Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882 (2026-09-30)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 267.882 van 30 september 2026 Overheidsopdrachten en openbare
werken - Overheidsopdrachten Beslissing : Verwerping Inwilliging tussenkomst
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VOORZITTER VAN DE XIVe KAMER
ARREST
nr. 267.882 van 30 september 2026
in de zaak A. 249.102/XIV-40.281
In zake:
- de NV N.
- de NV A.
samen vormend de TM N.A.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Jo Goethals
kantoor houdend te 8800 Roeselare
Kwadestraat 151 B/41
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen:
de STAD GENT
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Gitte Laenen en Robin Depoorter
kantoor houdend te 2800 Mechelen
Antwerpsesteenweg 16-18
bij wie woonplaats wordt gekozen
Tussenkomende partij :
de NV O.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Cédric Vandekeybus
kantoor houdende te 2018 Antwerpen,
Mechelsesteenweg 127A b1
bij wie woonplaats wordt gekozen
eveneens bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Sophie Bleux en Elisabeth Robbroeckx
kantoor houdende te 1000 Brussel
Regentschapstraat 58 b8
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van de vordering
1.
De vordering, ingesteld op 4 september 2026, strekt tot de
schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid van de tenuitvoerlegging van de
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-1/28
beslissing van het College van burgemeester en Schepenen van de verwerende
partij van 20 augustus 2026 waarbij de overheidsopdracht van werken ‘Uitvoeren
van wegenis- en rioleringswerken in de Spellewerkstraat-cluster te Gent –
TDW/2026/006 – ID5903, wordt gegund aan [de nv O.], tegen de prijzen van de
goedgekeurde offerte.
II. Verloop van de rechtspleging
2.
Bij beschikking van 8 september 2026 werd, in samenspraak met
het aangeduide lid van het auditoraat, de procedurekalender vastgesteld.
De verwerende partij heeft een nota met opmerkingen en een
administratief dossier ingediend.
Met een verzoekschrift van 15 september 2026 heeft de nv O.
gevraagd om in het administratief kort geding te mogen tussenkomen.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 23 september 2026, om 11.30 uur.
Staatsraad Kaat Leus heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Jo Goethals, die verschijnt voor de verzoekende
partijen, advocaat Robin Depoorter die verschijnt voor de verwerende partij, en
advocaat Siene Wilmssen, loco advocaten Sophie Bleux en Elisabeth Robbroeckx,
en advocaat Cédric Vandekeybus, die verschijnen voor de tussenkomende partij,
zijn gehoord.
Auditeur Frederik Ongena heeft een met dit arrest eensluidend
advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-2/28
III. Feiten
3.1.
De verwerende partij schrijft een overheidsopdracht voor werken
uit met als voorwerp de integrale heraanleg (riolering en bovenbouw) van de
Spellewerkstraat inclusief de kruispunten met de Gérard Willemotlaan, de
Flanelstraat, de Adriaan Pietersstraat en de Brugsesteenweg, de Satijnstraat en de
Kantstraat inclusief het kruispunt met de Brugsesteenweg, te Gent.
Het betreft een gezamenlijke opdracht in de zin van artikel 48
van de wet van 17 juni 2016 ‘inzake overheidsopdrachten’ (hierna: wet van 17 juni
2016), waarbij een deel ten laste is van de verwerende partij en een deel ten laste
van de Opdrachthoudende Vereniging Farys.
De verwerende partij treedt op als aanbestedende overheid.
Er is gekozen voor een openbare procedure.
De opdracht is nationaal bekendgemaakt.
3.2.
Op deze opdracht is het (bijzonder) bestek met referentie
TDW/2026/006 – ID5903 van toepassing. In dit bestek wordt de opdracht als volgt
omschreven:
“Voorwerp van de opdracht
De hier bedoelde opdracht heeft tot doel:
De integrale heraanleg (riolering en bovenbouw) van de Spellewerkstraat inclusief
de kruispunten met de Gérard Willemotlaan, de Flanelstraat, de Adriaan
Pietersstraat en de Brugsesteenweg; de Satijnstraat; de Kantstraat inclusief het
kruispunt met de Brugsesteenweg.
Zij omvat:
Opbraak van de bestaande bovenbouw en riolering, de aanleg van de nieuwe
riolering en bovenbouw van gevel tot gevel.
Deze opdracht bevat één perceel.”.
3.3.
De ‘Prijs’ geldt als enig gunningscriterium.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-3/28
Wat de ‘Prijsvaststelling’ betreft, bepaalt artikel 26 van het
bestek dat de opdracht een gemengde opdracht betreft waarbij de prijzen volgens
verschillende wijzen worden vastgesteld. De samenvattende opmeting bevat:
(i) Forfaitaire posten: posten met of zonder aanduiding van forfaitaire
hoeveelheden (FH) of tegen een totale prijs (TP);
(ii) Posten tegen prijslijst: posten met een opgave van vermoedelijke
hoeveelheden (VH) waarvan alleen de eenheidsprijzen voor de prestaties
forfaitair zijn. Door de eenheidsprijzen op de daadwerkelijk uitgevoerde en
tegensprekelijk opgemeten hoeveelheid toe te passen, wordt het te betalen
bedrag vastgesteld. Deze opmetingen worden bij de eindafrekening
gevoegd.
De aannemer wordt voorts geacht “in zijn eenheidsprijzen en
globale prijzen alle kosten, maatregelen en lasten die inherent zijn aan de
uitvoering van de opdracht te hebben inbegrepen, met uitzondering van de
belasting over de toegevoegde waarde”, waarna een uitgebreide opsomming volgt
van “kosten ten laste van de opdrachtnemer (en dus begrepen in de
aannemingssom)” (artikel 32 van het bestek).
3.4.
De offertes dienen uiterlijk op 26 mei 2026 om 10u00 te worden
ingediend.
Zes inschrijvers hebben tijdig een offerte ingediend, namelijk
(1.) de nv O. (dit is de gekozen inschrijver / de belanghebbende derde), (2.) de TM
N.-A. (dit zijn de verzoekende partijen die hebben ingeschreven met de laagste
prijs), (3.) Onderneming W., (4.) Onderneming A., (5.) Onderneming P. en, tot
slot, Onderneming V.
3.5.
Er wordt een verslag van nazicht opgesteld dat deel uitmaakt van
de gunningsbeslissing.
Uit het verslag van nazicht blijkt dat de offertes werden
onderworpen aan nazicht en verbetering (rekenfouten, materiële fouten), wat leidt
tot volgend beeld wat de aangeboden prijzen betreft:
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-4/28
“5.4. BESLUIT OVER DE VERBETERING VAN DE OFFERTES
nr.
inschrijver
oorspronkelijke
inschrijvingsprijs,
incl. btw
na correctie van
rekenof
materiële
fouten, incl. btw
na correctie
van
hoeveelheden,
incl. btw
1
3.891.298,94
EUR
3.756.336,33
EUR
3.891298,94
EUR
3.756.336,33
EUR
3.891298,94
EUR
3.756.336,33
EUR
3
O. [de gekozen
inschrijver]
TM N.-A [de
verzoekende
partijen]
W.
Na correctie
van leemten
of
ontbrekende
prijzen, incl.
btw
3.891298,94
EUR
3.756.336,33
EUR
4
A.
5
P.
6
V.
4.819.009,18
EUR
3.944.558,96
EUR
3.767.728,56
EUR
3.865.
511,48 EUR
4.819.009,18
EUR
3.944.558,96
EUR
3.767.728,56
EUR
3.865.511,48
EUR
4.819.009,18
EUR
3.944.558,96
EUR
3.767.728,56
EUR
3.865.511,48
EUR
4.819.009,18
EUR
3.944.558,96
EUR
3.767.728,56
EUR
3.865.511,48
EUR
2
Na verbetering van de offertes levert dat navolgend resultaat:
(1) De verzoekende partijen, samen vormend de TM N.-A (3.756.336,33
EUR);
(2) Onderneming P. (3.767.728,56 EUR);
(3) Onderneming V. (3.865.511,48 EUR);
(4) De gekozen inschrijver O. (3.891.298,94 EUR);
(5) Onderneming A. (3.944.558,96 EUR);
(6) Onderneming W. (4.819.009,18 EUR).
De verzoekende partijen hebben aldus de offerte met de laagste
prijs ingediend.
3.6.
