Cour constitutionnelle de Belgique — Grondwettelijk Hof — ECLI:BE:GHCC:2026:ARR.042 (2026-04-09)
Sommaire (FR) :
- Violation (article 23, alinéa 4, de la loi du 15 juin 1935, interprété
en ce sens qu'il impose aux juridictions d'appel annulant un
jugement ayant rejeté un changement de langue de la procédure de renvoyer
la cause à une juridiction d'appel et non à une juridiction de
première instance) - Non-violation (la même disposition, interprétée
comme imposant aux juridictions d'appel annulant un jugement ayant
rejeté un changement de langue de la procédure de renvoyer la cause
devant une juridiction de première instance)
Samenvatting (NL) :
- Schending (artikel 23, vierde lid, van de wet van 15 juni 1935, in die
zin geïnterpreteerd dat het de rechtscolleges in hoger beroep die een
vonnis tenietdoen waarbij een wijziging van de taal van de rechtspleging
werd verworpen, de verplichting oplegt om de zaak te verwijzen naar een
rechtscollege in hoger beroep en niet naar een rechtscollege van eerste
aanleg) - Geen schending (dezelfde bepaling, in die zin geïnterpreteerd
dat het de rechtscolleges in hoger beroep die een vonnis tenietdoen waarbij
een wijziging van de taal van de rechtspleging werd verworpen, de verplichting
oplegt om de zaak te verwijzen naar een rechtscollege van eerste aanleg)
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
Grondwettelijk Hof
Arrest nr. 42/2026
van 9 april 2026
Rolnummer : 8466
In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 23, vierde lid, van de wet van
15 juni 1935 « op het gebruik der talen in gerechtszaken », gesteld door het Hof van Cassatie.
Het Grondwettelijk Hof,
samengesteld uit de voorzitters Pierre Nihoul en Luc Lavrysen, en de rechters Thierry Giet,
Joséphine Moerman,
Michel Pâques,
Yasmine Kherbache,
Sabine de Bethune,
Emmanuelle Bribosia, Willem Verrijdt en Kattrin Jadin, bijgestaan door griffier
Nicolas Dupont, onder voorzitterschap van voorzitter Pierre Nihoul,
wijst na beraad het volgende arrest :
I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging
Bij arrest van 9 april 2025, waarvan de expeditie ter griffie van het Hof is ingekomen op
15 april 2025, heeft het Hof van Cassatie de volgende prejudiciële vraag gesteld :
« Schendt artikel 23, vierde lid, van de wet van 15 juni 1935 op het gebruik der talen in
gerechtszaken de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, al dan niet in samenhang gelezen met
artikel 6.3 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden, in zoverre met toepassing van het genoemde artikel 23, vierde lid, de beklaagde door
de rechters in hoger beroep wordt verwezen naar een gerecht van dezelfde rang dat uitspraak
doet in de taal die hij kent of waarin hij zich gemakkelijker uitdrukt, zodat indien met het
bestreden vonnis, waarin werd geweigerd om op de aanvraag tot wijziging van de taal van de
rechtspleging in te gaan, vervolgens uitspraak wordt gedaan over de grond van de zaak, de
betrokkene zich enkel voor de rechters in hoger beroep zal kunnen verdedigen in de taal van
zijn keuze, terwijl indien de beklaagde door de eerste rechter wordt verwezen naar een gerecht
van dezelfde rang dat uitspraak doet in de taal die hij kent of waarin hij zich gemakkelijker
uitdrukt, hij zich zowel in eerste aanleg als in hoger beroep zal kunnen verdedigen voor een
gerecht dat uitspraak doet in die taal ? ».
De Ministerraad, bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Sébastien Depré en
mr. Estelle Volcansek, advocaten bij de balie te Brussel, heeft een memorie ingediend.
ECLI:BE:GHCC:2026:ARR.042
2
Bij beschikking van 4 maart 2026 heeft het Hof, na de rechters-verslaggevers Thierry Giet
en Sabine de Bethune te hebben gehoord, beslist dat de zaak in staat van wijzen was, dat geen
terechtzitting zou worden gehouden, tenzij de Ministerraad binnen zeven dagen na ontvangst
van de kennisgeving van die beschikking een verzoek om te worden gehoord, zou hebben
ingediend, en dat, behoudens zulk een verzoek, de debatten na die termijn zouden worden
gesloten en de zaak in beraad zou worden genomen.
Aangezien geen enkel verzoek tot terechtzitting werd ingediend, is de zaak in beraad
genomen.
De bepalingen van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof met
betrekking tot de rechtspleging en het gebruik van de talen werden toegepast.
