fusies in het WIB92 opgenomen, ook voor puur interne fusies 6. De in voorliggend geval geruisloze fusie door overname verloopt aldus fiscaal neutraal, voor zover voldaan is aan de volgende voorwaarden (art. 211, § 1, vierde lid WIB92): • de overnemende of verkrijgende vennootschap is een binnenlandse vennootschap of een intra-Europese vennootschap; • de verrichting heeft niet belastingfraude of -ontwijking als hoofddoel of als een van de hoofddoelen7. Bij een fiscaal neutrale geruisloze fusie worden de overgedragen vermogensbestanddelen bij de overnemende vennootschap fiscaal op dezelfde manier behandeld zoals zij bij de overgenomen vennootschap voorkwamen (bv. ook bij aanwezigheid van vrijgestelde herwaarderingsmeerwaarden in de overgenomen vennootschap, mits een nieuwe vrijgestelde reserve bij de overnemende vennootschap wordt gecreëerd) (art. 212, eerste en tweede lid WIB92)8. Bovendien leidt het verschil in de boekwaarde van de aandelen van de overgenomen vennootschap en de boekwaarde van het overgenomen netto-actief niet tot een belastingheffing bij de overnemende vennootschap (art. 211 en 212, derde lid WIB92). Een fusieverlies en de 5

Richtlijn 90/434/EEG van 23 juli 1990 van de Raad betreffende de gemeenschappelijke fiscale regeling voor fusies, splitsingen, gedeeltelijke splitsingen, inbreng van activa en aandelenruil met betrekking tot vennootschappen uit verschillende lidstaten en voor de verplaatsing van de statutaire zetel van een SE of een SCE van een lidstaat naar een andere lidstaat. Thans art. 4.1 Richtlijn 2009/133/EG van 19 oktober 2009 van de Raad betreffende de gemeenschappelijke fiscale regeling voor fusies, splitsingen, gedeeltelijke splitsingen, inbreng van activa en aandelenruil met betrekking tot vennootschappen uit verschillende lidstaten en voor de verplaatsing van de statutaire zetel van een SE of een SCE van een lidstaat naar een andere lidstaat: “Fusies, splitsingen en gedeeltelijke splitsingen leiden niet tot enigerlei belastingheffing over de vermogenswinst die bepaald wordt door het verschil tussen de werkelijke waarde van de ingebrachte activa en passiva en hun fiscale waarde”. 6 BLOCKERYE T., Acquisitions, fusions et réorganisations de sociétés, Anthemis 2020, 329-330; VAN DEN BERGHE W., “De omzetting van de fusierichtlijn. Duiding bij een labyrint van bepalingen inzake inbrengen van een bedrijfstak of algemeenheid, fusies en splitsingen”, AFT 2008/4, (4) 7. 7 DE BRUYN W. en VANDEN HEEDE F., “Fusie en splitsing” in BRAECKMANS H., De NV in de praktijk, Mechelen 2013, II.2.6-12-15; VERDINGH Y., Vennootschapsbelasting, Wolters Kluwer 2024, 863. 8 BLOCKERYE T., Acquisitions, fusions et réorganisations de sociétés, Anthemis 2020, 473; VERDINGH Y., Vennootschapsbelasting, Wolters Kluwer 2024, 874-875 en 891; VERMOESEN B. en VERSCHELDEN P., Geruisloze fusie, Kluwer 2013, 40. 3/5 Hofvancassatie.be

Parquet

daaraan gekoppelde fusie-goodwill is daarom van vennootschapsbelasting vrijgesteld, mits voldaan is aan de onaantastbaarheidsvoorwaarde en er dus een vrijgestelde reserve voor een gelijk bedrag wordt aangelegd (art. 212, derde lid en 190 WIB92)9. De creatie van deze vrijgestelde reserve gebeurt boekhoudkundig ofwel via een kost in de resultatenrekening, ofwel via een negatieve belaste reserve. In beide gevallen zal in de aangifte van de vennootschapsbelasting een gelijk bedrag in de verworpen uitgaven moeten worden opgenomen om deze verrichting fiscaal te neutraliseren10. 2.4. De belastbare gereserveerde winst van verweerster bestaat in casu uit haar operationele winst, verminderd met de geboekte negatieve belaste reserve gelijk aan het fusieverlies. Er is evenwel ook een verworpen uitgave toegevoegd gelijk aan eenzelfde bedrag van het fusieverlies, naast andere verworpen uitgaven. Netto is de fiscale winst van de verweerster dus gelijk aan haar operationele winst vermeerderd met de verworpen uitgaven die niet gerelateerd zijn aan de fusie. De negatieve belaste reserve in kapitaal is volledig geneutraliseerd door de opname ervan in de verworpen uitgaven, zodat deze geen invloed heeft op het fiscaal resultaat. Dit is precies wat een fiscaal neutrale fusie wil bereiken: de vennootschap is belastbaar alsof er geen fusie is geweest. De technische afname van de belaste reserves in kapitaal moet bijgevolg niet in rekening worden gebracht voor de bepaling van het deel van de fiscale winst dat voor de vrijstelling ten behoeve van inschakelingsbedrijven in aanmerking komt. Het onderdeel dat uitgaat van een andere rechtsopvatting, faalt m.i. naar recht. Tweede onderdeel. 2.5. In het tweede onderdeel voert eiser aan dat de appelrechter de artikelen 67 van de wet van 26 maart 1999 en 74 KB/WIB92 heeft geschonden, door geen rekening te houden met het door verweerster geleden fusieverlies als fiscale kost. Het fusieverlies brengt volgens eiser immers een gerealiseerde minderwaarde op aandelen teweeg en vormt dus een kost met een negatief effect op het vermogen van de vennootschap. 2.6.

Het onderdeel kan naar mijn mening niet worden aangenomen.

Zoals hoger onder nr. 2.3 werd uiteengezet is wat eiser als fiscale kost bestempelt een louter technisch gevolg van de verwerking van het fusieverlies via een negatieve belaste reserve in kapitaal. Met het oog op de (Europees geregelde) fiscale neutraliteit werd een gelijk bedrag aan verworpen uitgaven aangegeven, zodat het fiscaal resultaat netto niet wordt beïnvloed door het fusieverlies. Van een fiscale kost is dan ook geen sprake. De appelrechter, die onder randnummer 4.4 van het arrest oordeelt dat “het fusieverlies […] in werkelijkheid geen fiscale kost [is] die het vermogen van de vennootschap beïnvloedt”, aangezien “de zgz. minderwaarde op aandelen in essentie de technische resultante [is] van de aangelegde vrijgestelde reserve in kapitaal waardoor een negatieve belaste reserve in kapitaal wordt gecreëerd” en “dit een zuiver technische vermindering van de belaste reserves [betreft], die geen enkele werkelijke vermindering van het vermogen van de vennootschap teweegbrengt, 9

BLOCKERYE T., Acquisitions, fusions et réorganisations de sociétés, Anthemis 2020, 506; VERMOESEN B. en VERSCHELDEN P., Geruisloze fusie, Kluwer 2013, 44. 10 BLOCKERYE T., Acquisitions, fusions et réorganisations de sociétés, Anthemis 2020, 506; VERMOESEN B. en VERSCHELDEN P., Geruisloze fusie, Kluwer 2013, 44. 4/5 Hofvancassatie.be

Parquet

en die fiscaal aangifte-technisch wordt geneutraliseerd door de opname van een gelijk bedrag in de verworpen uitgaven”, verantwoordt m.i. zijn beslissing naar recht. Conclusie: Verwerping.

5/5 Hofvancassatie.be