Uit het gunningsverslag blijkt dat de regelmatigheid van alle
offertes is onderzocht waarbij een prijs- en kostenonderzoek is gevoerd en
waarover in het verslag van nazicht (onder meer) het volgende is gesteld:
“6. REGELMATIGHEID VAN DE OFFERTES
6.1. VOLGENDE PUNTEN VAN REGELMATIGHEID WERDEN ONDERZOCHT
A. Werden het offerteformulier en de meetstaat correct en volledig ingevuld?
B. Is de offerte globaal correct ondertekend door middel van een gekwalificeerde
elektronische handtekening van de persoon/personen bevoegd of gemachtigd om
de inschrijver te verbinden?
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-5/28
C. Indien de offerte door een gemachtigde werd ondertekend, werd de identiteit
van de volmachtgever(s) duidelijk vermeld en is een bewijs van bevoegdheid of
volmacht voorhanden?
D. Werden alle door de opdrachtdocumenten vereiste bijlagen overgemaakt?
Voldoen ze inhoudelijk? ...
E. Is de offerte voor het overige inhoudelijk conform met de opdrachtdocumenten
en volledig regelmatig in de zin van artikel 76 KB Plaatsing of bevat zij
onregelmatigheden? Zijn die regelmatigheden van substantiële of niet-substantiële
aard?
F. Zijn de ingediende prijzen regelmatig?
− Altijd toepassing van algemeen prijs- of kostenonderzoek in toepassing van art.
35-36, §1 KB Plaatsing (van toepassing op alle procedures). − Bijzonder
onderzoek naar de regelmatigheid van de prijzen in toepassing van art. 36, §4 KB
Plaatsing (steeds van toepassing op werken).
6.2. ANALYSE
Toelichting bij de tabel
[…]
- Onderzoek naar de totaalprijzen leert dat geen van de inschrijvers een offerte
heeft ingediend met een totaalprijs lager dan 15% van de gemiddelde totale
inschrijvingsprijs.
Geen van de inschrijvers vertoont een schijnbaar abnormaal lage totale
inschrijvingsprijs.
(3) Onderzoek eenheidsprijzen in toepassing van art. 35-36, §1 KB Plaatsing
Een post wordt als significant beschouwd als de gemiddelde totaalprijs van alle
offertes voor die post hoger ligt dan 1% van de gemiddelde
O.
totaalprijs van alle offertes.
Posten 40, 99, 107, 119, 128, 133, 148, 149, 156, 160, 184, 204,
TM N.- A.
261, 281, 301, 317, 354, 376, 380, 387 voldoen aan deze
W.
voorwaarde.
A.
Daarnaast wordt ook gekeken naar de groepering van de posten
P.
74 t.e.m. 91. Deze posten vertegenwoordigen dezelfde werken,
V.
maar in een andere fase van het project, hierbij zijn posten 73 en
92 onlosmakelijk verbonden. De gemiddelde totaalprijs van de
groepering van de posten 73 t.e.m. 92 vertegenwoordigt 2.82% van de gemiddelde
totaalprijs van de offertes en wordt dus als significant aanzien. Ook zijn de werken
die deze posten vertegenwoordigen een essentieel onderdeel van het bestek: de
groenzones in het invloedsgebied van de bemaling zijn van significant belang: ze
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-6/28
bevatten oude en waardevolle groenelementen die gevoelig zijn aan
schommelingen in de grondwatertafel. Ze dienen dan ook met grote zorg
behandeld te worden.
Een post wordt schijnbaar abnormaal laag beschouwd als de eenheidsprijs 30%
onder de gemiddelde eenheidsprijs ligt, en schijnbaar abnormaal hoog als de
eenheidsprijs 50% boven de gemiddelde eenheidsprijs ligt.
Het onderzoek naar de eenheidsprijzen wordt in eerste instantie gevoerd bij de 3
laagste inschrijvers: [de verzoekende partijen, samen vormend de TM N.-A.],
[Onderneming P.], en [de Onderneming V.].
[…]
Onderzoek naar de offerte van [de verzoekende partijen]
Posten 40, 99, 107, 119, 128, 133, 148, 149, 156, 160, 184, 204, 261, 281, 301,
317, 354, 376, 380, 387 en de groepering van posten 73 t.e.m. 92 worden
onderzocht.
Groepering van de posten 73 t.e.m. 92: Maatregelen voor de beperking van de
invloed van de grondwatertafelverlaging op het waardevol groen volgens 4-1.1.3.7
• Inschrijvingsprijs: -77% .
Deze prijs is schijnbaar abnormaal laag. Bijgevolg wordt prijsverantwoording
gevraagd op 05/06/2026 waarop [de TM N.-A.] op 17/06/2026 antwoordt per mail.
In deze verantwoording wordt post per post uitgelegd:
• Post 73: Opmaak bevloeiingsplan door de aangestelde ETT'er [lees:
European Tree Technician]. Het werk van de ETT’er wordt begroot op 12u
. 12u werk is laag ingeschat voor de opmaak van dergelijk uitgebreid
bevloeiingsplan, maar kan aanvaard worden.
De opgegeven eenheidsprijs wordt bijgevolg niet als abnormaal laag
beschouwd.
• Posten 74, 76, 78, 80, 82, 84, 86, 88 en 90: Installeren en weghalen
installatie per groenzone. De prijs voor de druppelleidingen,
verdeelleidingen, klein materiaal, overheadkost, doorsteken met
wachtbuizen en overeenkomsten met eigenaars van private percelen worden
opgegeven.
Echter voorziet het bestek ook in:
▪ De monitoring van de vochtigheid van de bodem: Er zijn geen
vochtigheidssensoren voorzien in deze prijsverantwoording, noch de
installatie, noch de huur/aankoop van deze sensoren.
▪ De opvolging van het grondwaterpeil dient te gebeuren met een peilbuis
ter hoogte van de te bevloeien zone. De peilbuizen van de peilgestuurde
bemaling zitten te ver van de groenzone om de grondwaterstand t.h.v. de
groenzone op te volgen. De prijsverantwoording voorziet niet in deze
extra peilbuizen, nochtans wel opgelegd door het bestek.
▪ Het aantal meter verdeelleiding PE40 is niet toereikend voor groenzones
G4 en G7/G7a. Deze zones liggen verder af van de te bemalen werffase
dan de verdeelleiding in PE40 die voorzien wordt in de
prijsverantwoording.
De opgegeven eenheidsprijzen worden bijgevolg als abnormaal laag
beschouwd.
• Posten 75, 77, 79, 81, 83, 85, 87, 89 en 91: Huur, onderhoud en werking
per week
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-7/28
De inschrijver verantwoordt zijn prijs door rekening te houden met de
afschrijving van de pomp, verdeelleidingen, slangen, enz. Daarnaast wordt
een wekelijks nazicht van 0,25 u voorzien, evenals het energieverbruik.
Het wekelijkse nazicht van 15 minuten is echter te krap gerekend. Het
elektriciteitsverbruik van de pomp (1 euro per week) is ruimschoots
onvoldoende, de werkelijke prijs zou op zich reeds de inschrijvingsprijs van
de post overschrijden.
De opgegeven eenheidsprijzen worden bijgevolg als abnormaal laag
beschouwd.
• Post 92: Leidingwater voor bevloeiing
Bevestiging van deze prijs werd nagevraagd bij Farys en VMM en is
aanvaardbaar. De opgegeven eenheidsprijs wordt bijgevolg niet als
abnormaal laag beschouwd.
Post 119: Afvoer en verwerking van grondoverschotten met milieuhygiënische
code 211S, bodem met milieuhygiënische eigenschappen zoals aangegeven in het
bij dit bestek horende technisch verslag opgesteld door een erkend
bodemdeskundige
en
conform
verklaard
door
een
erkende
bodembeheersorganisatie.
- Inschrijvingsprijs: +68%
Deze prijs is schijnbaar abnormaal hoog. Bijgevolg wordt prijsverantwoording
gevraagd op 05/06/2026 waarop [de TM N.-A.] op 17/06/2026 antwoordt per mail.
De inschrijver verantwoordt de prijs door toe te lichten dat de afgegraven grond
wordt gebruikt voor een aan te kopen terreinophoging bij Grondbeheer
Vlaanderen. De verschillende component voor de aankoop van de vergunning, het
transport, het laden en lossen, de verwerking ter plaatse en de administratie
worden gerekend.