II. De feiten en de rechtspleging in het bodemgeschil
De verwerende partij in cassatie wordt vervolgd voor de politierechtbank Oost-Vlaanderen, afdeling Aalst,
omdat zij op 27 november 2021 te Ninove een ongeval heeft veroorzaakt met vluchtmisdrijf als verzwarende
omstandigheid. Zij wordt eveneens vervolgd wegens rijden zonder rijbewijs, in herhaling en als verzwarende
omstandigheid. De verwerende partij in cassatie vraagt de taal van de rechtspleging te wijzigen teneinde de zaak
te verwijzen naar de dichtstbijgelegen Franstalige politierechtbank. Bij een vonnis van 28 november 2022
verwerpt de politierechtbank Oost-Vlaanderen dat verzoek en verklaart zij de tenlasteleggingen bewezen ten
gronde, waarbij de verwerende partij in cassatie wordt veroordeeld tot een gevangenisstraf van twee jaar, tot een
geldboete van 8 000 euro en tot een verval van het recht tot sturen gedurende vijf jaar. Die partij stelt tegen die
beslissing hoger beroep in bij de correctionele rechtbank Oost-Vlaanderen, afdeling Dendermonde.
Bij een vonnis van 15 januari 2024 verklaart de correctionele rechtbank Oost-Vlaanderen het hoger beroep
ontvankelijk en het verzoek tot taalwijziging gegrond. Met toepassing van artikel 23 van de wet van 15 juni 1935
« op het gebruik der talen in gerechtszaken » (hierna : de wet van 15 juni 1935), verwijst hij de zaak naar de
Franstalige Rechtbank van eerste aanleg te Brussel, uitspraak doende in hoger beroep. Bij een vonnis van
5 december 2024 verklaart de Franstalige Rechtbank van eerste aanleg te Brussel zich onbevoegd om kennis te
nemen van de zaak, om reden dat het met toepassing van artikel 23 van de wet van 15 juni 1935 de politierechtbank
is waarbij de zaak aanhangig had moeten worden gemaakt. De procureur des Konings te Brussel stelt tegen dat
vonnis een cassatieberoep in.
Bij een arrest van 9 april 2025 merkt het Hof van Cassatie, dat het verwijzende rechtscollege is, op dat de
beklaagde die alleen Frans kent of zich gemakkelijker in die taal uitdrukt en die terechtstaat voor een
politierechtbank of een correctionele rechtbank waarvan de taal van rechtspleging het Nederlands is,
overeenkomstig artikel 23, tweede en vierde lid, van de wet van 15 juni 1935, kan vragen dat die rechtspleging in
het Frans geschiedt, met dien verstande dat, wanneer dat verzoek wordt ingewilligd, de zaak wordt verwezen naar
het dichtstbijgelegen rechtscollege van dezelfde rang waarvan de taal van rechtspleging de taal is die door de
beklaagde is gevraagd. Volgens het Hof van Cassatie vloeit uit het arrest van het Hof nr. 47/2024 van 25 april 2024
(ECLI:BE:GHCC:2024:ARR.047) voort dat de verwijzing van de zaak naar de rechter in eerste aanleg door de
rechter in hoger beroep met toepassing van artikel 23, vierde lid, van de wet van 15 juni 1935 denkbaar is om het
recht op een dubbele aanleg te waarborgen wanneer de door de rechter in hoger beroep gewezen beslissing tot
wijziging van de taal van de rechtspleging een vonnis alvorens recht te doen waarbij dat verzoek werd verworpen
tenietdoet zonder dat uitspraak werd gedaan over de grond van de zaak.
Het Hof van Cassatie merkt op dat de omstandigheden te dezen verschillend zijn, aangezien de
Politierechtbank Oost-Vlaanderen de grond van de zaak heeft onderzocht en waarbij ze het verzoek tot
taalwijziging heeft verworpen. In een dergelijke situatie vraagt het Hof van Cassatie zich af of de in het geding
zijnde bepaling bestaanbaar is met het beginsel van gelijkheid en niet-discriminatie. Hoewel het recht op een
dubbele aanleg weliswaar formeel wordt geëerbiedigd, heeft de beklaagde zich immers enkel in hoger beroep
kunnen verdedigen in de taal die hij kent of waarin hij zich gemakkelijker uitdrukt. Bijgevolg houdt het Hof van
Cassatie de uitspraak aan en stelt het de hiervoor weergegeven prejudiciële vraag.
ECLI:BE:GHCC:2026:ARR.042
3
III. In rechte
-AA.1. De Ministerraad merkt op dat de prejudiciële vraag niet uitdrukkelijk de te vergelijken categorieën van
personen identificeert. Hij meent echter dat hij uit de verwijzingsbeslissing kan afleiden dat het Hof in die vraag
wordt verzocht om zich uit te spreken over de bestaanbaarheid van artikel 23, vierde lid, van de wet van
15 juni 1935 met het beginsel van gelijkheid en niet-discriminatie, in zoverre het verschillende procedurele
gevolgen heeft naargelang het verzoek tot taalwijziging voor het rechtscollege in eerste aanleg of voor het
rechtscollege in hoger beroep wordt geformuleerd en erdoor wordt ingewilligd. Meer in het bijzonder dient de
situatie van de beklaagde aan wie het rechtscollege in eerste aanleg de taalwijziging weigert en daarbij ten gronde
uitspraak doet, te worden vergeleken met de situatie van de beklaagde wiens verzoek tot taalwijziging alvorens
recht te doen wordt ingewilligd door het rechtscollege in eerste aanleg. In het eerste geval kan de beklaagde hoger
beroep instellen en wordt hij, in geval van herziening, verwezen naar een rechtscollege van dezelfde rang, dat wil
zeggen naar een rechtscollege in hoger beroep, dat uitspraak doet in de taal die hij kent of waarin hij zich
gemakkelijker uitdrukt, terwijl de beklaagde, in het tweede geval, door de eerste rechter wordt verwezen naar een
rechtscollege van dezelfde rang, dat wil zeggen naar een rechtscollege in eerste aanleg, dat uitspraak doet in de
taal die hij kent of waarin hij zich gemakkelijker uitdrukt.