De opgegeven eenheidsprijs wordt bijgevolg niet als abnormaal hoog beschouwd.
Post 204: Grondwerk voor het maken van de rioleringssleuf met rechte wanden,
Eventuele schuine afgraving is ten laste van de opdrachtnemer, 2 m < H ≤ 3 m
- Inschrijvingsprijs: +53%
Deze prijs is schijnbaar abnormaal hoog. Bijgevolg wordt prijsverantwoording
gevraagd op 05/06/2026 waarop [de TM N.-A.] op 17/06/2026 antwoordt per mail.
De inschrijver verantwoordt de prijs door het rendement van zijn grondwerk en
graafmachine te rekenen, met de regieprijzen voorzien in de inschrijving. De prijs
is hoog, maar aanvaardbaar.
De opgegeven eenheidsprijs wordt bijgevolg niet als abnormaal hoog beschouwd.
Post 317: Grondwerk voor het maken van de rioleringssleuf met rechte wanden.
Eventuele schuine afgraving is ten laste van de opdrachtnemer. -, 3 m < H ≤ 4 m
- Inschrijvingsprijs: +67%
Deze prijs is schijnbaar abnormaal hoog. Bijgevolg wordt prijsverantwoording
gevraagd op 05/06/2026 waarop [de TM N.-A.] op 17/06/2026 antwoordt per mail.
De inschrijver verantwoordt zijn prijs samen met post 204, maar verlaagt het
rendement door de grotere afgravingsdiepte. De prijs is hoog, maar aanvaardbaar.
De opgegeven eenheidsprijs wordt bijgevolg niet als abnormaal hoog beschouwd.
Onderzoek naar de offerte van [Onderneming P.]
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-8/28
Posten 40, 99, 107, 119, 128, 133, 148, 149, 156, 160, 184, 204, 261, 281, 301,
317, 354, 376, 380, 387 en de groepering van posten 73 t.e.m. 92 worden
onderzocht.
[…]
Onderzoek naar de offerte van [Onderneming V.]
Posten 40, 99, 107, 119, 128, 133, 148, 149, 156, 160, 184, 204, 261, 281, 301,
317, 354, 376, 380, 387 en de groepering van posten 73 t.e.m. 92 worden
onderzocht.
[…]
Uit het onderzoek naar de eenheidsprijzen bij [de TM N.-A.], [Onderneming P.]
en [Onderneming V.] blijkt dat deze 3 laagste inschrijvers allen hebben
inschreven met minstens één onaanvaardbare eenheidsprijs. De offertes van deze
drie inschrijvers worden als nietig beschouwd.
Daarom wordt overgegaan tot het onderzoeken van de eenheidsprijzen in
toepassing van art. 35-36, §1 KB Plaatsing voor de volgende gerangschikte
inschrijver, zijnde [de gekozen inschrijver].
(4) Onderzoek naar de offerte van [de gekozen inschrijver]:
Posten 40, 99, 107, 119, 128, 133, 148, 149, 156, 160, 184, 204, 261, 281, 301,
317, 354, 376, 380, 387 en de groepering van posten 73 t.e.m. 92 worden
onderzocht.
Groepering van de posten 73 t.e.m. 92 wordt verder onderzocht: Maatregelen voor
het beperking van de invloed van de grondwatertafelverlaging op het waardevol
groen volgens 4-1.1.3.7
Gezien de te lage prijzen voor deze groep van posten in de offerte van [de TM N.A.] en [Onderneming P.], is de gemiddelde inschrijvingsprijs voor deze groep van
posten geen correct vergelijkingsmiddel.
Als we de prijs van deze groep van posten vergelijken met de raming, wijkt de
offerte van deze inschrijver +33% af. Dit is aanvaardbaar, mede gezien het belang
van het behoud van het waardevol groen.
De opgegeven eenheidsprijzen worden bijgevolg aanvaard.
6.3. BESLUIT OVER DE REGELMATIGHEID VAN DE OFFERTES
De offertes van [de verzoekende partijen, samen vormend de TM N.-A.],
[onderneming P.] en [ Onderneming V.] zijn substantieel onregelmatig.
De offertes van [de gekozen inschrijver] wordt als regelmatig beschouwd.
De offertes van [Onderneming W.] en [Onderneming A.] zijn regelmatig onder
voorbehoud van verder onderzoek naar de eenheidsprijzen van bovenvermelde
posten.”.
Finaal wordt de offerte van de nv O., dit is de gekozen
inschrijver, als laagste regelmatige offerte aangemerkt.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-9/28
3.7.
Op 20 augustus 2026 beslist de verwerende partij, na
goedkeuring van het verslag van nazicht, om de opdracht te gunnen aan de nv O.
Dit is de bestreden beslissing.
Met een e-mail en een aangetekende brief van 20 augustus 2026
stelt de verwerende partij de verzoekende partijen in kennis van de bestreden
beslissing en van het daarbij gevoegde verslag van nazicht dat er integraal deel van
uitmaakt.
IV. Tussenkomst
4.
De nv O., dit is de gekozen inschrijver, blijkt voordeel te halen
uit de bestreden beslissing en heeft er belang bij dat de vordering wordt afgewezen.
Bijgevolg moet haar verzoek tot tussenkomst worden ingewilligd.
V.
Verzoek tot vertrouwelijke behandeling van stukken
De verzoekende partijen, de verwerende partij en de
tussenkomende partij vragen om de vertrouwelijke behandeling van bepaalde door
hen neergelegde stukken die zij in de inventaris als vertrouwelijk aanduiden en
waarbij zij ook de redenen opgeven waarom zij om die vertrouwelijke behandeling
vragen.
6.
Geen van de partijen heeft (ter terechtzitting) het lichten van de
vertrouwelijkheid van deze stukken gevraagd. De Raad van State mag overigens
deze vertrouwelijke stukken in zijn beoordeling betrekken.
VI. Herinnering aan de schorsingsvoorwaarden
7.
Krachtens artikel 17, §§ 1, 5 en 6, van de gecoördineerde wetten
op de Raad van State, gelezen in samenhang met de artikelen 15 en 31 van de wet
van 17 juni 2013 ‘betreffende de motivering, de informatie en de rechtsmiddelen
inzake overheidsopdrachten, bepaalde opdrachten voor werken, leveringen en
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-10/28
diensten en concessies’, moet enkel worden onderzocht of in de voorliggende
vordering tot schorsing die is ingesteld volgens de procedure bij uiterst dringende
noodzakelijkheid, een ernstig middel waarvan het onderzoek zich leent voor een
versnelde behandeling of een klaarblijkelijke onwettigheid wordt aangevoerd.
VII. Onderzoek van het enig middel
Uiteenzetting van het enig middel
8.
De verzoekende partijen voeren in het verzoekschrift de
schending aan van de artikelen 4 en 84 van de wet van 17 juni 2016 ‘inzake
overheidsopdrachten’ (hierna: wet van 17 juni 2016) juncto de artikelen 33, 35 en
36, van het koninklijk besluit van 18 april 2017 ‘plaatsing overheidsopdrachten in
de klassieke sectoren (hierna: koninklijk besluit van 18 april 2017), van de artikelen
2 en 3 van de wet van 29 juli 1991 ‘betreffende de uitdrukkelijke motivering van
de bestuurshandelingen’ (hierna: wet van 29 juli 1991), minstens het materieel
motiveringsbeginsel juncto artikel 29, juncto de artikelen 4, 8°, en 8, van de wet
van 17 juni 2013 ‘betreffende de motivering, de informatie en de rechtsmiddelen
inzake overheidsopdrachten, bepaalde opdrachten voor werken, leveringen en
diensten en concessies (hierna: wet van 17 juni 2013), evenals van het ‘patere
legem’ principe, het zorgvuldigheidsbeginsel, het redelijkheidsbeginsel en het
gelijkheidsbeginsel.