A.2. Volgens de Ministerraad streeft het verschil in behandeling legitieme doelstellingen na. Hij preciseert
dat de wetgever in het licht van artikel 23, vierde lid, van de wet van 15 juni 1935 een evenwicht heeft gezocht
tussen meerdere imperatieven, namelijk de inachtneming van de taalrechten en, enerzijds, de eerbiediging van de
rechten van verdediging en, anderzijds, de goede werking en de doeltreffendheid van de rechtsbedeling. Meer in
het bijzonder strekt de in het geding zijnde maatregel ertoe de snelheid en de doeltreffendheid van de
strafprocedure te waarborgen door een terugkeer naar een rechtscollege in eerste aanleg te voorkomen, waardoor
wordt vermeden dat de totale duur van de rechtspleging aanzienlijk wordt verlengd, eveneens in het belang van de
rechtsonderhorigen die binnen een redelijke termijn duidelijkheid hebben over hun lot. Zodoende behoudt de
wetgever eveneens het gezag en de samenhang van de rechterlijke beslissingen, zodat een zaak die bij het
rechtscollege in hoger beroep aanhangig wordt gemaakt zoveel mogelijk wordt opgelost zonder onophoudelijke
verwijzingen van het ene naar het andere rechterlijke niveau.
De in het geding zijnde maatregel strekt daarnaast ertoe de vertragingsmanoeuvres af te wenden die
voortvloeien uit het onrechtmatige gebruik van verzoeken tot taalwijziging teneinde de procedure te vertragen. In
dat kader voorziet artikel 23, zevende lid, van de wet van 15 december 1935 net in een schorsing van de
strafvordering gedurende de termijn die noodzakelijk is voor de taalwijziging, zodat een beklaagde met betrekking
tot de verjaring geen tijd kan winnen door dergelijke incidenten te vermenigvuldigen.
De door de in het geding zijnde bepaling nagestreefde doelstellingen zijn overigens niet in strijd met de
fundamentele rechten van de beklaagden, met inbegrip van die welke gewaarborgd zijn bij artikel 6 van het
Europees Verdrag voor de rechten van de mens. In dat verband kent artikel 6, lid 3, van dat Verdrag de
beschuldigde niet het recht toe om te eisen dat de rechtspleging in zijn eigen taal wordt gevoerd, maar enkel om
de debatten te begrijpen met de bijstand van een tolk indien hij niet de taal spreekt die door het betrokken
rechtscollege wordt gebruikt. In dat kader kunnen de lidstaten de taalkundige bijstandsverlening naar eigen
goeddunken regelen, voor zover de beklaagde de rechtspleging kan volgen en zijn verweermiddelen kan doen
gelden. In werkelijkheid lijkt de Belgische wetgeving gunstiger dan het conventionele minimum, aangezien zij het
mogelijk maakt de taal van de rechtspleging in bepaalde gevallen te wijzigen.
A.3.1. De Ministerraad doet gelden dat de in het geding zijnde maatregel evenredig is met het nagestreefde
legitieme doel, aangezien hij voor een redelijk evenwicht zorgt tussen de vereisten van procedurele
doeltreffendheid en de rechten van de beklaagde op een eerlijk proces in de taal die hij begrijpt. De in het geding
zijnde maatregel bereikt immers het doel dat erin bestaat de duur van de rechtspleging te verkorten en daarbij de
terugkeer naar eerste aanleg te vermijden. Hij neutraliseert overigens de tijdwinst waarop een kwaadwillige
beklaagde zou kunnen hopen via een verwijzing naar eerste aanleg, met name op het vlak van verjaring, hetgeen
coherent is met het doel om de vertragingsmanoeuvres te bestrijden. In dat verband preciseert de Ministerraad dat
de verjaring wordt geschorst gedurende de taalverwijzing en dat de rechter de wijziging van de taal kan weigeren
ECLI:BE:GHCC:2026:ARR.042
4
indien afbreuk zou kunnen worden gedaan aan de redelijke termijn. Al die maatregelen vormen het uitgangspunt
voor een rationeel instrument.
De in het geding zijnde maatregel ontzegt de beklaagde overigens niet de essentiële waarborgen van een
eerlijk proces, aangezien de zaak tweemaal achtereenvolgens wordt onderzocht, zoals trouwens het geval is voor
alle rechtsonderhorigen. De Ministerraad beklemtoont in dat verband dat de beklaagde in elk geval een vertaling
kan krijgen, met name via de bijstand van een tolk. Het verschil in behandeling heeft dus betrekking op de
taalkundige regels van de twee onderzoeken van de zaak, maar niet op hun bestaan als dusdanig. De beklaagde
behoudt hoe dan ook de mogelijkheid om cassatieberoep in te stellen.
A.3.2. Volgens de Ministerraad laat het vermijden van een verwijzing naar eerste aanleg ook toe een andere
vorm van ongelijkheid te voorkomen, die erin zou bestaan dat een bijkomende aanleg wordt toegekend in
vergelijking met de rechtsonderhorige wiens verzoek tot taalwijziging wordt ingewilligd. In een dergelijk geval
zou de zaak van de persoon wiens verzoek tot taalwijziging wordt verworpen, tot driemaal ten gronde kunnen laten
beoordelen, hetgeen niet redelijk verantwoord zou zijn. Het in het geding zijnde mechanisme voorkomt een
dergelijk onevenwicht door in elk geval een dubbele aanleg en de mogelijkheid om zich op nuttige wijze te
verweren, te waarborgen.
A.3.3. De Ministerraad voert ten slotte aan dat de rechtspraak van het Hof met betrekking tot het gebruik der
talen het feit bekrachtigt dat de bestreden maatregel redelijk verantwoord is. Meer in het bijzonder kan de
redenering van het arrest nr. 166/2022 van 15 december 2022 (ECLI:BE:GHCC:2022:ARR.166) te dezen worden
toegepast, met name in het licht van de aan de beklaagde geboden procedurele waarborgen wat betreft zijn recht
op de bijstand van een tolk of de schorsing van de verjaring.
-BB.1. De prejudiciële vraag heeft betrekking op de bestaanbaarheid van artikel 23, vierde
lid, van de wet van 15 juni 1935 « op het gebruik der talen in gerechtszaken » (hierna : de wet
van 15 juni 1935) met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, al dan niet in samenhang gelezen
met artikel 6, lid 3, van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens.
B.2. Artikel 23 van de wet van 15 juni 1935 bepaalt :
« De beklaagde die alleen Nederlands kent of zich gemakkelijker in die taal uitdrukt kan,
wanneer hij terechtstaat voor een politierechtbank of een correctionele rechtbank waarvan de
taal van rechtspleging het Frans of het Duits is, vragen dat de rechtspleging in het Nederlands
geschiedt.
De beklaagde die alleen Frans kent of zich gemakkelijker in die taal uitdrukt kan, wanneer
hij terechtstaat voor een politierechtbank of een correctionele rechtbank waarvan de taal van
rechtspleging het Nederlands is, vragen dat de rechtspleging in het Frans geschiedt.
De beklaagde die alleen Duits kent of zich gemakkelijker in die taal uitdrukt kan, wanneer
hij terechtstaat voor een politierechtbank of een correctionele rechtbank waarvan de taal van
rechtspleging het Nederlands of het Frans is, vragen dat de rechtspleging in het Duits geschiedt.
In de gevallen bedoeld in de leden 1 tot 3, gelast de rechtbank de verwijzing naar het
dichtstbijgelegen gerecht van dezelfde rang, waarvan de taal van rechtspleging de taal is die
ECLI:BE:GHCC:2026:ARR.042
5
door de beklaagde is gevraagd. De rechtbank kan evenwel beslissen wegens de omstandigheden
van de zaak niet op de aanvraag van de beklaagde te kunnen ingaan.
De beklaagde die alleen Frans kent of zich gemakkelijker in die taal uitdrukt, kan, wanneer
hij terechtstaat voor een politierechtbank of een correctionele rechtbank waarvan de taal van
rechtspleging het Duits is, vragen dat de rechtspleging in het Frans geschiedt. In dat geval wordt
de rechtspleging voor datzelfde gerecht voortgezet in de taal die door de beklaagde is gevraagd.
Ingeval in het rechtsgebied van het hof van beroep te Luik geen enkele rechter in
strafuitvoeringszaken of substituut-procureur des Konings gespecialiseerd in
strafuitvoeringszaken het bewijs levert van de kennis van de Duitse taal, wordt een beroep
gedaan op een tolk.
De verjaring van de strafvordering wordt geschorst voor een termijn van maximum één
jaar vanaf het moment van de vraag tot verwijzing tot op de dag van de eerste terechtzitting
waarop de behandeling van de zaak ten gronde, opnieuw door de rechtbank zal worden hervat ».
B.3.1. Bij de regeling van het taalgebruik in gerechtszaken dient de wetgever de
individuele vrijheid van de rechtsonderhorige om zich van de taal van zijn keuze te bedienen,
te verzoenen met de goede werking van de rechtsbedeling.