De verzoekende partijen stellen in hun verzoekschrift onder het
kopje “Vooraf” – wat op het eerste gezicht de samenvatting van het enig middel
lijkt te zijn –, wat volgt :
“VOORAF
Aan de orde is een discussie omtrent beweerdelijk abnormale eenheidsprijzen. Het
is namelijk zo dat de verwerende partij heeft vastgesteld dat er geen sprake is van
een abnormale totaalprijs doch, bij het prijsonderzoek heeft de verwerende partij
zich de regel eigengemaakt dat een post, voor wat betreft de toetsing aan de
normaliteit van de prijs, als significant worden beschouwd als “de gemiddelde
totaalprijs van alle offertes voor die post hoger ligt dan 1% van de gemiddelde
totaalprijs van alle offertes”.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-11/28
Hoogstwaarschijnlijk wordt bedoeld “de gemiddelde prijs van alle offertes voor
die post hoger ligt dan 1% van de gemiddelde totaalprijs van alle offertes”.
Meteen wijkt de verwerende partij van haar eigen gestelde normen af door de hier
relevante posten 74 tot een met 91 samen te nemen en als “significant” te
beschouwen.
Daarnaast wordt ook de post 73 en 92 samengenomen om als op “significant”
beschouwd worden.
Bij de beoordeling van eenheidsprijzen van [de TM N.-A.] wordt dan een nieuwe
groepering gemaakt namelijk een groepering van 73 tot en met 92 om dan vast te
stellen dat er een afwijking zou zijn van -77% ten opzichte van het gemiddelde.
Bij de concrete analyse van de offerte van [de TM N.-A.] worden de posten 74,
76, 78, 80, 82, 84, 86, 88 en 90 samengenomen (omdat deze dezelfde werken
betreffen maar in een andere fase van het project). Daar beweert de verwerende
partij dat er sprake zou zijn van een abnormaal lage prijs.
Ook de posten 75, 77, 79, 81, 83, 85, 87, 89, en 91 worden om dezelfde reden
samengenomen en evenzeer abnormaal laag beschouwd.
Terwijl de offertes van zowel [de TM N.-A.] als deze van [Onderneming P.]
onderzocht werden gebeurde dit niet ten aanzien van de offerte van de partij aan
wie gegund werd. Deze offerte werd geacht geen abnormale eenheidsprijzen te
bevatten omwille van het feit dat er beweerd wordt dat de offertes van zowel [de
TM N.-A.] als [Onderneming P.] wel een abnormale prijs zou bevatten.
Verzoekende partij kan met de bestreden beslissing niet akkoord gaan gelet op het
feit dat zij van mening is dat deze beslissing de van toepassing zijnde bepalingen
schendt.
Met wat volgt zal in eerste instantie een overzicht gegeven worden van de
belangrijkste geschonden geachte bepalingen. Daarna zal de verzoekende partij
aantonen waarom de aangehaalde bepalingen geschonden zijn.”.
De verzoekende partijen lichten hun enige middel nog verder
toe. Uit die toelichting blijkt dat, volgens de verzoekende partijen, de groepering
van de posten 73 tot 92 ten onrechte als schijnbaar abnormaal laag werd beoordeeld
en hun prijsverantwoording ten onrechte niet werd aanvaard, in de eerste plaats,
omdat de verwerende partij haar eigen 1%-norm heeft geschonden door de posten
73 tot 92 samen te nemen, de postengroep 73 tot 92 in hun offerte slechts 0,64%
van hun inschrijvingsbedrag vertegenwoordigt en het aldus onder de gehanteerde
drempel van 1% ligt. Door tientallen posten samen te voegen om ze alsnog als
“significant”
te
beschouwen
zouden
het
patere
legem-beginsel,
het
gelijkheidsbeginsel en het zorgvuldigheidsbeginsel zijn geschonden. Ten tweede
achten de verzoekende partijen het gelijkheidsbeginsel nog geschonden door de
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-12/28
offerte van de gekozen inschrijver niet te toetsen op abnormale eenheidsprijzen
voor dezelfde posten en dat omdat “de verwerende partij beweert dat de
eenheidsprijzen van de verzoekende partij[en] abnormaal laag zouden zijn”,
hoewel deze inschrijver voor de groepering posten 73 tot 92 een prijs heeft geboden
die 33% boven de raming ligt. Ten derde betogen de verzoekende partijen dat de
beweerde abnormaliteit van de eenheidsprijzen niet mag worden verward met de
conformiteit van de offerte met het bestek. De verwerende partij meent – ten
onrechte - de abnormaliteit van de eenheidsprijzen te kunnen aantonen door te
beweren dat de offerte niet zou sporen met de voorwaarden van het bestek. Het
prijzenonderzoek kan evenwel pas gebeuren als is vastgesteld dat de offerte spoort
met het bestek. In dat verband beogen de verzoekende partijen de concrete
vaststellingen uit het verslag van nazicht punt per punt te weerleggen. Zo betogen
zij in hun verzoekschrift dat (i) de vochtigheidssensoren “evident” in hun
eenheidsprijzen zijn begrepen, (ii) de opvolging van het grondwaterpeil via hun
eigen bemalingsfilters gebeurt zodat bijkomende peilbuizen niet nodig zijn, (iii) de
verdeelleiding PE40 herbruikbaar materiaal is dat vanuit andere fasen beschikbaar
is, (iv) het elektriciteitsverbruik nihil is omwille van een mobiele zonnepaneel-unit
en (v) het wekelijkse nazicht van 15 minuten volstaat gezien de permanente
werfaanwezigheid van hun werfleiding. Tot slot beroepen zij zich op het “recht op
een herbevraging overeenkomstig artikel 36, § 2, laatste lid KB Plaatsing”.
Beoordeling
Ontvankelijkheid van het eerste en enig middel
9.
Vooralsnog bestaat er geen noodzaak om uitspraak te doen over
de door de verwerende partij opgeworpen ontvankelijkheidsexceptie wat het
middel betreft. Een onderzoek van en een uitspraak over die exceptie zou alleen
nodig zijn indien het middelonderdeel ernstig zou worden bevonden, hetgeen zoals
hierna zal blijken, niet het geval is.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-13/28
Ernst van het enig middel
10.
De verzoekende partijen menen, in essentie, dat de bestreden
beslissing onwettig is omdat het gevoerde prijsonderzoek onwettig en
onzorgvuldig is gebeurd. Zij beargumenteren dat het de verwerende partij niet was
toegestaan om verschillende posten samen te nemen om te oordelen over hun al
dan
niet
verwaarloosbaar
karakter.
Vervolgens
menen
zij
dat
hun
prijsverantwoording ten onrechte niet werd aanvaard omdat, in essentie, de
motieven die ten grondslag liggen aan het niet aanvaarden van hun
prijsverantwoording niet correct zijn en in strijd zijn met het bestek en de
geschonden geachte bepalingen en beginselen.
11.
Luidens het geschonden geachte artikel 4, eerste lid, van de wet
van 17 juni 2016 behandelen de aanbesteders de ondernemers op gelijke en nietdiscriminerende wijze en handelen zij op een transparante en proportionele wijze.
Deze bepaling vormt een bijzondere uitdrukking van het (grondwettelijk)
gelijkheids- en niet-discriminatiebeginsel.
In eenzelfde gedachtegang van gelijke bejegening verplicht het
beginsel patere legem quam ipse fecisti het bestuur om de algemene regels die het
zelf heeft vastgesteld te eerbiedigen bij de concrete toepassing ervan ten aanzien
van alle inschrijvers.
12.
Artikel 84 van de wet van 17 juni 2016 dat geschonden wordt
geacht, bepaalt dat de aanbestedende overheid een prijzen- of kostenonderzoek
uitvoert op de ingediende offertes, overeenkomstig de door de Koning te bepalen
nadere regels. Op verzoek van de aanbestedende overheid verstrekken de
inschrijvers tijdens de plaatsingsprocedure alle nodige inlichtingen om dit
onderzoek mogelijk te maken.
Artikel 35 van het koninklijk besluit van 18 april 2017 verplicht
de aanbestedende overheid om de ingediende offertes te onderwerpen aan een prijsof kostenonderzoek. Indien uit dit onderzoek blijkt dat er prijzen of kosten worden
aangeboden die abnormaal laag of hoog lijken, moet de aanbestedende overheid
die prijzen met toepassing van artikel 36 van het voornoemde koninklijk besluit
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-14/28
nader onderzoeken en een bevraging van deze prijzen of kosten uitvoeren. Artikel
36, §§ 2 tot 4, bevat nadere bepalingen in verband met dat bijzonder onderzoek.