Bovendien dient de wetgever daarbij rekening te houden met de taalverscheidenheid die
verankerd is in artikel 4 van de Grondwet, dat vier taalgebieden vastlegt, waarvan drie eentalige
taalgebieden en één tweetalig taalgebied. Artikel 4 vormt de grondwettelijke waarborg van de
voorrang van de taal van het eentalige gebied of van het tweetalige karakter van het gebied.
B.3.2. De wet van 15 juni 1935 regelt op dwingende wijze het taalgebruik in
gerechtszaken in België en hanteert daarbij als uitgangspunt de eentaligheid van de
gerechtelijke akten en van de rechtspleging, onverminderd de uitzonderingen waarin de wet
voorziet en de mogelijkheid om onder bepaalde voorwaarden een verzoek tot verwijzing of tot
verandering van taal in te dienen.
De eentaligheid van de gerechtelijke akten en van de rechtspleging en het dwingende
karakter van de voorschriften van de wet worden beschouwd als grondbeginselen van de wet
van 15 juni 1935.
Uit artikel 14 van de voormelde wet volgt dat de gehele rechtspleging in strafzaken voor
de politierechtbanken en de correctionele rechtbanken in eerste aanleg eentalig wordt gevoerd
in hetzij het Frans, het Nederlands of het Duits, naargelang van de plaats waar de betrokken
ECLI:BE:GHCC:2026:ARR.042
6
rechtbank is gevestigd. Voor de politierechtbanken van het gerechtelijk arrondissement Brussel
waarvan het rechtsgebied uitsluitend bestaat uit gemeenten van het Nederlandse taalgebied
wordt in beginsel de gehele rechtspleging in het Nederlands gevoerd (artikel 15, § 1, van de wet
van 15 juni 1935). Voor de andere politierechtbanken van het gerechtelijk arrondissement
Brussel en voor de correctionele rechtbanken van dat gerechtelijk arrondissement wordt de
rechtspleging in het Frans of in het Nederlands gevoerd, waarbij in de eerste plaats rekening
wordt gehouden met de woonplaats van de verdachte (artikel 16 van de wet van 15 juni 1935).
B.3.3. De wet van 15 juni 1935 onderscheidt vier taalgebieden : het Nederlandse
taalgebied, het Franse taalgebied, het tweetalige gebied Brussel-Hoofdstad en het Duitse
taalgebied (artikel 42; Hand., Kamer, 1933-1934, 15 mei 1934, p. 1455). Zij stemt aldus
overeen met de indeling in taalgebieden zoals vastgelegd in artikel 4 van de Grondwet.
De politierechtbanken en correctionele rechtbanken worden door de artikelen 14 tot 16 van
de wet van 15 juni 1935 ingedeeld in taalgroepen, zodat de rechtspleging in beginsel geschiedt
in de taal of in een van de talen die overeenstemt met die taalgroep. Voorts moeten de
magistraten en gerechtelijke ambtenaren die verbonden zijn aan dat rechtscollege of in zijn
rechtsgebied hun ambt uitoefenen, de taal van die taalgroep kennen, en in het geval waarin het
rechtscollege behoort tot een meertalige groep, moeten zij in een bepaalde mate ook hun kennis
van een andere landstaal bewijzen (artikelen 43 tot 54ter). De indeling in taalgroepen is ook
van belang om het rechtscollege te bepalen dat in aanmerking komt om kennis te nemen van
een zaak in de taal of in een van de talen van die taalgroep, naar aanleiding van een toegekend
verzoek tot verwijzing.
B.3.4. Met toepassing van artikel 23, vierde lid, van de wet van 15 juni 1935, in geval van
een verzoek tot taalwijziging in de zin van de leden 1 tot 3 van die bepaling, « gelast de
rechtbank [waarbij de zaak aanhangig wordt gemaakt] de verwijzing naar het dichstbijgelegen
gerecht van dezelfde rang, waarvan de taal van rechtspleging de taal is die door de beklaagde
is gevraagd », behalve wanneer wegens de omstandigheden van de zaak dat verzoek niet kan
worden ingewilligd. De bedoelde omstandigheden dienen verband te houden met het vereiste
van een goede rechtsbedeling, wat bevestigd wordt in de voorbeelden die tijdens de
parlementaire voorbereiding van artikel 23 werden gegeven (Parl. St., Senaat, 1934-1935,
nr. 86, p. 23; Parl. St., Kamer, 1934-1935, nr. 135; Hand., Kamer, 4 juni 1935, p. 1290).
ECLI:BE:GHCC:2026:ARR.042
7
Het Hof van Cassatie heeft in dat verband geoordeeld dat « de rechter […] het verzoek om
taalwijziging [mag] afwijzen indien er objectiveerbare omstandigheden zijn eigen aan de zaak
die maken dat het aangewezen is dat hijzelf de zaak beoordeelt », met dien verstande dat « de
rechter
[…]
onaantastbaar
[oordeelt]
over
het
voorhanden
zijn
van
dergelijke
omstandigheden », maar dat « het Hof [van Cassatie] […] [nagaat] of de rechter uit zijn
vaststellingen geen gevolgen afleidt die op grond daarvan niet kunnen worden verantwoord ».