Met toepassing van artikel 36, § 2, van het koninklijk besluit van
18 april 2017 verzoekt de aanbestedende overheid bij de prijzen- of
kostenbevraging de inschrijver om de nodige schriftelijke verantwoording over de
samenstelling van de abnormaal geachte prijs of kost te verstrekken. Krachtens het
vijfde lid van paragraaf 2 is de aanbestedende overheid er niet toe gehouden om
verantwoordingen te vragen voor prijzen voor verwaarloosbare posten. Voor
prijzen die niet-verwaarloosbaar zijn geldt die verplichting wel.
Artikel 36, § 3, van datzelfde koninklijk besluit voorziet dat de
aanbestedende overheid de ontvangen verantwoordingen beoordeelt en deze al dan
niet te aanvaarden. Overeenkomstig artikel 36, § 3, eerste lid, van het
eerdergenoemde koninklijk besluit beoordeelt zij de ontvangen beoordelingen en:
“1° stelt [zij] ofwel vast dat het bedrag van een of meer niet-verwaarloosbare
posten een abnormaal karakter vertoont en weert [zij] de offerte omwille van de
substantiële onregelmatigheid waarmee deze behept is;
2° ofwel, stelt [zij] vast dat het totale offertebedrag een abnormaal karakter
vertoont en weert de offerte omwille van de substantiële onregelmatigheid
waarmee deze behept is;
3° ofwel, motiveert [zij] in de gunningsbeslissing dat het totale offertebedrag geen
abnormaal karakter vertoont.”
Krachtens artikel 76, § 3, van hetzelfde besluit tot slot dient de
aanbestedende overheid, wanneer wordt gebruikgemaakt van een openbare of nietopenbare procedure, een substantieel onregelmatige offerte nietig te verklaren.
13.
Uit het geschonden geachte zorgvuldigheidsbeginsel volgt dat de
aanbestedende overheid haar beslissing op zorgvuldige wijze moet voorbereiden.
Dit impliceert dat de beslissing dient te steunen op werkelijk bestaande en concrete
feiten die met de vereiste zorgvuldigheid werden vastgesteld.
14.
De artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991 ‘betreffende de
uitdrukkelijke motivering van de bestuurshandelingen’ verplichten de overheid
ertoe in de akte de juridische en feitelijke overwegingen op te nemen die aan de
beslissing ten grondslag liggen, en dit op een “afdoende” wijze. Die motivering
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-15/28
moet afdoende zijn teneinde de belanghebbende in staat te stellen met kennis van
zaken te oordelen of het zin heeft zich tegen de beslissing te verweren met de
middelen die het recht hem ter beschikking stelt.
Luidens artikel 4, 8°, van de wet van 17 juni 2013 stelt de
aanbestedende overheid een gemotiveerde beslissing op “wanneer ze een opdracht
gunt, ongeacht de procedure”. Overeenkomstig artikel 5, 8°, van dezelfde wet
bevat de in artikel 4 bedoelde gemotiveerde beslissing, naargelang de procedure en
het soort beslissing, “de namen van de inschrijvers van wie de offerte onregelmatig
is bevonden en de juridische en feitelijke motieven voor hun wering. Deze
motieven hebben met name betrekking op het abnormale karakter van de prijzen
en, in voorkomend geval, op het bevinden van de niet gelijkwaardigheid van de
voorgestelde oplossingen aan de technische specificaties of het niet voldoen aan de
vastgestelde prestatie-eisen of functionele eisen”.
De materiëlemotiveringsplicht tot slot houdt in dat iedere
administratieve rechtshandeling moet steunen op motieven waarvan het feitelijk
bestaan naar behoren is bewezen en die in rechte ter verantwoording van die
handeling in aanmerking mogen worden genomen.
15.
In het kader van het (verplicht uit te voeren) algemeen
prijsonderzoek bedoeld in artikel 35 van het koninklijk besluit van 18 april 2017
moet de aanbestedende overheid nagaan of de in de offertes aangeboden prijzen
abnormaal lijken, met andere woorden of de ingediende offertes een aanwijzing
bevatten dat deze abnormaal zouden kunnen zijn. Dat kan met name het geval zijn
wanneer de in een offerte aangeboden prijs aanmerkelijk hoger of lager is dan de
prijs van de andere offertes of dan de gebruikelijke marktprijs, al hoeft dat niet
noodzakelijk zo te zijn. Indien de ingediende offertes geen aanwijzing van een
abnormale prijs bevatten, en de prijzen dus niet abnormaal hoog of laag lijken, mag
de aanbestedende overheid doorgaan met de beoordeling van de inschrijvingen en
de procedure tot gunning van de opdracht.
Indien daarentegen uit het algemeen prijsonderzoek blijkt dat er
prijzen worden aangeboden die wel abnormaal laag of hoog lijken, met andere
woorden indien er wel aanwijzingen bestaan dat een offerte abnormaal hoog of
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-16/28
laag zou kunnen zijn, moet de aanbestedende overheid met toepassing van artikel
36 van het koninklijk besluit van 18 april 2017 die prijzen nader onderzoeken om
zich ervan te vergewissen dat dit niet het geval is. Te dien einde moet zij de
betrokken inschrijver overeenkomstig artikel 36, §§ 1 en 2, van het koninklijk
besluit van 18 april 2017 bevragen en hem de mogelijkheid bieden uiteen te zetten
waarom zijn prijzen volgens hem niet abnormaal hoog of laag zijn. Artikel 36, §§
2 en 3, bevat nadere bepalingen in verband met dat bijzonder onderzoek. De
betrokken inschrijver wordt bevraagd om hem de mogelijkheid te bieden uiteen te
zetten waarom zijn prijzen volgens hem niet abnormaal hoog of laag zijn, de
aanbestedende overheid moet vervolgens de ontvangen verantwoordingen
beoordelen en bepalen of het betrokken totale offertebedrag of het bedrag van een
of meer niet-verwaarloosbare posten een abnormaal karakter vertoont, in welk
geval zij de offerte moet weren omwille van de substantiële onregelmatigheid
ervan.
Het doel van de regeling inzake de controle op abnormale prijzen
is tweeledig. Enerzijds strekt deze regeling tot bescherming van de aanbestedende
overheid, door haar in staat te stellen zich ervan te vergewissen dat de door de
inschrijvers geboden prijs het werkelijk mogelijk maakt om te voldoen aan de
verplichtingen die voortvloeien uit de opdrachtdocumenten en geen verhoogd
risico inhoudt op uitvoeringsgeschillen ten koste van de aanbestedende overheid
en de overheidsgelden. Anderzijds, strekt deze regeling ertoe de marktwerking te
beschermen, door te voorkomen dat de aanbestedende overheid gedragingen van
inschrijvers goedkeurt die het normale spel van de mededinging verstoren. Er mag
worden aangenomen dat abnormaal lage prijzen, prijzen zijn waarmee een
inschrijver een lager prijsvoorstel doet dan wat economisch voor hem en voor de
markt mogelijk is.
16.
De aanbestedende overheid beschikt in het kader van het
algemeen prijsonderzoek als bedoeld in artikel 35 van het koninklijk besluit van 18
april 2017 over een beoordelingsruimte om al dan niet over te gaan tot een
bijzonder onderzoek naar abnormale prijzen als bedoeld in artikel 36 van het
voornoemde besluit. De Raad van State mag, gesteld voor de toetsing van de
beoordeling van de motieven van een aanbestedende overheid om prijzen al dan
niet als (schijnbaar) abnormaal te beschouwen en om al dan niet een
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-17/28
prijsverantwoording te vragen, zijn eigen beoordeling niet in de plaats stellen van
die van het bestuur. Het komt aan de Raad van State wel toe om desgevraagd na te
gaan of de betrokken motieven om geen bijzonder onderzoek te voeren naar
behoren zijn bewezen en of de beoordeling van het bestuur met de vereiste
zorgvuldigheid (en binnen de perken van de redelijkheid) is geschied.
De aanbestedende overheid beschikt voorts bij de toepassing van
artikel 36, § 3, van het koninklijk besluit van 18 april 2017 over een
beoordelingsruimte om de gegeven prijsverantwoordingen al dan niet te
aanvaarden. De Raad van State mag, gesteld voor de toetsing van deze motieven
van een aanbestedende overheid, zijn eigen beoordeling niet in de plaats stellen
van die van het bestuur. Het komt aan de Raad van State enkel toe om desgevraagd
na te gaan of de administratieve overheid is uitgegaan van de juiste feitelijke
gegevens, of zij die correct heeft beoordeeld en of zij op grond daarvan binnen de
perken van de redelijkheid tot haar besluit is kunnen komen. Hierbij moet zij op
zorgvuldige wijze haar beslissing voorbereiden, hetgeen impliceert dat de
beslissing dient te steunen op werkelijk bestaande en concrete feiten die met de
vereiste zorgvuldigheid werden vastgesteld.
In dat verband dient nog te worden opgemerkt dat een inschrijver
die een verzoek tot prijsverantwoording ontvangt, moet weten dat dit een ernstige
aangelegenheid is. De bewijslast inzake de normaliteit van de prima facie
abnormaal laag bevonden prijzen ligt bij de betrokken inschrijver. Zodoende moet
hij zich ervan bewust zijn dat hij zijn vermoedelijk abnormale prijzen concreet en
onderbouwd dient te verantwoorden aangezien hij het risico loopt dat zijn offerte
onregelmatig wordt verklaard. De inschrijver mag zich daarbij dus niet beperken
tot vaagheden en algemeenheden.
17.
Te dezen, blijkt uit het administratief dossier, en meer bepaald
het verslag van nazicht van de offertes dat een onderdeel vormt van de bestreden
beslissing, dat de regelmatigheid van de offertes werd onderzocht. Als deel van het
regelmatigheidsonderzoek vermeldt dit verslag dat de regelmatigheid van de
ingediende prijzen is onderzocht, evenals de methodiek die de verwerende partij
heeft gebruikt om de eenheidsprijzen te onderzoeken. Specifiek wat de
verzoekende partijen betreft, komt de verwerende partij tot het besluit dat de
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-18/28
prijsverantwoording die werd gevraagd niet kan worden aanvaard. Het verslag
luidt ter zake als volgt:
“[…]
Toelichting bij de tabel
[…]
2) Onderzoek naar de totaalprijzen leert dat geen van de inschrijvers een offerte
heeft ingediend met een totaalprijs lager dan 15% van de gemiddelde totale
inschrijvingsprijs.
Geen van de inschrijvers vertoont een schijnbaar abnormaal lage totale
inschrijvingsprijs.
(3) Onderzoek eenheidsprijzen in toepassing van art. 35-36, §1 KB Plaatsing
Een post wordt als significant beschouwd als de gemiddelde totaalprijs van alle
offertes voor die post hoger ligt dan 1% van de gemiddelde totaalprijs van alle
offertes.
Posten 40, 99, 107, 119, 128, 133, 148, 149, 156, 160, 184, 204, 261, 281, 301,
317, 354, 376, 380, 387 voldoen aan deze voorwaarde.
Daarnaast wordt ook gekeken naar de groepering van de posten 74 t.e.m. 91. Deze
posten vertegenwoordigen dezelfde werken, maar in een andere fase van het
project, hierbij zijn posten 73 en 92 onlosmakelijk verbonden. De gemiddelde
totaalprijs van de groepering van de posten 73 t.e.m. 92 vertegenwoordigt 2.82%
van de gemiddelde totaalprijs van de offertes en wordt dus als significant aanzien.
Ook zijn de werken die deze posten vertegenwoordigen een essentieel onderdeel
van het bestek: de groenzones in het invloedsgebied van de bemaling zijn van
significant belang: ze bevatten oude en waardevolle groenelementen die gevoelig
zijn aan schommelingen in de grondwatertafel. Ze dienen dan ook met grote zorg
behandeld te worden.
Een post wordt schijnbaar abnormaal laag beschouwd als de eenheidsprijs 30%
onder de gemiddelde eenheidsprijs ligt, en schijnbaar abnormaal hoog als de
eenheidsprijs 50% boven de gemiddelde eenheidsprijs ligt.
Het onderzoek naar de eenheidsprijzen wordt in eerste instantie gevoerd bij de 3
laagste inschrijvers: [TM N.-A.], [Onderneming P.], en [de verzoekende partijen].
[…]
Onderzoek naar de offerte van [de verzoekende partijen]:
Posten 40, 99, 107, 119, 128, 133, 148, 149, 156, 160, 184, 204, 261, 281, 301,
317, 354, 376, 380, 387 en de groepering van posten 73 t.e.m. 92 worden
onderzocht.
Groepering van de posten 73 t.e.m. 92: Maatregelen voor de beperking van de
invloed van de grondwatertafelverlaging op het waardevol groen volgens 4-1.1.3.7
• Inschrijvingsprijs: -77% .
Deze prijs is schijnbaar abnormaal laag. Bijgevolg wordt prijsverantwoording
gevraagd op 05/06/2026 waarop [de TM N.-A.] op 17/06/2026 antwoordt per mail.
In deze verantwoording wordt post per post uitgelegd:
• Post 73: Opmaak bevloeiingsplan door de aangestelde ETT'er [lees:
European Tree Technician]. Het werk van de ETT’er wordt begroot op
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-19/28
12u . 12u werk is laag ingeschat voor de opmaak van dergelijk uitgebreid
bevloeiingsplan, maar kan aanvaard worden.
De opgegeven eenheidsprijs wordt bijgevolg niet als abnormaal laag
beschouwd.
• Posten 74, 76, 78, 80, 82, 84, 86, 88 en 90: Installeren en weghalen
installatie per groenzone. De prijs voor de druppelleidingen,
verdeelleidingen, klein materiaal, overheadkost, doorsteken met
wachtbuizen en overeenkomsten met eigenaars van private percelen worden
opgegeven.
Echter voorziet het bestek ook in:
▪ De monitoring van de vochtigheid van de bodem: Er zijn geen
vochtigheidssensoren voorzien in deze prijsverantwoording, noch de
installatie, noch de huur/aankoop van deze sensoren.
▪ De opvolging van het grondwaterpeil dient te gebeuren met een peilbuis
ter hoogte van de te bevloeien zone. De peilbuizen van de peilgestuurde
bemaling zitten te ver van de groenzone om de grondwaterstand t.h.v. de
groenzone op te volgen. De prijsverantwoording voorziet niet in deze
extra peilbuizen, nochtans wel opgelegd door het bestek.
▪ Het aantal meter verdeelleiding PE40 is niet toereikend voor groenzones
G4 en G7/G7a. Deze zones liggen verder af van de te bemalen werffase
dan de verdeelleiding in PE40 die voorzien wordt in de
prijsverantwoording.
De opgegeven eenheidsprijzen worden bijgevolg als abnormaal laag
beschouwd.
• Posten 75, 77, 79, 81, 83, 85, 87, 89 en 91: Huur, onderhoud en werking
per week
De inschrijver verantwoordt zijn prijs door rekening te houden met de
afschrijving van de pomp, verdeelleidingen, slangen, enz. Daarnaast wordt
een wekelijks nazicht van 0,25 u voorzien, evenals het energieverbruik.
Het wekelijkse nazicht van 15 minuten is echter te krap gerekend. Het
elektriciteitsverbruik van de pomp (1 euro per week) is ruimschoots
onvoldoende, de werkelijke prijs zou op zich reeds de inschrijvingsprijs van
de post overschrijden.
De opgegeven eenheidsprijzen worden bijgevolg als abnormaal laag
beschouwd.
• Post 92: Leidingwater voor bevloeiing
Bevestiging van deze prijs werd nagevraagd bij Farys en VMM en is
aanvaardbaar. De opgegeven eenheidsprijs wordt bijgevolg niet als
abnormaal laag beschouwd.
Post 119: Afvoer en verwerking van grondoverschotten met milieuhygiënische
code 211S, bodem met milieuhygiënische eigenschappen zoals aangegeven in het
bij dit bestek horende technisch verslag opgesteld door een erkend
bodemdeskundige
en
conform
verklaard
door
een
erkende
bodembeheersorganisatie.
- Inschrijvingsprijs: +68%
Deze prijs is schijnbaar abnormaal hoog. Bijgevolg wordt prijsverantwoording
gevraagd op 05/06/2026 waarop [de TM N.-A.] op 17/06/2026 antwoordt per mail.
De inschrijver verantwoordt de prijs door toe te lichten dat de afgegraven grond
wordt gebruikt voor een aan te kopen terreinophoging bij Grondbeheer
Vlaanderen. De verschillende component voor de aankoop van de vergunning, het
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-20/28
transport, het laden en lossen, de verwerking ter plaatse en de administratie
worden gerekend.