Uit diezelfde cassatierechtspraak volgt dat een verzoek tot taalwijziging kan worden afgewezen
wanneer de daarmee gepaard gaande verwijzing naar een ander rechtscollege het risico doet
ontstaan « dat de eisers niet meer berecht kunnen worden binnen een redelijke termijn », op
voorwaarde dat de rechter die het verzoek afwijst « concreet [aangeeft] waarin dit risico op
miskenning van de redelijke termijn-vereiste bestaat » (Cass., 10 november 2015,
ECLI:BE:CASS:2015:ARR.20151110.6). Naast een « dreigende overschrijding van de
redelijke termijn » kan volgens het Hof van Cassatie ook een « dreigende verjaring van de
strafvordering » de afwijzing van een verzoek tot taalwijziging verantwoorden (Cass.,
9 juni 2020, P.20.0501.N).
Krachtens artikel 23, zevende lid, van de wet van 15 juni 1935 wordt de verjaring van de
strafvordering bovendien geschorst voor een termijn van maximum één jaar vanaf het moment
van de vraag tot verwijzing tot op de dag van de eerste terechtzitting waarop de behandeling
van de zaak ten gronde door de rechtbank zal worden hervat, teneinde het gebruik van het
verzoek tot verandering van de taal van de rechtspleging als vertragingsmanoeuvre te verhelpen
(Parl. St., Kamer, 2017-2018, DOC 54-2868/001, p. 18).
B.4.1. De prejudiciële vraag heeft betrekking op de grondwettigheid van het verschil in
behandeling dat artikel 23, vierde lid, van de wet van 15 juni 1935 doet ontstaan tussen,
enerzijds, de beklaagde wiens verzoek tot taalwijziging wordt ingewilligd door de rechter in
eerste aanleg, die de zaak vervolgens naar een rechter van dezelfde rang verwijst en, anderzijds,
de beklaagde wiens verzoek tot taalwijziging wordt verworpen door de rechter in eerste aanleg,
die vervolgens ten gronde uitspraak doet. In de eerste situatie kan de beklaagde, zowel in eerste
aanleg als in hoger beroep, zich verdedigen in een taal die hij kent of waarin hij zich
gemakkelijker uitdrukt, terwijl de beklaagde zich in de tweede situatie enkel in hoger beroep
kan verdedigen in een taal van zijn keuze, wanneer de rechter in hoger beroep de taalwijziging
inwilligt en de zaak naar een andere rechter in hoger beroep verwijst.
ECLI:BE:GHCC:2026:ARR.042
8
B.4.2. Bij zijn arrest nr. 47/2024 van 25 april 2024 (ECLI:BE:GHCC:2024:ARR.047)
heeft het Hof geoordeeld dat artikel 215 van het Wetboek van strafvordering niet bestaanbaar
is met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, indien het in die zin wordt geïnterpreteerd dat
het aan de rechters in hoger beroep de verplichting oplegt om de zaak te verwijzen naar een
rechtscollege van hetzelfde niveau en niet naar een rechtscollege in eerste aanleg wanneer zij
een vonnis tenietdoen waarbij, vóór enig onderzoek van de zaak, een op grond van artikel 23,
vierde lid, van de wet van 15 juni 1935 geformuleerd verzoek tot wijziging van de taal van de
rechtspleging werd verworpen, aangezien het voor de betrokken beklaagden een volledig
verlies met zich meebrengt van het recht om hun zaak opnieuw onderzocht te zien in hoger
beroep :
« B.12. […] In de rechtsplegingen, zoals die welke aanleiding heeft gegeven tot de
prejudiciële vragen, waar het rechtscollege van eerste aanleg een verzoek tot verandering van
de taal van de rechtspleging verwerpt vóór enig onderzoek van de zaak, heeft de evocatie tot
gevolg dat de betrokken beklaagden hun zaak niet onderzocht zien in eerste aanleg.
De beklaagden worden aldus in eerste en in laatste aanleg berecht door het rechtscollege in
hoger beroep. Aangezien het cassatieberoep geen onderzoek van de feiten van de zaak mogelijk
maakt, staat het niet gelijk met een nieuw onderzoek van de zaak zoals een hoger beroep dat
mogelijk maakt.
Dat verlies, voor de betrokken beklaagden, van het recht om hun zaak opnieuw onderzocht
te zien in hoger beroep kan zware gevolgen hebben in geval van een veroordeling, aangezien
zij niet de mogelijkheid hebben om de gegrondheid ervan te betwisten indien die betwisting is
gebaseerd op feitelijke kwesties, die niets te maken hebben met de toetsing door het Hof van
Cassatie.
Dat volledige verlies, voor de betrokken beklaagden, van het recht om hun zaak opnieuw
onderzocht te zien in hoger beroep is onevenredig ten opzichte van het doel dat erin bestaat
meer snelheid en doeltreffendheid te waarborgen in de strafprocedure. Het verschil in
behandeling dat voortvloeit uit de in het geding zijnde bepaling, zoals zij door het verwijzende
rechtscollege wordt geïnterpreteerd, is niet redelijk verantwoord ».
Bij hetzelfde arrest heeft het Hof geoordeeld dat artikel 215 van het Wetboek van
strafvordering echter bestaanbaar is met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet in de
interpretatie volgens welke het niet van toepassing is wanneer een rechtscollege in hoger beroep
een vonnis tenietdoet waarbij een verzoek tot wijziging van de taal van de rechtspleging, vóór
enig onderzoek van de zaak, wordt verworpen, aangezien artikel 23 van de wet van 15 juni 1935
ervan is afgeweken door aan het rechtscollege in hoger beroep de verplichting op te leggen om
te doen wat het rechtscollege in eerste aanleg had moeten doen, namelijk de zaak verwijzen
naar een rechtbank van dezelfde rang als die waarvan het vonnis wordt tenietgedaan.
ECLI:BE:GHCC:2026:ARR.042
9
B.4.3. De voorliggende prejudiciële vraag heeft betrekking op een andere situatie dan die
welke in het voormelde arrest nr. 47/2024 wordt beoogd. Te dezen stelt het verwijzende
rechtscollege het Hof immers een vraag over het geval waarin een vonnis dat wordt gewezen
door het rechtscollege in eerste aanleg dat het verzoek tot taalwijziging heeft verworpen en dat
vervolgens de zaak ten gronde onderzoekt, zodat de beklaagde niet formeel een dubbele aanleg
wordt ontzegd, maar zich enkel in hoger beroep zou kunnen verdedigen in de taal die hij kent
of waarin hij zich gemakkelijker uitdrukt, aangezien het rechtscollege in hoger beroep met
toepassing van artikel 23, vierde lid, van de wet van 15 juni 1935 beslist om de zaak te
verwijzen naar de rechter in hoger beroep die uitspraak doet in de door de beklaagde gekozen
taal en niet naar een ander rechtscollege van eerste aanleg.
Het Hof onderzoekt de in het geding zijnde bepaling in de door het verwijzende
rechtscollege aangevoerde interpretatie.
B.5.1. De artikelen 10 en 11 van de Grondwet waarborgen het beginsel van gelijkheid en
niet-discriminatie.
Het beginsel van gelijkheid en niet-discriminatie sluit niet uit dat een verschil in
behandeling tussen categorieën van personen wordt ingesteld, voor zover dat verschil op een
objectief criterium berust en het redelijk verantwoord is.
Het bestaan van een dergelijke verantwoording moet worden beoordeeld rekening houdend
met het doel en de gevolgen van de betwiste maatregel en met de aard van de ter zake geldende
beginselen; het beginsel van gelijkheid en niet-discriminatie is geschonden wanneer vaststaat
dat er geen redelijk verband van evenredigheid bestaat tussen de aangewende middelen en het
beoogde doel.
B.5.2. Overeenkomstig artikel 6, lid 3, van het Europees Verdrag voor de rechten van de
mens, moet de beklaagde op de hoogte worden gesteld van de aard en de reden van de tegen
hem ingebrachte beschuldiging, in een taal welke hij verstaat, en in bijzonderheden, en moet
hij beschikken over voldoende tijd en faciliteiten welke nodig zijn voor de voorbereiding van
zijn verdediging.
ECLI:BE:GHCC:2026:ARR.042
10
Artikel 6, lid 3, e), van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens waarborgt in
het bijzonder het recht op kosteloze bijstand van een tolk. Dat recht geldt niet enkel voor de
mondelinge verklaringen ter terechtzitting, het geldt ook voor de schriftelijke stukken en voor
het
vooronderzoek
(EHRM,
grote
kamer,
18 oktober 2006,
Hermi
t. Italië,
ECLI:CE:ECHR:2006:1018JUD001811402, § 69; 28 augustus 2018, Vizgirda t. Slovenië,
ECLI:CE:ECHR:2018:0828JUD005986808, § 76). Die bepaling gaat evenwel niet zover dat
zij een schriftelijke vertaling vereist van elk documentair bewijs of officieel stuk van het dossier
(EHRM,
19 december 1989,
Kamasinski
t. Oostenrijk,
ECLI:CE:ECHR:1989:1219JUD000978382, § 74), zodat mondelinge taalkundige bijstand kan
voldoen aan de vereisten van het Verdrag (EHRM, Hermi t. Italië, voormeld, § 70).
De kwestie van de taalkennis van de verzoeker is primordiaal en het zijn de interne
rechtbanken die de eerlijkheid van de procedure in laatste instantie waarborgen, ook met
betrekking tot het eventueel ontbreken van een vertaling of vertolking voor een vervolgde (ibid.,
§§ 71-72). De verdragsluitende Staten beschikken evenwel over een grote vrijheid bij de keuze
van de middelen die geschikt zijn om het hun gerechtelijke systemen mogelijk te maken te
beantwoorden aan de vereisten van artikel 6, en met name om de behoeften inzake taalkundige
bijstand van de vervolgde vast te stellen (EHRM, Vizgirda t. Slovenië, voormeld, § 84).