De opgegeven eenheidsprijs wordt bijgevolg niet als abnormaal hoog beschouwd.
Post 204: Grondwerk voor het maken van de rioleringssleuf met rechte wanden,
Eventuele schuine afgraving is ten laste van de opdrachtnemer, 2 m < H ≤ 3 m
- Inschrijvingsprijs: +53%
Deze prijs is schijnbaar abnormaal hoog. Bijgevolg wordt prijsverantwoording
gevraagd op 05/06/2026 waarop [de TM N.-A.] op 17/06/2026 antwoordt per mail.
De inschrijver verantwoordt de prijs door het rendement van zijn grondwerk en
graafmachine te rekenen, met de regieprijzen voorzien in de inschrijving. De prijs
is hoog, maar aanvaardbaar.
De opgegeven eenheidsprijs wordt bijgevolg niet als abnormaal hoog beschouwd.
Post 317: Grondwerk voor het maken van de rioleringssleuf met rechte wanden.
Eventuele schuine afgraving is ten laste van de opdrachtnemer. -, 3 m < H ≤ 4 m
- Inschrijvingsprijs: +67%
Deze prijs is schijnbaar abnormaal hoog. Bijgevolg wordt prijsverantwoording
gevraagd op 05/06/2026 waarop [de TM N.-A.] op 17/06/2026 antwoordt per mail.
De inschrijver verantwoordt zijn prijs samen met post 204, maar verlaagt het
rendement door de grotere afgravingsdiepte. De prijs is hoog, maar aanvaardbaar.
De opgegeven eenheidsprijs wordt bijgevolg niet als abnormaal hoog
beschouwd.” (cfr. supra punt 3.6).
Op basis van het onderzoek naar de eenheidsprijzen beslist de
verwerende partij de offerte van de verzoekende partijen, als onregelmatig te
verwerpen.
Toepassing
18.
In hun enige middel uiten de verzoekende partijen kritiek op de
door de verwerende partij gehanteerde methodiek bij het gevoerde prijsonderzoek,
namelijk in zoverre de verwerende partij in de bestreden beslissing beschrijft dat
een aantal posten samengenomen wordt om als een geheel te onderzoeken. Het
gaat om de posten 73 tot 92 dewelke betrekking hebben op maatregelen voor de
beperking van de invloed van de grondwatertafelverlaging op het waardevol groen.
Vooreerst dient vastgesteld dat de wet van 17 juni 2016, noch
het koninklijk besluit van 18 april 2017 aan de aanbestedende overheid een
welbepaald criterium of specifieke criteria opleggen om de posten te selecteren
waarop het prijzenonderzoek moet worden verricht, noch een bepaalde
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-21/28
berekeningswijze verplicht stellen. Evenmin blijkt uit die normatieve teksten dat
de aanbesteder verplicht is specifieke criteria in acht te nemen om te bepalen of
een post verwaarloosbaar is of niet. Het (al dan niet) verwaarloosbare karakter van
posten wordt niet gedefinieerd in de toepasselijke wetgeving. In het verslag aan de
Koning bij het ontwerp dat tot het koninklijk besluit van 18 april 2017 heeft geleid,
wordt wel verduidelijkt dat het al dan niet verwaarloosbare karakter van een
bepaalde post altijd beoordeeld moet worden in het kader van de betrokken
overheidsopdracht, rekening houdende met de concrete aard en uitvoeringslogica
van de opdracht.
Zoals de verwerende partij in de nota uiteenzet, lijkt op het eerste
gezicht te kunnen worden aangenomen dat deze posten een inhoudelijk en
functioneel verband hebben. Het komt overigens in de eerste plaats de
aanbestedende overheid toe om te bepalen wat een niet verwaarloosbare post is. In
het verslag van nazicht wordt door de verwerende partij uiteengezet waarom zij
een aantal posten – te dezen de posten 73 tot 92 – samenneemt.
De verzoekende partijen tonen, op het eerste gezicht, niet aan dat
de verwerende partij door de groepering van deze posten die zij functioneel en
inhoudelijk rechtvaardigt, de grenzen van haar beleidsruimte schendt of onredelijk
zou zijn. Deze betrokken posten betreffen gelijkaardige maatregelen of werken met
het oog op de beperking van de invloed van de grondwatertafelverlaging op het
waardevol groen, zij het in een verschillende groenzones en in verschillende fasen
van de uitvoering van de opdracht.
19.
Voorts, zo lijkt, kunnen de verzoekende partijen op het eerste
gezicht evenmin worden bijgevallen waar zij aangeven dat de gegroepeerde posten
nog steeds verwaarloosbaar zijn omdat zij minder dan 1% van de totaalprijs van de
eigen offerte vertegenwoordigen.
Vooreerst zij opgemerkt dat de groepering van de posten 73 tot
92 als geheel 2,82% van de gemiddelde totaalprijs van alle offertes
vertegenwoordigt.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-22/28
De in het verslag van nazicht beschreven drempel van 1% moet
– anders dan de verzoekende partijen dat zien – prima facie niet worden benaderd
per individuele offerte maar wel op de gemiddelde totaalprijs van alle offertes.
Terecht, zo lijkt, worden met de aldus gehanteerde berekeningsbasis om te bepalen
c.q. te identificeren of een post (dan wel een groep van posten) al dan niet
verwaarloosbaar is, te lage of te hoge prijzen uitgemiddeld, en is deze dan ook
gelijk voor alle inschrijvers. De verwijzing van de verzoekende partijen naar het
aandeel van deze (gegroepeerde) posten in de eigen offerte lijkt dan ook niet
dienstig; te meer in de bestreden beslissing is vastgesteld dat deze posten voor de
verzoekende partijen als abnormaal laag zijn aangemerkt waardoor het correcte
aandeel van die posten in de (eigen) totaalprijs niet zeker is. In elk geval maken de
verzoekende partijen niet aannemelijk dat de verwerende partij de grenzen van haar
beoordelingsruimte heeft geschonden door voormelde (gegroepeerde) posten als
niet- verwaarloosbaar aan te merken.
De verzoekende partijen tonen aldus niet aan dat de verwerende
partij de ingeroepen bepalingen en beginselen heeft geschonden door de posten 73
tot en met 92 te groeperen en het (ab)normaal karakter van de eenheidsprijzen voor
deze posten samen te beoordelen.
20.
Voor zover de verzoekende partijen nog aanvoeren dat de offerte
van de gekozen inschrijver niet werd onderzocht op de abnormaliteit van de
eenheidsprijzen, mist deze kritiek feitelijke grondslag.
Dat, wat de offerte van de verzoekende partijen betreft, bij het
onderzoek en de beoordeling van het al dan niet normaal karakter van de prijs van
de postengroep 72 tot 93 de raming werd gehanteerd als ijkingsmaatstaf, lijkt dan
ook – gelet op hetgeen hiervoor in punt 19 reeds is uiteengezet –, een objectief en
relevant vergelijkingspunt. Deze ijkingsmaatstaf lijkt op het eerste gezicht des te
meer dienstig nu reeds was gebleken dat de offertes van de verzoekende partijen
en Onderneming P. met betrekking tot de postengroep 73 tot 92 waren behept met
abnormaal lage prijzen waardoor de gemiddelde inschrijvingsprijs voor deze groep
van posten werd vertekend, zo lijkt.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-23/28
Het onder punt 3.6 hiervoor aangehaalde verslag van nazicht van
de offertes bevat aldus wel degelijk een motivering voor het aanvaarden van de
eenheidsprijzen van de gekozen inschrijver voor de posten 73 tot 92. In het
verzoekschrift maken de verzoekende partijen voorts niet concreet aannemelijk dat
het belang van het behoud van het waardevol groen een motief is dat onvoldoende
het normaal karakter van die prijzen kan ondersteunen.
21.
In de mate de verzoekende partijen nog aanvoeren dat de
abnormaliteit van de eenheidsprijs niet verward mag worden met de conformiteit
van de offerte met het bestek en menen dat het prijsonderzoek slechts kan
plaatsvinden nadat is vastgesteld dat een offerte in overeenstemming is met het
bestek, dient opgemerkt dat het standpunt zowel feitelijke als juridische grondslag
mist.
Het prijsonderzoek is immers een onderdeel van het
regelmatigheidsonderzoek
(cfr. zie de hiervoor in punt 15 in herinnering
gebrachte doelstellingen van de regeling inzake de controle op abnormale prijzen).