B.6. Het verschil in behandeling tussen de in de prejudiciële vraag vermelde categorieën
van beklaagden berust op de omstandigheid of de rechter al dan niet is ingegaan op het verzoek
tot taalwijziging.
B.7.1. Indien een dergelijk criterium van onderscheid als objectief kan worden
aangemerkt, neemt zulks niet weg dat het niet pertinent is ten aanzien van de door de wet van
15 juni 1935 nagestreefde legitieme doelstellingen, namelijk de individuele vrijheid van de
rechtsonderhorige om de taal van zijn keuze te gebruiken verzoenen met de goede werking van
het gerecht, hetgeen in het licht van artikel 23 van diezelfde wet wordt veruitwendigd door de
mogelijkheid om in eerste aanleg een wijziging van de taal van de rechtspleging te verkrijgen,
behalve wanneer de omstandigheden van de zaak zulks verantwoorden, met dien verstande dat,
met toepassing van artikel 24 van diezelfde wet, « voor […] de rechtscolleges in hoger beroep
[…], voor de rechtspleging, de taal [wordt] gebruikt waarin de bestreden beslissing is gesteld ».
ECLI:BE:GHCC:2026:ARR.042
11
B.7.2. In het geval waarin de rechter in eerste aanleg het verzoek tot taalwijziging
verkeerdelijk heeft verworpen, aangezien de rechter in hoger beroep opmerkt dat er te dezen
geen objectieve omstandigheden bestaan die een dergelijke verwerping zouden kunnen
verantwoorden, wordt de beklaagde immers definitief de mogelijkheid ontzegd om zijn zaak in
eerste aanleg beoordeeld te zien in de taal van zijn keuze wanneer de zaak wordt verwezen naar
een andere rechter in hoger beroep die in die taal uitspraak doet, hetgeen strijdig is met de door
de wetgever nagestreefde doelstelling.
B.7.3. De in het geding zijnde bepaling, in die zin geïnterpreteerd dat zij het rechtscollege
in hoger beroep dat een vonnis heeft tenietgedaan waarbij wordt geweigerd om in te gaan op
een verzoek tot verandering van de taal, de verplichting oplegt om de zaak te verwijzen naar
een rechtscollege van hetzelfde niveau – dat wil zeggen naar een ander rechtscollege in hoger
beroep – in plaats van naar een rechtscollege van eerste aanleg, is niet bestaanbaar met de
artikelen 10 en 11 van de Grondwet, al dan niet in samenhang gelezen met artikel 6, lid 3, van
het Europees Verdrag voor de rechten van de mens.
B.8.1. Zoals het Hof heeft geoordeeld bij zijn voormelde arrest nr. 47/2024, is een andere
interpretatie van de in het geding zijnde bepaling evenwel mogelijk. Volgens die interpretatie
wijkt artikel 23 van de wet van 15 juni 1935 af van artikel 215 van het Wetboek van
strafvordering en legt het het rechtscollege in hoger beroep de verplichting op om te doen wat
het rechtscollege van eerste aanleg had moeten doen, namelijk de zaak verwijzen naar een
rechtbank van dezelfde rang als die waarvan het vonnis wordt tenietgedaan – dat wil zeggen
naar een rechtscollege van eerste aanleg.
B.8.2. In die interpretatie is de in het geding zijnde bepaling bestaanbaar met de
artikelen 10 en 11 van de Grondwet, al dan niet in samenhang gelezen met artikel 6, lid 3, van
het Europees Verdrag voor de rechten van de mens.
ECLI:BE:GHCC:2026:ARR.042
12
Om die redenen,
het Hof
zegt voor recht :
- In die zin geïnterpreteerd dat het de rechtscolleges in hoger beroep die een vonnis
tenietdoen waarbij een wijziging van de taal van de rechtspleging werd verworpen, de
verplichting oplegt om de zaak te verwijzen naar een rechtscollege in hoger beroep en niet naar
een rechtscollege van eerste aanleg, schendt artikel 23, vierde lid, van de wet van 15 juni 1935
« op het gebruik der talen in gerechtszaken », de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, in
samenhang gelezen met artikel 6, lid 3, van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens.
- In die zin geïnterpreteerd dat het de rechtscolleges in hoger beroep die een vonnis
tenietdoen waarbij een wijziging van de taal van de rechtspleging werd verworpen, de
verplichting oplegt om de zaak te verwijzen naar een rechtscollege van eerste aanleg, schendt
dezelfde bepaling de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, al dan niet in samenhang gelezen met
artikel 6, lid 3, van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, niet.
Aldus gewezen in het Frans en het Nederlands, overeenkomstig artikel 65 van de
bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof, op 9 april 2026.
De griffier,
De voorzitter,
Nicolas Dupont
Pierre Nihoul
ECLI:BE:GHCC:2026:ARR.042