De verzoekende partijen tonen niet aan welke bepaling of welk beginsel de
verplichting zou opleggen om eerst de conformiteit van de offerte met het bestek
vast te stellen vooraleer over te gaan tot het prijsonderzoek. Integendeel, doordat
het prijsonderzoek een onderdeel is van het regelmatigheidsonderzoek valt het niet
uit te sluiten dat door het voeren van dit onderzoek aan het licht kan komen dat
bepaalde prestaties die het bestek vereist, niet in de prijs en de offerte zijn
opgenomen hetgeen, op zich, aanleiding kan geven tot regelmatigheidsproblemen.
Bovendien, wanneer het bestek, zoals te dezen, oplegt dat een
prijs een zgn. “all-in prijs” is (cfr. artikel 4-1.1.3.7. van het bestek), betekent dit
niet noodzakelijk dat de inschrijver ook alle elementen die essentieel zijn voor de
goede uitvoering van de opdracht wel degelijk in de opbouw van zijn offerte heeft
opgenomen.
22.
In de mate de verzoekende partijen in het verzoekschrift tot slot
nog ingaan op de motieven die de bestreden beslissing veruitwendigt om bepaalde
eenheidsprijzen in hun offerte als abnormaal laag aan te merken en de offerte als
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-24/28
onregelmatig te verwerpen, moet worden vastgesteld dat het verzoekschrift
gegevens bevat die niet in de prijsverantwoording werden opgenomen en derhalve
als een post factum verantwoording gelden.
De verzoekende partijen tonen niet aan dat die elementen niet
reeds in de gegeven prijsverantwoording hadden kunnen (en moeten) worden
opgenomen. Het komt nochtans de inschrijver die om prijsverantwoording wordt
verzocht, toe om in zijn verantwoording de normaliteit van de prima facie
abnormaal laag bevonden prijzen te onderbouwen. Hij moet zich ervan bewust zijn
dat hij zijn vermoedelijk abnormale prijzen concreet en onderbouwd dient te
verantwoorden aangezien hij het risico loopt dat zijn offerte onregelmatig wordt
verklaard.
Ten eerste, waar de verzoekende partijen aangeven dat het eerste
motief om tot abnormaal lage prijzen te besluiten (namelijk de ‘afwezigheid van
vochtigheidssensoren’) kan worden verklaard omdat het plaatsen ervan voor de
verzoekende partijen “zo vanzelfsprekend is” dat dit niet als een afzonderlijke
kostenlijn bij de prijsopbouw werd vermeld, dient vastgesteld dat de verwerende
partij tegenwerpt dat deze sensoren niet goedkoop zijn en bovendien op een
afzonderlijk monitoringsysteem moeten worden aangesloten. Noch daargelaten de
vraag naar de complexiteit of de vanzelfsprekendheid van de installatie, koppeling
en aanwezigheid van de sensoren, wordt vastgesteld dat de verzoekende partijen
erkennen dat deze sensoren niet uitdrukkelijk werden opgenomen in hun offerte,
noch in de verleende prijsverantwoording. De verzoekende partijen tonen dan ook
niet concreet aan dat dit motief in de bestreden beslissing feitelijk of juridisch
onjuist is en op welke wijze het opnemen van dit motief de aangehaalde bepalingen
en beginselen schendt.
In een tweede motief vermeldt de bestreden beslissing dat de
peilbuizen voor de opvolging van het grondwaterpeil te ver van de groenzone
liggen waardoor extra peilbuizen nodig zijn. Deze extra peilbuizen zijn niet
voorzien in de prijsverantwoording waardoor de afwezigheid van die buizen
bijdraagt tot het lage karakter van de prijs. De verzoekende partijen merken op dat
de opvolging van het grondwaterpeil niet gebeurt via de peilbuizen maar via de
bemalingsfilters van de verzoekende partijen. Daarnaast stellen zij dat de verleende
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-25/28
prijsverantwoording wel melding maakt van peilbuizen. Hiermee, zo lijkt, stellen
de verzoekende partijen in wezen een alternatieve manier van opvolging van het
grondwaterpeil voor. Wanneer de verwerende partij evenwel, zoals te dezen, om
de
in
het
verslag
van
nazicht
aangehaalde
reden,
de
alternatieve
uitvoeringsmethode niet bijtreedt, dient vastgesteld dat de extra peilbuizen niet in
de prijs lijken te zijn begrepen. De verzoekende partijen tonen niet concreet aan
dat dit motief in de bestreden beslissing feitelijk of juridisch onjuist is, noch op
welke wijze het opnemen van dit motief de aangehaalde bepalingen en beginselen
schendt.
In een derde motief geeft het verslag van nazicht aan dat het
aantal meter verdeelleiding PE40 niet toereikend is en de opgegeven prijs voor die
verdeelleiding daardoor te laag is. De verzoekende partijen merken in het
verzoekschrift op dat deze verdeelleiding courant, herbruikbaar materiaal is en op
de werf ruimschoots aanwezig is waardoor de bijkomende meters uit de op de werf
aanwezige voorraad worden genomen. Deze argumentatie van de verzoekende
partijen laat zich, op het eerste gezicht, weerom lezen als een post factum
bijkomende prijsverantwoording. De verzoekende partijen geven aan dat zij zullen
voldoen aan wat het bestek vraagt maar tonen niet aan dat dit motief in de bestreden
beslissing, op zich, onwettig is.
In een vierde motief vermeldt de bestreden beslissing dat de prijs
voor het elektriciteitsverbruik ruimschoots onvoldoende is. Tenslotte stelt de
bestreden beslissing ook vast dat de tijd die wordt gerekend voor het wekelijkse
nazicht te krap is. De verzoekende partijen verantwoorden de lage kost voor
elektriciteit door te verwijzen naar een mobiele unit met zonnepanelen en
batterijopslag waardoor de werkelijke kost zelfs 0 (nul) euro is. Ook de argumenten
die de verzoekende partijen tegen deze motieven opwerpen, komen, op het eerste
gezicht voor als een post factum bijkomende prijsverantwoording. Bovendien,
zelfs wanneer de kritiek op dit motief als ernstig zou worden bevonden, lijkt deze
kritiek een overtollig motief te betreffen nu de vorige motieven, op zich, lijken te
volstaan om de abnormaal lage prijs vast te stellen.
23.
Voor zover de verzoekende partijen, tot slot, nog opwerpen dat
zij opnieuw hadden moeten worden bevraagd, kunnen zij niet worden bijgevallen.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-26/28
Artikel 36, §2, van het koninklijk besluit van 18 april 2017 lijkt, op het eerste
gezicht, een mogelijkheid voor de verwerende partij te bevatten om zo nodig te
herbevragen. Wanneer, zoals ten deze, de prijsverantwoording voldoende
gegevens bevat voor de aanbestedende overheid om te oordelen over het al dan niet
abnormaal karakter van de prijs, lijkt niet te kunnen worden verwacht dat die
aanbestedende overheid overgaat tot een herbevraging. In elk geval maken de
verzoekende partijen niet aannemelijk dat de verwerende partij de grenzen van haar
beoordelingsruimte heeft geschonden door te oordelen over het abnormaal karakter
van de geboden prijs op basis van de voorliggende prijsverantwoording.
24.
Het enige middel is niet ernstig.
VIII. Besluit
25.
Het enig middel is niet ernstig gebleken. De vordering tot
schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid wordt dan ook verworpen.
BESLISSING
- Het verzoek van de nv O. tot tussenkomst wordt ingewilligd.
- De Raad van State verwerpt de vordering.
- De verzoekende partijen worden, elk voor de helft, verwezen in de kosten
van de vordering tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid, begroot
op een rolrecht van 400 euro, een bijdrage van 26 euro, en een
rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die verschuldigd is aan de verwerende
partij.
De tussenkomende partij wordt verwezen in de kosten van de tussenkomst,
begroot op een rolrecht van 150 euro.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-27/28
Dit arrest is uitgesproken op dertig september tweeduizend zesentwintig, door de
Raad van State, XIVe kamer, samengesteld uit:
Kaat Leus,
staatsraad, waarnemend voorzitter,
bijgestaan door
Joris Casneuf,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Joris Casneuf
Kaat Leus
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.882
XIV-40.281-28/28